Khi các bên đàm phán sử dụng hòa giải để giải quyết mâu thuẫn, tương lai của họ sẽ bị một bên trung gian thứ ba xa lạ điều khiển

Thứ ba là trong quá trình hòa giải phải có sự tham gia của bên thứ ba trung lập để cho ý kiến tư vấn, đồng thời công nhận thủ tục hòa giải hình thành giữa các bên trong tranh chấp.. Việc

“KHI CÁC BÊN ĐÀM PHÁN SỬ DỤNG HÒA GIẢI ĐỂ GIẢI QUYẾT MÂU THUẪN, TƯƠNG LAI CỦA HỌ SẼ BỊ MỘT BÊN TRUNG GIAN THỨ BA

XA LẠ ĐIỀU KHIỂN”.

Hãy thảo luận vấn đề này.

GIỚI THIỆU

Trong cuộc sống, làm việc, học tập và công tác tất cả chúng ta đều phải đối mặt với đàm phán "Đàm phán là những hành vi và quá trình, trong đó các bên tham gia sẽ cùng tiến hành trao đổi, thảo luận những điều kiện và các giải pháp để cùng nhau thỏa thuận và thống nhất những vấn đề nào đó trong những tình huống nào đó sao cho chúng càng gần với lợi ích mong muốn của họ càng tốt Sự đạt được thỏa thuận chính là sự thành công của các bên tham gia"1

Tuy nhiên không phải cuộc đàm phán nào cũng thuận lợi và đạt được kết quả mong muốn, không ít các cuộc đàm phán gặp nhiều khó khăn và bế tắc dẫn đến các hành động như tức giận hay khăng khăng với các ý kiến của mình, khi

đó không còn đủ sáng suốt và sự suy xét cũng lệch lạc, thương lượng các bên không còn hiệu quả thay vào đó là buộc tội đổ lỗi cho nhau Sự nhận thức quá khác nhau giữa các bên khiến họ không tin tưởng vào nhau, không thể tìm ra cách nào để dẫn đến thoả hiệp, hoặc khi các bên tham gia đàm phán đã thử tất cả các phương án nhưng đàm phán không tiến triển Việc tháo gỡ các bế tắc, các xung đột nảy sinh trong quá trình đàm phán có thể được giải quyết nhờ bên thứ ba

"Giải quyết xung đột nhờ bên thứ ba (Third-party conflict resolution) là

nỗ lực của một người tương đối trung lập nhằm giúp các bên giải quyết những bất đồng"2 Nhìn chung các hoạt động giải quyết xung đột nhờ bên thứ ba được chia thành 3 kiểu: trọng tài, thẩm tra và hòa giải Trong đó, hòa giải là hình thức can thiệp phổ biến nhất hiện nay

PHÂN TÍCH

Theo Từ điển tiếng Việt, “hòa giải là việc thuyết phục các bên đồng ý chấm dứt xung đột, xích mích một cách ổn thoả”3 Từ điển pháp lý của

Rothenberg cũng định nghĩa hòa giải (reconciliation) là “hành vi thỏa hiệp giữa

các bên sau khi có tranh chấp, mỗi bên nhượng bộ một ít”4 Một định nghĩa khác

của hòa giải (mediation) là “việc giải quyết tranh chấp giữa hai bên thông qua sự

can thiệp của bên thứ ba, hoạt động một cách trung lập và khuyến khích các bên xóa bớt sự khác biệt”5 Cả ba khái niệm nêu trên cho thấy hòa giải có ba yếu tố Thứ nhất là phải có tranh chấp giữa hai bên Thứ hai là có sự thống nhất ý chí giữa các bên để giải quyết tranh chấp thông qua việc mỗi bên nhượng bộ một ít Thứ ba là trong quá trình hòa giải phải có sự tham gia của bên thứ ba trung lập

để cho ý kiến tư vấn, đồng thời công nhận thủ tục hòa giải hình thành giữa các bên trong tranh chấp

Sự cần thiết của hoà giải

“Hòa giải đã trở thành phương thức giải quyết tranh chấp trong hệ thống các phương thức giải quyết tranh chấp của đời sống xã hội Nó có vị trí và ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội, góp phần không nhỏ trong việc đảm bảo trật tự các quan hệ xã hội

Về phương diện kinh tế - xã hội, các phương thức này giúp cho các chủ thể hiểu biết và thông cảm với nhau, hàn gắn và duy trì mối quan hệ giữa các

chủ thể Các phương thức này, đặc biệt là hòa giải góp phần nâng cao ý thức pháp luật cho nhân dân Mặt khác, nếu các phương thức này giải quyết được tranh chấp mà không phải thông qua con đường tố tụng thì sẽ tiết kiện được thời gian, tiền của mà vẫn đạt được mục đích

Các phương thức giải quyết tranh chấp trên điều chỉnh các quan hệ giữa các bên tranh chấp ngay cả khi các tranh chấp đó liên quan đến quyền và nghĩa

vụ pháp lý phải yêu cầu Toà án xem xét Chúng không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp, mà còn thể hiện trình độ văn hoá trong quan hệ xã hội, giúp cho các đương sự hiểu biết và thông cảm với nhau, góp phần phát huy truyền thống tương thân tương ái, khôi phục, củng cố đoàn kết trong nội bộ nhân dân

Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giao lưu dân sự, kinh tế phát triển ngày càng sôi động, đa dạng về hình thức, phong phú về nội dung, đan xen và giao thoa với nhau Phạm vi của các quan hệ

xã hội, đặc biệt là các qua hệ dân sự, kinh tế không còn khép trong gia đình, làng xã, quốc gia, mà đã mở rộng ra khu vực và thế giới Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh tế thị trường cũng đang tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống

xã hội, mâu thuẫn, tranh chấp có xu hướng gia tăng và phức tạp Việc tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả hoạt động của các phương thức giải quyết tranh chấp trên có một ý nghĩa xã hội sâu sắc, góp phần giải quyết một cách hoà bình, thân thiện các mâu thuẫn, bất đồng, khôi phục được lòng tin, thúc đẩy giao lưu dân sự, kinh tế phát triển, bảo vệ quyền cơ bản của con người, bảo đảm hoà bình

và an ninh trong quan hệ giữa các quốc gia

Ngoài ra, các phương thức này với tính chất thay thế cho các phương thức

tố tụng sẽ phát huy hiệu quả to lớn đối với các tranh chấp thương mại, đầu tư có yếu tố nước ngoài khi mà các bên có nhiều sự khác biệt về thủ tục tố tụng trong giải quyết tranh chấp”6

Yếu tố quan trọng của hoà giải

Trong các cuộc đàm phán khi xuất hiện các dấu hiệu như các cảm xúc căng thẳng có vẻ như cản trở một thoả thuận, giao tiếp yếu ớt của các bên tham gia đàm phán không tự phục hồi, nhận thức sai của mỗi bên gây hạn chế các trao đổi hiệu quả, các hành vi tiêu cực như giận dữ, xúc phạm, đổ lỗi cho nhau tạo ra rào cản giữa hai bên, có sự bất đồng sâu sắc về tầm quan trọng thu thập và đánh giá các dữ liệu, các lợi ích không tương thích tồn tại hữu hình hoặc vô hình khiến các bên không thể xích lại gần nhau, việc đánh giá tầm quan trọng trong các sự việc là khác nhau khiến các bên không thể xích lại gần nhau, thiếu các thủ tục hoặc hiệp ước đàm phán rõ ràng những dấu hiệu này cho thấy cuộc đàm phán cần có sự can thiệp của bên hoà giải7 Vậy hoà giải áp dụng khi các bên đàm phán đã áp dụng tất cả các cách nhưng không có kết quả, các bên không đề xuất được các hành động để giảm căng thẳng do bất đồng gây ra vì các bên đối

tác đều không hiểu và tin tưởng vào các hành động này hoặc khi đàm phán đi

đến bế tắc, không còn hiệu quả và các bên đàm phán thấy rằng họ không thể kiểm soát được tình hình và họ cùng nhận thấy có sự cần thiết của bên thứ ba can thiệp hoà giải Khi đàm phán trực tiếp vẫn còn hiệu quả thì tốt nhất là cứ để diễn ra mà không cần có sự tham gia của bên nào khác

“Để hoà giải thành công có 2 yếu tố quan trọng cần phải có là thời điểm

mà bên hoà giải tham gia và sự chấp nhận hoà giải”8

Hoà giải sẽ nhiều khả năng thành công nếu xuất hiện tại thời điểm các bên đang mong muốn nhận được sự giúp đỡ hay nói cách khác là thời cơ chín muồi

Sự chín muồi thường đề cập đến các trường hợp đàm phán gần chạm đến điểm

bế tắc chính là vết thương do xung đột gây ra đủ đau để kéo các bên cùng sử dụng hoà giải nhưng không làm tổn thương đến mức gây ra sự thù địch kéo dài Khi bất đồng sâu sắc được đi kèm với các mong muốn cao độ nhằm giải quyết vấn đề của người đàm phán thì cách tốt nhất của người hoà giải là nêu vấn đề cần giải quyết, thách thức các bên tìm hướng giải quyết

Hoà giải là một quá trình tự nguyện nếu các bên bị buộc phải chọn giải pháp hoà giải và có thể là không có tác dụng nếu các bên không hợp tác vì vậy

yếu tố thứ hai gắn với sự thành công của hoà giải là các bên xung đột phải chấp nhận và tin tưởng vào người hoà giải hoặc tổ chức hoà giải Thông thường hoà giải là bên thứ ba độc lập có kinh nghiệm, uy tín và trình độ nhằm trợ giúp các bên đàm phán khi cuộc đàm phán của các bên không thể tự giải quyết Người hoà giải là người trung lập được các bên đàm phán thừa nhận là người công minh có kinh nghiệm, có khả năng trợ giúp đàm phán, có phẩm chất đạo đức tốt,

có uy tín, có khả năng thuyết phục, có tinh thần trách nhiệm, nhiệt tình trong công tác hoà giải

Vai trò của các bên khi tham gia hoà giải

Trong suốt quá trình tham gia hoà giải tổ chức hoà giải/ngưòi hoà giải

“không có quyền quyết định đối với kết quả đàm phán, và họ cũng không thể giải quyết bất đồng theo ý mình cũng như không được phép đặt ra các giải pháp”9 mà chỉ trợ giúp các bên trong quá trình đàm phán Như vậy thực chất của hoà giải là cố gắng đạt được mục tiêu bằng cách để các bên đàm phán tự đưa ra

và cùng tán thành thoả thuận Như vậy tương lai của các bên đàm phán do các bên tự quyết định, hoà giải không điều khiển tương lai của các bên

Khi sử dụng hoà giải các bên đàm phán không từ bỏ quyền kiểm soát giải quyết các bế tắc họ vẫn tham gia đàm phán, thoả thuận và nhượng bộ lẫn nhau Kết quả đàm phán hay giải pháp lựa chọn đều được các bên đàm phán thống nhất và cam kết thực hiện nên không nảy sinh các tiêu cực trong quá trình thực hiện các cam kết Vai trò của tổ chức hoà giải/ Người hoà giải là kéo các bên quay trở lại bàn đàm phán, lắng nghe và thấu hiểu lẫn nhau, nhìn mọi vấn đề một cách khách quan trung thực, từ đó hiểu nhau hơn và thúc đẩy quá trình nhượng bộ lẫn nhau trong đàm phán

Hoà giải là hình thức can thiệp phổ biến nhất khi đó người đàm phán từ

bỏ quyền kiểm soát đối với quá trình nhưng vẫn giữ quyền kiểm soát đối với kết quả của quá trình đàm phán Hoà giải có thể có hiệu quả cao đối với nhiều mâu thuẫn khi vẫn giúp duy trì được lợi ích quan trọng nào đó của đàm phán như: các

bên muốn giữ quyền kiểm soát của định hình và các giải pháp hoặc là kết quả thực tế mà nâng cao thiện ý thực thi giải pháp và kết quả đó

Lợi ích của hoà giải

Khác với các hình thức can thiệp của bên thứ ba khác, hoà giải “có thể giúp làm giảm hoặc loại bỏ các rào cản đối với các thoả thuận, làm tăng thêm giá trị của quá trình đàm phán vì có xu hướng tạo ra hoặc nâng cao điều mà hai bên cùng mong muốn đạt được và hướng tới trong đàm phán (Bush, 1996; Esser and Marroitt, 1995a) Hoà giải có thể giúp giải quyết nguyên nhân gốc rễ của các xung đột thay vì chỉ tìm cách giải quyết bất đồng (Brown, 1999)”10

Hoà giải làm cho các bên đàm phán hiểu nhau hơn, thúc đẩy quá trình nhượng bộ trở nên dể dàng hơn nhưng không làm cho các bên mất thể diện, hoà giải làm cho các bên có sự cảm thông hơn, bổ sung các động lực của người đàm phán cần có để giải quyết các vấn đề đang tranh cãi đặc biệt là các vấn đề trọng tâm của quá trình đàm phán và những vấn đề làm chậm hoặc chệch hướng đàm phán Ngoài ra hoà giải còn tạo ra không gian thoải mái hơn hoặc khoảng thời gian giúp hạ nhiệt các bên, thiết lập và nâng cao sự giao tiếp, tập trung hàn gắn các vấn đề cơ bản, hàn gắn mối quan hệ đang căng thẳng, nâng cao độ thoả mãn

và các cam kết của người đàm phán và quá trình giải quyết bất đồng Mặt khác

tổ chức hoà giải/ Người hoà giải không đứng ra phân xử bên nào đúng bên nào sai, không quyết định bên nào thắng bên nào thua mà chỉ trợ giúp các bên hiểu được vấn đề và cùng hướng tới mục tiêu đàm phán tìm cách giải quyết công bằng và đồng thời thoả mãn các bên

Yêu cầu đối với bên thứ ba làm công tác hoà giải

Khi các bên đàm phán đã áp dụng các cách mà không có kết quả, thậm chí mâu thuẫn càng leo thang và các bên đều thấy rằng cần phải có bên can thiệp thứ

ba là tổ chức hoà giải/ Người hoà giải để giúp họ trung hoà mối bất đồng thúc

đẩy tiến trình đàm phán để các bên đạt được các kết quả mong muốn Vấn đề họ cần ở đây là tổ chức hoà giải/ người hoà giải có kinh nghiệm trong công tác hoà giải, có uy tín, tận tuy và công tâm chứ họ không cần một tổ chức quen biết hay gần gũi Nếu tổ chức hoà giải quen biết với bên đàm phán này mà lại không quen biết với bên đàm phán còn lại thì vấn đề hoà giải chưa chắc đã thật sự công bằng và nếu có công bằng thì các bên chưa chắc đã thực sự tin tưởng lẫn nhau

và tin tưởng vào tổ chức hoà giải/ Người hoà giải và như vậy hoà giải sẽ không thành công và cuộc đàm phán trở thành tiêu cực, thậm chí dẫn đến bất đồng, tranh chấp, mâu thuẫn ngày một leo thang

Để hoà giải có hiệu quả thì tổ chức hoà giải/ người hoà giải phải biết nâng cao lòng tin của các bên vào người hoà giải và người hoà giải phải kiểm soát được giao tiếp của các bên, gặp gỡ tìm hiểu riêng từng bên để tìm hiểu, khám phá các lợi ích và mối quan tâm ngầm của từng bên từ đó lập chương trình làm việc và thứ tự ưu tiên cho các vấn đề cần phải giải quyết Trong quá trình đàm phán người hoà giải phải biết cách giúp đỡ các bên giữ thể diện khi nhượng bộ, tùng bước giúp đỡ các bên giải quyết các mâu thuẫn nội bộ

Người hoà giải xây dựng quá trình thảo luận bằng cách tạo ra và kiểm soát chương trình đàm phán, giúp các bên đưa ra thứ tự ưu tiên và giữ bình tĩnh,

sự thân thiện nhưng vẫn có kiểm soát đối với quá trình hoà giải

Ưu nhược điểm của công tác hoà giải

Ngày nay hoà giải được áp dụng rộng rãi trong tranh chấp dân sự, giải quyết ly hôn gia đình và lớn hơn nữa là việc tranh chấp lãnh thổ giữa các quốc gia Hòa giải tiết kiệm thời gian và tiền bạc vì nếu hoà giải thành công tránh được các cuộc kiện tụng xảy ra nên tiết kiệm được thời gian và tiền bạc cho cả các bên, với hòa giải, tất cả mọi người thắng vì kết quả của hoà giải không có bên thắng bên thua, các bên cùng thoả mãn và thống nhất với kết quả hoà giải

Tuy nhiên hoà giải cũng có nhược điểm là thiếu động lực hoặc sáng kiến

để tôn trọng bất kỳ giải pháp cụ thể nào hoặc không đưa ra bất kỳ giải pháp nào

Nếu hoà giải không thành công thì khả năng mâu thuẫn leo thang trở nên nguy hiểm hơn và thiệt hại hơn

Ví dụ minh hoạ:

Bán đảo Sinai là một bán đảo hình tam giác ở Ai Cập, nằm giữa Địa

Trung Hải ở phía bắc và Hồng Hải ở phía nam, tạo thành một cầu đất từ châu Phi sang Tây Á, rộng khoảng 60.000km²

Quân Ai Cập kiểm soát Sinai từ năm 1260 cho tới năm 1518, khi bị Đế quốc Ottoman đánh bại Kể từ đó cho tới đầu thế kỷ 20, Sinai là một phần của Pashalik Ai Cập (trấn Ai Cập), dưới quyền đế chế Ottoman Từ năm 1906 nó trở thành một phần của Ai Cập dưới quyền bảo hộ của Vương quốc Anh, khi người Thổ nhượng lại bán đảo này dưới sức ép của Anh Biên giới theo người Anh áp đặt chạy theo tuyến từ Rafah trên bờ biển Địa Trung Hải tới Taba, Ai Cập trên Vịnh Aqaba Tuyến này được coi là biên giới phía đông của Ai Cập kể từ đó và nay là biên giới Ai Cập và Israel

Kênh đào Suez (thuộc Ai Cập) là kênh giao thông nhân tạo chạy từ phía

Bắc tới phía Nam đi ngang qua eo Suez tại phía Đông Bắc Ai Cập, nó nối Địa Trung Hải với Vịnh Suez, một nhánh của Biển Đỏ Kênh đào cung cấp một lối

đi tắt cho những con tàu đi qua cảng Châu Âu - Châu Mỹ đến những cảng phía Nam Châu Á, cảng phía Đông Châu Phi và Châu Đại Dương

Vào khoảng năm 1854 và 1856 phó vương Ai Cập đã mở một công ty kênh đào nhằm xây dựng kênh đào phục vụ cho đội thương thuyền dựa theo thiết kế của một kiến trúc sư người Úc Sau đó với sự hậu thuẫn của người Pháp công ty này được phát triển trở thành công ty kênh đào Suez vào năm 1858 Công việc sửa chữa và xây mới kênh được tiến hành trong gần 11 năm

Người Anh đã nhận ra kênh đào này là một tuyến buôn bán quan trọng và việc người Pháp nắm quyền chi phối con kênh này sẽ là mối đe doạ cho những lợi ích kinh tế, chính trị của Anh

Lần đầu tiên dư luận thế giới lên tiếng hoài nghi về việc cổ phiếu của công tuy kênh đào Suez đã không được bán công khai Anh, Mỹ, Úc, Nga đều không có cổ phần trong công ty này Tất cả đều được bán cho người Pháp

Kênh đào cuối cùng cũng được hoàn thành vào ngày 17 tháng 11 năm

1869 mặc dù đã rất nhiều xung đột chính trị và sự cố kỹ thuật xung quanh công trình Kênh đào ngay lập tức làm ảnh hưởng trực tiếp, sâu sắc đến ngành vận tải thế giới Kết hợp với đường sắt xuyên Mỹ hoàn thành 6 tháng trước đó, nó cho phép hàng hoá đi vòng quanh thế giới trong một thời gian kỷ lục Nó cũng góp phần quan trọng trong việc mở rộng thuộc địa của Châu Âu tại Châu Phi

Vào năm 1888 một hội nghị ở Constantinople đã tuyên bố kênh đào là một khu vực trung lập và yêu cầu quân đội Anh bảo vệ kênh đào trong suốt cuộc nội chiến ở Ai Cập Sau đó căn cứ vào hiệp ước với Ai Cập năm 1936 Anh đã đòi quyền kiểm soát kênh đào Cuối cùng vào năm 1954 Chính quyền Ai Cập đã phủ nhận hiệp ước 1936 và nước Anh buộc phải từ bỏ quyền kiểm soát kênh

Năm 1954, Ai Cập bắt đầu phong toả Eo Tiran, ngăn cản mọi con tàu tới

và ý định xây dựng một căn cứ quân sự ở dọc kênh Hành động này của Ai Cập được hậu thuẫn bởi Liên Xô và đã gây lo ngại sâu sắc cho Mỹ, Anh, Pháp và Israel

Israel trả đũa ngày 29 tháng 10 năm 1956, bằng cách xâm chiếm Bán đảo

Israel đã chiếm Dải Gaza và Bán đảo Sinai Hoa Kỳ và Liên hiệp quốc nhanh chóng gây sức ép buộc nước này ngừng chiến, mở lại đường biển trong khu vực, hoàn thành việc rút hoàn toàn quân đội Israel khỏi lãnh thổ Ai Cập và giải giáp hoàn toàn Sinai Lực lượng Khẩn cấp Liên hiệp quốc (UNEF) được triển khai để giám sát việc giải giáp và để bảo đảm tính trung lập của kênh

Cho tới năm 1967, năm xảy ra chiến tranh giữa Israel và Ai Cập, gần 15% các luồng hàng viễn dương và trên 20% các luồng hàng vận chuyển dầu mỏ và sản phẩm dầu mỏ thế giới đã được vận chuyển qua kênh đào

Ngày 19 tháng 5 năm 1967, Ai Cập trục xuất các quan sát viên UNEF và triển khai binh sĩ tại Bán đảo Sinai Sau đó nước này đóng cửa Eo Tiran đối với tàu bè Israel, khiến tình hình khu vực quay trở lại như giai đoạn trước năm 1956

Trong cuộc Chiến tranh Sáu ngày năm 1967, Sinai rơi vào tay Israel Ai Cập bất ngờ tiến công Israel trong cuộc Chiến tranh Yom Kippur năm 1973 để giành lại Sinai, nhưng không thành công

Bán đảo Sinai được trao trả lại cho Ai Cập dù người ta đã phát hiện ra một lượng lớn dầu mỏ tại Sinai Theo hiệp định này, Israel dần rút quân và hoàn toàn rút khỏi Sinai năm 1982, đồng thời dỡ bỏ thị trấn Yamit của người định cư Do Thái ở phía đông bắc Sinai

Bán đảo Sinai hiện được chia thành hai trấn, hay tỉnh của Ai Cập Phần phía nam gọi là Ganub Sina trong tiếng A Rập, nghĩa là "Nam Sinai"; phần bắc gọi là Shamal Sina, tức "Bắc Sinai" Ba trấn khác tập trung bên bờ kênh đào Suez, gồm el-Sewais, tức "kênh Suez"; phần phía nam của nó kéo dài vào nội địa Ai Cập Phần trung tâm là el-Isma'ileyyah và Port Said, nằm ở phía bắc, thủ phủ là Port Said