SKKN Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10

SKKN Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10SKKN Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10SKKN Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10SKKN Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10SKKN Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10SKKN Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10SKKN Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10SKKN Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10SKKN Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG NINH

TRƯỜNG TIỂU HỌC HIỀN NINH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng

trong phạm vi 10

Giáo viên: Nguyễn Thị Minh Khai

Dạy lớp: 11

Hiền Ninh, tháng 4 năm 2016

I PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn SKKN:

Do những đặc điểm về phát triển tư duy của lứa tuổi tiểu học, dạy và học toán ở tiểu học phải là sự giáo dục toán học mang lại tri thức toán học sơ đẳng cần thiết cho cuộc sống và phát triển phù hợp với lứa tuổi tiểu học đồng thời là giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho thực hiện quá trình giáo dục toán học tiếp theo ở phổ thông

Mặt khác, môn toán ở lớp 1 là cơ sở ban đầu cho việc học tập của học sinh trong cả quá trình học tập sau này của các em

Ở học sinh lớp 1 các em đang chuyển dần từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học Nhận thức của các em còn mang tính trừu tượng và khái quát cao Sử dụng trực quan sẽ giúp cho học sinh có chỗ dựa cho hoạt động tư duy, bổ sung vốn hiểu biết để học sinh nắm được các kiến thức trừu tượng phát huy năng lực

tư duy trừu tượng và trí tưởng tượng phong phú

Việc dạy học cho học sinh các phép cộng trong phạm vi 10 là một trong những nội dung cơ bản, quan trọng trong chương trình toán 1 Đó cũng chính là

cơ sở ban đầu giúp các em học tính toán ở các lớp học sau

Qua quá trình thực hiện thay sách từ năm 2002 đến nay tôi nhận thấy rằng

đồ dùng trực quan là phương tiện không thể thiếu được trong mỗi tiết học Đặc biệt không thể thiếu trong việc dạy hình thành các phép toán ban đầu cho các

em Do đó tôi đã chọn nội dung:

"Một số biện pháp sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10"

1.2: Điểm mới của SKKN:

Tri giác ở trẻ em lửa tuổi từ 6 đến 8 tuổi thường gắn với hành động Tri giác sự vật cầm, nắm, sờ, mó, trăm nghe không bằng một thấy, trăm thấy không bằng một làm Vì thế cái trực quan, cái rực rỡ, cái sinh động giúp các em tri giác tốt hơn

Mặt khác,trí nhớ của học sinh tiểu học là trí nhớ trực quan hình tượng, sở

dĩ học sinh nhớ được một tài liệu nào đó là nhờ nguồn thông tin đến với các em

từ 5 giác quan: Thị giác (nhìn), xúc giác (sờ, mó), vị giác (nếm), khứu giác (ngửi), thính giác (nghe) Muốn cho các em ghi nhớ tốt giảng dạy phải có trực quan

Tưởng tượng của học sinh tiểu học giàu tính hiện thực, trong dạy học ở tiểu học, giáo viên cần hình thành biểu tượng thông qua sự mô tả bằng lời nói,

cử chỉ, điệu bộ của giáo viên trong các giờ lên lớp được xem là phương tiện trực quan trong việc dạy học

Tư duy của học sinh tiểu học, ở các lớp đầu bậc học còn là tư duy cụ thể, mang tính hình thức bằng cách dựa vào những đặc điểm trực quan của những đối tượng và hiện tượng cụ thể

Nhờ ảnh hưởng của việc học tập, học sinh tiểu học dần dần chuyển từ nhận thức các mặt bên trong những thuộc tính và dấu hiệu bản chất của hiện tượng vào tư duy Điều đó tạo khả năng khái quát

Khi khái quát hoá, học sinh tiểu học thường quan tâm đến dấu hiệu trực quan Do đó, đảm bảo tính trực quan trong dạy học là cần thiết

Quá trình nhận thức của học sinh tiểu học cần đến phương tiện trực quan, chính vì đặc điểm đó mà đồ dùng dạy học đối với học sinh tiểu học đặc biệt là học sinh lớp 1 vô cùng quan trọng

II.NỘI DUNG:

2.1: Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu:

1 Thuận lợi:

- Học sinh lớp 1 mới đi học nên các em rất thích học và ham học

- Bộ đồ dùng toán lớp 1 đầy đủ, bộ đồ dùng của giáo viên và học sinh giống nhau nên khi sử dụng là rất thuận tiện

- Trong quá trình thay sách từ năm 2002 đến nay, phòng giáo dục tổ chức các cuộc hội thảo chuyên đề và những tiết điển hình để giáo viên có định hướng đúng trong quá trình dạy toán

- Nhà trường luôn đề cao sử dụng đồ dùng trực quan giờ dạy và tổ chức nhiều cuộc thi làm đồ dùng dạy học

- Trước sự chỉ đạo của chuyên môn, trong tổ thường xuyên cử giáo viên lên tiết khó để thống nhất quy trình cũng như việc sử dụng đồ dùng cho hợp lý

- Sách giáo khoa toán 1 được trình bày đẹp, rõ ràng, phân ra từng mảng kiến thức rõ rệt Phần minh hoạ cho nội dung kiến thức có nhiều tranh ảnh sinh động, đẹp mắt

2 Khó khăn:

a Giáo viên

- Bộ đồ dùng của giáo viên lớp 1 bảng cài, chưa phát huy hiệu quả của đồ dùng

- Các mô hình, biểu tượng (Hình tròn, hình vuông, hình chữ nhật ) Được làm với từng cái một nên khi dạy với sản lượng nhiều giáo viên phải thao tác lắp ghép nhiều lần mất thời gian

- Bộ đồ dùng toán lớp 1 chưa phong phú dẫn tới việc minh hoạ để hình thành kiến thức mới chưa hấp dẫn

- Giáo viên ít tạo ra đồ dùng mới lạ phù hợp với lứa tuổi và bài day

- Giáo viên đôi lúc còn ngại sử dụng đồ dùng vì mất nhiều thời gian

b Học sinh

- Học sinh lớp 1 nhanh nhớ, mau quên, mãi nghịch nên khi mở đồ dùng ra nhiều lúc các em chưa tập trung làm theo yêu cầu của giáo viên

- Vì thời gian sử dụng đồ dùng trong tiết học nên các em lấy đồ dùng ra và thu vào phải nhanh nên gây mất trật tự, có em thao tác chậm ảnh hưởng đến thời gian của giờ học

- Kiến thức thực tế của học sinh còn ít, nên ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu toán của học sinh

c Phụ huynh

Phần đông phụ huynh làm nghề trồng lúa, hoa màu, sự quan tâm đến việc học tập của các em còn hạn chế, một số phụ huynh chưa có phương pháp hướng dẫn con em mình học tập ở nhà

Chính vì vậy tôi tiến hành khảo sát chất lượng môn Toán và có kết quả như sau:

Môn TSHS ĐG

Kết quả

Ghi chú

Điểm 9, 10 Điểm 7, 8 Điểm 5, 6 Điểm 3, 4 Điểm 1, 2

Qua khảo sát, tôi thấy chất lượng học sinh đạt điểm khá giỏi còn thấp,

vẫn còn học sinh đạt điểm dưới 5

2.2: Các giải pháp thực hiện:

A Nội dung chương trình toán 1.

1 Số học

1.1 Các số đếm 10: Phép cộng và phép trừ trong phạm vi 10

- Nhận biết quan hệ số lượng (nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau)

- Đọc, đếm, viết, so sánh các số đến 10

- Giới thiệu ban đầu về khái niệm về phép cộng và phép trừ

- Bảng cộng và bảng trừ trong phạm vi 10

1.2 Các số đến 100: Phép cộng và phép trừ trong phạm vi 100

- Đọc, đếm, viết, so sánh các số đến 100

- Giới thiệu tia số

- Phép cộng và phép trừ trong phạm vi 100

2 Đại lượng và đo đại lượng:

- Giới thiệu đơn vị đo độ dài xăng ti mét

- Giới thiệu đơn vị đo thời gian: Tuần lễ, ngày trong tuần, làm quen bước đầu với đọc lịch (loại lịch hàng ngày), đọc giờ đúng trên đồng hồ (khi kim phút chỉ vào số 12)

3 Yếu tố hình học:

- Nhận dạng hình vuông, hình tam giác, hình tròn

- Điểm, đoạn thẳng

4 Giải bài toán

- Giới thiệu bài toán đơn

- Giải bài toán đơn về phép cộng và phép trừ, chủ yếu là các bài toán thêm, bớt đơn vị

Việc dạy các phép cộng trọng phạm vi 10 được tiến hành bắt đầu từ bài

"Phép cộng trong phạm vi 3" (tuần 7) đến bài "Phép cộng trong phạm vi 10" (tuần 15) Đó cũng chính là nội dung cơ bản giúp các em học tốt những nội dung chương trình toán 1

B Phương pháp dạy toán 1:

Trong các phương pháp trên thì phương pháp trực quan và luyện tập thực hành thường xuyên sử dụng trong các giờ dạy toán 1

C Quy trình dạy toán 1: (Thời gian 1 tiết học toán là 40')

1 Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ (3 - 5')

2 Hoạt động 2: Dạy bài mới (12 - 15')

3 Hoạt động 3: Luyện tập thực hành (15 - 17')

4 Hoạt động 4: Củng cố dặn dò (2 - 3')

D Một số biện pháp: sử dụng đồ dùng dạy và học các phép cộng trong phạm vi 10.

1 Chuẩn bị đồ dùng đầy đủ cho 1 tiết học:

- Trước mỗi giờ dạy, giáo viên phải chuẩn bị cho tiết học đó Đồ dùng chuẩn bị cho tiết học phải được ghi trong giáo án, ghi rõ đồ dùng cho giáo viên

và học sinh

- Cụ thể bài: "Phép cộng trong phạm vi 6"

+ Chuẩn bị đồ dùng cho giáo viên và học sinh: 6 thẻ hình tam giác, 6 thẻ hình tròn, 6 thẻ hình vuông

+ Ngoài ra giáo viên còn chuẩn bị thêm bảng cài và tranh bài tập 4 phần a

2 Với mỗi loại đồ dùng dạy học đã chọn, trước khi lên lớp người giáo

viên phải có sự chuẩn bị chu đáo, cụ thể là: Nghiên cứu và tìm hiểu sử dụng thành thạo đồ dùng đó

3 Đồ dùng trực quan phù hợp với từng giai đoạn học tập của học sinh:

Ở giai đoạn đầu năm lớp 1 các đồ dùng dạy học thường là các vật thật (bông hoa, cái kéo, viên bi, ) các tranh ảnh về các vật gần gũi với cuộc sống của các em (con gà, ô tô, con thỏ ,con mèo, quả táo, ) Đến cuối lớp 1 các em

có thể sử dụng đồ dùng ở mức độ trừu tượng, khái quát hơn (que tính, bó que tính, hình tròn, hình vuông, )

Ví dụ: Bài phép cộng trong phạm vi 3 là bài đầu tiên học về phép cộng,

giáo viên có thể cho học sinh quan sát các thao tác bằng những bông hoa, quả cam hoặc giáo viên gọi học sinh lên để làm: Bạn Lan có 1 bông hoa (một học sinh cầm), bạn Hà có 2 bông hoa (một học sinh khác cầm) Hỏi cả hai bạn có mấy bông hoa? Học sinh quan sát các bạn làm và sẽ nói ngay được phép tính: 1 + 2 = 3

Nhưng sang đến bài: Phép cộng trong phạm vi 6 giáo viên và học sinh sử dụng đồ dùng ở mức độ khái quát hơn để hình thành phép tính (dựa vào các hình vuông, hình tam giác, hình tròn)

4 Sử dụng đúng lúc, đúng mức độ các đồ dùng học toán:

Khi hình thành các bảng cộng, giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng đồ dùng học tập để tìm ra kết quả các phép cộng (dạy bài mới) Nhưng khi đã thuộc lòng bảng cộng thì cố gắng không dùng que tính, đốt ngón tay để làm tính mà nói ngay, viết ngay kết quả phép tính Chỉ khi nào quên công thức tính thì mới

sử dụng que tính, đốt ngón tay để hỗ trợ cho trí nhớ (luyện tập thực hành)

5 Chuyển dần, chuyển kịp thời các phương tiện trực quan từ dạng cụ thể sang dạng trừu tượng hơn:

Ngay ở giai đoạn phải sử dụng các đồ vật cụ thể (vật thực, vật tượng trưng) cũng phải chuyển dần từ vật "cụ thể" sang vật "ít cụ thể" hơn

Ví dụ 1: Khi dạy về "Phép cộng trong phạm vi 4" lúc đầu giáo viên có thể

cho học sinh

B

ước 1: Lấy 1 hình quả cam rồi lấy thêm 3 hình quả cam nữa để được 4

quả cam

B

ước 2: Lấy 3 que tính rồi lấy thêm 1 que tính nữa để có 4 que tính

Từ 4 quả cam đến 4 que tính rồi đến 4 chấm tròn đã có sự chuyển dần từ vật cụ thể sang vật có tính trừu tượng hơn và điều quan trọng là học sinh nhận được "cái chung" của nhóm vật đó là "bốn" (số lượng đều là 4)

Ví dụ 2: Ở các phép cộng trong phạm vi 3, 4, 5 hình thành dựa vào các đồ

vật, vật tượng trưng gần gũi với học sinh (con gà, ô tô, quả táo, cái kéo, ) Nhưng sang đến các phép cộng trong phạm vi 6, 7, 8, 9, 10 hình thành dựa vào các hình tam giác, hình tròn, hình vuông

6 Thay đổi phương pháp sử dụng đồ dùng linh hoạt tránh nhàm chán:

Trong bài dạy "Phép cộng trong phạm vi 6" ở các phép tính đầu 1 + 5 = 6;

5 + 1 = 6, 4 + 2 = 6 hình thành từ đồ dùng, học sinh nêu bài toán và lập phép tính Nhưng đến phép tính 3 + 3 = 6 thì giáo viên có thể nâng cao hơn một mức

là từ đồ dùng lập phép tính và nêu bài toán Thay đổi như vậy học sinh tránh nhàm chán và phát huy tư duy toán học cho các em hơn

7 Rèn kỹ năng sử dụng đồ dùng cho học sinh:

Điều quan trọng nhất là sử dụng đồ dùng dạy học: Giáo viên tổ chức, hướng dẫn cho học sinh hoạt động trên bộ đồ dùng của từng cá nhân Từ các hoạt động có định hướng đó, học sinh tự mình phát hiện, tìm tòi được các kiến thức mới của môn toán

Chẳng hạn, trong bài "Phép cộng trong phạm vi 6" học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên, các em thao tác lấy, xếp các hình theo yêu cầu của giáo viên

Lấy 5 hình tam giác (xếp lên mặt bàn), lấy thêm 1 hình tam giác nữa (xếp lên mặt bàn) Hỏi tất cả có mấy hình tam giác

Ngoài ra khi sử dụng bộ đồ dùng giáo viên rèn cho học sinh ý thức giữ gìn, sắp xếp bộ đồ dùng nhanh nhẹn và ngăn nắp, làm theo hiệu lệnh và ký hiệu

(Giáo viên ghi Đ -> học sinh lấy đồ dùng, giáo viên xoá Đ thì học sinh phải cất ngay đồ dùng)

8 Tìm thêm những đồ dùng phụ trở để tiết học thêm sinh động hoặc chọn các trò chơi để củng cố kiến thức khắc sâu bài:

Ví dụ: Dạy bài "Phép cộng trong phạm vi 6" ở bài 4 phần a viết phép tính

thích hợp giáo viên có thể vẽ hình các con chim để học sinh nêu bài toán, tạo hứng thú cho học sinh trong học tập

Ngoài ra, sau mỗi bài giáo viên có thể tổ chức cho học sinh trò chơi củng

cố (bằng bộ đồ dùng toán của học sinh)

- Lập phép tính (học sinh sử dụng các số dấu lập phép tính theo yêu cầu của giáo viên)

- Đoán số, cài kết quả (Giáo viên nêu phép tính, học sinh thi cài kết quả nhanh)

III PHẦN KẾT LUẬN

3.1 Ý nghĩa của SKKN:

Qua thực tế giảng dạy, được sự chỉ đạo sát sao của ban giám hiệu, chuyên môn của nhà trường về sử dụng đồ dùng dạy học Cùng với sự chỉ đạo trực tiếp của tổ nhóm chuyên môn, đặc biệt với lòng say mê, ham học hỏi, tìm tòi, sự nỗ lực của giáo viên trong sử dụng đồ dùng giảng dạy ở môn Toán trong thời gian qua, tôi nhận thấy: Nếu tiết học toán có đồ dùng giảng dạy, mà những đồ dùng

đó chính xác, đẹp, hấp dẫn, sử dụng hợp lý thì hiệu quả bài dạy rất cao Học sinh rất hứng thú, không khí lớp học sôi nổi, kiến thức cơ bản nắm vững và đặc biệt

kỹ năng làm toán và giải toán thành tạo

* Sau đây là kết quả cụ thể:

Môn TSHS ĐG

Kết quả

Ghi chú

Điểm 9, 10 Điểm 7, 8 Điểm 5, 6 Điểm 3, 4 Điểm 1, 2

Qua bảng thống kê cho thấy kết quả môn toán học kỳ 1 năm 2015 - 2016

tăng lên rõ rệt

Với kết quả trên càng khẳng định về sử dụng đồ dùng dạy và học trong hình thành "Các phép cộng trong phạm vi 10" là việc làm cần thiết để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn toán

3.2 Bài học rút ra:

Để sử dụng đồ dùng dạy học "Các phép cộng trong phạm vi 10" người giáo viên cần phải:

- Giáo viên phải soạn bài trước khi lên lớp, có thời gian phân bố cho các hoạt động

- Xác định nội dung kiến thức cần hình thành

- Chuẩn bị đầy đủ đồ dùng (cả giáo viên và học sinh)

- Tổ chức cho học sinh những thao tác thực sự bằng tay trên các đồ vật

- Đồ dùng trực quan phải phù hợp với từng giai đoạn của học sinh

- Rèn kỹ năng sử dụng đồ dùng cho học sinh

- Người giáo viên phải sáng tạo thêm những đồ dùng phụ trợ hoặc tổ chức các trò chơi để củng cố kiến thức, khắc sâu nội dung bài

Bên cạnh đó người giáo viên cần phải trang bị cho mình những kiến thức sâu, rộng, thường xuyên cập nhật thông tin, chủ động sáng tạo trong giảng dạy

và hơn hết lòng yêu nghề, mến trẻ

Trên đây là những việc mà tôi đã làm về việc "Sử dụng đồ dùng dạy và học trong việc hình thành các phép cộng trong phạm vi 10" của môn toán lớp 1

Rất mong sự đóng góp ý kiến của các cấp lãnh đạo, của các bạn đồng nghiệp để các tiết dạy có hiệu quả hơn

Xếp loại của HĐKH trường Hiền Ninh, ngày 05 tháng 05 năm 2016

Người viết

Nguyễn Thị Minh Khai

Xếp loại của HĐKH Phòng Giáo Dục và Đào Tạo