TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---oOo---NGUYỄN THỊ PHƯƠNG LAM TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠI ĐOÀN KẾT VỚI VIỆC PHÁT HUY SỨC MẠNH ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ -
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-oOo -NGUYỄN THỊ PHƯƠNG LAM
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠI ĐOÀN KẾT VỚI VIỆC PHÁT HUY SỨC MẠNH ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ -
XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY
Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
Mã số: 62.22.03.02
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
TP HỒ CHÍ MINH – 2017
Trang 2LUẬN ÁN ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠITRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂNĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Chí Mỹ
Vào lúc: …… giờ ……, ngày …… tháng …… năm…
Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện Trường Đại học Khoa học
Xã hội và Nhân văn, Thư viện Tổng hợp Thành phố Hồ ChíMinh, Thư viện Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong kho tàng tư tưởng của Hồ Chí Minh, tư tưởng về đại đoànkết dân tộc chiếm một vị trí đặc biệt, nổi lên như một chiến lược xuyênsuốt trong quá trình cách mạng Việt Nam, đó là động viên lực lượngđại đoàn kết toàn dân, kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh củathời đại, sức mạnh trong nước với sức mạnh quốc tế, độc lập dân tộcvới CNXH, hình thành sức mạnh tổng hợp to lớn để đánh thắng kẻ thùcủa dân tộc và chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu Theo Hồ Chí Minh,thắng đế quốc phong kiến đã khó, thắng nghèo nàn, lạc hậu còn khóhơn nhiều Như vậy, để hoàn thành một nhiệm vụ “khó khăn hơnnhiều” so với trước, tất yếu phải có một sức mạnh lớn hơn trước, đòihỏi phải phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân
Trải qua hơn 30 năm đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, khối đạiđoàn kết toàn dân tộc ngày càng được tăng cường, mở rộng Nhờ đó,đất nước ta đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên conđường xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc XHCN Tuy nhiên, donhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, khối đại đoàn kết toàn dântộc có những thách thức mới cần được quan tâm nhận thức và xử lý.Các thế lực thù địch đang ráo riết lợi dụng những sơ hở, yếu kém củachúng ta để khoét sâu mâu thuẫn xã hội, thực hiện “diễn biến hòabình” Cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền, biển đảo trên Biển Đông diễn
ra ngày càng phức tạp Thực tiễn đòi hỏi phải tiếp tục củng cố vữngchắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy sức mạnh to lớn toàn dântrong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Bởi vậy, nghiên cứu, nắmvững và vận dụng đúng đắn, sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về đạiđoàn kết trong điều kiện hiện nay của đất nước có ý nghĩa rất quantrọng và cấp thiết
Tp Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, một trung tâm lớn về kinh tế,văn hóa, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, đầu mối giao lưu và hộinhập quốc tế, là đầu tàu, động lực, có sức thu hút và lan toả lớn củavùng kinh tế trọng điểm phía Nam, có vị trí chính trị quan trọng của cảnước Quá trình phát triển kinh tế thị trường, CNH, HĐH và hội nhập
Trang 4quốc tế ở Tp Hồ Chí Minh diễn ra mạnh mẽ và sôi động nhất nước.Cộng đồng dân cư ở đây rất đa dạng Thành phố luôn là trọng điểmchống phá nhiều mặt, là địa bàn xung yếu của chiến lược “diễn biếnhòa bình” của các thế lực thù địch Nhân dân Thành phố có truyềnthống yêu nước, đoàn kết, khoan dung, nghĩa tình Những đặc điểm đótạo ra cả cơ hội và thách thức, cả thuận lợi và khó khăn đan xen nhau;đặt ra nhiều vấn đề mới, yêu cầu mới lớn hơn, phức tạp hơn đối vớiphát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong phát triển kinh tế - xãhội ở Tp Hồ Chí Minh hiện nay Không phát huy sức mạnh đại đoànkết toàn dân thì công cuộc xây dựng và phát triển Thành phố chẳngnhững khó đi đến thành công, mà ngược lại sẽ đưa đến những tổn thấtkhông lường Điều đó đạt được đến đâu trước hết tuỳ thuộc vào nhậnthức đúng đắn và bằng những hành động thực tiễn cụ thể, thiết thực đểphát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong việc tổ chức thực hiệnnhững mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của Tp Hồ ChíMinh hiện nay Chính trên lĩnh vực này chúng ta tìm thấy trong di sản
tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết những chỉ dẫn rất quan trọng vàrất cần thiết
Trong bối cảnh đó, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoànkết và giải pháp vận dụng nhằm phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàndân trong phát triển kinh tế - xã hội ở Tp Hồ Chí Minh hiện nay là mộtnhiệm vụ bức thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực Do vậy,
tôi chọn vấn đề “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết với việc phát
huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong phát triển kinh tế - xã hội
ở Tp Hồ Chí Minh hiện nay” làm đề tài nghiên cứu và viết luận án
tiến sĩ triết học của mình
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề tư tưởng Hồ ChíMinh cũng như tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết với nhiều cấp
độ, phạm vi, hướng tiếp cận khác nhau được công bố trên các sách báo,tạp chí, kỷ yếu hội thảo khoa học Có thể tổng quan các công trình đótheo bốn chủ đề chính sau:
Chủ đề thứ nhất, nghiên cứu về cơ sở hình thành, quá trình phát triển và những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh,
Trang 5trong đó có tư tưởng đại đoàn kết của Người, tiêu biểu có các công
trình sau: Cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh quá trình hình thành và phát
triển, Nxb Sự thật, HN, 1993; công trình Sự hình thành về cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh, tác giả: GS Trần Văn Giàu, Nxb CTQG, HN,
1997; cuốn sách Hồ Chí Minh tinh hoa và khí phách của dân tộc, Nxb.
CTQG, HN, 2009 gồm các tác phẩm, bài nói, bài viết của Phạm VănĐồng về Hồ Chí Minh từ năm 1948 đến tác phẩm cuối cùng hoàn thành
vào năm 1998; tác phẩm Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách
mạng Việt Nam do Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm chủ biên, Nxb.
CTQG, HN, 2015 (xuất bản lần thứ 5); cuốn sách Hồ Chí Minh nhà tư
tưởng thiên tài, tác giả: GS Trần Nhâm, Nxb CTQG, HN, 2015; cuốn
Hồ Chí Minh vĩ đại một con người, Nxb CTQG, HN, 2015 Các bài
viết này đã đem lại cho tác giả luận án không chỉ những gợi mở về nộidung mà còn về phương pháp nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ ChíMinh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết nói riêng.Ngoài ra, ở chủ đề thứ nhất cần phải kể đến một số công trình nghiên
cứu về phương pháp luận Hồ Chí Minh: Đó là các cuốn sách: Phương
pháp và phong cách Hồ Chí Minh, tác giả: GS Đặng Xuân Kỳ, Nxb.
CTQG, HN, 1997; Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh, GS Lê Hữu Nghĩa, chủ biên, Nxb Lao động HN, 2000; Góp phần tìm hiểu đặc sắc tư duy
triết học Hồ Chí Minh, tác giả: Hồ Kiếm Việt, Nxb CTQG, HN, 2002;
Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh một số vấn đề cơ bản, tác giả: Trần
Văn Phòng và Hoàng Anh, Nxb CTQG, HN, 2015; cuốn sách Một số
vấn đề về phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu về Hồ Chí Minh do PGS Song Thành (chủ biên), Nxb CTQG, HN, 1997.
Chủ đề thứ hai, các công trình nghiên cứu từ những góc độ khác nhau về tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh, tiêu biểu có các
công trình sau: Cuốn Hồ Chí Minh về đại đoàn kết, Nxb CTQG, 1994;
cuốn Chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh do Phùng Hữu Phú chủ biên, Nxb CTQG, HN, 1995; cuốn Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về
đoàn kết quốc tế của Lê Văn Yên, Nxb Lao động xuất bản năm 1999;
cuốn Quan hệ giai cấp - dân tộc – quốc tế, GS.TS Trần Hữu Tiến, GS.
TS Nguyễn Ngọc Long, PGS TS Nguyễn Xuân Sơn, Nxb CTQG,
HN, 2002; quyển Xây dựng liên minh giai cấp công nhân, giai cấp
Trang 6nông dân và đội ngũ trí thức trong điều kiện mới, do PGS TS Nguyễn
Thế Thắng làm chủ biên, Nxb Lý luận chính trị, 2015; tác phẩm Tư
tưởng Hồ Chí Minh về phát triển văn hóa và con người, của các tác giả:
GS Đặng Xuân Kỳ (chủ biên), GS Vũ Khiêu, GS, TS Hoàng Chí Bảo
Chủ đề thứ ba, nghiên cứu vận dụng tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới, có các công trình tiêu biểu sau: Cuốn
Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết và vấn đề phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong thời kỳ mới, Nxb CTQG, HN, 2003;
Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết dân tộc và sự vận dụng của ĐCSVN
của tác giả Nguyễn Đình Hòa, tạp chí “Triết học”, số 8, tháng 8-2015
tr.11-20; Bài báo Nắm vững và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí
Minh về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong tình hình hiện nay của Đông Hải, Tạp chí Cộng sản – chuyên đề cơ sở, số
119 (11-2016), tr 32-37; Bài Tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc
Việt Nam đối với việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn hiện nay của Trần Thanh Mẫn, Tạp chí Cộng sản, số 892 (2-2017)
tr.42-46
Chủ đề thứ tư, nghiên cứu, quán triệt và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết trong phát triển kinh tế - xã hội ở Tp Hồ Chí Minh: Cuốn sách Thành phố Hồ Chí Minh 10 năm của Bí thư
Thành uỷ đương thời – Nguyễn Văn Linh, Nxb Sự thật, HN, 1985; bài
viết 300 năm Thành phố mang tên Bác Hồ của Bí thư Thành uỷ Tp Hồ
Chí Minh đương thời – Trương Tấn Sang, tạp chí Cộng sản, số 15
(8-1998) [tr.13-17]; Hội thảo khoa học với chủ đề: “Thành phố Hồ Chí
Minh – 40 năm xây dựng, phát triển và hội nhập” (tổ chức tại Tp Hồ
Chí Minh tháng 3/2015) có nhiều báo cáo tham luận đề cập đến vai tròcủa việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong phát triển kinh
tế - xã hội ở Tp Hồ Chí Minh hiện nay Trong đó, nổi bật là các bài báo
cáo tham luận sau: “Bốn mươi năm Thành phố Hồ Chí Minh xây dựng,
phát triển và hội nhập” của Bí thư Lê Thanh Hải; “Chung sức, đồng lòng xây dựng thành phố Hồ Chí Minh xứng đáng là thành phố anh hùng, thành phố mang tên Bác kính yêu” của Chủ tịch Ủy ban Nhân
dân Thành phố Lê Hoàng Quân; Thành phố Hồ Chí Minh phát huy sức
mạnh đại đoàn kết dân tộc trong 40 năm xây dựng Thành phố năng
Trang 7động, sáng tạo, văn minh, hiện đại, nghĩa tình của tác giả Võ Thị Dung,
Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Tp Hồ Chí Minh; Phát huy sức
mạnh đoàn kết, tạo sự đồng thuận xã hội, bảo đảm sự thắng lợi trong
40 năm xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, tác giả: TS Lê
Thị Thanh Tâm
Trong các công trình tiêu biểu nêu trên, các tác giả đã phân tíchkhá kỹ các phương diện khác nhau có liên quan trực tiếp hay gián tiếpđến tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh Tuy nhiên chưa có công trìnhđộc lập nào nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống về tư tưởng đạiđoàn kết Hồ Chí Minh với tư cách là một hệ quan điểm và giải pháp vềđại đoàn kết
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
Mục đích của luận án: Phân tích, làm rõ nội dung, đặc điểm cơ
bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết, thực trạng phát huy sứcmạnh đại đoàn kết toàn dân trong phát triển kinh tế - xã hội ở Tp HồChí Minh, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp vận dụng tư tưởng HồChí Minh về đại đoàn kết nhằm phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàndân trong phát triển kinh tế - xã hội ở Tp Hồ Chí Minh hiện nay
Nhiệm vụ của luận án: Để đạt mục đính nêu trên luận án tập trung
giải quyết những nhiệm vụ sau: Một là: xác định khái niệm tư tưởng
Hồ Chí Minh về đại đoàn kết, bối cảnh lịch sử, nguồn gốc và quá trình
hình thành, phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết; Hai
là: trình bày, phân tích, làm rõ nội dung và đặc điểm cơ bản của tư
tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết; Ba là: phân tích đánh giá thực
trạng phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong phát triển kinh tế
-xã hội ở Tp Hồ Chí Minh và đề xuất một số giải pháp vận dụng tưtưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết nhằm phát huy sức mạnh đại đoànkết toàn dân trong phát triển kinh tế xã hội ở Tp Hồ Chí Minh hiệnnay
Trang 84 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
Đối tượng nghiên cứu của luận án: Đối tượng nghiên cứu của
luận án là tư tưởng Hồ Chí Minh và giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ
Chí Minh; Phạm vi nghiên cứu của luận án: Luận án giới hạn việc
nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết và giải pháp vậndụng nhằm phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong phát triểnkinh tế - xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, giai đoạn từ 2006đến nay
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
Cơ sở lý luận: Luận án được thực hiện trên cơ sở thế giới quan và
phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và quan điểm củaĐCSVN về tư tưởng đại đoàn kết của Hồ Chí Minh, về vị trí, vai trò,giá trị và ý nghĩa của tư tưởng đó trong sự nghiệp đổi mới và phát triểnđất nước ở Việt Nam hiện nay
Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp chung của luận án là các
phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vậtlịch sử, đồng thời, luận án có sử dụng các phương pháp cụ thể như: lịch
sử và logic, phân tích và tổng hợp, văn bản học, đối chiếu - so sánh, …
Nguồn tài liệu: bộ sách Hồ Chí Minh toàn tập gồm 15 tập Nxb.
CTQG, HN xuất bản năm 2011; các văn kiện của Đảng, Nhà nước, Mặttrận Tổ quốc Việt Nam, của Ủy ban nhân dân, Mặt trận Tổ quốc ViệtNam Tp Hồ Chí Minh; kế thừa các công trình nghiên cứu của các tổchức và cá nhân các nhà khoa học có liên quan đến tài liệu luận án; cáctài liệu, số liệu thống kê của Cục Thống kê Tp Hồ Chí Minh, của các
cơ quan Đảng, chính quyền và đoàn thể ở Tp Hồ Chí Minh
6 Cái mới của luận án
Một là, phân tích và trình bày một cách có hệ thống tư tưởng Hồ
Chí Minh đại đoàn kết trong đó làm nổi bật những nội dung cơ bản và
đặc điểm đặc sắc của tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết Hai là,
đánh giá thực trạng phát huy sức mạnh đại đoàn kết trong phát triểnkinh tế -xã hội ở Tp Hồ Chí Minh từ 2006 đến nay một cách có hệthống và góp phần vào việc xác định các giải pháp vận dụng tư tưởngđại đoàn kết tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm phát huy sức mạnh đại đoàn
Trang 9kết toàn dân trong phát triển kinh tế - xã hội ở Tp Hồ Chí Minh hiệnnay.
7 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án
Ý nghĩa khoa học: Kết quả nghiên cứu của luận án làm rõ những
nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết như một
hệ thống chỉnh thể, từ quan niệm đến quan điểm, giải pháp xây dựng vàphát huy sức mạnh đại đoàn kết trong quá trình vận động của cáchmạng Việt Nam và cách mạng thế giới
Ý nghĩa thực tiễn: Sự luận giải trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh
và kinh nghiệm thực tiễn về các giải pháp nhằm phát huy sức mạnh đạiđoàn kết toàn dân trong phát triển kinh tế xã hội ở Tp Hồ Chí Minh cóthể là những gợi mở để Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phươngkhác, nhất là các thành phố lớn ở nước ta tham khảo, vận dụng vào việcphát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong phát triển kinh tế - xãhội tại địa phương mình; Những kết quả nghiên cứu của luận án này cóthể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các nhà hoạch định chiến lượcphát triển kinh tế - xã hội ở Thành phố Hồ Chí Minh và làm tài liệunghiên cứu, giảng dạy các môn học như tư tưởng Hồ Chí Minh, lịch sử
tư tưởng chính trị, …
8 Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận
án được kết cấu thành gồm 3 chương, 7 tiết
Chương 1 ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ, NGUỒN GỐC VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ
ĐẠI ĐOÀN KẾT 1.1 ĐIỀU KIỆN LỊCH SỬ VÀ NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠI ĐOÀN KẾT
1.1.1 Điều kiện lịch sử hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết
Bối cảnh thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX
Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, lịch sử thế giới trải qua nhữngchuyển biến to lớn, CNTB chuyển từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang
Trang 10giai đoạn độc quyền, trở thành CNĐQ Bước vào giai đoạn ĐQCN, cảthế giới chia ra làm hai: một bên là số đông các dân tộc bị áp bức, bênkia là số nhỏ các dân tộc đi áp bức.
Không chỉ tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lược, cướp cácnước nhỏ yếu làm thuộc địa, các nước đế quốc còn đánh nhau để giànhthuộc địa Tình hình đó tạo điều kiện và cơ hội cho phong trào đấutranh giải phóng của các dân tộc thuộc địa phát triển mạnh mẽ Nhândân ở các dân tộc thuộc địa nhiều lần vùng dậy chống CNTD nhưngđều bị thất bại Nguyên nhân của tình trạng đó, theo Hồ Chí Minh là do
“họ còn thiếu tổ chức, thiếu người lãnh đạo”, do “họ chưa biết đoàn kếtnhau lại để đấu tranh”
Sự ra đời của Quốc tế III cùng với sự ảnh hưởng to lớn của cáchmạng Tháng Mười Nga vĩ đại đã cổ vũ, soi sáng và thúc đẩy mạnh mẽ
sự phát triển của các phong trào yêu nước, giải phóng dân tộc ở cácnước thuộc địa trên khắp thế giới, trong đó có Việt Nam Đó cũng là cơ
sở lịch sử quan trọng của sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó
có tư tưởng đại đoàn kết của Người
Điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Việt Nam cuối thế
kỷ XIX, đầu thế kỷ XX
Giữa thế kỷ XIX, khi Việt Nam bị thực dân Pháp xâm lược và trởthành thuộc địa của Pháp Toàn xã hội Việt Nam, đặc biệt là các giaicấp lao động, lâm vào thân phận nô lệ bi thảm, bị nô dịch, bị chà đạpbởi chế độ thuộc địa với phương thức cai trị bảo thủ, hà khắc và vônhân đạo của thực dân Pháp Chương trình khai thác thuộc địa quy môlớn của đế quốc Pháp ở Việt Nam đã dẫn đến những biến đổi xã hội sâusắc tại đây Bên cạnh những giai cấp cũ là địa chủ phong kiến và nôngdân, đã ra đời những giai cấp, tầng lớp mới: công nhân, tư sản dân tộc,trí thức tân học, tiểu tư sản thành thị Từ ngày bị đế quốc Pháp xâmlược, nhân dân ta đã liên tục đứng lên đấu tranh bất khuất và anh dũng
“kẻ trước ngã người sau đứng dậy” Nhưng tất cả những cuộc khởinghĩa yêu nước ấy “đã bị dìm trong bể máu
Năm 1890, Hồ Chí Minh được sinh ra trên đất Nghệ An, một cáinôi của phong trào yêu nước, trong một gia đình nhà nho nghèo, yêunước, tiến bộ Ngay từ khi ở Nghệ An và những năm học ở Huế, những
Trang 11cuộc đấu tranh chống cướp đất, chống sưu cao thuế nặng, chống bắtphu, … trong các năm 1904, 1908 bị đàn áp đẫm máu đã nhen nhómlên ở Hồ Chí Minh lòng căm thù bọn thực dân cướp nước Từ sự uấthận trước bất công và bạo tàn do CNTD gây ra, Hồ Chí Minh bắt đầunảy sinh tư tưởng cứu nước Lúc bấy giờ, các phong trào yêu nước đềuthất bại Dân tộc đang đứng trước một cuộc khủng hoảng trầm trọng vềcon đường cứu nước Hồ Chí Minh quyết định rời Tổ quốc ra đi tìmđường cứu nước mới trong bối cảnh lịch sử nói trên Đây là đầu mốigiúp chúng ta lần tìm những tư tưởng lớn của Hồ Chí Minh trong đó có
tư tưởng đại đoàn kết của Người
1.1.2 Nguồn gốc của tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết
Chúng tôi trong khi dựa vào những yếu tố chung trong nguồn gốccủa tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời chú ý đến những yếu tố riêng cóảnh hưởng trực tiếp đối với sự hình thành và phát triển tư tưởng đạiđoàn kết của Người và khái quát thành ba nguồn gốc chính như sau:
Một là, chủ nghĩa yêu nước gắn với ý thức cộng đồng của dân tộc Việt
Nam là cội nguồn đầu tiên, sâu xa nhất của tư tưởng Hồ Chí Minh về
đại đoàn kết; hai là, tinh hoa văn hóa phương Đông và phương Tây; ba
là, chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng chiến lược của Quốc tế Cộng
sản về liên minh giai cấp và đoàn kết các lực lượng trong cách mạng vôsản và cách mạng giải phóng của các dân tộc bị áp bức
Những yếu tố thuộc về chủ quan Hồ Chí Minh
Nói đến nhân tố chủ quan thuộc về Hồ Chí Minh có tác động đến
sự hình thành, phát triển tư tưởng của Người trong đó có tư tưởng vềđại đoàn kết không thể không nói đến phẩm chất cá nhân của Hồ ChíMinh Hồ Chí Minh là con người yêu nước, thương dân sâu sắc, vàngay từ thời trẻ cho đến hơi thở cuối cùng, kiên trì một tấm lòng vì dân,
vì nước và một niềm tin mãnh liệt ở nhân dân, có bản lĩnh kiên định, cókhí tiết kiên cường trong đấu tranh thực hiện mục tiêu, lý tưởng đãchọn Hồ Chí Minh là con người đặc biệt thông minh, ham học hỏi, có
tư duy độc lập sáng tạo, có trí tuệ uyên bác, kiến thức sâu rộng, biếtnhiều ngoại ngữ, do đó có điều kiện để tiếp xúc với văn hóa của nhiềudân tộc
Trang 12Hồ Chí Minh là một con người mẫu mực về đạo đức cách mạng,tác phong bình dị, chân tình, gần gũi, hòa mình với quần chúng, có sứccảm hóa lớn đối với mọi người Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong cuốn
Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam nói: “Những
tư chất và phẩm chất ấy được phát huy trong suốt cuộc đời hoạt độngcủa Người Nhờ vậy, giữa vô vàn lý thuyết, học thuyết khác nhau, đốilập nhau, đúng và sai, thật và giả đan xen lẫn lộn, trong khi nhiều chí sĩcách mạng như Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng đến Phan ChuTrinh, Phan Văn Trường, … không phát hiện được ở đâu là quy luật, làchân lý, thì chính Hồ Chí Minh đã tìm ra được mục tiêu, lý tưởng cáchmạng đúng đắn và con đường để đi tới mục tiêu, thực hiện lý tưởng ấy.Giữa thực tiễn vô cùng sinh động, phức tạp, với bao tình huống khókhăn, bao sóng gió thử thách, có khi đe dọa cả cuộc sống và sinh mệnhchính trị của mình, Người vẫn đứng vững, vượt lên, vẫn kiên trì chân
lý, có những quyết định đúng đắn và sáng suốt, những hoạt động sángtạo để biến tư tưởng thành hiện thực” [tr.67-68]
1.2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠI ĐOÀN KẾT
Đã có những cách phân chia khác nhau về các giai đoạn của quátrình hình thành, phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết,trong luận án này, chúng tôi bước đầu phân chia quá trình đó thành sáugiai đoạn gắn với các hoạt động chính yếu của Người như sau: Giaiđoạn trước khi Hồ Chí Minh rời Tổ quốc đi tìm đường cứu nước (1890– 1911); giai đoạn Hồ Chí Minh khảo sát, tìm tòi, lựa chọn con đườngcứu nước, giải phóng dân tộc (1911-1920); giai đoạn Hồ Chí Minh hoạtđộng ở Đảng Cộng sản Pháp, ở Quốc tế Cộng sản và chuẩn bị điều kiện
ra đời cho Đảng Cộng sản Việt Nam (1920 – 1930); giai đoạn Hồ ChíMinh chuẩn bị các điều kiện, tổ chức các lực lượng, cùng với Đảnglãnh đạo Tổng khởi nghĩa thành công, lập nên chế độ mới (1930-1945);giai đoạn Hồ Chí Minh hoạt động và lãnh đạo xây dựng nhà nước kiểumới, thực hiện nhiệm vụ kháng chiến, kiến quốc (1945 – 1954); giaiđoạn Hồ Chí Minh hoạt động và lãnh đạo cách mạng Việt Nam thựchiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng CNXH ở miền Bắc
và đấu tranh giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (1954 – 1969)
Trang 13KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Đại đoàn kết với tính cách là một tư tưởng cách mạng của Hồ ChíMinh Cũng như bất kỳ một học thuyết, một trào lưu tư tưởng nào, tưtưởng Hồ Chí Minh trong đó có tư tưởng đại đoàn kết của Người khôngxuất hiện một cách ngẫu nhiên, mà hình thành phản ánh điều kiện kinh
tế - xã hội đầy biến động ở Việt Nam và trên thế giới vào cuối thế kỷXIX, đầu thế kỷ XX
Trong quá trình bôn ba tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đãnhanh chóng tiếp thu tinh hoa văn hóa Âu – Mỹ; kết hợp tinh hoa vănhóa truyền thống của dân tộc Việt Nam, của phương Đông và thành quảcủa văn minh công nghiệp phương Tây, đến gặp chủ nghĩa Mác – Lênin
và tư tưởng chiến lược của Quốc tế Cộng sản Việc Hồ Chí Minh đếnvới chủ nghĩa Mác – Lênin và Quốc tế Cộng sản, tìm thấy ở đó “cái cầnthiết” và “con đường” giải phóng dân tộc Việt Nam, là bước quyết địnhtrong quá trình hình thành và phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh nóichung, tư tưởng của Người về đại đoàn kết nói riêng Nhưng bất cứ tưtưởng lý luận nào, ngoài sự kế thừa những tư tưởng trước đó còn phảibắt nguồn từ thực tiễn, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và sự phát triểnsáng tạo qua hoạt động thực tiễn Vì vậy, cần phải nhìn nhận rằng, cuộcsống và hoạt động thực tiễn hết sức phong phú, đa dạng gắn với cả mộtthời kỳ lịch sử của dân tộc và thời đại là một trong những nguồn gốcquan trọng, không thể thiếu của tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh –nguồn gốc thực tiễn Thực tiễn ấy là cơ sở để tư tưởng Hồ Chí Minh,trong đó có tư tưởng đại đoàn kết của Người ngày càng phát triển vàhoàn thiện qua tiến trình lịch sử của Việt Nam và thế giới thời hiện đại
Trang 14Chương 2 NỘI DUNG VÀ ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG
HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠI ĐOÀN KẾT 2.1 NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
VỀ ĐẠI ĐOÀN KẾT
2.1.1 Quan niệm của Hồ Chí Minh về đại đoàn kết
Trong quan niệm của Hồ Chí Minh, đoàn kết là “kết lại thành mộtkhối”, “mọi người đều nhất trí”, “muôn người như một”, “đồng lòngchung sức” phấn đấu cho một mục đích chung: đấu tranh giành độc lậpcho Tổ quốc, tự do và hạnh phúc cho nhân dân, cho mọi người và chomỗi người Việt Nam
Nội dung căn cốt nhất của khái niệm đại đoàn kết trong tư tưởng
Hồ Chí Minh là đoàn kết chặt chẽ và rộng rãi Nội hàm của khái niệm đại đoàn kết trong tư tưởng Hồ Chí Minh liên quan đến bề rộng và bề
sâu của sự đoàn kết Bề rộng là đoàn kết rộng rãi, khắp mọi lực lượng,
ở khắp mọi nơi, trong mọi thời kỳ, mọi phong trào cách mạng, mọigiới, mọi lứa tuổi, mọi ngành hoạt động xã hội, mọi đoàn thể, với nhiềucấp độ các quan hệ đoàn kết giữa các lực lượng, các đoàn thể, từ phạm
vi nhỏ đến phạm vi lớn, từ trong ra ngoài, … Bề sâu, đó là đoàn kết
chặt chẽ thành một khối khổng lồ “vững bền như khối sắt”, “không gìphá vỡ nổi”, “đoàn kết thật thà hoàn toàn”, “khăng khít”, “chắc chắn”,
“không có gì lay chuyển được”,… Đồng thời, khối đại đoàn kết phảikhông ngừng được củng cố và tăng cường, đảm bảo đoàn kết chặt chẽ,khăng khít và chắc chắn thêm lên mãi, làm cho nó “trường xuân bấtlão”
Đại đoàn kết là đoàn kết chặt chẽ và rộng rãi, tạo thành một khốikhổng lồ, một lực lượng, một sức mạnh to lớn làm cơ sở cho đại thànhcông của cách mạng Đối tượng – cái đích hướng tới của tư tưởng đạiđoàn kết Hồ Chí Minh là một tổng thể đa dạng bao gồm mọi lực lượng,mọi tổ chức, mọi ngành, mọi cộng đồng xã hội Tuy nhiên, trong luận
án này, chúng tôi khái quát toàn bộ đối tượng của đại đoàn kết trong tưtưởng Hồ Chí Minh thành ba đối tượng: đoàn kết toàn Đảng, đoàn kếttoàn dân (đoàn kết toàn dân tộc), đoàn kết quốc tế Và đoàn kết trong