SKKN Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11

SKKN Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11SKKN Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11SKKN Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11SKKN Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11SKKN Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11SKKN Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11SKKN Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11SKKN Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11SKKN Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11

Phần 2 : NỘI DUNG

3 Một số giải pháp thực tế gây hứng thú học tập lịch sử bằng việc sử dụng

b) Cách sử dụng tài liệu thơ - văn trong dạy học lịch sử Việt Nam

Danh sách học sinh và điểm số chứng minh 22

Phần 1: MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, dạy và học lịch sử đang thu hút sự quan tâm chú ý của toàn xã hội Trước sự quan tâm ấy , chúng tôi – những giáo viên dạy môn lịch luôn trăn trở về việc dạy của mình Làm sao để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử, làm sao để các em yêu thích môn lịch sử và học môn lịch sử ngày càng có hiệu quả hơn

Là môn học có nhiều ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng tình cảm đối với thế

hệ trẻ, những kiến thức lịch sử không chỉ đơn thuần dạy cho các em biết yêu, ghét trong đấu tranh giai cấp, biết yêu quý lao động, trân trọng cái đẹp mà còn góp phần định hình cho học sinh cách ứng xử đúng đắn trong cuộc sống bởi “Bắt nguồn từ một

sự thực là trong khoa học Lịch sử có những yếu tố nghệ thuật”

Ngày nay, dưới sự phát triển của khoa học kĩ thuật thì vai trò môn Lịch sử trong các trường học đã dần bị mờ nhạt bởi các môn học khoa học tự nhiên khác Sở

dĩ có điều đó là vì trong ý nghĩ của nhiều người thì môn Lịch sử thực sự không cần thiết, mà chỉ là một môn học phụ Thực tế trong những năm gần đây, chất lượng thi vào đại học của khối C rất thấp mà chủ yếu là ở môn Lịch sử, các điểm cao trong môn Lịch sử ngày càng hiếm, thậm chí số điểm liệt trong môn này lại có xu thế gia tăng Vậy làm thế nào để nâng cao hơn chất lượng dạy và học của môn này? Làm thế nào

để thu hút sự chú ý của học sinh trong giờ dạy học lịch sử? Làm thế nào để giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ các sự kiện lịch sử?… Đó là vấn đề được đặt ra không chỉ đối với mỗi thầy cô giáo mà cả đối với các em học sinh và các ban ngành khác

Để giải quyết vấn đề trên, giáo viên phải tổ chức một cách linh hoạt các hoạt động của học sinh từ khâu đầu tiên đến khâu kết thúc giờ học, áp dụng nhiều phương pháp dạy học, ví như: Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan; phương pháp hướng dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, phương pháp liên môn, nắm vững và sử dụng sách giáo khoa, vở bài tập, tiến hành công tác ngoại khoá Trong đó việc dạy học liên môn được xem là một trong những phương pháp thu hút sự chú ý của học sinh vào nội dung bài học lịch sử, đồng thời giúp học sinh nắm vững hơn những kiến thức lịch sử

Nhằm góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch

sử nói riêng, đồng thời giảm bớt số lượng học sinh yếu kém trong nhà trường và phát huy hết năng lực của các em khá giỏi nắm chắc được kiến thức bài học và hiểu sâu

hơn các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử, tôi đã chọn chủ đề: “Sử dụng thơ – văn

để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11” để thực

hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm trong năm học 2014 - 2015 vừa qua

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Qua việc nghiên cứu đề tài bản tôi mong muốn đóng góp một phần nhỏ về phương pháp dạy học lịch sử nhằm tăng cường sự hứng thú của học sinh trong giờ học lịch sử Đồng thời qua đề tài sẽ giúp chúng ta xác định được những nội dung văn thơ nào có thể và cần sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài đi sâu nghiên cứu việc “Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học

sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11” Đối tượng nghiên cứu mà tôi áp dụng

cho đề tài này là lớp 11a4 và 11a10 của trường THPT Trần Văn Bảy

4 Phương pháp nghiên cứu

- Tìm hiểu thực trạng học môn lịch sử của học sinh

- Khảo sát kiến thức Lịch sử của học sinh thông qua bài kiểm tra

- Sưu tầm tư liệu về thơ – văn có liên quan đến những nội dung, sự kiện, nhân vật lịch sử

- Áp dụng các nội dung sưu tầm tương ứng, phù hợp với từng tiết dạy Lịch sử

- Đánh giá kết quả thực hiện qua các bài kiểm tra

5 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu

Trong những năm 60 của thế kỉ XX, người ta đã đưa ra ý tưởng dạy học liên môn và việc dạy này đã được áp dụng ở một số nơi trên thế giới Ở Việt Nam, dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng Tuy nhiên việc áp dụng cụ thể trong từng môn học, trong từng bài học thì vẫn còn lẻ tẻ, rời rạc Đề tài sáng kiến kinh

nghiệm: “Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch

sử Việt Nam lớp 11” sẽ góp một phần nhỏ vào việc hệ thống lại những mảnh rời rạc

ấy, tìm tòi nội dung giao thoa giữa các môn học, bổ sung cho nhau, làm sáng tỏ hơn những kiến thức mà học sinh được học trong mỗi môn Áp dụng việc dạy học liên môn sẽ nâng cao chất lượng học tập và làm tăng thêm hiệu quả dạy học lịch sử

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã có nhiều thuận lợi và cũng gặp không ít khó khăn do sự chi phối của công việc, đặc biệt là ở một số nội dung, nguồn tư liệu tham khảo ứng dụng còn ít nên chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được quí đồng nghiệp góp ý để cho đề tài được thực hiện ngày càng hoàn thiện hơn!

Xin trân trọng cảm ơn!

Phần 2: NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận

Chúng ta đã biết, trong nhà trường phổ thông, cũng như các môn Khoa học tự nhiên, các môn thuộc Khoa học xã hội như Văn học, Lịch sử,… có vai trò hết sức to lớn trong việc hình thành và giáo dục nhân cách, đạo đức đối với học sinh nên giữa các môn này lại càng liên quan và hệ thống hơn

Đối tượng nghiên cứu của Văn học cũng như Sử học đều là Con người, những vấn đề xã hội,… Văn học ngợi ca vẻ đẹp của non sông, đất nước, ca ngợi những con người mang phẩm chất tốt đẹp, cao quý cũng như đã kích lên án cái xấu của họ thì Lịch sử cũng ghi nhận công lao, đóng góp của những con người ấy (nhân vật lịch sử)

và phán xét nghiêm minh đối với những người có tội với dân, với nước Trong thực tế

có không ít người vừa là nhà văn, nhà thơ đồng thời là nhà sử học mà Bác Hồ kính yêu của chúng ta là một ví dụ điển hình Người vừa là nhà giáo dục lớn vừa là nhà nghiên cứu lịch sử nổi tiếng, là tác giả của rất nhiều tác phẩm thơ văn nổi tiếng: Tuyên ngôn độc lập, Vi hành, Ngục trung nhật kí,… Người đã từng dạy chúng ta rằng:

“Dân ta phải biết sử ta

Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Là một giáo viên giảng dạy đòi hỏi chúng ta phải có lòng nhiệt huyết với nghề

để góp phần đào tạo thế hệ trẻ cho quê hương đất nước Giảng dạy với phương pháp phù hợp sẽ giúp cho học sinh tiếp nhận được những giá trị tri thức quí báu của lịch sử, đồng thời qua đó góp phần bồi dưỡng phẩm chất, năng lực cho các em Và để làm được điều đó chúng ta phải dạy cho học sinh hiểu biết những sự kiện lịch sử, những qui luật lịch sử qua các thời đại Dạy lịch sử tốt sẽ cho các em học sinh say mê với dân tộc, say mê và tự hào về những giá trị truyền thống của dân tộc

2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:

Trường THPT Trần Văn Bảy tọa lạc cạnh quốc lộ 1A, trường được trang bị cơ

sở vật chất khá đầy đủ và khang trang, tuy nhiên một số phương tiện dạy học còn hạn chế, nhất là đối với các môn xã hội Bên cạnh đó, nhiều học sinh nhà xa hoặc có hoàn cảnh gia đình khó khăn nên phần nào cũng ảnh hưởng đến việc học tập Mặc dù vậy nhưng thầy và trò trường THPT Trần Văn Bảy đã không ngừng phấn đấu vươn lên và

đã đạt được nhiều thành tích trong thời gian qua

Ở trường, trong việc dạy học nói chung, mỗi người giáo viên đều rất quan tâm đến việc tiếp thu kiến thức của học sinh về chính bộ môn mình phụ trách.Đại đa số giáo viên đều cố gắng tìm hiểu đưa ra những phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các phương pháp dạy học: Nêu vấn đề, giải

quyết vấn đề, thảo luận nhóm, trực quan, lập niên biểu, vấn đáp,… Thông qua trình bày sinh động giàu hình ảnh của giáo viên trong tường thuật, miêu tả, kể chuyện hoặc nêu đặc điểm của nhân vật lịch sử; giáo viên đã tích cực hướng dẫn học sinh trao đổi, thảo luận nhóm, so sánh, giải thích một cách tích cực Giúp học sinh dễ dàng nắm bắt kiến thức, hiểu sâu hơn về bản chất, vai trò và ý nghĩa của sự kiện, hiện tượng lịch sử Trong quá trình giảng dạy giáo viên đã kết hợp các đồ dùng dạy học, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy học như: tranh ảnh, bản đồ, lược đồ SGK, hiện vật, phim đèn chiếu,…từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học lịch sử

Riêng đối với môn Lịch sử, mặt dù có vai trò, chức năng, nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục thế hệ trẻ nhưng hiện nay việc dạy học lịch sử chưa hoàn thành đầy đủ hết vai trò của mình và một thực tế đáng buồn là nhiều học sinh không thích học môn Lịch sử, xem nhẹ môn Lịch sử Các em tiếp thu kiến thức một cách hời hợt, thiếu chính xác, thiếu hệ thống vì đa phần các em cho rằng học Lịch sư phải ghi nhớ quá nhiều sự kiện khô khan, Lịch sử là một môn học nghiên cứu về quá khứ mà quá khứ

là những cái đã qua không thể thay đổi nên chỉ học cho qua chứ không có gì để vận dụng vào thực tế

Tình trạng trên do nhiều nguyên nhân gây nên song cơ bản không phải do bản thân môn Lịch sử mà do quan niệm, phương pháp dạy học chưa phù hợp, chưa đáp ứng yêu cầu môn học đề ra; trong tiết học Lịch sử nhiều giáo viên chỉ tường thuật, nhồi nhét các sự kiện lịch sử cho học sinh làm cho giờ học trở nên cứng nhắc và khô khan, làm cho học sinh chán nản và thậm chí không yêu thích bộ môn Lịch sử, dẫn đến kết quả của bộ môn không cao; nhiều học sinh chưa đầu tư cho môn học Lịch sử

vì cho rằng môn học này là môn học phụ nên chất lượng dạy học của bộ môn chưa cao, chưa đáp ứng yêu cầu giáo dục

Thực tế đầu năm học 2014 - 2015, tôi được phân công dạy môn Lịch sử lớp 11a4 và 11a10 Kết quả kiểm tra đầu năm môn Lịch sử đạt tỉ lệ điểm dưới trung bình còn nhiều, cụ thể :

Lớp Tổng số HS Điểm giỏi Điểm khá Điểm TB Điểm dưới TB 11a4 31 06(19.4%) 10(32.2%) 9(29%) 06(19.4%)

11a10 30 01(3.4%) 13(43.3%) 13(43.3%) 03(10%)

Theo bảng thống kê trên thì tỉ lệ học sinh có điểm dưới trung bình còn cao, nhất

là ở lớp 11a4 có đến 19,4% học sinh đạt điểm dưới trung bình

Những bộ môn lân cận sẽ làm phong phú tri thức học sinh về bộ môn Lịch sử

và chính bộ môn Lịch sử sẽ hỗ trợ cho các bộ môn láng giềng khác Người giáo viên Lịch sử cần quan tâm tới sự tác động lẫn nhau của các môn học

Qua thực tế trên, tôi nhận thấy rằng sự mâu thuẫn giữa nhận thức là môn học Lịch sử bổ ích cho kiến thức người học nhưng các em lại không thích học

Từ đó, để việc dạy học môn lịch sử đạt hiệu quả tốt hơn, tôi đã mạnh dạn cải tiến nội dung, phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học bằng việc áp

dụng các phương pháp dạy học, trong đó việc “Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng

thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11” là một trong những yếu tố

góp phần quyết định đến việc nâng cao chất lượng dạy học của tôi ở trường THPT Trần Văn Bảy

3 Một số giải pháp thực tế gây hứng thú học tập lịch sử bằng việc sử dụng thơ – văn

Trong giảng dạy bộ môn lịch sử, người giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc làm sống lại các sự kiện lịch sử Tuy nhiên nếu chỉ dựa vào những kiến thức trong SGK thì khó có thể tạo dựng lại không khí lịch sử cần thiết Để thu hút các em

đi sâu tìm hiểu khám phá quá khứ của dân tộc tạo nên những cảm xúc thực sự trước

những sự kiện thì việc vận dụng kiến thức thơ-văn vào giảng dạy lịch sử là điều cần

thiết góp phần làm cho bài giảng trở nên sinh động và hấp dẫn , nâng cao hứng thú học tập của các em

Để đáp ứng những vấn đề nêu trên trong bài viết này, tôi xin thể hiện lại một số nội

dung ứng dụng liên môn, tức “Sử dụng thơ – văn để tạo sự hứng thú cho học sinh

trong giờ học Lịch sử Việt Nam lớp 11” năm học 2014 – 2015 để giảm bớt sự khô

khan trong dạy học Lịch sử ở trường THPT theo chương trình hiện hành

a) Phương pháp sử dụng thơ - văn

Trong thực tiễn dạy học, các tác phẩm văn học dân tộc cũng như thế giới có vai trò to lớn đối với việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông Trước hết các tác phẩm văn học bằng những hình tượng cụ thể có tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm người đọc, trình bày những nét đặc trưng điển hình của các hiện tượng kinh tế, chính trị những qui luật của của đời sống xã hội Trong khi sáng tác một tác phẩm nhà văn phải nghiên cứu các tài liệu lịch sử, không ít tác phẩm văn học tự nó là tư liệu lịch sử Ví

dụ như Cáo bình Ngô của Nguyễn Trãi, Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu, tập thơ Nhật kí trong tù của Hồ Chí Minh…

Trong việc giảng dạy, giáo viên thường sử dụng các loại tài liệu thơ - văn chủ yếu: văn học dân gian, các tác phẩm ra đời vào thời kì xảy ra sự kiện lịch sử, truyện, tiểu thuyết, thơ…

Văn học dân gian ra đời sớm với nhiều thể loại như : thần thoại, truyền thuyết,

cổ tích dân ca, ca dao, tuyện trạng, truyện cười… Đây là tài liệu phản ánh nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử dân tộc Ví dụ như truyện Thánh Gióng, qua câu chuyện ta xác định được những yếu tố hiện thực của lịch sử là thời Hùng Vương thứ 6 (tương ứng với thời nhà Ân ở Trung Quốc), đồ sắt phát triển với vũ khí công cụ dùng đều bằng sắt (nón sắt, giáp sắt, gậy sắt, ngựa sắt), đồng thời nêu cao truyền thống

đoàn kết chống giặc ngoại xâm, bảo vệ lãnh thổ (cả làng góp gạo thổi cơm cho Gióng ăn) hay Sơn Tinh – Thủy Tinh là biểu tượng đoàn kết, đồng lòng của dân tộc ta đắp đê chống bão, lũ lụt đặc trưng rất rõ của cư dân trồng lúa nước của nhân dân ta trong buổi đầu lịch sử vừa dựng nước và giữ nước

TK XVI – XVIII, thể loại văn học dân gian phát triển, các tác phẩm đã kích chế

sự thối nát và lạc hậu của chế độ phong kiến đồng thời nói lên mơ ước của người dân

có cuộc sống tốt đẹp hơn Chẳng hạn như truyện “Trê Cóc”, một câu chuyện ngụ ngôn chủ ý bày tỏ cái thói "tranh hơi tức khí" gây nên những cuộc kiện tụng và chỉ

trích cái tệ nhũng lạm của bọn sai nha cùng cái bọn thầy cò Ở truyện Trê Cóc còn có

ý nghĩa về luân lý, bởi tác giả đã phô bày lắm nét hủ bại và nực cười ở xã hội xưa, chung quanh những vụ kiện tụng trước cửa quan, người ta thấy trở đi trở lại những chữ “lo lót, lễ vật, lễ mọn, phí tổn” Chung quy thì chỉ người dân là phải chịu thiệt hại, thua cũng thiệt mà được cũng thiệt Cóc sù sì, thô kệch giống như là những người dân chất phác hiền lành Trê nhẵn nhụi, trơn tru hay chui luồn, có thể tiêu biểu cho những người có nết láu lĩnh, hay làm việc mờ ám

Sử dụng tài liệu văn học dân gian, không chỉ góp phần làm cho bài giảng sinh động, tạo được không khí gần gủi với bối cảnh lịch sử, sự kiện đang học mà giáo viên tiến hành có thể đạt được kết quả giáo dục tư tưởng đạo đức nói chung giáo dục truyền thống dân tộc nói riêng

Các tác phẩm văn học vào thời kì diễn ra các sự kiện lịch sử có ý nghĩa đối với việc khôi phục hình ảnh quá khứ Khi nói cuộc sống khốn khổ của tầng lớp nông dân Việt Nam đầu thế kỉ XX dưới chế độ thực dân nửa phong kiến thì phải kể đến tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố Tác phẩm xoay quanh nhân vật chính là chị Dậu và gia đình, một điển hình của cuộc sống bần cùng hóa do sưu cao thuế nặng mà chế độ thực dân áp đặt lên xã hội Việt Nam Tác phẩm này đã vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân nửa phong kiến đương thời Đỉnh điểm của cơn cùng cực là việc chị Dậu phải bán con, khoai và bán cả bầy chó để lấy tiền nộp sưu thuế cho chồng và cảnh chị Dậu chạy ra giữa màn trời đêm tối đen như mực và như cái tiền đồ của chị

Khi sử dụng tài liệu thơ - văn phải đảm bảo tiêu chuẩn cơ bản là giá trị giáo dục – giáo dưỡng và giá trị văn học, các tài liệu đó phải giúp học sinh khôi phục lại bối cảnh lịch sử, hình ảnh các sự kiện, nhân vật của quá khứ để phục vụ được yêu cầu của nội dung bài học, phù hợp trình độ nhận thức của học sinh, không làm loãng nội dung bài học lịch sử

b) Cách sử dụng tài liệu thơ - văn trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 11

Đưa một đoạn thơ, một đoạn văn ngắn nhằm minh họa những sự kiện đang học làm cho nội dung bài học thêm phong phú, giờ học thêm sinh động Cụ thể:

Khi dạy bài 19 “Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống xâm lược (từ năm

1858 đến trước năm 1873)” khi nói đến tình hình Việt Nam trước khi thực dân Pháp

xâm lược thì chế độ phong kiến khủng hoảng trầm trọng kéo theo khủng hoảng về kinh tế, xã hội như nông nghiệp sa sút, đất đai khai khẩn được lại rơi vào tay địa chủ, dân phiêu tán khắp nơi Giáo viên có thể trích một bài vè nói về tình cảnh của nhân dân ở giai đoạn này:

Cơm thì chẳng có Rau cháo cũng không Đất trắng xóa ngoài đồng Nhà giàu niêm kín cổng Còn một bộ xương sống

Vơ vất đi ăn mày

Trong khi phong trào chống Pháp diễn ra khắp nơi thì triều đình nhà Nguyễn lại lần lược kí với Pháp từ hiệp ước Nhâm Tuất đến các hiệp ước Giáp Tuất, Hác măng, Pa-tơ-nốt làm cho nhân dân vô cùng phẫn nộ, giáo viên có thể minh họa:

Tan nhà cám nổi câu ly hận Cắt đất thương thay cuộc giảng hòa Gió bụi đòi cơn xiêu ngã cỏ Ngậm cười hết nói nổi quan ta

( Cảm khái – Phan Văn Trị) Ngày 17/2/1859, Pháp nổ súng đánh thành Gia Định, quân triều đình nhanh chóng tan rã, Nguyễn Đình Chiểu đã ghi lại sự kiện bi thảm này qua bài thơ “Chạy giặc”

Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây, Một bàn cờ thế phút sa tay

Bỏ nhà lũ tẻ lơ xơ chạy, Mất ổ đàn chim dáo dát bay

Bến Nghé của tiền tan bọt nước, Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây

Hỡi trang dẹp loạn rày đâu vắng,

Nỡ để dân đen mắc nạn này

Khi Pháp đánh chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam Kì rồi chiếm luôn 3 tỉnh miền Tây Nam Kì, Nguyễn Trung Trực đã đấu tranh anh dũng qua hai trận đánh: đánh chìm tàu Ét-pê-răng của địch trên sông Vàm Cỏ Đông (10/12/1861), tiêu diệt đồn kiên Giang (16/6/1868), ông đã được danh sĩ Huỳnh Mẫn Đạt khen ngợi qua 2 câu thơ sau:

Lửa bừng Nhựt Tảo rêm trời đất Kiếm tuốt Kiên Giang rợn quỷ thần Hay giáo viên có thể lấy câu nói của Nguyễn Trung Trực khi ông bị giặc đem

đi hành hình: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì khi hết người Nam đánh Tây” Vừa là ý chí chống giặc của ông cũng đồng thời là ý chí chống giặc của toàn dân Việt Nam

Cũng có thể sử dụng đoạn trích của Gosselin người Pháp nói về tinh thần chiến đấu của nhân dân Việt Nam vì độc lập dân tộc:

“Đứng trước vũ khí của chúng ta, những người An Nam chỉ có một phương sách duy nhất là hi sinh cho sự bảo vệ các quyền tự do của họ Họ đã bình tĩnh đương đầu cái chết với một sự can đảm tột đỉnh và trong số rất đông những người ngã xuống

vì những viên đạn của các đơn vị hành hình hay dưới làn gươm của các tên đao phủ, chúng tôi không bao giờ ghi nhận được một sự yếu đuối nào”

Hoặc để nói lên khí thế chống giặc của người dân Nam Bộ nói chung, 3 tỉnh miền Tây Nam Kì nói riêng, giáo viên có thể trích một đoạn trong văn tế Nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu như:

“Nhớ linh xưa:

Cui cút làm ăn: Toan lo nghèo khó

Chưa quen cung ngựa, đâu tới trường nhung; chỉ biết ruộng trâu , ở trong làng bộ…

….Bữa thấy bòng bong che trắng lấp, muốn tới ăn gan; ngày xem ống khói chạy đen xì, muốn ra cắn cỏ

….Hỏa mai đánh bằng rom con cúc gươm đeo dùm bằng lưỡi dao phay, cũng chém rớt đầu quan hai nọ…

Trong bài 20 “Chiến sự lan rộng ra cả nước Cuộc kháng chiến của nhân dân ta

từ năm 1873 đến 1884 Nhà Nguyễn đầu hàng” Chiến thắng tiêu biểu trong cuộc đấu tranh của quân dân Bắc Kì là chiến thắng Cầu Giấy lần nhất (21/12/1873) và chiến thắng Cầu Giấy lần hai (19/5/1883), chiến thắng này công lớn thuộc về đội quân cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc, để khắc họa về tài cũng như tinh thần chống Pháp của Lưu Vĩnh Phúc như sau:

Cung kiếm tài cao ít kẻ lường Đáo để anh hùng lòng bất khuất

Về Tàu còn nguyện giết Tây dương

Sau hiệp ước Giáp Tuất 1874, nhân dân phản đối mạnh mẽ, nhân dân không chỉ đánh Tây mà chống cả triều đình

Dập dìu trống đánh cờ xiêu

Phen này quyết đánh cả Triều lẫn Tây

Trong bài 22 “Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của thực dân

Pháp”, dưới tác động của chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp đã làm cho kinh tế cũng như xã hội Việt Nam có nhiều chuyển biến, khi phân tích cuộc sống của người công nhân giáo viên có thể nhấn mạnh bằng các nội dung sau:

Cao su đi dễ khó về Khi đi trai tráng khi về bủn beo Hay:

Cao su xanh tốt lạ đời Mỗi cây bón một xác người công nhân Hoặc để mô phỏng cảnh nông dân ta phải nộp sưu thuế nặng nề, giáo viên có thể sử dụng các câu ca dao như:

Ôi nhớ những năm nào thuở trước Xóm làng ta xơ xác héo hon Nửa đêm thuế thúc trống dồn Sân đình máu chảy đường thôn lính đầy Vào đầu thế kỉ XX, các sĩ phu yêu nước đã tiếp thu tư tưởng dân chủ tư sản, thực hiện phong trào cách mạng theo khuynh hướng mới mà tiêu biểu là Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh

Phan Bội Châu với xu hướng bạo động, thành lập hội Duy Tân với chủ trương đánh đuổi giặc Pháp, giành độc lập, ngày 24/12/1913, Phan Bội Châu bị giới quân phiệt Trung Quốc bắt giam tại nhà tù Quảng Đông (Trung Quốc) Để khắc họa hình ảnh Phan Bội Châu giáo viên trình bày nội dung ngắn gọn tác phẩm “Những trò lố hay là Varen và Phan Bội châu” của Nguyễn Ái Quốc:

“Trước khi Va-ren từ Pháp sang Đông Dương nhận chức Toàn quyền y hứa sẽ chăm sóc cụ Phan Bội Châu Khi gặp cụ Phan, Va-ren ra sức dụ dỗ, thuyết phục, nhưng vẫn không mua chuộc được Phan Bội Châu, cụ Phan thì tỏ thái độ im lặng, dửng dưng Anh lính dõng thì quả quyết rằng có thấy đôi ngọn râu mép của cụ Phan nhếch lên một chút Nhân chứng thứ 2 lại quả quyết cụ Phan đã nhổ vào mặt Va-ren”

Phan Châu Trinh theo xu hướng cải cách với nội dung chủ yếu là cải cách về văn hóa – xã hội gắn liền với giáo dục lòng yêu nước, mở trường Đông Kinh nghĩa thục tại Hà Nội, các buổi diễn thuyết hay bình văn thu hút được nhiều tầng lớp tham gia như có quan lại, binh lính, viên chức, nông dân … một bài văn thời đó đã viết:

Buổi diễn thuyết, người đông như hội

Kì bình văn, khách đến như mưa

Trong bài 24 “Việt Nam trong những năm chiến tranh thế giới thứ nhất (1914

– 1918), phần buổi đầu hoạt động cứu nước của Nguyễn Ái Quốc, từ rất sớm Người

đã có chí đánh đuổi thực dân Pháp giải phóng đồng bào Người rất khâm phục tinh thần yêu nước của các chí sĩ như Phân Bội Châu, Phan Châu Trinh nhưng không tán thành con đường cứu nước của họ nên quyết định tìm con đường cứu nước mới cho dân tộc Người quyết định sang phương Tây , đến nước Pháp để tìm hiểu xem nước Pháp và các nước khác làm thế nào, rồi trở về giúp đồng bào mình Giáo viên có thể lấy một đoạn trong bài thơ “Người đi tìm hình của nước” của Chế Lan Viên để nhấn mạnh ý này:

Hiểu sao hết “Người đi tìm hình của Nước”

Không phải hình một bài thơ đã tạc nên người

Một góc quê hương nửa đời quen thuộc

Hay một đấng vô hình sương khói xa xôi

Mà hình đất nước hoặc còn hoặc mất Sắc vàng nghìn xưa, sắc đỏ tương lai Thế đi đứng của toàn dân tộc

Một cách vinh hoa cho hai mươi lăm triệu con người

Ngoài ra các tài liệu thơ - văn được sử dụng để tổ chức những buổi hoạt động ngoại khóa cho môn lịch sử và cách dễ thực hiện, đạt hiệu quả cao là đọc sách, nhằm cung cấp thêm kiến thức và phát triển tư duy cho học sinh Muốn đưa các tài liệu thơ - văn vào dạy lịch sử trong hoạt động ngoại khóa có hiệu quả thì giáo viên phải giúp học sinh lập danh mục sách cần đọc, nêu một số tác phẩm truyện hoặc thơ có liên quan để học sinh tìm dễ dàng Giáo viên có thể khơi dậy tính hiếu kì và lòng ham hiểu biết của học sinh bằng cách tóm tắt sơ lược nội dung trong sách, kể một vài chi tiết, những đoạn nhỏ trong sách để kích thích học sinh tiếp tục đọc để tìm hiểu

4 Kết quả đạt được

Mặc dù còn một số hạn chế nhưng tôi đã vận dụng sáng kiến kinh nghiệm này vào các tiết dạy và đã đạt được kết quả khả quan Trước hết bản thân đã nhận thấy rằng những kinh nghiệm này rất phù hợp với chương trình sách giáo khoa mới và với những tiết dạy theo hướng đổi mới Khi sử dụng một số câu thơ, câu văn, câu trích dẫn… minh họa cho một sự kiện lịch sử, bài học lịch sử làm giờ học sinh động hơn, hấp dẫn học sinh hơn, những sự kiện trong bài học lịch sử sẽ lưu lại trong kí ức các

em sâu hơn, lâu hơn, giờ học đạt hiệu quả cao Trong dạy học dùng thơ - văn cho học sinh có vai trò tích cực, chủ động trong việc học tập, qua đó các em chủ động tìm những kiến thức đã học để hiểu sâu, toàn diện một sự kiện lịch sử, đồng thời học sinh còn ôn tập, củng cố, tổng hợp kiến thức ở mức độ cao hơn Tôi cũng hi vọng với việc

áp dụng đề tài này học sinh sẽ đạt được kết quả cao trong các kì thi và đặc biệt học

sinh sẽ yêu thích môn học này nhiều hơn nữa