SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4

SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4SKKN Nâng cao hiệu quả dạy học tập làm văn miêu tả ở lớp 4

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I PHẦN MỞ ĐẦU.

Giáo dục Tiểu học là bậc học mà được mọi quốc gia quan tâm Bậc học này giúp học sinh phát triển toàn diện về đức, trí, thế, mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động sáng tạo và hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa Mỗi môn học có nhiệm vụ riêng, có sự định hướng giáo dục tri thức riêng, nhưng vẫn có sự tác động qua lại lẫn nhau cùng với các môn học khác tạo nên một nền tảng vững vàng cho các cấp học cao hơn Do vậy, ngoài mục đích giúp các em có được những kỹ năng kiến thức cơ bản Việc dạy học còn phải chú ý đến phát triển tư duy và bồi dưỡng phát huy sự sáng tạo,năng lực cảm thụ văn học, bồi dưỡng năng khiếu, biết cảm nhận cái hay cái đẹp, cái “chất”, cái “ hồn” của bài văn thì phải có sự quan sát tinh tế, biết chắt lọc, lựa chọn chi tiết trong quá trình quan sát Biết cách viết để thể hiện cảm xúc của mình trong từng câu văn miêu tả

Ngay từ bậc Tiểu học chúng ta phải quan tâm làm tốt điều này Môn Tiếng Việt đặc biệt là phân môn Tập làm văn nói chung và thể loại văn miêu tả nói riêng ở lớp 4 là sản phẩm của sự vận dụng tổng hợp nhiều kiến thức, nhiều kĩ năng tiếp nhận trong quá trình học tập và sáng tạo của học sinh Kết quả cuối cùng của dạy tập làm văn là hiệu quả của những bài làm văn Học sinh phải thật

sự làm chủ quá trình hình thành kĩ năng sản sinh ngôn bản trên hai hình thức nói

và viết Nhận thức nổi bật của học sinh Tiểu học là tư duy cụ thể, còn mang nặng tính trực quan, khả năng diễn đạt của các em còn hạn chế Vì vậy tập làm văn là môn học khó đối với học sinh, khó dạy đối với giáo viên Để có bài văn miêu tả đạt kết quả tốt, không bị khô cứng , máy móc, rập khuôn chúng ta cần có phương pháp dạy học phù hợp theo nội dung, yêu cầu của từng bài, đó cũng

chính là lí do tôi chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả dạy học Tập làm văn miêu

tả ở lớp 4”

II MỤC TIÊU CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Giúp học sinh có kỹ năng làm văn tốt Góp phần cùng các môn học khác

thành nhân cách cho học sinh Đặc biệt đối với những học sinh nhút nhát, khả năng giao tiếp kém thì việc phát triển và nâng cao chất lượng làm văn miêu tả là rất cần thiết

III ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

+ Đối tượng, phạm vi: Học sinh lớp 4 trường Tiểu học Phước Hòa B – huyện

Phú Giáo – tỉnh Bình Dương

+ Thời gian: Năm học 2015 – 2016.

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ.

1.Thực trạng.

Ở các lớp dưới, các em học Tập làm văn hình thức dựa vào câu hỏi để viết

một đoạn văn Sang lớp 4 các em phải hoàn chỉnh một bài văn với yêu cầu ít nhất đủ 12 câu, có 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài Cách trình bày bài cũng yêu cầu cao hơn: Mỗi đoạn phải có một nội dung nhất định Bước đầu làm bài các

em gặp không ít khó khăn Nhiều em không nắm được trình tự quan sát từ đó khi làm bài viết các em miêu tả không theo một trình tự nhất định mà miêu tả

lộn xộn, nhớ tới đâu viết tới đó Nguyên nhân chủ yếu là do vốn sống, vốn hiểu

biết của các em chưa phong phú Còn dùng khẩu ngữ trong viết văn Mặc dù, văn miêu tả là những đối tượng miêu tả khá quen thuộc, gần gũi với các em Song các em lại thiếu vốn ngôn ngữ để diễn tả những điều mình quan sát được.Ở một số em tìm được từ ngữ miêu tả thì lại vụng về cách diễn đạt hoặc dùng từ tối

ý, mờ nghĩa hoặc từ không gợi tả, gợi cảm khiến cho bài văn mang tính kể lể sự việc là chính Bài văn rời rạc, bởi sự quan sát thiếu chọn lọc khi viết Thấy gì viết đấy Đa phần các em chưa biết cách sử dụng các biện pháp tu từ, các điệp

từ, điệp ngữ trong khi viết Làm cho bài văn thiếu hình ảnh sống động Đọc bài viết mà cảnh vật, con vật, chưa được hiện ra Cũng chính vì thế mà bài kiểm tra

về thể loại văn miêu tả đạt kết quả chưa cao

2 Kết quả làm bài của học sinh trước khi thực hiện đề tài.

Trước khi thực hiện đề tài, tôi cho học sinh làm một bài viết

Đề bài: Tả một đồ chơi mà em thích nhất.

Với kết quả đó, tôi thấy chất lượng phân môn Tập làm văn còn rất thấp Tôi cố gắng tìm tòi học hỏi đồng nghiệp và tìm ra cho mình một phương pháp giảng

dạy thích hợp hơn nhằm: Nâng cao hiệu quả dạy Tập làm văn miêu tả ở lớp 4.

II CÁC BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN.

Để giúp học sinh viết được một bài văn miêu tả hay, có hình ảnh, có tính sáng tạo người giáo viên cần cho học sinh hiểu miêu tả là vẽ lại bằng lời những

gì các em đã quan sát được Ngoài ra miêu tả là làm cho đồ vật hoặc cây cối, con vật mình miêu tả phải có những nét riêng, nét đặc biệt khác với những đồ vật, cây cối, con vật cùng loài Qua tìm hiểu thực tế và vốn kinh nghiệm giảng dạy của mình tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp như sau:

1 Giúp học sinh nắm vững mục tiêu, yêu cầu, nội dung từng tiết dạy thể loại văn miêu tả.

Tập làm văn miêu tả thường theo một quy trình sau: Dạy cấu tạo bài văn, dạy quan sát- sắp xếp ý, lập dàn bài - Dạy phần mở bài, kết bài, xây dựng cách viết đoạn văn, làm bài viết – trả bài Để dạy tốt thể loại văn này thì quy trình trên được đặt vào hệ thống chung khi phân tích, xem xét và đánh giá Làm như vậy chúng ta sẽ tránh được thái độ nôn nóng, vội vàng dẫn đến tham lam, nhồi nhét trong giảng dạy Chúng ta sẽ thấy yên tâm hơn trước kết quả cụ thể của từng tiết học Nói cách khác mỗi tiết dạy cần được tiến hành tới mức tốt nhất việc thực hiện tốt các yêu cầu và nội dung đã đề ra ở phần mục tiêu bài học Toàn bộ các tiết học trong một quy trình sẽ góp phần giúp các em hiểu bài và nắm vững lý thuyết, hình thành các kĩ năng cơ bản làm một bài văn miêu tả cụ thể Học sinh Tiểu học là lứa tuổi nhỏ, ham học hỏi, tò mò, suy nghĩ chưa sâu

sắc, đọc đề bài qua loa, thường hấp tấp vội vàng Đa số khi làm bài các em chưa biết đề bài yêu cầu làm gì đã vội làm bài vì vậy tình trạng lạc đề xẩy ra không ít

2 Giúp học sinh cách quan sát và ghi chép những gì quan sát được.

Đây là bước mà chúng ta không thể xem nhẹ và hướng dẫn qua loa.

Muốn quan sát đạt kết quả tốt nhất thì giáo viên phải hướng cho học sinh khi quan sát luôn luôn biết chọn một điểm nhìn, một góc nhìn hợp lí Từ đó sẽ đem đến những sản phẩm quan sát với những hình ảnh sống động khác nhau từ mọi góc nhìn Góc nhìn, cách nhìn là quan điểm, là thái độ riêng của mỗi chủ thể với mỗi khách thể nhất định Song cần phải hướng cho học sinh thể hiện nó bằng nhãn quan thẩm mĩ, bằng trí tưởng tượng phong phú, kết hợp sự quan sát của nhiều giác quan như: Thị giác (mắt), thính giác (tai), xúc giác (tay)

Hình ảnh học sinh đang làm bài tập

“Em hãy viết một đoạn văn tả bao quát chiếc bút của em”

(Bài tập 2 trang 170 sách Tiếng Việt lớp 4 tập 1).

Hình ảnh học sinh đang làm bài tập

“Em hãy viết một đoạn văn tả bao quát chiếc bút của em”

(Bài tập 2 trang 170 sách Tiếng Việt lớp 4 tập 1).

Hình ảnh học sinh đang làm bài tập “Hãy quan sát kĩ chiếc cặp của em hoặc của bạn

em và viết một đoạn văn miêu tả đặc điểm bên ngoài chiếc cặp đó”

(Bài tập 2 trang 173 sách Tiếng Việt lớp 4 tập 1).

Hình ảnh học sinh đang làm bài tập “Hãy viết một đoạn văn tả đặc điểm bên trong

chiếc cặp của em” (Bài tập 3 trang 173 sách Tiếng Việt lớp 4 tập 1).

3.Giúp học sinh xây dựng dàn bài (lựa chọn sắp xếp ý để miêu tả)

Nội dung bài viết đầy đủ phong phú là yêu cầu không thể thiếu được của một bài tập làm văn hay Với yêu cầu này ta cần tiến hành các bước: Tìm ý, lập dàn bài chi tiết theo bố cục ba phần (mở bài, thân bài, kết bài).Với mỗi bài văn miêu tả, tôi yêu cầu học sinh làm được những yêu cầu sau:

Học sinh đọc kĩ đề, xác định thể loại, kiểu bài

Xác định nội dung cần tả gì?

Xác định tư tưởng, tình cảm cần thể hiện trong bài

Sau đó, học sinh bám sát yêu cầu của đề bài, huy động nội dung quan sát thực tế (mà các em đã được hướng dẫn quan sát qua khâu chuẩn bị) để lựa chọn được những nét nổi bật của đối tượng miêu tả rõ ràng đầy đủ, sắp xếp ý một cách hợp lý:

a Mở bài: Giới thiệu đối tượng tả (tả đồ vật, tả cây cối, tả con vật) bằng

cách trực tiếp hay gián tiếp tùy vào từng học sinh

Trong bài văn phần mở bài là phần gây ấn tượng đầu tiên cho người đọc Các em có thể vào bài bằng một câu hay một đoạn nhưng cần phải bám sát vào

nội dung yêu cầu đã được xác định Dựa vào mở bài của mỗi em mà giáo viên nhận xét góp ý, không gò bó, không áp đặt

Ví dụ: Với đề bài tả cây hoa: Các em có thể mở bài trực tiếp “Vườn nhà

em có một cây hoa mai rất đẹp”

Mở bài gián tiếp: “Ba em là người rất yêu hoa, chả thế mà ba trồng trong vườn các loài hoa khác nhau Nhưng ba yêu quý nhất là cây hoa mai ghép có 25 cánh được trồng trước sân nhà em”

b Phần thân bài: Ở phần này cho học sinh phát triển ý theo nhiều cách

khác nhau

- Tả đồ vật: Tả bao quát (bên ngoài, bên trong) của đồ vật.

+ Tả từng bộ phận của đồ vật: (lưu ý chỉ chọn những bộ phận có đặc điểm nổi

bật)

- Tả cây cối: Tả từng bộ phận của cây hoặc tả từng thời kì phát triển của cây

- Tả con vật: Tả hình dáng, tả thói quen sinh hoạt và một vài hoạt động chính của con vật

Ví dụ: Đề bài “Tả một cây có bóng mát” Tôi cho các em làm rõ các ý

trong bài bằng một số câu hỏi sau:

+ Cây đó là cây gì?

+ Cây đó mọc ở đâu? (Ở nhà em hay ở trường …)

+ Em quan sát được những bộ phận nào của cây đó?

+ Em cần tả kĩ phần nào? (tán lá cho bóng mát hay hoa, quả của nó)

+ Em tả theo trình tự nào về cây đó?

+ Ấn tượng về cây đó như thế nào đối với em?

+ Cây đó mang lại ích lợi gì?

Sau đó học sinh phát triển ý theo mỗi cảnh, ý học sinh thật đa dạng, tôi để học sinh phát triển tự nhiên Như vậy mỗi em một ý, một vẽ khác nhau và đều đảm bảo đủ ý chính

Tuy nhiên, cần hướng cho học sinh phát triển phong phú về nội dung, làm nổi bật yêu cầu đề bài

Khi xây dựng phần thân bài, tôi lưu ý học sinh: Có thể tả xen kẽ giữa hình ảnh cây với các chi tiết khác như ánh nắng, bóng chim, tiếng chim Có hình ảnh con người trong bài văn Từng đoạn của phần thân bài cần chú ý viết câu mở đoạn và câu kết đoạn như thế nào mà lôi cuốn người đọc

c Kết bài: Nêu nhận xét hoặc cảm nghĩ, ích lợi, ấn tượng về đối tượng

miêu tả theo kiểu kết bài mở rộng hoặc kết bài không mở rộng

Để thực hiện tốt điều này chúng ta có thể gợi mở, chẳng hạn: Với đề bài «Tả con vật nuôi trong gia đình mà em yêu thích»

Giáo viên đặt câu hỏi: Em có tình cảm gì đối với con vật đó? Hay nuôi con vật đó mang lại lợi ích gì cho gia đình em? Giáo viên mở cho học sinh nói theo ý của mình, cảm nghĩ của mình qua bài văn miêu tả mà em đã chuẩn bị, sau đó giáo viên chắt lọc, sửa sai (nếu có)

4 Giúp học sinh tích lũy vốn ngôn ngữ và lựa chọn từ ngữ khi miêu tả thông qua các môn học khác.

Vốn từ ngữ miêu tả có ý nghĩa quan trọng đối với việc làm văn miêu tả Như chúng ta đã biết vốn từ của các em còn nghèo nàn nên việc cung cấp cũng như hướng dẫn các em sử dụng từ ngữ để miêu tả là yếu tố quan trọng

Giúp học sinh tích lũy vốn từ ngữ miêu tả và lựa chọn từ ngữ là vấn đề quan tâm của mọi giáo viên Giáo viên cần tạo điều kiện để các em tích lũy vốn

từ ngữ miêu tả Biện pháp đầu tiên là giúp các em tích lũy vốn ngôn ngữ miêu tả qua các bài tập đọc Nhiều bài tập đọc là bài miêu tả hay của nhà văn

Ví dụ: Bài “Con chuồn chuồn nước” Tiếng Việt 4 – tập 2 trang 127.

Khi phân tích đoạn 1, tôi giúp các em hiểu rằng để tả hình dáng, màu sắc của chú chuồn chuồn nước tác giả đã dùng những hình ảnh so sánh làm cho chú

thêm sinh động, gần gũi hơn Bốn cái cánh mỏng như giấy bóng.Cái đầu tròn

và hai con mắt long lanh như thủy tinh Thân chú nhỏ và thon vàng như màu

vàng của nắng mùa thu.

Các tiết học luyện từ và câu cũng là một dịp để giáo viên giúp các em không chỉ hiểu rõ nghĩa của từ mà còn mở rộng chúng khi tìm các từ ngữ gần nghĩa hoặc trái nghĩa Giáo viên hướng dẫn để các em thấy bên cạnh tính từ đẹp

còn có rất nhiều từ ngữ khác: trông dễ mến, xinh xinh, xinh xắn, xinh đẹp Lượng từ ngữ này giúp học sinh miêu tả đồ vật, cây cối, con vật có hình ảnh hơn Giáo viên hướng dẫn học sinh lựa chọn từ ngữ khi miêu tả Có vốn từ ngữ rồi phải biết dùng chúng đúng lúc, đúng chỗ Muốn vậy coi trọng việc lựa chọn

từ ngữ khi diễn đạt, kết quả quan sát cũng như khi làm bài văn miêu tả Mỗi chi tiết miêu tả thường chỉ có một từ ngữ, một hình ảnh thích hợp do đó có tác dụng gợi hình ảnh, gợi cảm nhất Có khi ngay từ đầu các em đã nắm bắt được từ ngữ hay hình ảnh này Cách đặt câu hỏi của giáo viên khi hướng dẫn học sinh quan sát sự vật cây cối để biết được đặc điểm của sự vật đó cũng là cách giúp học sinh tìm tòi từ ngữ, hình ảnh khi miêu tả

Trong phân môn chính tả, đặc biệt là các bài tập chính tả điền từ các em cũng học được cách viết văn, cách dùng từ, cái hay, cái đẹp của cách dùng từ Thông qua hình thức này các em hiểu bài một cách nhẹ nhàng và ghi nhớ sâu hơn Từ đó các em sẽ vận dụng vào bài làm của mình

Ví dụ: Bài tập 3 trang 36 sách Tiếng Việt 4 tập 2

Cuộc sống quanh ta thật đẹp Có cái đẹp của đất trời: nắng chan hòa như

mật rót xuống quê hương, khóm trúc xanh rì rào trong gió sớm, những bông cúc

vàng lóng lánh sương mai…

Có cái đẹp do bàn tay con người tạo nên: những mái chùa cong vút, những bức tranh rực rỡ sắc màu, những bài ca náo nức lòng người … Nhưng

đẹp nhất vẫn là cái đẹp của tâm hồn Chỉ những người biết sống đẹp mới có khả

năng thưởng thức cái đẹp và tô điểm cho cuộc sống ngày càng tươi đẹp hơn

5 Giúp học sinh biết cách thể hiện tình cảm, cảm xúc khi viết văn.

Bài văn hay, không thể thiếu được tình cảm, cảm xúc của người viết Cảm xúc không chỉ bộc lộ ở phần kết bài mà còn bộc lộ ở từng câu chữ, từng đoạn của bài Nhờ có cảm xúc nên hình ảnh miêu tả trở nên sống động, đi sâu vào tâm hồn người đọc Tuy nhiên tình cảm, cảm xúc phải chân thành, không sáo rỗng, gượng ép thì mới lay động và chiếm được tình cảm người đọc Thông qua một

số bài tập đọc là văn miêu tả như: Bài “Con chuồn chuồn nước”, “Hoa học

chân thành của người viết Qua đó các em có thể học tập, đúc rút, cách viết, để viết bài văn tả của mình chân thực, sống động

Ví dụ 1: “Phượng không phải là một đóa, không phải vài cành Phượng

đây là cả một loạt, cả một vùng, cả một góc trời đỏ rực Mỗi hoa chỉ là một phần

tử của cái xã hội thắm tươi, người ta quên đóa hoa, chỉ nghĩ đến cây, đến hàng, đến những tán hoa lớn xòe ra như muôn ngàn con bướm thắm đậu khít nhau”

Ví dụ 2: “Dưới tầm cánh chú bây giờ là lũy tre xanh rì rào trong gió, là

bờ ao với những khóm khoai nước rung rinh Rồi những cảnh tuyệt đẹp của đất nước hiện ra: cánh đồng với những đàn trâu thung thăng gặm cỏ; dòng sông với những đoàn thuyền ngược xuôi Còn trên tầng cao là đàn cò đang bay, là trời xanh trong và cao vút”

6 Chấm, chữa và trả bài viết (giúp học sinh chữa câu văn sai).

Tiết trả bài viết là tiết sau cùng của một đề bài văn nhưng lại là tiết thiết thực nhất, cụ thể nhất để các em thấy được ưu, nhược điểm trong bài viết của mình, của bạn đọc để trao đổi, học hỏi lẫn nhau, tìm cách và biết cách sửa sai cùng tiến bộ Mặt khác cũng là sự tự kiểm tra lại quá trình dạy văn miêu tả của giáo viên Muốn thực hiện tốt khâu chữa bài, trả bài viết, tôi quan tâm các bước sau:

Chấm bài: giáo viên chấm bài kiểm tra kĩ, cẩn trọng nhằm phát hiện được

ưu điểm, nhược điểm của bài văn

Chữa bài: Ở khâu này tôi hướng dẫn học sinh chữa lỗi từ đơn giản đến phức tạp

Chữa lỗi về: chính tả, dùng từ, đặt câu, diễn đạt ý rườm rà Tôi đưa câu văn mà học sinh dùng thiếu chính xác (ghi ở bảng phụ) Cho học sính đọc và phát hiện

- Học tập những đoạn văn hay, bài làm tốt Cho học sinh đọc một số bài làm tốt để cả lớp nghe Từ đó rút ra được: cách dùng từ, lối diễn đạt, ý tứ trong bài viết

- Hướng dẫn viết lại một đoạn văn: Hướng dẫn học sinh viết lại đoạn văn mắc một số lỗi cơ bản sau: