SKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sửSKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sửSKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sửSKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sửSKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sửSKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sửSKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sửSKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sửSKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sửSKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sửSKKN Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sử
Trang 1I ĐẶT VẤN ĐỀ.
1 Lí do chọn đề tài
Trong những năm gần đây kết quả các kì thi đại học, cao đẳng cho thấy đa số học sinh không nắm được những kiến thức của Lịch sử dân tộc, tỉ lệ điểm môn lịch sử đạt trên điểm trung bình rất thấp, điều đó làm cho chúng ta không khỏi băn khoăn và càng thấy sự cấp bách của việc thay đổi phương pháp dạy học từ những thực trang trên và nhiều năm giảng dạy bộ môn lịch sử 9 tôi muốn chia sẻ với đồng nghiệp
những kinh nghiệm “ Tích hợp môn ngữ văn học trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sử ”
2.Đối tượng ,phạm vi nghiên cứu.
2.1 Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 9A, 9B trường Trung Học Cơ Sở Nguyễn
Thiếp -Thạch Hà –Hà Tĩnh
2.2.Phạm vi nghiên cứu: Đề tài được thực hiện trong 2 năm là: Năm học
2014-2015 và 2014-2015- 2016 Nội dung đề tài chỉ giới hạn trong chương trình lịch sử lớp 9-phần Lịch sử Việt Nam
3.Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu:
Dạy học lịch sử là một quá trình giáo viên cung cấp cho học sinh những kiến thức
cơ bản của lịch sử nhân loại nói chung cũng như những kiến thức của lịch sử dân tộc nhằm phục vụ cho việc giáo dục học sinh phát triển toàn diện lịch sử nó vốn tồn tại khách quan và đã diễn ra trong quá khứ cho nên muốn học sinh tiếp thu được vấn đề đòi hỏi giáo viên phải lựa chọn các phương pháp dạy học khác nhau sao cho đạt kết quả cao
Đặc thù của bộ môn Lịch sử là dài, nhiều sự kiện với những mốc Lịch sử khác nhau nên khó ghi nhớ
Trang 2Với phương pháp dạy học mới lấy học sinh làm trung tâm, học sinh chủ động lĩnh hội tri thức càng đòi hỏi người thầy giáo phải khai thác triệt để các phương pháp dạy học tích cực để thu hút sự chú ý của học sinh
4.Giải pháp nghiên cứu
Tìm hiểu động cơ, thái độ học tập của học sinh
Đưa một số tài liệu vào
Kiểm tra kết quả sau khi thực hiện
5 Tính mới của đề tài
Trước đây cũng đã có một vài giáo viên đã đề cập đến vấn đề này nhưng mới dừng lại
ở mức độ giới thiệu hoặc lấy một vài dẫn chứng nhưng còn sơ sài, chưa cụ thể, nay tôi đưa ví dụ cụ thể hơn và chỉ ra nội dung cần tích hợp
II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.Cơ sở lí luận
Như chúng ta đã biết: Công cuộc cải cách giáo dục đã và đang được triển khai
ở các trường phổ thông, đòi hỏi đồng thời tiến hành cải cách hệ thống giáo dục, về nội dung phương pháp dạy…
Các bộ môn về khoa học xã hội trong đó có bộ môn lịch sử ngày càng được nhận hức đúng vai trò và ý nghĩa của nó trong đo việc đào tạo thế hệ trẻ Những biến chuyển to lớn sâu sắc trong thời đại chúng ta càng chứng tỏ sự đổi mới phương pháp dạy học là yếu tố quyết định đến sự thành công của một giờ học, tạo niềm hứng thú, say mê, tìm tòi cho học sinh Trong đó vấn đề khai thác triệt để thông tin trong sách giáo khoa trong quá trình giảng dạy là vấn đề cốt lõi, quyết định đến chất lượng của một giờ dạy Trong số những thông tin đó, việc khai thác những thông từ các hình ảnh không những tái hiện lại sự kiện đã xảy ra, mà còn có tác dụng gây hứng thú cho học sinh, làm cho các em thích học lịch sử hơn
Lịch sử là một môn khoa học bởi nó đảm đương sứ mệnh, nhiệm vụ của một nhà
nghiên cứu Nó trau dồi cung cấp cho thế hệ trẻ những hiểu biết về quá khứ, hiện tại
và tương lại - đó lá tất cả nhứng gì mang giá trị vật chất và giá trị tinh thần mà nó đã
Trang 3và đang diễn ra trong thưòi gian không kể ngắn dài Đặc biệt môn lịch sử lại là môn học rất được chú trọng ở các nhà trường phổ thông nói chung và Trung học cơ sở nói riêng Thông qua bài giảng, người thầy có thể giúp cho học sinh nắm được sự phát triển của xã hội loài người, những quy luật của xã hội, sự hưng thịnh, suy vong của một đất nước, những truyền thống lịch sử, những giá trị văn hóa của một dân tộc hoặc
là của cả thế giới Để từ đó giáo dục cho học sinh lòng yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc, tiếp thu và phát huy di sản văn hóa của nhân loại với những giá trị nhân văn truyền thống
2 Cơ sở thực tiễn
Là giáo viên đã công tác được nhiều năm trong ngành trong quá trình được tham gia tập huấn, dự giờ đồng nghiệp và hơn hết là có nhiều năm trực tiếp giảng dạy bộ môn lịch sử tôi thấy chương trình, sách giáo khoa lịch sử lớp vẫn còn dài, nặng về kiến thức làm cho học sinh khó khăn trong việc lĩnh hội kiến thức
Tâm lí học sinh vẫn xem nhẹ bộ môn Lịch sử và coi Lịch sử là môn phụ, các em chưa thực sự tập trung tìm hiểu sâu bài học mà chỉ dừng lại ở mức độ học thuộc những gì thầy cô cho ghi Mặt khác bộ môn Lịch sử vốn khô khan, dễ nhàm chán, nhiều giáo viên chưa có phương pháp phù hợp nên các em không ưa thích, không hứng thú
Học sinh ít được tham gia các hoạt độngngoại khóa,tham quan các di tích lịch sử Học sinh chưa chịu khó tìm tòi, sưu tầmcác tác phẩm văn họcvà chưa biết vận dụng các tài liệu văn học vào việc học lịch sử
Đa số các em chưa biết khai thác các kênh thông tin để nâng cao hiệu quả lĩnh hội kiến thức lịch sử
3.Giải pháp thực hiện
Trang 4Đầu năm học 2014-2015 để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài tôi có làm một bài tập trắc nghiệm để tìm hiểu động cơ và thái độ học tập của học sinh lớp 9 trường THCS Nguyễn Thiếp như sau:
Hãy chọn phương án mà em cho là phù hợp với bản thân em?
1 Lịch sử chỉ là môn học phụ
2 Môn lịch sử rất khô khan và dài dòng
3 Học lịch sử rất thú vị vì nó giúp em tìm hiểu được lịch sử
loài người và lịch sử dân tộc
4 Học lịch sử chỉ cần học những gì thầy cô cho ghi là được,
không cần phải tìm tòi thêm
Kết qủa thu được như sau:
Câu 1: 48 học sinh trả lời đúng, 27 học sinh trả lời sai
Câu 2: 46 học sinh trả lời đúng, 29 học sinh trả lời sai
Câu 3: 61 học sinh trả lời đúng, 14 học sinh trả lời sai
Câu 4: 42 học sinh trả lời đúng, 33 học sinh trả lời sai
Qua kết quả thu được từ bài tập trắc nghiệm chúng ta có thể kết luận: Đa số học sinh vẫn coi Lịch sử là môn phụ, khô khan, dài dòng và chỉ cân học những gì mà thầy cô cho ghi là được
*.Nội dung đề tài
Văn học và sử học có mối quan hệ mật thiết với nhau Trước đây người ta cho rằng “ Văn, Sử, Triết bất phân” bởi lúc đó Văn học, Sử học, Triết học chưa trở thành những môn khoa học độc lập Còn ngày nay chúng đã trở thành các môn khoa học
Trang 5độc lập nhưng giữa chúng vẫn có mối quan hệ mật thiết với nhau Văn học bổ trợ cho
Sử học ngược lại Sử học bổ trợ cho Văn học Nếu chúng ta biết vận dụng yếu tố Văn học trong dạy học Lịch sử thì hiệu quả dạy học sẽ được nâng lên
1 Ví dụ minh họa:
Bài 14: Việt Nam sau chiến tranh Thế giới thứ nhất
Ở mục I Chương trình khai thác lần thứ hai của thực dân Pháp Khi giảng đến phần Thực dân Pháp tăng cường đầu tư vào nông nghiệp và khai mỏ giáo viên có thể minh họa bằng các câu thơ câu ca sau:
“ Em đi ra Hòn Gai cuốc mỏ Anh đi vào đất đỏ làm phu Đổi thân được mấy đồng xu Thịt xương vùi gốc cao su mấy tầng”
Hoặc: “ Cao su đi dễ khó về
Khi đi trai tráng, khi về bụng beo”
Hay: “ Cao su đi dễ khó về
Khi đi mất vợ, khi về mất con”
Hoặc:
“Chúng bóc lột dân ta đến xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn, nước ta xơ xác, tiêu điều Chúng cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu
Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng
Chúng đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lí, làm cho dân ta nhất là dân cày và dân buôn trở nên bần cùng
Trang 6Chúng không cho các nhà tư sản ngóc đầu lên Chúng bóc lột công nhân vô cùng tàn nhẫn…”
(Trích: Tuyên ngôn độc lập”
Các câu thơ này và đoạn trích trong Tuyên ngôn độc lập giúp cho học sinh hiểu được chính sách bóc lột của thực dân Pháp đối với nhân dân ta và giáo dục lòng căm thù giặc cho học sinh, có thái độ thương yêu những người lao động chân chính
Ở mục II Các chính sách chính trị, văn hóa, giáo dục Khi giảng giáo viên có thể trích dẫn :
“Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học Chúng thẳng tay chém giết những người yêu nước, thương nòi của ta Chúng tắm những cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu Chúng ràng buộc dư luận, thi hành chính sách ngu dân Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta suy nhược…”
( Trích: Tuyên ngôn độc lập) Đây là dẫn chứng chứng tỏ chính sách bóc lột thâm độc của thực dân Pháp đối với nhân dân ta, bác bỏ luận điệu “ Khai phá văn minh” của mẫu quốc Qua đó giáo dục lòng yêu nước, giáo dục lòng căm thù giặc cho học sinh
Bài 16: Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài trong những năm 1919- 1925
Ở mục I Nguyễn Ái Quốc ở Pháp ( 1917- 1923) Khi giảng giáo viên có thể trích dẫn Bản yêu sách của nhân dân An Nam gồm 8 điểm:
1 Tổng ân xá những người bản xứ bị tù chính trị
2.Cải cách nền pháp lí Đông Dương bằng cách để người bản xứ cũng được quyền hưởng những bảo đảm pháp lí như người châu âu Xóa bỏ hoàn toàn những tòa
Trang 7án đặc biệt dùng làm công cụ để khủng bố và áp bức bộ phận trung thực nhất trong nhân dân An Nam
3 Tự do báo chí và tự do ngôn luận
4.Tự do lập hội và hội họp
5 Tự do cư trú ở nước ngoài và tự do xuất dương
6 Tự do học tập, thành lập các trường kĩ thuật tại tất cả các tỉnh cho người bản xứ
7 Thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật
8 Có đại biểu thường trực của người bản xứ do người bản xứ bầu ra tại Nghị viện Pháp để giúp cho Nghị viện biết được nguyện vọng của người bản xứ
( Trích: Bản yêu sách của nhân dân An Nam) Hoặc: “…Luận cương đến Bác Hồ và người đã khóc
Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lê Nin Bốn bức tường im nghe Bác lật từng trang sách gấp Tưởng bên ngoài đất nước đợi mong tin Bác reo lên một mình như nói cùng đất nước
“Cơm áo là đây, hạnh phúc đây rồi”
Hình của Đảng lồng trong hình của nước Phút khóc đầu tiên là phút Bác Hồ cười…”
(Trích: Người đi tìm hình của nước- Chế Lan Viên) Tại mục II Nguyễn Ái Quốc ở Liên Xô ( 1923-1924)
Tuyết Mát cơ va sáng ấy lạnh trăm lần Trông tuyết trắng như đọng nghìn nước mắt
Lê Nin mất rồi nhưng Bác chẳng dừng chân
Trang 8Luận cương của Lê Nin theo người về quê Việt Biên giới còn xa nhưng Bác đã đến rồi Kìa bóng Bác đang hôn lên hòn đá Lắng nghe trong màu hồng hình đất nước phôi thai
(Trích: Người đi tìm hình của nước- Chế Lan Viên) Hoặc:
Tháng giêng, Mạc Tư Khoa tuyết trắng Một người đi quên rét buốt xương Anh tìm ai? Lê-nin vĩ đại Tinh hoa trên đất chất kim cương”
( Trích: Theo chân Bác- Tố Hữu) Trên đây là dẫn chứng nhằm cung cấp thêm tư liệu cho học sinh “Bản yêu sách của nhân dân An Nam” của Nguyễn Ái Quốc gửi đến hội nghị Véc-xai Qua các dẫn chứng này chúng ta còn giúp học sinh dễ nhớ được các mốc lịch sử và giáo dục cho học sinh tình cảm của mình dành cho Bác Hồ
Bài 17: Cách mạng Việt Nam trước khi Đảng cộng sản ra đời
Mục III Việt nam quốc dân đảng và cuộc khởi nghĩa Yên Bái (1930)
Khi nói về chủ nghĩa “Tam dân” của Tôn Trung Sơn giáo viên có thể trích dẫn câu : “ Độc Lập- Tự Do- Hạnh Phúc” trong quốc hiệu của nước ta và liên hệ cách mạng Trung Quốc với cách mạng Việt Nam
- Dân tộc: Độc lập
- Dân quyền: Tự do
- Dân sinh: Hạnh phúc
Bài 22 Cao trào cách mạng tiến tới tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945
Mục I Mặt Trận Việt Minh ra đời
Khi nói đến sự kiện Nguyễn Ái Quốc về nước ngày 28/1/1941 giáo viên liên hệ :
Trang 9“ Ôi sáng xuân nay, xuân 41 Trắng rừng biên giới nở hoa mơ Bác về im lặng con chim hót Thánh thót bờ lau vui ngẩn nơ Bác đã về đây Tổ quốc ơi ! Nhớ thương hòn đất ấm hơi người
Ba mươi năm ấy chân không nghỉ
Mà đến bây giờ mới tới nơi”
( Trích: Theo chân Bác- Tố Hữu) Qua bài thơ này học sinh dễ dàng nhớ được mốc thời gian Bác Hồ về nước là mùa xuân năm 1941 và năm ra đi tìm đường cứu nước là 1911 ( ba mươi năm ấy…)
Bài 23: Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 và sự thành lập nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa
Mục I: Lệnh tổng khởi nghĩa được ban bố Trong mục này giáo viên cần trích
đoạn:
Việt Nam độc lập đồng minh
Có bản chương trình đánh Nhật, đánh Tây
Quyết làm cho nước non này,
Cờ treo độc lập, nền xây bình quyền:
Làm cho con cháu Rồng, Tiên, Dân ta giữ lấy lợi quyền của ta
Có mười chính sách bày ra, Một là ích nước, hai là lợi dân
Bao nhiêu thuế ruộng, thuế thân, Đều đem bỏ hết cho dân khỏi phiền
………
Trang 10Đủ tài lãnh đạo chúng mình đấu tranh Rồi ra sự nghiệp hoàn thành
Rõ tên Nam Việt, rạng danh Lạc Hồng Khuyên ai nên nhớ chữ đồng, Đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh »
( Bản diễn ca: Mười chính sách của Việt Minh- Hồ Chí Minh) Bản diễn ca này giúp cho chúng ta nắm được các chính sách của mặt trận Việt Minh
Mục III Giành chính quyền trong cả nước
Nhân sự kiện Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập, nhà thơ Tố Hữu viết:
“ Hôm nay sáng mồng hai, tháng chín Thủ đô hoa vàng nắng Ba Đình Muôn triệu tim chờ chim cũng nín Bỗng vang lên câu hát ân tình
Hồ chí minh! Hồ chí minh!
Người đứng trên đài lặng phút giây Trông đàn con đó vẫy hai tay Cao cao vầng trán ngời đôi mắt Độc lập bây giờ mới thấy đây ! Người đọc tuyên ngôn rồi chợt hỏi:
Đồng bào nghe tôi nói rõ không?
Ôi! Câu hỏi hơn một lời kêu gọi
Rất đơn sơ mà ấm bao lòng
Cả muôn triệu một lời đáp : Có ! Như Trường Sơn say gió Biển Đông…”
Trang 11Bài thơ này giúp học sinh dễ nắm không gian và thời gian Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn độc lập, giáo dục cho học sinh tình cảm thân thương, gần gũi dành cho
Hồ Chủ Tịch
Bài 25: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp ( 1946- 1950)
Giáo viên dẫn:
“Hỡi đồng bào toàn quốc!
Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng Nhưng chúng ta càng nhân nhượng thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa
Hỡi đồng bào!
Chúng ta phải đứng lên!
Bất kì đàn ông, đàn bà, bất kì người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đáng thực dân Pháp để cứu Tổ quốc
Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm Không có gươm thì dùng cuốc xuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước
Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!
Giờ cứu nước đã đến ta phải hi sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đất nước Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hi sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta
Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm! Kháng chiến thắng lợi muôn năm!”
( Trích: Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến- Hồ Chí Minh) Lời kêu gọi của Chủ Tịch Hồ Chí Minh rất ngắn gọn và súc tích Lời kêu gọi
đã nói rõ được âm mưu của thực dân Pháp và tinh thần đấu tranh vì độc lập của nhân dân Việt Nam Qua đó học sinh biết được khí thế cách mạng của những năm đầu
Trang 12Bài 26: Bước phát triển mới của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1950- 1953)
Trong chiến dịch Biên giới Thu- Đông 1950 Bác Hồ của chúng ta đã trực tiếp
ra trận để chỉ đạo chiến dịch Khi dạy bài này giáo viên có thể cung cấp thêm cho học sinh bài thơ:Đêm nay Bác không ngủ- Minh Huệ
Bài 27: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược kết thúc (1953- 1954)
Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ từ lúc mở đầu ngày 13/3/1954 đến khi kết thúc ngày 7/5/1954 giáo viên giảng thêm:
“ Năm mươi sáu ngày đêm Khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt
Máu trộn bùn non Gan không núng, chí không sờn…”
Hoặc: “ Kháng chiến ba ngàn ngày
Không đêm nào vui bằng đêm nay Đêm lịch sử Điện Biên sáng rực Trên đất nước, như huân chương trên ngực
Dân tộc ta dân tộc anh hùng”
Hay: “ Chín năm làm một Điện Biên
Nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng…”
(Trích: Hoan hô chiến sĩ Điện Biên- Tố Hữu) Qua các bài thơ này giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ thời gian diễn ra chiến dịch Điện Biên Phủ (56 ngày đêm), chín năm kháng chiến chống Pháp (từ 1946 đến 1954)
và làm cho học sinh hiểu rõ sự hi sinh, gian khổ và đã làm nên một Điện Biên Phủ chấn động địa cầu