Các nhà lãnh đạo hiệu quả tiếp tục nghiên cứu tình hình và đánh giá các phương pháp để điều chỉnh hành vi của họ phù hợp với tình hình.. I.LÃNH ĐẠO VÀ TIÊU CHUẨN ĐỂ TRỞ THÀNH LÃNH ĐẠO 1.
Trang 1LÀ MỘT NHÀ QUẢN LÝ, BẠN SẼ ÁP DỤNG CÁC LÝ THUYẾT BIẾN NGẪU VÀ NGHIÊN CỨU NHƯ THẾ NÀO ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ
CHUNG?
LỜI NÓI ĐẦU
Lãnh đạo là một chủ đề đã được thảo luận và nghiên cứu trong một thời gian dài.Thuật ngữ "lãnh đạo" thường mô tả một hình ảnh cá nhân với đầy đủ quyền lực,
là người có sức hút vô hình và uy nghi, có ảnh hưởng đến đời sống của nhiều người
Quản lý của nhà lãnh đạo là công việc phức tạp và không thể dự đoán được các kết quả một cách chuẩn xác Các nhà lãnh đạo hiệu quả tiếp tục nghiên cứu tình hình
và đánh giá các phương pháp để điều chỉnh hành vi của họ phù hợp với tình hình
Họ linh hoạt và sáng tạo trong việc, thích ứng với những tình huống luôn luôn thay đổi Họ nghiên cứu các yêu cầu của công việc và các mối quan hệ giữa các cá nhân để xác định hành động thích hợp
Để phân tích các ứng dụng của lý thuyết biến ngẫu và nghiên cứu để nâng cao hiệu quả chung , trước tiên chúng ta cần phải nghiên cứu và tìm hiểu các định nghĩa về
Trang 2sự lãnh đạo, nghiên cứu các lý thuyết biến ngẫu và nghiên cứu của các nhà nghiên cứu điển hình và sau đó phân tích ứng dụng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý
I.LÃNH ĐẠO VÀ TIÊU CHUẨN ĐỂ TRỞ THÀNH LÃNH ĐẠO
1.Định nghĩa: Có rất nhiều sự định nghĩa về lãnh đạo, tuy nhiên định nghĩa lãnh
đạo của bài viêt này được tiếp cận theo nghĩa rộng trong đó bao gồm các yếu tố để xác định sự thành công của một nỗ lực tập thể các thành viên của một tổ chức hoặc một nhóm người nhằm hoàn thành các mục tiêu có ý nghĩa:
"Lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng trên người khác để họ hiểu và đồng ý với những gì cần làm và thực hiện phương pháp hiệu quả, và quá trình nỗ lực hỗ trợ cho các cá nhân, tập thể để hoàn thành các mục tiêu chung "
2.Tiêu chuẩn cần thiết của một nhà lãnh đạo:
- Là một người phải có niềm đam mê và tham vọng
- Có kiến thức sâu và kỹ năng học tập,
- Có tầm nhìn chiến lược
- Có sự sáng tạo,
- Có các kỹ năng trong giao tiếp và đàm phán,
- Có các kỹ năng tổ chức và lập kế hoạch,
- Có các kỹ năng trong hội nhập và làm việc trong nhóm,
Trang 3- Linh hoạt
- Chấp nhận thách thức
II LÝ THUYẾT BIẾN NGẪU VÀ CÁC NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ LÃNH ĐẠO.
Các đặc điểm tình huống đó giúp tăng hoặc giảm hiệu quả của hành vi hay nhân vật của các nhà lãnh đạo được coi là "biến số điều chỉnh tình huống" Các lý thuyết giải thích hiệu quả lãnh đạo trên phương tiện các biến số điều chỉnh tình huống được gọi là “ lý thuyết biến ngẫu” Kiểu Lý thuyết này rất hữu ích khi nó giải thích tại sao cùng một hành vi có thể dẫn đến các kết quả khác nhau trong các tình huống khác nhau
Để phân tích bài tập tình huống, chúng ta tập trung nghiên cứu năm lý thuyết biến ngẫu về lãnh đạo.Đó là: Lý thuyết biến ngẫu LPC , lý thuyết con đường-mục tiêu (Path-goal theory), lý thuyết thay thế lãnh đạo (leader substitutes theory); mô hình
đa liên kết (multiple –linkage model); lý thuyết về nguồn lực nhận thức (cognitive resource)
Lý thuyết biến ngẫu LPC của Fiedler: đề cập đến mối quan hệ giữa điểm số
LPC của người lãnh đạo và hiệu quả phụ thuộc vào các biên số tình huống Ba đặc điểm tình huống được nghiên cứu : 1 Mối quan hệ giữa lãnh đạo - nhân viên ; 2 Quyền lực của vị trí, 3 Cấu trúc của công việc Theo mô hình này, các nhà lãnh đạo với điểm số LPC cao có mối quan hệ tốt đẹp trong sự hài hòa với các nhân viên,
Trang 4thường hiệu quả hơn trong các tình huống với mức lợi trung bình Trong khi đó, các nhà lãnh đạo với điểm số LPC thấp chủ yếu tập trung vào công việc, thường hiệu quả hơn trong các tình huống có nhiều lợi thế hoặc rất nhiều khó khăn
Nghiên cứu, đánh giá lý thuyết: Có nhiều nghiên cứu hỗ trợ cho lý thuyết này Tuy nhiên, cũng có rất nhiều ý kiến chưa đồng tình Điểm yếu về khái niệm không đề cập đến các nhà lãnh đạo với điểm số LPC trung bình trong khi những người có điểm số trung bình cao hơn hẳn so với những lãnh đạo có điểm số cao hoặc thấp Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng người lãnh đạo có điểm số LPC trung bình thường hiệu quả hơn người có điểm số cao hoặc thấp trong đa số các tình huống
Lý thuyết lãnh đạo con đường - mục tiêu: ảnh hưởng những hành vi của người
lãnh đạo đối với mức độ hài lòng và sự nỗ lực của cấp dưới phụ thuộc vào các đặc điểm tình huống, bao gồm các đặc điểm công việc và đặc điểm cá nhân của cấp dưới Nhìn chung, các nhà lãnh đạo tạo ra động lực cho cấp dưới bằng cách gây ảnh hưởng quan điểm của họ về các kết quả có thể ở các cấp độ nỗ lực khác nhau Theo House (1971, trang 324) "Chức năng tạo động lực làm việc của lãnh đạo bao gồm tăng cường các hình thức khen thưởng cá nhân và hình phạt cho các cấp dưới
để đạt được các mục tiêu trong công việc và tạo điều kiện thuận lợi cho điều đó bằng cách giải thích rõ ràng các mục tiêu, giảm bớt những khó khăn, trở ngại và tăng cơ hội để các cá nhân có thể hài lòng hơn khi đi trên con đường đó "
Nghiên cứu đề cập đến 4 hành vi lãnh đạo, bao gồm: Lãnh đạo ủng hộ,lãnh đạo chỉ đạo , lãnh đạo tham gia và lãnh đạo định hướng thành tích
Trang 5Nghiên cứu, đánh giá lý thuyết: Có một số nghiên cứu đã hỗ trợ cho lý thuyết này Tuy nhiên, nghiên cứu để kiểm tra lý thuyết đã đưa ra nhiều kết quả khác nhau Điểm yếu của lý thuyết này là sử dụng lý thuyết kỳ vọng làm cơ sở giải thích ảnh hưởng của người lãnh đạo ; Phân loại hành vi không tương thích vì các quá trình trung gian
Lý thuyết thay thế lãnh đạo : cho thấy những đặc điểm tình huống mà làm cho
các hành vi lãnh đạo để trở thành dư thừa và không cần thiết Lý thuyết phân biệt rõ hai loại biến số tình huống : các yếu tố thay thế và các yếu tố trung lập Các yếu tố thay thế làm cho một số hành vi của các nhà lãnh đạo trở thành không cần thiết và
dư thừa Trong khi đó các yếu tố trung lập là những hạn chế cản trở hiệu quả hành động của lãnh đạo
Nghiên cứu, đánh giá lý thuyết: Lý thuyết này đã bác bỏ tầm quan trọng của các nhà lãnh đạo chính thức bằng cách chỉ ra rằng ảnh hưởng của họ như thế nào có thể được thay thế thông qua cơ cấu ngành nghề, hệ thống khen thưởng, hình thức lãnh đạo không chính thức với cùng cấp hoặc hình thức tự quản Tuy nhiên, kết quả xác minh cho lý thuyết này vẫn còn hạn chế Sự phức tạp và mơ hồ của lý thuyết xác minh được khó khăn và do đó rất khó để thuyết phục
Mô hình đa liên kết (Multi-linkage model): mô hình mô tả cách thức các nhà
lãnh đạo làm gì để gây ảnh hưởng trên các biến thể tham gia để nâng cao hiệu quả của nhóm Hiệu quả của các nhóm hoặc tiểu đơn vị trong tổ chức sẽ là cao nhất khi các thành viên có những kỹ năng và động lực cao để làm việc, tổ chức thích hợp,
có sự kết hợp giữa các thành viên, đủ nguồn lực cần thiết và các đơn vị hoạt động
Trang 6được phối hợp với các hoạt động các đơn vị khác Đối với thời gian ngắn, các nhà lãnh đạo có thể nâng cao hiệu quả của nhóm bởi những hành động trực tiếp để giải quyết những thiếu sót của các biến tham gia Đối với thời gian dài, các nhà lãnh đạo có thể nâng cao hiệu quả của nhóm bằng cách điều chỉnh sao cho hoàn cảnh trở nên thuận lợi hơn Những hành động điều chỉnh bao gồm việc giảm stress, tăng các yếu tố thay thế, thay đổi tầm quan trọng của các biến tham gia, hoặc thực hiện một
số thay đổi để gián tiếp cải thiện các biến tham gia
Nghiên cứu, đánh giá lý thuyết: Có rất ít nghiên cứu để xác minh các mô hình Mô hình này trở nên phức tạp vì có nhiều yếu tố và các biến tham gia trong khi nó đã không cho thấy rõ ràng nhưng các mối quan hệ giữa các loại hành vi của các nhà lãnh đạo với các biến số tham gia Vì vậy, mô hình là không thuyết phục
Lý thuyết về các nguồn lực nhận thức: Lý thuyết này nghiên cứu các điều kiện
theo đó các nguồn nhận thức như trí thông minh, kinh nghiệm liên quan đến hiệu quả của nhóm Cũng theo lý thuyết này, hiệu quả của nhóm được quyết định bởi mối quan hệ phức tạp giữa hai phẩm chất của người lãnh đạo (trí thông minh và kinh nghiệm), một loại hành vi của người lãnh đạo (lãnh đạo chỉ đạo ) và hai đặc điểm tình huống lãnh đạo (sự căng thẳng giữa các cá nhân và bản chất của công việc nhóm)
Nghiên cứu và đánh giá lý thuyết: Có nhiều nghiên cứu về lý thuyết này, một số nhà nghiên cứu đã ủng hộ.Giả thiết cũng cho rằng năng lực trí tuệ có liên hệ chặt chẽ hơn với hiệu quả người lãnh đạo chỉ đạo hơn so với người lãnh đạo tham
gia.Lý thuyết cũng bộc lộ những nhược điểm hạn chế, làm hạn chế khả năng giải
Trang 7thích hiệu quả lãnh đạo Theo lý thuyết thì trí thông minh là một trong những phẩm chất chính nhưng vẫn chưa giải thích thấu đáo cho việc sử dụng trí thông minh nói chung thay vì các kỹ năng nhận thức cụ thể
III ÁP DỤNG LÝ THUYẾT BIẾN NGẪU ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHUNG.
Mặc dù các lý thuyết biến ngẫu không thể đưa ra các định hướng ở dạng nguyên tắc chung để giúp quản trị viên nhận ra yêu cầu lãnh đạo cơ bản và chọn trong các hoạt động và các vấn đề mà họ có kinh nghiệm.Lý thuyết biến ngẫu và nghiên cứu liên quan cũng cung cấp thông tin hữu ích về hiệu quả lãnh đạo trong các tình huống khác nhau Qua đó, các quản trị viên có thể xác định một số hành vi lãnh đạo cụ thể làm tăng mức độ hài lòng và hiệu quả làm việc của cấp dưới, bao gồm:
Tăng cường công tác kế hoạch cho các công việc phức tạp và lâu dài
Luôn luôn thích ứng theo các thay đổi từ môi trường bên ngoài
Lắng nghe các ý kiến đóng góp của những người có chuyên môn liên quan
Theo dõi, hướng dẫn nhân viên khả năng làm việc độc lập
Bám sát công việc quan trọng
Trợ giúp nhân viên các công việc khi họ căng thẳng
1 Tăng cường công tác kế hoạch cho các công việc lâu dài và phức tạp.
Trang 8Một công việc lâu dài và phức tạp là công việc đòi hỏi các hoạt động liên quan với nhau được thực hiện bởi một nhóm nhiều thành viên trong một thời gian dài nhất định (ví dụ như tuần, tháng) Để hoàn thành công việc đúng thời hạn với chi phí tối thiểu , thì rất cần thiết có kế hoạch và các chương trình cụ thể cho các hoạt động Việc lập kế hoạch sẽ là hữu ích nhất khi thực hiện các bước cần thiết đã được biết trước và môi trường có thể dự báo một cách tương đối ổn định Nội dung của kế hoạch phải thể hiện rõ ràng về thời gian, hoàn cảnh và nguồn lực sẵn có Các nhà lãnh đạo cần xác định một danh sách các hoạt động cần thiết , xác định thứ tự tối
ưu, tính toán từng hoạt động từ lúc bắt đầu và kết thúc Xác định và giao cho những người có trách nhiệm cho mỗi hoạt động, xác định các nguồn lực cần thiết
để thực hiện các hoạt động
2 Luôn luôn thích ứng thay đổi từ môi trường bên ngoài:
Môi trường bên ngoài luôn luôn có sự liên kết nhất định với nhóm, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của nhóm Điều đó có nghĩa những thay đổi của môi trường bên ngoài sẽ ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp vào các nhóm tùy theo tính chất hoạt động và đặc điểm của nhóm Sự hiểu biết và nhạy cảm cho những thay đổi bên ngoài (ví dụ như chính sách, thị trường, pháp luật, khách hàng, đối tác chiến
lược, ) có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp đỡ các nhà lãnh đạo để xác định việc điều chỉnh kế hoạch thực hiện và có những thay đổi hành vi lãnh đạo cho phù hợp với thay đổi của môi trường
Trang 93 Lắng nghe các ý kiến đóng góp của những người có chuyên môn liên quan:
Các ứng dụng cơ bản của Mô hình Vroom - Yetton (1973) là cần thiết để tăng cường các hình thức tham gia của lãnh đạo khi công việc phức tạp, không có cấu trúc và thiếu các kiến thức liên quan cũng như các ý tưởng sáng tạo về phương pháp thực hiện Các phương pháp tham vấn cũng được sử dụng khi có các mục tiêu tương tự Chất lượng của các quyết định có thể được cải thiện nếu lãnh đạo yêu cầu các ý kiến của những người liên quan có kinh nghiệm và có quyết tâm cao
để thực hiện các mục tiêu
4 Theo dõi, hướng dẫn nhân viên làm việc độc lập:
Sự độc lập về công việc giữa các thành viên của nhóm làm tăng sự không rõ ràng
về công việc (vai trò), bởi vì nó đòi hỏi phải thường xuyên điều chỉnh các hành vi của cả hai bên Một nhóm sẽ không đạt được hiệu quả cao, nếu các hành động của các thành viên không phối hợp chặt chẽ Ngay cả khi công việc của các cá nhân có cấu trúc rõ ràng, các thành viên vẫn có thể bị nhầm lẫn trong việc phối hợp với các đồng nghiệp, đặc biệt là khi thành viên trong nhóm thiếu kinh nghiệm, nhóm mới thành lập,nhóm được thành lập trong thời gian dài nhưng có sự thay đổi về các thành viên, hoặc một nhóm được thành lập trong một thời gian dài nhưng phải thực hiện một loạt các công việc mới Trong tình huống như vậy, việc thường xuyên hướng dẫn để phối hợp các hành động trái chiều của các thành viên khác nhau là rất cần thiết Cũng có thể giảm mức độ hướng dẫn cần thiết của nhà lãnh đạo bằng cách thực hành để các nhóm giao dịch với các tình huống khủng hoảng, do đó các thành viên sẽ làm quen với nhau và có thể dự đoán các hành vi lẫn nhau
Trang 105.Bám sát các công việc quan trọng
Việc giám sát và theo dõi rất cần thiết để phát hiện và sửa các vấn đề về hiệu quả làm việc, đặc biệt là đối với công việc phức tạp, công việc rủi ro cao để phát hiện sớm các vấn đề trước khi quá muộn hoặc khó giải quyết Tuy nhiên, mức độ phù hợp của các giám sát phụ thuộc vào độ tin cậy của cấp dưới Các nhân viên thiếu kinh nghiệm và năng lực yếu kém cần giám sát nhiều hơn nữa Phương pháp thích hợp sau đây trong tình huống này là quan sát và hỏi những câu hỏi cụ thể liên quan đến công việc Phương pháp đặt câu hỏi mà không đánh giá sẽ có hiệu quả hơn là nói với giọng điệu đe dọa nghiêm trọng với cấp dưới
6 Trợ giúp các nhân viên với công việc khi họ căng thẳng
Đối với các nhân viên với công việc căng thẳng, ví dụ, nhân viên phải giải quyết nhiều vấn đề ngoài khả năng kiểm soát của họ hay họ gặp những rủi ro, tai nạn hay những sai lầm gây hậu quả nghiêm trọng Trong tình huống như vậy, người lao động có nhu cầu cao về những cảm xúc từ những nhà lãnh đạo và đồng nghiệp Điều cần thiết là các nhà lãnh đạo phải giảm áp lực và căng thẳng cho các cấp dưới bằng cách lắng nghe, chia sẻ, hỗ trợ khi cần thiết hoặc đánh giá cao họ, tạo ra môi trường nhiều hơn dễ chịu cho họ Nếu các nhà lãnh đạo chỉ trích, hay yêu cầu không hợp lý, ép buộc người khác để làm việc nhanh hơn, nó sẽ làm tăng căng thẳng và áp lực từ các nhân viên
IV.KẾT LUẬN
Trang 11Lý thuyết Lãnh đạo tình huống đã chỉ ra rằng các phong cách lãnh đạo khác nhau
sẽ được tốt hơn trong các tình huống khác nhau và các nhà lãnh đạo cần phải linh hoạt để lựa chọn hành vi lãnh đạo của họ cho phù hợp với những tình huống cụ thể Hầu hết các lí thuyết biến ngẫu nói trên được xây dựng vào những năm 1970 Những lý thuyết này rất phức tạp và khó kiểm chứng, chúng có nhược điểm về khái niệm , gây ra các giới hạn cho sự hữu dụng của các lý thuyết Chúng ta có thể thấy một số nhược điểm chính của lí thuyết biến ngẫu đó là thiếu sự quan tâm trong một số quá trình lãnh đạo gây ra sự thay đổi trong việc công nhận của cấp dưới cho bản thân và công việc của họ Những quá trình này được mô tả trong các lý thuyết
về lãnh đạo hành vi và lãnh đạo uy tín
Mặc dù có những hạn chế, lý thuyết biến ngẫu và nghiên cứu đã đưa ra các giải thích về lãnh đạo hiệu quả với thông tin hữu ích về sự lãnh đạo trong các tình huống khác nhau
Lãnh đạo thích ứng tốt với các tình huống là người có thể làm cho thay đổi nhanh chóng hành vi và phong cách lãnh đạo khi tình huống thay đổi Những mô hình này không chỉ cho những người ở vị trí lãnh đạo, quản lý, nhưng cũng có thể được
áp dụng cho tất cả mọi người trong vai trò của những người khác dẫn đầu trong công việc, trong một trò chơi và thậm chí cả trong gia đình
Tài liệu tham khảo
- Sách giáo khoa môn học Phát triển khả năng lãnh đạo – Chương trình đào tạo