SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10

SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10SKKN Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài:

1 Về mặt lý luận: cần nhận thấy vai trò của ý tưởng trong quá trình viết văn

Với xu hướng học tập theo lối mở để kích thích sự vận động trí óc của học sinh như hiện nay, việc hình thành ý tưởng- đặc biệt là các ý tưởng mới, độc đáo có vai trò cực kì quan trọng trong giảng dạy Ngữ văn Bởi lẽ nó cho thấy khả năng nhận thức

về vấn đề của học sinh trong bối cảnh xã hội mới Mặt khác, nó còn phản ánh “màu sắc riêng” của từng học sinh trong quá trình cảm thụ và thể hiện quan điểm cá nhân

trước vấn đề đặt ra

2 Về thực tiễn: Cần ý thức được sự cần thiết của kỹ năng trình bày vấn đề So

với hai phân môn còn lại của Ngữ Văn thì Làm văn bị xem là phần học khô cứng,

dễ gây nhàm chán với học sinh Trong khi đó, Làm văn lại là phân môn giúp hình thành kĩ năng nói, viết cho học sinh, giúp các em thêm tự tin trong giao tiếp và thể hiện chính kiến của mình Vì thế, tôi thiết nghĩ việc hình thành các kỹ năng nói và viết trong làm văn là việc làm vô cùng cần thiết Từ đó, tôi quyết định chọn đề tài

"Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10" làm đề tài

nghiên cứu cho sáng kiến kinh nghiệm của mình Hy vọng sẽ đem đến những hiệu

quả thiết thực cho việc giảng dạy phân môn Làm văn ở trường phổ thông

II Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Như đã nói trong phần lý do chọn đề tài, ở bài viết này, tôi hy vọng sẽ góp thêm một vài kinh nghiệm mới được đúc kết từ quá trình giảng dạy thực tế của bản

thân trong việc "Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10" nhằm thúc đẩy nâng cao chất lượng giảng dạy Ngữ văn 10 ở trường ta

Với mục đích trên, thiết nghĩ nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu trong sáng kiến này là giúp các em có thể tự hình thành nên các ý tưởng, kỹ năng trình bày cho bài viết, nói của mình

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Học sinh lớp 10, cần được rèn nhiều kỹ năng trong viết văn Tuy nhiên, ở đây chúng tôi chỉ áp dụng với hai bài dạy cụ thể sau:

+ Trình bày một vấn đề

+ Viết quảng cáo

IV Phương pháp nghiên cứu:

Trong sáng kiến này, tôi vận dụng một số phương pháp: phân tích, tổng hợp,

so sánh,

V Tính mới của đề tài

Đến nay, việc nghiên cứu, tìm hiểu về đặc điểm và các giải pháp giúp học sinh học tốt môn làm văn luôn được nhiều thầy cô dạy văn chú trọng và chọn làm đề tài nghiên cứu như:

+ Rèn luyện kỹ năng mở bài trong văn nghị luận- Trương Thị Thu Nga

+ Tạo chất văn cho bài văn nghị luận xã hội-Nguyễn Thị Hạnh

+ Nâng cao kết quả bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lý của học sinh lớp

12 trường THPT số 1 Bắc Hà bằng cách hướng dẫn học sinh cách thức làm bài- Nguyễn Thị Huân

Tuy vậy, việc tăng hiệu quả làm văn từ việc hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng

nói- viết thì chưa được đề cập nhiều nên tôi quyết định chọn đề tài "Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp 10" để nghiên cứu trong sáng

kiến kinh nghiệm này

PHẦN 2: NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận của vấn đề

Do xuất phát từ yêu cầu thực tế giảng dạy môn làm văn trong điều kiện mới và mục tiêu nâng chất lượng giảng dạy của tổ Ngữ văn nên việc tìm hiểu các khái niệm là một nhu cầu thiết yếu:

“Ý tưởng” được biên dịch từ “ Idea “ (tiếng Anh) tức là quan niệm, ý kiến, ý

tưởng Một “ ý tưởng” tốt sẽ được kích thích bằng nguồn cảm hứng, sáng tạo với những rung động cảm xúc đặc biệt “Ý” trong sáng tạo còn là khả năng gợi mở, tự vận động, làm phát triển các hoạt động sáng tạo , “Ý” chính là sản phẩm của tư

duy, từ người sáng tác Như vậy, ý tưởng trong làm văn chính là sự sáng tạo trong tư duy để đưa ra những quan điểm, ý kiến mới của bản thân trước một yêu cầu của đề văn

“Kỹ năng” là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục một hay

một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết (kiến thức hoặc kinh nghiệm) nhằm tạo ra

kết quả mong đợi Như vậy, kỹ năng trong làm văn chính là khả năng vận dụng một cách thuần thục những kiến thức, phương pháp đã học để tạo nên những bài văn hay, có chất lượng

II Cơ sở thực tiễn của vấn đề

Hiện nay, không chỉ ở nội dung chương trình học mà cả các bộ đề thi môn Ngữ Văn đều được đưa ra theo hướng mở để phù hợp với tình hình thực tế của đất nước sau nhiều năm đổi mới Điều này đã tác động đến học sinh theo hai hướng Một mặt, nó kích thích sự năng động trong tư duy và tự do trong sáng tạo ý tưởng của các em Nhưng mặt khác, nó cũng làm cho học sinh cảm thấy bỡ ngỡ, lạ lẫm Bởi dẫu sao đi nữa, các em vốn đã quen với cách học truyền thống- được móm sẵn kiến thức, ít chú trọng kỹ năng

Như vậy, rõ ràng trong quá trình học, các em vừa có thuận lợi cũng vừa gặp khó khăn

* Về thuận lợi:

Trong quá trình thực hiện sáng kiến, tôi nhận thấy có nhiều thuận lợi:

+ Dạng đề mở ngày càng được chú trọng, phù hợp bối cảnh xã hội mới, tạo thuận lợi cho việc tiếp cận kiến thức của học sinh

+ Kỹ năng diễn đạt ngày càng được chú trọng nhiều hơn phục vụ yêu cầu bài viết

+ Học sinh biết chủ động nắm bắt, tận dụng những yêu cầu về kỹ năng diễn đạt để làm nên hiệu quả cho bài viết của mình

* Về khó khăn:

- Một số trường hợp học sinh đã quen với cách học truyền thống nên khi tiếp cận với cách học mới vẫn gặp không ít khó khăn

- Ngoài ra, không ít trường hợp các em chưa ý thức rõ tầm quan trọng của kỹ năng diễn đạt nên không chú trọng nó vào việc hình thành kỹ năng giao tiếp trong cuộc sống

Vậy vấn đề đặt ra là, chúng ta sẽ giúp học sinh giải quyết những khó khăn ấy

để quá trình học và tiếp cận với phân môn làm văn được thuận lợi hơn

* Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên

- Cách học theo phương pháp truyền thống mấy thập kỉ qua đã ăn sâu trong môi trường giáo dục, nên những đổi mới hiện nay không thể thay đổi trong một sớm một chiều

- Ngoài ra, vấn đề nhận thức về tầm quan trọng của kỹ năng cũng là một vấn

đề nan giải hiện nay khi phần lớn học sinh chỉ có thể áp dụng các kỹ năng vào bài viết mà không thể tận dụng thực sự các kỹ năng này vào giao tiếp trong cuộc sống

III Các giải pháp tiến hành giải quyết vấn đề:

1 Giúp học sinh hình thành ý tưởng trong quá trình tiếp cận yêu cầu đề

Như đã nói ở trên, quá trình hình thành ý tưởng là quá trình cực kì quan trọng trong quá trình thực hiện yêu cầu đề Vì thế, để làm tốt công việc này, chúng ta cần lưu ý một số điểm:

- Đặc điểm người nghe (tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp, trình độ,…)

- Điều kiện của người trình bày (mức độ am hiểu vấn đề, sự hứng thú với vấn

đề trình bày,…)

- Thời gian trình bày

Sau đó, ta thực hiện một số bước sau:

- Đọc kĩ yêu cầu đề

- Xác định phạm vi yêu cầu đề cần triển khai

- Định hướng và chọn lựa lại các ý tưởng phù hợp nhất với yêu cầu đề đã cho

- Xác định các ý cho ý tưởng vừa hình thành

Ví dụ minh họa 1: Chẳng hạn chúng ta được yêu cầu trình bày đề tài “Thời

trang và tuổi trẻ” trong một buổi sinh hoạt câu lạc bộ thời trang, ta sẽ làm các công việc sau sau khi đã đọc kĩ yêu cầu đề:

- Xác định phạm vi: vấn đề xã hội, lĩnh vực: thời trang

- Định hướng ý tưởng cho đề tài: liên quan đến đề tài ta có thể khai thác các vấn đề sau:

+ Vấn đề “Thời trang là gì?”

+ Vấn đề “Trang phục với vẻ đẹp duyên dáng của người phụ nữ”

+ Vấn đề “Thời trang với xu hướng của giới trẻ hiện nay”

+ Vấn đề “Những quan niệm khác nhau về thời trang”

-> Chọn lựa vấn đề phù hợp nhất “Trang phục với vẻ đẹp duyên dáng của người phụ nữ”

- Xác định các ý cho ý tưởng vừa hình thành

+ Trang phục là bạn đồng hành với con người Đặc biệt là với người phụ nữ + Trang phục đẹp không thể thay thế được vẻ đẹp tính nết tâm hồn con người + Cái đẹp trong trang phục cá nhân phải thống nhất hài hòa với cái đẹp chung của tập thể

+ Cái đẹp không phải là cái lập dị, tách biệt cộng đồng

+ Trang phục làm đẹp cho con người, đặc biệt là người phụ nữ

+ Trang phục là nhu cầu thiết yếu của con người

+ Đẹp người cần đi liền với đẹp nết

+ Trang phục là vẻ đẹp bên ngoài, dễ thấy nhưng chóng phai, vẻ đẹp tâm hồn khó thấy nhưng chính nó lại làm tăng vẻ đẹp bên ngoài

+Cái đẹp phải hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa bên trong và tập thể

Ví dụ minh họa 2: Chẳng hạn chúng ta được yêu cầu viết quảng cáo cho một

loại sản phẩm tiêu dùng hằng ngày, ta sẽ làm các công việc sau sau khi đã đọc kĩ yêu cầu đề:

- Xác định phạm vi: sản phẩm tiêu dùng, lĩnh vực: quảng cáo

- Liệt kê các ý tưởng:

+ Sản phẩm “rau sạch”

+ Sản phẩm“thức uống dinh dưỡng”

+ Sản phẩm“thực phẩm cho người ăn chay”

-> Chọn lựa vấn đề phù hợp nhất “rau sạch”

- Xác định các ý cho ý tưởng vừa hình thành

+ Tên cơ sở sản xuất rau sạch

+ Hình thức trình bày quảng cáo

+ Ưu điểm: về vệ sinh, về chất lượng, tác động thế nào đến sức khỏe con người

2 Đảm bảo tốt khâu chuẩn bị

Khâu chuẩn bị cần đầu tư nhiều nhất là việc sắp xếp các ý vào một trật tự hợp

lý (lập dàn ý cho phần trình bày), tạo tiền đề cho việc trình bày yêu cầu đề được khoa học, đảm bảo tính thống nhất

Ví dụ minh họa 1: Ở vấn đề “Trang phục với vẻ đẹp duyên dáng của người

phụ nữ” các ý tưởng khi được hình thành chưa theo hệ thống Vì thế ta cần sắp xếp lại cho thật khoa học với những ý lớn, nhỏ cụ thể:

- Trang phục là bạn đồng hành với con người Đặc biệt là với người phụ nữ + Trang phục là nhu cầu thiết yếu của con người

+ Trang phục làm đẹp cho con người, đặc biệt là người phụ nữ

- Trang phục đẹp không thể thay thế được vẻ đẹp tính nết tâm hồn con người + Trang phục là vẻ đẹp bên ngoài, dễ thấy nhưng chóng phai, vẻ đẹp tâm hồn khó thấy nhưng chính nó lại làm tăng vẻ đẹp bên ngoài

+ Đẹp người cần đi liền với đẹp nết

- Cái đẹp trong trang phục cá nhân phải thống nhất hài hòa với cái đẹp chung của tập thể

+ Cái đẹp không phải là cái lập dị, tách biệt cộng đồng

+ Cái đẹp phải hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, giữa cá nhân và tập thể

Ví dụ minh họa 2: Ở quảng cáo cho rau sạch, ta sẽ làm các công việc sau sau

khi đã đọc kĩ yêu cầu đề:

+ Tên cơ sở sản xuất: Lan Hương

+ Hình thức trình bày: triển khai theo hướng quy nạp, kết hợp với màu sắc, hình ảnh minh họa

+ Ưu điểm: đảm bảo vệ sinh, chất lượng, tốt cho sức khỏe

Một khâu nữa cũng không kém phần quan trọng là hình dung trước một số tình huống có thể phát sinh và cách ứng phó với các tình huống ấy (khi trình bày bằng ngôn ngữ nói) và một số câu chuyển đoạn, chuyển ý thuyết phục (khi trình bày bằng ngôn ngữ viết)

3 Rèn kỹ năng trình bày cho học sinh

a Rèn kỹ năng viết

Kỹ năng viết được thực hiện nhẹ nhàng hơn khi công việc chuẩn bị được đầu

tư công phu, lúc dàn ý hoàn chỉnh thì có thể nói kỹ năng viết đã được hình thành 50%, phần còn lại chỉ là diễn đạt chuyển ý cho lời văn thanh thoát, nhẹ nhàng

Ví dụ minh họa: Chẳng hạn, khi đã có các ý cơ bản cho bài quảng cáo rau sạch, ta

có thể viết một quảng cảo như sau:

Rau sạch Lan Hương- nguồn thực phẩm an toàn nhất!

Rau sạch Lan Hương sản xuất theo qui trình công nghệ tiên tiến, đảm bảo vệ sinh

và chất lượng thực phẩm cao nhất

Rau sạch Lan Hương- niềm tin của mọi nhà

Kết hợp với cách sắp xếp, trang trí, ta có thể tạo nên một poster quảng cáo hoàn chỉnh

b Rèn kỹ năng nói

Việc hình thành kỹ năng nói có thể thấy là khó hơn việc hình thành kỹ năng viết Bởi lẽ, các em phải đứng trước một tập thể trình bày quan niệm của mình Điều này khiến các em rất dễ mất bình tĩnh Mặt khác, khi trình bày vấn đề bằng ngôn ngữ nói, còn đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa nội dung trình bày với điệu bộ, ánh mắt, cử chỉ, nét mặt, (hay người ta hay gọi là ngôn ngữ hình thể) Và để đảm bảo được sự đồng bộ này, bên cạnh việc chuẩn bị chu đáo nội dung trình bày, ta cần lưu ý thêm các bước:

- Bước 1: Bắt đầu trình bày: chào hỏi, tự giới thiệu khi xuất hiện

Ví dụ minh họa

+ Chào các bạn, hôm nay tôi rất vui được đến đây để trình bày cho các bạn nghe

về vấn đề…Tôi tên là….đến từ đơn vị…

+ Mến chào các bạn, tôi rất vinh dự có mặt tại đây để thuyết trình về vấn đề mà các bạn quan tâm:… Xin tự giới thiệu tôi là….đến từ …

+ Chào mừng các bạn đã đến đây dự buổi thuyết trình về… Trước hết cho tôi tự giới thiệu về bản thân: tôi là….đến từ …

- Bước 2: Giới thiệu nội dung chính, trình bày từng ý chính

+ Trình bày vấn đề lần lượt theo trình tự đã lập trong dàn ý

+ Khi nói từ ý này sang ý kia phải có sự chuyển ý

Ví dụ minh họa:

+ Vừa rồi tôi vừa triển khai ý thứ nhất Sau đây tôi sẽ nói sang ý tiếp theo Đó là… + Ngoài yếu tố vừa nêu, ta còn thấy rằng …

+ Song song với đó, một điều không kém phần quan trọng phải được nói đến nữa là…

- Bước 3: Kết thúc bài nói: tóm tắt, nhấn mạnh một số ý; cảm ơn người nghe

Ví dụ minh họa:

+ Để kết thúc phần trình bày của mình, tôi xin tóm lược lại vài ý cơ bản như sau:… + Trên đây là phần triển khai của tôi Trước khi dứt lời, tôi chỉ muốn nhấn mạnh lại một vài điều…

IV Thực nghiệm và kết quả thực hiện:

Trong năm học 2014-2015, sau thời gian tiến hành rèn kỹ năng cho học sinh trong quá trình giảng dạy, tôi thấy hiệu quả giảng dạy đã được nâng lên đáng kể và góp phần tích cực vào kết quả học môn Ngữ văn của các em, cụ thể:

Trong số 3 lớp đã giảng dạy, các lớp đều có tỷ lệ học sinh trên trung bình vượt chỉ tiêu đề ra:

* Học kì 1:

Lớp 10A1

Lớp 10A14

Lớp 11A8

* Học kì 2:

Lớp 10A1

Lớp 10A14

Lớp 11A8

Như vậy so với học kì 1, ở học kì 2 số lượng học sinh khá giỏi tăng lên, số lượng học sinh yếu, kém giảm rõ rệt, đặc biệt là hai lớp của khối 10 Đây là điều rất đáng mừng

PHẦN 3: KẾT LUẬN

Từ những vấn đề vừa đề cập, có thể thấy, việc hình thành ý tưởng và kỹ năng

trình bày trong tiết dạy làm văn sẽ đem đến một số hiệu quả nhất định trong việc

giảng dạy của giáo viên và việc hình thành kỹ năng làm văn ở học sinh

Mặc dù làm văn chỉ là một phần nhỏ của môn học Ngữ văn nhưng sẽ thật thiếu

sót khi chúng ta bỏ qua hoặc xem nhẹ phân môn này Bởi lẽ, nó là một trong những

nhân tố quyết định hình thành nên kỹ năng viết văn của học sinh trung học phổ

thông Hy vọng rằng đề xuất này sẽ phần nào hữu ích, góp phần nâng cao chất

lượng giảng dạy làm văn nói riêng và môn Ngữ văn nói chung của trường ta

Và để những kết quả khả quan trên ngày càng được phát triển đòi hỏi mỗi giáo

viên, mỗi học sinh phải không ngừng nỗ lực, chủ động nắm bắt và chiếm lĩnh tri

thức mới cho mình Mặt khác, sự hỗ trợ, tạo điều kiện từ phía lãnh đạo nhà trường

cũng là một trong những nhân tố có tính chất quyết định trong việc đẩy mạnh chất

lượng dạy và học của trường ta

-

Có thể nói "Hình thành ý tưởng và rèn kỹ năng trình bày cho học sinh lớp

10" là đề tài được thai nghén từ kinh nghiệm giảng dạy thực tế phân môn làm văn

cho học sinh lớp 10 của bản thân tôi Do là một giáo viên trẻ nên những kinh

nghiệm được rút ra còn khá non nớt và không tránh khỏi những thiếu sót Do đó,

tôi hy vọng sẽ nhận được sự góp ý chân thành từ quý thầy cô đồng nghiệp để những

hiểu biết của mình ngày càng hoàn thiện hơn

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu trường THPT

Trần Văn Bảy, các thầy cô trong tổ Ngữ văn và các em học sinh đã tạo điều kiện và

giúp đỡ tận tình để tôi hoàn thành tốt đề tài này

Thạnh Trị, ngày 20 tháng 5 năm 2015

Người viết