Đánh giá xem các định nghĩa và lý thuyết về lãnh đạo nào là phù hợp nhất với những lãnh đạo doanh nghiệp việt nam ngày nay

Còn các nhà lãnh đạo thực tế thì lại đứng trên các quan điểm từ đặc thù lãnh đạo của tổ chức mình đảm nhiệm mà ở đó nó là các đặc thù khác nhau về chuyên môn, về văn hóa tổ chức, về tập

Bạn nghĩ gì về câu nói “Có bao nhiêu người định nghĩa về lãnh đạo thì

có từng ấy định nghĩa khác nhau về hành vi này”? Đánh giá xem các định nghĩa và lý thuyết về lãnh đạo nào là phù hợp nhất với những lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam ngày nay và bài học thực tiễn có thể rút ra?

PHẦN I: GIỚI THIỆU

Trong cuộc sống ngày nay, khái niệm “lãnh đạo” đang được rất nhiều người quan tâm và mong muốn hiểu một cách rõ nghĩa về cụm từ này Liệu lãnh đạo có phải là “một tài năng thiên bẩm” hay là một quá trình “đào tạo mà có” và phương pháp lãnh đạo nào, hành vi lãnh đạo nào được coi là hiệu quả? Đây vẫn là một câu trả lời khó không riêng cho các học giả nghiên cứu về lãnh đạo mà trên thực tế người ta cũng chưa ai có một câu trả lời đích xác cho vấn đề này

Các nhà nghiên cứu thì thường định nghĩa lãnh đạo theo quan điểm cá nhân của họ và các mặt hiện tượng mà họ quan tâm nhất Còn các nhà lãnh đạo thực tế thì lại đứng trên các quan điểm từ đặc thù lãnh đạo của tổ chức mình đảm nhiệm mà ở đó nó là các đặc thù khác nhau về chuyên môn, về văn hóa tổ chức, về tập quán lao động trong tổ chức, về tính chất, về nhu cầu của các nhóm người khác nhau trên những điều kiện kinh tế xã hội khác nhau

và có lẽ xuất phát từ đặc điểm này Stogdill có đưa ra một kết luận rằng: “Có bao nhiêu người cố gắng định nghĩa thế nào là lãnh đạo thì có bấy nhiêu định nghĩa”

Bài viết này được viết nhằm phân tích kết luận trên của Stogdill và thông qua đó đó đánh giá xem các định nghĩa và lý thuyết về lãnh đạo nào là

phù hợp nhất với những lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam Với thời gian có hạn và kiến thức cũng như kinh nghiệm còn hạn chế, hơn nữa bản thân chủ đề cũng khá trừu tượng và phức tạp, tôi rất hy vọng chia sẻ được quan điểm của mình về lãnh đạo với các thầy cô và các anh chị học viên trong lớp

PHẦN II: PHÂN TÍCH

1.Các quan điểm về lãnh đạo:

Theo giáo trình MBA - Trường đại học Griggs, tập hợp các quan điểm

về lãnh đạo được định nghĩa trên các phương diện như sau:

Hemphill & Coons: Lãnh đạo “là hành vi của một cá nhân chỉ đạo các hoạt động của một nhóm người thực hiện một mục tiêu chung”

D.Katz & Kahn: Lãnh đạo “là sự gia tăng ảnh hưởng đối với và vượt trên cả sự tuân thủ một cách máy móc những chỉ thị thường nhật của một tổ chức”

Burns: Lãnh đạo “được thực hiện khi mọi người huy động các nguồn lực về thể chế, chính trị, tâm lý và các nguồn lực khác nhau để đánh thức, lôi kéo sự tham gia và hài lòng của những người cấp dưới”

Rauch & Behling: Lãnh đạo “là một quá trình gây ảnh hưởng đối với các hoạt động của một nhóm người có tổ chức để thực hiện một mục tiêu chung”

Jacobs & Jaques: Lãnh đạo “là một quá trình chỉ đạo có ý nghĩa đối với

nỗ lực của tập thể và huy động nỗ lực sẵn sàng để đạt được mục đích”

E.H Schein: Lãnh đạo “là khả năng bước ra khỏi nền văn hóa để bắt đầu một quy trình thay đổi mang tính cách mạng dễ được chấp nhận hơn”

Drath & Palus: Lãnh đạo “là một quá trình làm cho những gì mà mọi người chung sức làm cùng nhau trở nên có ý nghĩa, nhờ đó mọi người có thể hiểu và quyết tâm”

Richard & Engle: Lãnh đạo “là việc truyền đạt các tầm nhìn, thể hiện các giá trị và tạo ra môi trường trong đó các mục tiêu có thể đạt được”

House et al: Lãnh đạo “là khả năng của một cá nhân gây ảnh hưởng, thúc đẩy và khuyến khích người khác cống hiến vì hiệu quả và thành công chung trong tổ chức”

Như vậy, khái niệm lãnh đạo tuy được nhìn nhận dưới các góc độ khác nhau nhưng hầu hết đều có một quan điểm chung rằng: Lãnh đạo bao gồm một quá trình, trong đó sự ảnh hưởng có chủ định được tạo ra bởi một cá nhân đối với người khác nhằm mục đích định hướng, tổ chức và hỗ trợ các hoạt động, các mối quan hệ trong một nhóm người hoặc tổ chức để đạt được một mục tiêu chung nào đó

Tuy nhiên khi đọc các định nghĩa trên cũng có thể thấy rằng: Nhiều định nghĩa khác nhau được đưa ra nhưng dường như không có nhiều điểm tương đồng, như tôi đã đề cập ở trên: Sở dĩ có bao nhiêu người muốn định nghĩa về lãnh đạo là sẽ có bằng ấy định nghĩa về lãnh đạo là vì mỗi người trên một phương diện khác nhau để đưa ra định nghĩa lãnh đạo Các định nghĩa khác nhau về nhiều mặt, ví dụ như đối tượng gây ảnh hưởng, mục đích của ảnh hưởng, tố chất tạo ảnh hưởng và kết quả của quá trình nỗ lực gây ảnh hưởng Sự khác nhau này không phải là do kết quả xem xét sai lệch mà là mỗi một môi trường lãnh đạo sẽ thích ứng với từng phong cách lãnh đạo khác nhau Trong một số hoàn cảnh lãnh đạo nhất định, người ta thấy rằng: điều quan trọng là ứng dụng quan điểm lãnh đạo một cách phù hợp với từng trường hợp cụ thể chứ không phải áp dụng nguyên một nguyên lý lãnh đạo nào vào tình huống đó Mặt khác, nhân tố trong tổ chức thay đổi, con người thay đổi, cuộc sống vận động, người lãnh đạo trong tổ chức cũng trưởng thành từ sự vận động đó chính vì thế các “hoạt động” của lãnh đạo phải mang phong cách “tình huống” để theo từng hoàn cảnh nhất định

Tuy nhiên, một định nghĩa mà được đánh giá phổ biến nhất về lãnh đạo là:

“ Lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng đối với người khác nhằm tạo

ra sự hiểu và nhất trí về việc cần phải làm, cách thức thực hiện hiệu quả những việc đó và quá trình hỗ trợ nỗ lực tập thể hoặc cá nhân để hoàn thành những mục tiêu chung”.

Như vậy, có thể có nhiều định nghĩa về lãnh đạo khác nhau, nhưng sự thống nhất trong khái niệm lãnh đạo cơ bản mà các thuyết đều thừa nhận đối với hoạt động của lãnh đạo là:

+ Khả năng gây ảnh hưởng + Khả năng tạo cảm hứng + Tầm nhìn

Trên những đặc tính chung này của một nhà lãnh đạo, tôi xin đưa ra quan điểm về lãnh đạo hiệu quả để từ đó lý giái nếu ở Việt Nam thì thuyết lãnh đạo nào sẽ được áp dụng một cách hiệu quả nhất

2 Quan điểm về lãnh đạo hiệu quả:

Tôi đồng tình với quan điểm rằng: Lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng đối với người khác nhằm tạo ra sự hiểu và nhất trí về việc cần phải làm, cách thức thực hiện hiệu quả những việc đó và quá trình hỗ trợ nỗ lực tập thể hoặc

cá nhân để hoàn thành những mục tiêu chung

Thực chất công việc lãnh đạo là khả năng tạo ra tầm nhìn, cảm hứng và ảnh hưởng trong tổ chức Ba nhiệm vụ này kết hợp với nhau, tạo nên sự khác biệt của một nhà lãnh đạo với bất kỳ ai Người nhìn xa trông rộng không phải

là người lãnh đạo nếu không thể truyền cảm hứng Người tạo ra và duy trì được ảnh hưởng không phải là người lãnh đạo nếu anh ta không thể tạo ra một tầm nhìn Tầm nhìn, cảm hứng và ảnh hưởng cần phải được thực hiện một cách khéo léo và bài bản, đòi hỏi nhà lãnh đạo phải có những phẩm chất và kỹ

năng riêng biệt Vì vậy, công việc lãnh đạo vừa mang tính chất nghệ thuật, lại vừa mang tính chất khoa học

Tầm nhìn: là hình ảnh tích cực về tương lai của tổ chức mà tất cả mọi

người trong tổ chức đều tin tưởng và mong muốn biến nó thành hiện thực Tạo ra tầm nhìn là công việc chính của nhà lãnh đạo Một nhà lãnh đạo phải biết dẫn dắt tổ chức mình đi tới đâu, phải hình dung ra tương lai chung của tổ chức

Cảm hứng: Khi xây dựng được tầm nhìn, nhà lãnh đạo phải khơi dậy

và truyền được cảm hứng cho người khác để họ đi theo và thực hiện Nếu tầm nhìn không được truyền đạt tới mọi người và không được thực hiện thì tầm nhìn trở nên vô nghĩa Vậy công việc thứ hai của nhà lãnh đạo là truyền cảm hứng cho mọi người Truyền cảm hứng ở đây không phải là việc miêu tả lại tầm nhìn một cách đơn giản, mà nhà lãnh đạo phải truyền đạt tầm nhìn một cách lôi cuốn, hấp dẫn nhất Truyền cảm hứng ở đây cũng chính là tạo động lực cho những người đi theo mình

Ảnh hưởng: Lãnh đạo sẽ không thể là lãnh đạo nếu không có ảnh

hưởng, và ảnh hưởng được tạo ra từ quyền lực của nhà lãnh đạo Nói cách khác, tất cả các công việc lãnh đạo đều phải sử dụng đến quyền lực

Quyền lực có thể được tạo ra từ chức vị, từ các mối quan hệ, từ bản thân mỗi cá nhân Người ta thường kết hợp cả ba loại quyền lực này với nhau trong khi thực hiện công việc, tuy nhiên mức độ sử dụng mỗi loại quyền lực lại khác nhau Trong công việc quản lý, nhà quản lý thường sử dụng quyền lực chức vị để buộc các nhân viên làm theo yêu cầu của mình đưa ra Quyền lực đó mang tính cưỡng chế, sử dụng hình phạt để phát huy tác dụng Còn trong công việc lãnh đạo, nhà lãnh đạo lại sử dụng quyền lực cá nhân, tức là quyền lực xuất phát từ phẩm chất, năng lực của mình Quyền lực đó mang tính cuốn hút, lôi kéo người khác đi theo mình

Như đã đề cập ở trên rằng không có thuyết lãnh đạo nào là tuyệt đối, và cũng không thể có mô hình lãnh đạo nào lý tưởng, vì thế tôi cho rằng: sự vận dụng linh hoạt các thuyết lãnh đạo vào trong từng tổ chức khác nhau sẽ phụ thuộc rất nhiều vào tài “biến hoá” của các nhà lãnh đạo, nhưng dù là biến hoá

gì thì ở một nhà lãnh đạo vẫn nên có 3 yếu tố trên là: Khả năng gây ảnh hưởng, tầm nhìn và truyền cảm hứng

Tuy vậy, để lãnh đạo một cách hiệu quả thì tôi cho rằng lãnh đạo cần có các nhóm hành vi sau:

+ Hành vi định hướng theo công việc

+ Hành vi định hướng theo quan hệ

+ Hành vi định hướng sự thay đổi

Định hướng công việc: Là hành vi lãnh đạo liên quan đến việc hoàn

thành công việc, sử dụng nhân lực và các nguồn lực một cách hiệu quả và duy trì các hoạt động ổn định và có trật tự

Định hướng mối quan hệ: Loại hành vi này chủ yếu liên quan đến việc

cải thiện các mối quan hệ và giúp đỡ mọi người, tăng cường sự hợp tác và công việc trong nhóm, tăng cường sự hài lòng về công việc của cấp dưới, củng cố hoà đồng trong tổ chức

Định hướng thay đổi: Loại hành vi này chủ yếu liên quan đến việc

tăng cường các quyết định chiến lược , thích ứng với thay đổi trong môi trường, tăng tính linh hoạt và sáng tạo, tiến hành cá thay đổi lớn về qui trình, sản phẩm hoặc dịch vụ và thuyết phục mọi người cam kết thực hiện các thay đổi

Ba loại hành vi này tương tác với nhau và sẽ giúp người lãnh đạo thực hiện được đầy đủ các chức năng lãnh đạo của mình một cách hiệu quả

3 Quan điểm lãnh đạo phù hợp nhất với các lãnh đạo doanh nghiệp Việt Nam, bài học kinh nghiệm:

Theo quan điểm của cá nhân tôi: Sẽ không có một lý thuyết nào có thể

ứng dụng tốt nhất cho doanh nghiệp Việt Nam vì hai lý do chính sau:

- Thứ nhất, các yếu tố cấu thành quá trình lãnh đạo (hoàn cảnh, người

lãnh đạo, đối tượng bị lãnh đạo) của mỗi một doanh nghiệp là khác nhau

- Thứ hai, các mô hình lý thuyết và định nghĩa về lãnh đạo đều có

những đặc thù, ưu điểm và nhược điểm, phạm vi và điều kiện áp dụng khác nhau Một loại hình lãnh đạo, phong cách lãnh đạo hay thậm chi một hành vi lãnh đạo là phù hợp trong doanh nghiệp này, nhưng sẽ không phù hợp với một doanh nghiệp khác Ngay trong một doanh nghiệp, có những thời điểm kiểu lãnh đạo này phát huy tác động tích cực, nhưng trong một tình thế khác rất có thể sẽ có tác động tiêu cực

Tuy nhiên, để có thể kiến nghị, đề xuất áp dụng các định nghĩa, lý thuyết về lãnh đạo, chúng ta cần tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng xuất phát

từ đặc thù có liên quan đến lãnh đạo của Doanh nghiệp Việt Nam hiện nay:

+ Đặc điểm về văn hoá: Việt Nam là một đất nước ở Châu Á với người

dân thấm nhuần tư tưởng nho giáo, coi trọng các mối quan hệ, đặc biệt là quan hệ con người với con người Do vây, trong quá trình làm việc, các cá nhân trong doanh nghiệp đều rất coi trong việc tạo quan hệ nồng ấm, hỗ trợ, tôn trọng các tình cảm và nhu cầu, giao tiếp và động viên, tin tưởng cũng nhu các thông tin phản hồi của người ủng hộ Tại các doanh nghiệp VN, người lao động, đồng nghiệp và thậm chí cả cấp trên sẽ không ủng hộ, thừa nhận một cá nhân hay một nhóm nào đó một cách thật sự nếu như cá nhân hay nhóm đó chỉ quan tâm đến kết quả công việc, không có những quan hệ bên cạnh công việc Trong một số trường hợp thực tế, những người không tạo được quan hệ tốt còn bị cô lập, mâu thuẫn và dẫn đến xung đột, gây cả ảnh hưởng đến tổ chức

+ Đặc điểm về trình độ người lao động: Có thể khẳng định là chất

lượng, trình độ lao động tại các DN của chúng ta còn thấp, kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp còn nhiều hạn chế Do vậy khi áp dụng lãnh đạo theo định hướng công việc, tức là tập trung vào việc lập kế hoạch,đặt thời hạn, đôn đốc kiểm tra thường xuyên công việc thì mới chỉ có hiệu quả với các vị trí công việc đã được mô tả chi tiết, chính xác, người lao động có kỹ năng, ý thức và thái độ tốt, chuyên nghiệp Còn trong trường hợp ngược lại, sẽ không có hiệu quả và gây phản ứng, kết quả tiêu cực

+ Đặc điểm về cách làm việc của người Việt Nam: Người phương

Đông nói chung và người Việt Nam nói riêng có những điểm yếu mà chúng ta phải thừa nhận đó là: Tư duy logic và tư duy con số của chúng ta không cao, tính kế hoạch và tính chấp hành mệnh lệnh, tính đúng hẹn kém, sự tự tạo động lực làm việc của chúng ta kém hơn người phương tây

Người Việt Nam lại có đặc thù là người tình cảm và bị chi phối rất nhiều bởi tình cảm, nên ngoài các yêu cầu về tố chất của người lãnh đạo như:

Có tầm nhìn, có khả năng gây ảnh hưởng, có khả năng truyền cảm hứng … thì nếu áp dụng phong cách lãnh đạo kết hợp của 3 phong cách là: Lãnh đạo ủng hộ, lãnh đạo uy tín và lãnh đạo tham gia sẽ là thuận lợi hơn trong quá trình điều hành doanh nghiệp

PHẦN III: KẾT LUẬN

Cho tới nay đã có rất nhiều luận điểm và lý thuyết khác nhau đưa ra các định nghĩa về lãnh đạo Mỗi lý thuyết đều có cách nhìn nhận và tiếp cận riêng với “lãnh đạo” và không thể khẳng định định nghĩa là phù hợp và chính xác nhất Vì vậy, sẽ hợp lý hơn nếu chúng ta chấp nhận các quan điểm và định nghĩa riêng đó để nhận biết về đặc điểm, bản chất của lãnh đạo và áp dụng trong từng trường hợp cụ thể

Nhưng mặc dù trên quan điểm nào, tôi vẫn cho rằng chức năng của lãnh đạo là: Lãnh đạo là một quá trình gây ảnh hưởng, truyền cảm hứng và có tầm nhìn để dẫn dắt tổ chức hay doanh nghiệp của mình Còn việc làm thế nào để lãnh đạo được hiệu quả trên các chức năng chính đó Điều này phụ thuộc vào sự thông thái và sự ứng biến linh hoạt của từng nhà lãnh đạo

Tôi cho rằng, đây chỉ là một quan điểm, một phương diện trong cách đánh giá và nhìn nhận về quan điểm lãnh đạo, tôi rất mong được thầy cô và các học viên trong lớp sẽ đóng góp và chia sẻ những ý kiến của mình khi nhìn nhận về vấn đề này

Tài liệu tham khảo:

1 Giáo trình Phát triển khả năng lãnh đạo - Chương trình đào tạo thạc

sỹ Quản trị kinh doanh, Đại học Griggs, Hoa Kỳ

2 Phát triển kỹ năng lãnh đạo, John G Maxwell (2001)

3 Cách định nghĩa mới về quản lý và lãnh đạo, nguồn:

http://lanhdao.net/vn /kynangld/phamchatld/123779/index.aspx

4 InvestVietnam & Saga, “Các phong cách lãnh đạo”, http://www.saga.vn /Kynangquanly/Lanhdao/LanhdaovsQuanly/512.saga

5 Kỹ năng cần thiết cho việc lãnh đạo hiệu quả - Trường đại học Havard (Tuần san Business Week)

6 Tập sách: Từ tốt đến vĩ đại, Xây dựng để trường tồn - Jillcollin

HẾT