On thi nhanh va hieu qua mon hoa hoc
Trang 1vukhacngoc@gmail.com http://my.opera.com/saobanglanhgia
M T S V N TR NG I M ÔN T P NHANH
VÀ HI U QU MÔN HÓA H C Các em h c sinh thân m n, t n m h c 2006 – 2007, B Giáo d c và đào t o đã ban hành quy ch
m i cho 2 k thi T t nghi p PTTH và Tuy n sinh H – C Theo đó, các môn Lý, Hóa, Sinh s chuy n sang hình th c thi tr c nghi m khách quan
Trong nh ng n m h c đ u tiên áp d ng hình th c thi m i này đã có không ít các b n h c sinh không
đ t đ c m c c a mình ch vì thi u m t chút kinh nghi m và ph ng pháp phù h p v i hình th c thi
m i Sang n m h c này, m c dù đã có s c i thi n nh t đ nh, song do đã r t nhi u n m ti n hành thi t
lu n nên ch ng trình giáo d c hi n nay đang t ra không theo k p v i đòi h i c a k thi tr c nghi m T
ch ng trình SGK m i, đ i ng giáo viên ch m đ i m i cho đ n thói quen trong cách d y, cách h c (h u
h t các bài ki m tra trên l p v n theo hình th c t lu n), thi u tài li u tham kh o có ch t l ng, … khi n cho vi c ti p c n ph ng pháp m i c a các em h c sinh g p r t nhi u khó kh n Trong khi đó, hình th c thi m i v i nh ng đ c thù m i đòi h i các em ph i trang b cho mình nh ng ki n th c, k n ng, kinh nghi m và ph ng pháp t duy m i đ có th hoàn thành t t bài thi c a mình
Ch còn h n 4 tháng n a là k thi H – C n m 2010 l i đ n, gi là th i đi m thích h p đ các em
v ch ra các k ho ch ôn t p c p t c và g p rút th c hi n cho phù h p v i nh ng m c tiêu, d đ nh trong
t ng lai giúp các em có thêm m t g i ý cho vi c ôn t p môn Hóa h c sao cho th t nhanh mà hi u
qu , th y vi t bài gi ng này nh m t món quà đ u n m thay cho l i chúc T các ý t ng trong bài vi t này, các em có th ch đ ng s p x p, đ nh h ng và đ a ra nh ng l a ch n, nh ng gi i pháp c th cho
vi c h c Hóa c a mình
* Bài vi t này c ng thay cho l i xin l i tôi g i t i các b n đ c thân thi t vì đã ph i ch đ i cu n “Các ph ng pháp gi i bài toán Hóa h c” c a tôi quá lâu r i Hi n t i, do các tr c tr c v th t c thu và h p đ ng mà tôi ch a th kh ng đ nh ngày
ra m t chính th c c a cu n sách bù l i, t gi t i k thi H – C n m 2010 tôi s c g ng chia s m t s n i dung th t
đ c s c đ c ch n l c c a cu n sách đ đ n đáp l i s ng h và quan tâm c a các b n Xin chân thành xin l i và c m n s
ng h nhi t thành c a các b n!
1, Th ng xuyên h th ng hóa ki n th c b ng m i cách
Ki n th c là y u t tiên quy t đ làm t t bài thi Hóa h c, cho dù là v i câu h i lý thuy t hay v i bài t p tính toán, không có ki n th c Hóa h c thì không th làm đ c b t c câu nào trong đ thi!
Ki n th c Hóa h c có đ c thù riêng là mang tính h th ng và liên t c, không gi ng v i môn Lý hay Toán mà trong đó i n – Quang – C … hay T h p – L ng giác – Hình không gian … h u nh không
có m i liên h rõ ràng nào v i nhau, hay môn Lý ch y u ch ôn t p ch ng trình l p 12 là đ Ki n th c Hóa h c có s g n k t liên t c và mang tính h th ng, tr i đ u qua c 3 n m h c S phân chia các n i dung i c ng – Vô c – H u c … ch đ giúp cho ng i h c d h c, ch không d ôn t p
Khi ôn t p ki n th c Hóa h c, đi u t i quan tr ng là các em ph i h th ng, xâu chu i đ c n i dung mình đang ôn t p v i các ph n ki n th c có liên quan khác Lý thuy t c a Hóa h c không c ng nh c và
c ng không gi n đ n, ta không th ôn t p b ng cách “đ c chay” hay “h c v t” mà ph i b ng cách luy n
t p, th ng xuyên ghi ra, vi t ra, “g i t trong đ u ra” thì m i hi u và nh lâu đ c làm đ c đi u đó thì có m t cách đ n gi n là khi g p b t k câu h i nào, bài t p nào, các em hãy c g ng không ch tìm cách gi i quy t câu h i đó, bài toán đó mà còn tìm cách liên h v i các ki n th c liên quan đ n nó đ nh
l i, h i t ng l i
VD: Hoà tan hoàn toàn 35,6 gam h n h p X g m NaBr và NaI vào n c, sau đó s c khí Cl2 t i
ph n ng hoàn toàn r i cô c n dung d ch thu đ c 17,55 gam mu i khan S mol NaBr và NaI trong h n
h p X l n l t là:
Trang 2A 0,1 mol và 0,2 mol B 0,15 mol và 0,15 mol
C 0,05 mol và 0,25 mol D 0,25 mol và 0,05 mol
áp s : A 0,1 mol NaI và 0,2 mol NaBr
H ng d n gi i:
* Các d u hi u gi i toán:
- Bài toán cho h n h p 2 ch t đã bi t CTPT và 2 s li u tuy t đ i → s d ng ph ng pháp i s thông th ng
- Cho kh i l ng c a h n h p và“có th „ tính đ c s mol c a h n h p→ s d ng ph ng pháp KLPT trung bình
Ph n ng x y ra theo s đ : + Cl 2
NaBr, NaI ⎯⎯⎯→ NaCl
G i a, b l n l t là s mol c a NaBr và NaI trong h n h p X
T gi thi t, ta có h ph ng trình:
103a + 150b = 35,6 gam a = 0,2 mol 58,5(a + b) = 17,55 gam b = 0,1 mol
→
V y đáp án đúng là A 0,1 mol NaI và 0,2 mol NaBr
Rõ ràng đây là m t bài t p r t đ n gi n và không có nhi u đi u đ bàn Khi h c hay khi làm bài
ki m tra, bài thi, ta ch d ng l i đây là đ Tuy nhiên, n u đang trong giai đo n ôn t p, ta c n suy ngh nhi u h n th Th y có th d n gi i ra đây m t vài suy ngh , m t vài cách đ t v n đ đi n hình nh sau:
- Bài toán còn có th gi i b ng cách nào khác n a không?
M t cách mô ph m, nhìn vào h ph ng trình đã l p đ c, ta th y r ng bài toán ch c ch n còn có
th gi i đ c b ng ph ng pháp Trung bình k t h p v i ng chéo
Ngoài ra, n u nhìn nh n d i góc đ ph ng pháp Ch n ng u nhiên, thì bài toán này còn có th gi i
đ c b ng cách “th đáp án”, ta có th thay s l n l t các k t qu t ng đáp án vào, xem đáp án nào phù
h p v i s li u kh i l ng c a gi thi t
- V n đ Hóa h c mà bài toán nêu ra là gì?
Bài t p này liên quan đ n tính ch t “Halogen m nh đ y Halogen y u ra kh i dung d ch mu i c a chúng”:
X + 2MY → 2MX + Y
(trong đó X là Halogen “m nh h n” Y)
T đó ta có th đ t ti p các câu h i:
- X và Y có th ng v i nh ng halogen nào? - T t c , tr Flo (đ n đây ta có th h i ti p: t i sao l i tr F? – vì F 2 tác d ng v i n c, ta l i có th h i ti p: ph n ng c a F 2 v i n c nh th nào?, F 2 còn ph n ng đ c
bi t nào khác v i các halogen khác hay không, …vv…vv )
- Ch “m nh h n” đây có ngh a là gì? – Có ngh a là tính oxh m nh h n → v y tính oxh c a các halogen bi n thiên nh th nào? – Gi m d n t F2đ n I2 → Ngoài ph n ng “halogen m nh đ y halogen y u ra kh i dung d ch mu i” còn ph n ng nào th hi n quy lu t bi n thiên y không? – Còn, đó là ph n ng c a SO2 v i halogen trong dung d ch:
SO + Cl + 2H O 2HCl + H SO
SO + Br + 2H O 2HBr + H SO
SO + I + 2H O 2HI + H SO
→
← t
(t các ph n ng này, ta l i có th liên t ng đ n r t nhi u v n đ Hóa h c khác nh : so sánh tính ch t hóa h c và
nh n bi t CO 2 v i SO 2 , ph ng pháp sunfat trong đi u ch HX (có th áp d ng cho nh ng halogen X nào), còn
ph ng pháp nào khác đ t ng h p HX, H 2 S có cho ph n ng nh SO 2 trong các đi u ki n t ng t hay không, ….)
Trang 3vukhacngoc@gmail.com http://my.opera.com/saobanglanhgia
Ho c ph n ng c a halogen v i Fe, dung d ch mu i Fe2+:
3
3
2
o
o
2 t 2 t 2
Fe + Cl FeCl
Fe + Br FeBr
Fe + I FeI
→
⎯⎯→
⎯⎯→
Ho c ph n ng c a halogen v i dung d ch mu i Fe2+:
2
2
2
Fe + Cl , Br Fe + Cl-,
Br-Fe + I Fe +
→
←
(t các ph n ng này, ta l i có th liên t ng đ n r t nhi u v n đ Hóa h c khác nh : tính kh c a ion I,
ph n ng nào r t đ c tr ng n a th hi n tính kh c a ion I,
ph n ng đ c tr ng c a I 2, ph n ng oxh – kh chuy n hóa Fe 2+
và Fe 3+ , ….)
- Ngoài ra, t các tính ch t trên, ta có th đ t thêm câu h i: n u các đ n ch t halogen bi n thiên
nh v y, thì các h p ch t c a chúng s bi n đ i nh th nào? – Tr l i cho câu h i này, chúng ta
s l i có thêm các dãy bi n thiên:
HF HCl < HBr < HI HClO < HClO < HClO < HClO HClO > HClO > HClO > HClO 2
…………
Nh v y, ch thông qua m t bài toán nh và r t đ n gi n, ta đã ch đ ng ôn t p l i đ c r t nhi u
v n đ quan tr ng trong lý thuy t Hóa h c Ch c n áp d ng cách suy ngh trên cho các bài t p khác (l p
đi l p l i trong các bài t p có v n đ Hóa h c t ng t ), các em s th y r ng lý thuy t Hóa h c ph thông tuy r t r ng l n và “t ng nh khó h c, khó nh ” th c ra l i có th ôn t p và h th ng r t d dàng ch thông qua m t s ít các bài t p đ n gi n ây chính là ph ng pháp “h c ít” mà mang l i “nhi u hi u
qu ”, giúp các em v a có th ôn t p, n m v ng ki n th c trong th i gian ng n, v a ti t ki m đ dành th i gian và công s c ôn t p các môn h c khác
2, Rèn luy n k n ng tính và ph n x t duy
Nh th y đã t ng nhi u l n nh n m nh, không ph i bài toán nào c ng có cách gi i đ c bi t nhanh, không ph i bài toán nào c ng có công th c tính riêng gi i m t bài toán th t nhanh và hi u qu , vi c
tr c tiên là ph i rèn luy n k n ng tính và ph n x t duy Các em không th đòi h i vi c gi i nhanh
m t bài toán Hóa h c n u nh chính các em không th tính nhanh đ c t nh ng phép tính đ n gi n
nh t!
Các quy t c nhân nh m, các d u hi u chia h t, x p x , … là nh ng ki n th c c s mà b t k h c sinh nào c ng đã đ c h c và nó c c k h u d ng cho b t c môn h c nào, không ch giúp ta tính nhanh, tính nh m m t s đ i l ng trong bài toán mà đôi khi còn là gi i pháp mang tính quy t đ nh giúp bài toán
đ c gi i quy t nhanh g n và hi u qu h n
*
Xem thêm bài gi ng V n đ rèn luy n k n ng tính tr ng ph thông đ bi t thêm chi ti t!
VD 1 : Kh hoàn toàn 23,2 gam h n h p FeO, Fe2O3 b ng H2 thu đ c 7,2 gam H2O Thành ph n
ph n tr m v kh i l ng c a m i oxit trong h n h p là:
A 31,03% FeO và 68,97% Fe2O3 B 35,16% FeO và 64,84% Fe2O3
C 41,24% FeO và 58,76% Fe2O3 D 50,0% FeO và 50,0% Fe2O3
áp s : A 31,03% FeO và 68,97% Fe2O3
H ng d n gi i:
Trang 4S đ các ph n ng: O + H 2 → H O2
Cách 1: t n – gi i h ph ng trình
G i x, y l n l t là s mol c a FeO và Fe2O3 trong 23,2 gam h n h p
T gi thi t, ta có h ph ng trình:
hh
O
m = 72x + 160y = 23,2 gam
x = y = 0,1 mol 7,2
n = = 0,4 mol 18
⎧
⎨
⎪⎩
2 3
72 0,1
23, 2
×
Cách 2: ánh giá KLPT
Nh n th y 232 là KLPT c a Fe3O4 (FeO.Fe2O3), do đó h n h p ban đ u có kh i l ng 23,2 gam (t ng đ ng 0,1 mol Fe3O4) nhi u kh n ng ch a 0,1 mol FeO và 0,1 mol Fe2O3
Ki m tra l i nh n đ nh trên b ng cách tính s mol O: O H O2
7,2
n = n = = 0,4 mol
18
K t qu nO phù h p, ch ng t nh n đ nh đã đ t ra là đúng và do đó ta có k t qu đúng là A
VD 2 : Khi đ t cháy hoàn toàn m t amin đ n ch c X, thu đ c 8,4 lít khí CO2, 1,4 lít khí N2 (các th tích khí đo đktc) và 10,125 gam H2O Công th c phân t c a X là:
(Trích đ thi tuy n sinh H – C kh i A – 2007)
H ng d n gi i:
Cách 1: B o toàn nguyên t
G i CTPT c a X là CxHyN T gi thi t, ta có: 1, 4
22, 4
2
n = 2n = 2× = 0,125 mol
n = = 0,375 mol; n = = 0,5625 mol
Ta có s đ ph n ng cháy: o
2
+ O , t
0,125C H N ⎯⎯⎯→ 0,375CO + 0,5625H O
Áp d ng đ nh lu t b o toàn nguyên t đ i v i C và H, ta d dàng có x = 3 và y = 9
Do đó, đáp án đúng là D
Cách 2: K n ng tính nh m
Có th tính nh m: 8 4 = 1 4 6, , × → C : N = 3 → đáp án đúng ph i là B ho c D
M t khác: nCO2 ≈ 0,4 mol ( 8,4 ≈ 8,96) vµ nH O2 ≈ 0,6 mol 9 gam << 10,125 gam ( ≈ 10,8 gam)
→ H : C ≈ 3 → đáp án đúng là D
*
Cách làm này cho phép thao tác tính ngay trên s li u v th tích và kh i l ng mà không c n chuy n qua s mol, h u
h t các phép tính đ u có th nh m đ c
VD 3 : H n h p g m hiđrocacbon X và oxi có t l s mol t ng ng là 1:10 t cháy hoàn toàn
h n h p trên thu đ c h n h p khí Y trong đó th tích CO2 sinh ra b ng th tích O2 d Công th c phân
t c a X là:
Trang 5vukhacngoc@gmail.com http://my.opera.com/saobanglanhgia
A C3H8 B C3H6 C C4H8 D C3H4
áp s : C C4H8
H ng d n gi i:
Áp d ng ph ng pháp t ch n l ng ch t, ta gi s h n h p ban đ u có 11 mol, trong đó có 10 mol khí O2 và 1 mol X
G i CTPT c a X là CxHy, ta có s đ ph n ng:
y
C H + (10 - x)O xCO + H O
2
→
Áp d ng đ nh lu t b o toàn nguyên t đ i v i Oxi, ta có:
2 10 - x = 2x + 8x + y = 40
2
N u d ng l i đây, đa s h c sinh s gi i ti p b ng cách l p b ng:
x 1 2 3 4 5
y 32 24 16 8 2
Tuy nhiên, n u ti p t c bi n đ i thành: x = 5 - y
8
Ta th y r ng, mu n x là s nguyên thì y ph i chia h t cho 8 và do đó, d dàng có y = 8, x = 4
V y X là C4H8 áp án đúng là C
VD 4 : Cho t t 0,15 mol KOH vào V ml H3PO4 1M, sau ph n ng thu đ c dung d ch A, cô c n dung d ch A thì thu đ c 15,5 gam mu i khan Giá tr c a V (bi t 0,05 lít ≤ V ≤ 0,15 lít) là:
áp s : C 100 ml
H ng d n gi i:
Cách 1: Ph ng pháp B o toàn kh i l ng
Ph n ng c a H3PO4 v i KOH t o ra b t c mu i nào c ng có t l :
2
H O KOH
n = m = 0,15 mol
T s đ ph n ng: KOH + H PO 3 4 → muèi + H O2 , ta có bi u th c b o toàn kh i l ng:
KOH H PO muèi H O H PO
m + m = m + m → m = 15,5 + 0,15 18 - 0,15 56 = 9,8 gam hay 0,1 mol× ×
T đó d dàng có đáp án đúng là C
Cách 2: Ph ng pháp x p x hóa
Dù ch a bi t thành ph n mu i khan g m nh ng mu i gì (có th là K3PO4 ho c K2HPO4 ho c KH2PO4 ho c h n h p c a 2 trong 3 mu i đó), ta v n có:
3
m = m + m + m − = 15,5 gam v i m = 39 0,15 = 5,85 gamK × và m H << m ; mK PO3 −
Cho m 0H ≈ , ta d dàng tính đ c: 3
PO
m − ≈ 9,65 gam→ PO 3
9,65
n 0,101 mol
95
T đó d dàng suy ra đáp án đúng là C
3, Phân bi t đ c nh ng đ c tr ng c a hình th c thi tr c nghi m so v i t lu n và ng d ng
Trang 6M t bài toán tr c nghi m hoàn toàn không đ n gi n là m t bài t p t lu n có 4 đáp án (tr c nghi m
≠ t lu n + 4 đáp án), m t câu h i tr c nghi m hoàn ch nh và có ch t l ng, nh t là các câu h i trong đ thi H đ u có 4 “đáp án nhi u” hàm ch a nhi u “d ng ý” Khi gi i m t bài t p tr c nghi m, nh t thi t
ph i bám sát và đ i chi u liên t c v i 4 đáp án mà đ bài đ a ra, đ t đó có nh ng nh n đ nh đúng đ n
và phù h p, giúp ta có th đ a ra nh ng gi i pháp nhanh nh t và hi u qu nh t cho các yêu c u c a bài toán Ph ng pháp khai thác các thông tin t 4 đáp án đ t ng nhanh t c đ và hi u qu c a vi c gi i toán
đ c g i chung là ph ng pháp Ch n ng u nhiên
*
Xem thêm bài gi ng Chi n thu t ch n ng u nhiên trong bài thi tr c nghi m Hóa h c đ bi t thêm chi ti t!
- ó có th là vi c s d ng các thông tin 4 đáp án nh là m t cách “t b sung thông tin” đ vi c
gi i toán tr nên đ n gi n h n
VD 1 : Cho các ph n ng:
D + H2O E + H E + G mu i clorat
E + G n c javel
Các ch t A, D, E và G có th là:
A D E G
D C A, B, C đ u đúng
áp s : B KCl, K, KOH, Cl2
H ng d n gi i:
T t c các đáp án đã cho đ u có cùng k t qu v i D, E, G ch ng t các k t qu đó đã ch c ch n là đúng Do đó ta ch c n quan tâm đ n ch t A
tìm A, ta xét riêng ph n ng A→ D + G Vì D và G đã ch c ch n là K và Cl2 nên A ph i không
ch a O → A là KCl → đáp án đúng là B
VD 2 : Chia h n h p kim lo i Cu, Al thành 2 ph n b ng nhau:
- Ph n th nh t nung nóng v i oxi t i ph n ng hoàn toàn thu đ c 18,2 gam h n h p 2 oxit
- Hoà tan hoàn toàn ph n th hai b ng dung d ch H2SO4 đ c, nóng th y bay ra 8,96 lít SO2 (đktc)
S mol m i kim lo i trong h n h p ban đ u là:
A 0,2 mol Cu và 0,1 mol Al B 0,2 mol Cu và 0,02 mol Al
C 0,2 mol Cu và 0,2 mol Al D 0,2 mol Cu và 0,4 mol Al
áp s : D 0,2 mol Cu và 0,4 mol Al
H ng d n gi i:
C n c vào 4 đáp án, ta th y s mol Cu ch c ch n là 0,2 mol
T đó, ta ch c n dùng d ki n t ph n ng c a ph n th nh t ho c ph n th 2 là đ và d dàng tìm
đ c s mol Al
*
Cách làm này cho hi u qu nhanh h n nhi u so v i vi c gi i h ph ng trình đ i s
Trang 7vukhacngoc@gmail.com http://my.opera.com/saobanglanhgia
- Trong m t s tr ng h p, đ c đi m c a 4 đáp án đ c bi t đ n m c có th giúp ta tr c ti p tìm ra ngay k t qu mà không ph i tr i qua các b c gi i toán thông th ng
VD 3 : t cháy hoàn toàn 1,608 gam ch t h u c A ch thu đ c 1,272 gam Na2CO3 và 0,528 gam
CO2 Cho A tác d ng v i dung d ch HCl thì thu đ c m t axit h u c 2 l n axit B Công th c c u t o c a
A là:
áp s : C NaOOC-COONa
H ng d n gi i:
Không c n m t công gi i chi ti t bài toán, ch c n m t nh n xét: “đ t cháy hoàn toàn A không thu
đ c H2O → trong CTPT c a A không còn ch a nguyên t H” là ta đã có th tìm đ c đáp án đúng là
C
VD 4 : H n h p 3 ancol đ n ch c, b c m t A, B, C có t ng s mol là 0,08 mol và t ng kh i l ng là 3,387 gam Bi t B, C có cùng s nguyên t cacbon, MB<MC, và 3nA=5(nB+n )C Công th c c u t o
c a ancol B là:
A CH CứCH2OH ho c CH2=CHứCH2OH
B CH CứCH2OH ho c CH3ứCH2ứCH2OH
C CH2=CHứCH2OH ho c CH3ứCH2ứCH2OH
D CH CứCH2OH ho c CH2=CHứCH2OH ho c CH3ứCH2ứCH2OH
áp s : A CH CứCH2OH ho c CH2=CHứCH2OH
H ng d n gi i:
Không c n m t công gi i chi ti t bài toán, ta ch c n nh n xét nh sau :
Vì B và C là 2 r u có cùng s C mà MB<MC → B không th là r u no → các đáp án B, C, D
đ u b lo i
V y đáp án đúng là A
- Trong m t s tr ng h p đ c bi t, g i ý t 4 đáp án th m chí còn là c s duy nh t đ ta tìm ra đáp
án đúng mà b ng các ph ng pháp thông th ng khác không th làm đ c
VD 5 : Nung h n h p g m Na2CO3 và NaHCO3 cho đ n khi kh i l ng không đ i thu đ c 6,9 gam
ch t r n Kh i l ng c a Na2CO3 và NaHCO3 trong h n h p X theo th t là:
A 8,4 gam và 1,6 gam B 1,6 gam và 8,4 gam
C 4,2 gam và 5,8 gam D 5,8 gam và 4,2 gam
áp s : B 1,6 gam và 8,4 gam
H ng d n gi i:
S đ ph n ng nhi t phân: + t 0
2NaHCO ⎯⎯→ Na CO
Nh n th y t ng kh i l ng c a X trong c 4 đáp án đ u là 10, do đó có th l p h ph ng trình:
2 3
3
Na CO
NaHCO
m = 106 0,01509 = 1,6g 106(a + 0,5b) = 6,9 a 0,01509 mol
×
⎧
≈
Trang 8Do đú, đỏp ỏn là B
* N u khụng d a vào d ki n cú đ c t 4 đỏp ỏn thỡ bài toỏn s tr thành vụ đ nh do thi u ph ng trỡnh đ i s và khụng th gi i đ c
- Ngoài ra, m t trong nh ng đ c tr ng quan tr ng nh t c a bài thi tr c nghi m là khụng cú barem đi m cho t ng ý nh , trong bài thi t lu n, ta cú th “c ” trỡnh bày t i đa t t c nh ng b c gi i
đó th c hi n đ c đ hy v ng cú thờm đi m, cho dự ch a cú đ c k t qu cu i cựng nh ng đ i v i bài thi
tr c nghi m thỡ ch cú k t qu ch n đỏp ỏn cu i cựng m i đ c dựng đ tớnh đi m
Tuy nhiờn, đi u đú khụng cú ngh a là quỏ trỡnh làm bài tr c đú tr thành vụ ngh a, m i m t d
ki n c a bài toỏn đ u hàm ch a nh ng ý ngh a nh t đ nh, cho dự ch a “gi i mó” đ c h t cỏc d ki n đú
ho c ch a xõu chu i chỳng l i v i nhau đ c thỡ ta v n cú th gi i h n l i cỏc kh n ng “cú th đỳng”
nh t Trong cỏc tr ng h p này, vi c khai thỏc thụng tin, bỏm sỏt vào 4 đỏp ỏn là r t c n thi t và cho hi u
qu cao
VD 6 : t chỏy hoàn toàn 1 lớt h n h p khớ g m C2H2 và hiđrocacbon X sinh ra 2 lớt khớ CO2 và 2 lớt
h i H2O (cỏc th tớch khớ và h i đo cựng đi u ki n nhi t đ , ỏp su t) Cụng th c phõn t c a X là:
(Trớch đ thi tuy n sinh H – C kh i B – 2008)
ỏp s : A C2H6
H ng d n gi i:
Khai thỏc d ki n 1:
S nguyờn t C trung bỡnh c a h n h p = 2 → CTPT c a X c ng cú 2 nguyờn t C → lo i đỏp ỏn
C và D
Khai thỏc d ki n 2:
Vỡ
CO H O
V = V = 2 lít → X phải là ankan → loại đáp án B
V y đỏp ỏn đỳng là A
* N u ch khai thỏc đ c d ki n 1 (r t d dàng nh n ra) thỡ thớ sinh c ng đó lo i đ c 2 đỏp ỏn, xỏc su t ch n đ c đỏp ỏn đỳng trong 2 đỏp ỏn cũn l i là 50% - 50% T ng t nh v y, n u ch khai thỏc đ c d ki n 2 thỡ c ng lo i b đ c 1 đỏp ỏn
VD 7 : un núng ch t H2N-CH2-CONH-CH(CH3)-CONH-CH2-COOH trong dung d ch HCl (d ), sau khi cỏc ph n ng k t thỳc thu đ c s n ph m là:
A H2N-CH2-COOH, H2H-CH2-CH2-COOH
B H3N+-CH2-COOHCl−, H3N+-CH2-CH2-COOHCl−
C H3N+-CH2-COOHCl−, H3N+-CH(CH3)-COOHCl−
D H2N-CH2-COOH, H2N-CH(CH3)-COOH
(Trớch đ thi tuy n sinh H – C kh i B – 2008)
ỏp s : C H3N+-CH2-COOHCl−, H3N+-CH(CH3)-COOHCl−
H ng d n gi i:
- Vỡ đipeptit ban đ u ch a 1 đ n phõn cú nhỏnh –CH3 nờn s n ph m ph n ng th y phõn b ng HCl (khụng làm thay đ i m ch C) c ng ph i cú nhỏnh –CH3 → lo i đỏp ỏn A và B
Trang 9vukhacngoc@gmail.com http://my.opera.com/saobanglanhgia
- Vì HCl d → -NH2 tr thành mu i amoni –+NH3 → lo i đáp án D
V y đáp án đúng là C
4, Tích l y kinh nghi m làm bài thi
Kinh nghi m làm bài là m t y u t h t s c quan tr ng trong m i k thi, nh t là k thi H Có r t nhi u bài toán t ng nh l t léo nh ng n u có nhi u kinh nghi m thì ch c n đ c đ , ta đã phán đoán
đ c h ng gi i, d đoán đ c ch t nào d , ch t nào h t, đáp án nào có nhi u kh n ng đúng … M t khác, trong đ thi H đôi khi v n có nh ng câu h i ch a th t ch t ch ho c có nhi u cách hi u khác nhau, khi đó, ch có kinh nghi m m i giúp ta “hi u đúng ý ng i ra đ ” và có đ c k t qu t t
VD: Vi t các ph ng trình ph n ng th c hi n bi n hóa sau:
Ca (PO ) ⎯⎯→ H PO ⎯⎯→ Ca(H PO ) Tính kh i l ng dung d ch H2SO4 70% đã dùng đ đi u ch đ c 468 kg Ca(H2PO4)2 theo s đ
bi n hóa trên Bi t hi u su t c a c quá trình là 80%
(Trích câu III.2 đ thi tuy n sinh H – C kh i B – 2004)
áp s : 700 kg
H ng d n gi i:
ây là m t câu h i hoàn toàn không khó, nh ng đòi h i thí sinh ph i có kinh nghi m thì m i “b t đúng ý ng i ra đ ” và có đ c k t qu t t
i v i thí sinh nhi u kinh nghi m, nhìn vào s đ , ta có th nh n bi t ngay ra đây là s đ quy trình đi u ch supephosphat kép
N u hi u nh v y, s đ đ y đ trên s là:
+ H SO + Ca (PO )
Ca (PO ) ⎯⎯⎯⎯→ H PO ⎯⎯⎯⎯⎯→ Ca(H PO )
V i s đ nh v y, ta s tính đ c: 4 3 98 100 100
3 2 70 80
2 4
H SO
468
234× × × × ×
K t qu này phù h p v i đáp án chính th c c a B GD- T!
Tuy nhiên, trong k thi n m đó, r t nhi u thí sinh ra k t qu không trùng v i đáp án c a B Do không có kinh nghi m, nên các b n đã xây d ng s đ m t cách c m tính nh sau :
+ H SO + Ca(OH)
Ca (PO ) ⎯⎯⎯⎯→ H PO ⎯⎯⎯⎯→ Ca(H PO )
S đ trên không sai v m t Hóa h c nh ng l i “không đúng ý ng i ra đ ”, do đó, k t qu tìm
đ c không trùng v i đáp án và không th đ c đi m tuy t đ i
* Ví d này cho th y r t rõ vai trò c c k quan tr ng c a kinh nghi m làm bài trong các k thi, vi c “hi u đúng ý ng i
ra đ ” có th quy t đ nh s đúng – sai c a vi c gi i toán!
5, N m v ng và ch ra đ c các d u hi u quy t đ nh đ n ph ng pháp gi i bài toán
M t bài toán Hóa h c là t p h p c a nhi u d ki n gi i toán khác nhau mà cách gi i b chi ph i b i
2 y u t chính là: các ph n ng Hóa h c x y ra trong bài và các ph ng pháp c n dùng đ gi i bài toán
đó gi i đ c m t bài toán sao cho nhanh và chính xác, nh t thi t ph i gi i quy t cho đ c 2 y u t
đó, n u n m đ c ph ng pháp gi i bài toán mà không bi t tính ch t Hóa h c thì không th gi i đ c và
ng c l i, n u n m đ c b n ch t Hóa h c mà không l a ch n đ c ph ng pháp phù h p thì vi c gi i toán s r t khó kh n và t n nhi u th i gian
Trang 10C ng chính b i vì th mà vi c h c ph ng pháp gi i toán Hóa h c không th c ng nh c thành
nh ng “d ng bài” hay “công th c tính” nh Toán hay Lý, cùng là ph ng pháp gi i toán y nh ng đ t vào m t bài toán c th v i nh ng ph n ng Hóa h c c th thì cách tính s khác, ch không th máy móc “thay s vào công th c” hay “áp d ng bi n đ i nh d ng bài” theo ki u Toán và Lý đ c Các công
th c hay d ng bài trong gi i toán Hóa h c có r t nhi u nh ng ph m vi áp d ng cho m i công th c l i khá
h p và đòi h i r t nhi u đi u ki n, ch c n bài toán thay đ i m t d ki n nh là công th c tính hay cách
bi n đ i c ng ph i thay đ i theo và do đó, th y không khuy n khích các em gi i toán theo các công th c
c ng nh c n u nh ph m vi ng d ng c a nó không nhi u, nh t là khi các em còn ch a n m đ c b n
ch t và các đi u ki n làm cho công th c y đúng
Thông th ng, nh ng ph n ng dùng trong bài toán Hóa h c th ng là các ph n ng quen thu c,
đ c tr ng cho các nhóm ch t và không quá khó Tuy nhiên, trong đ thi H, các d ki n Hóa h c trong bài toán th ng đ c làm l t léo, vòng vèo đ che gi u ph ng pháp chính (ph ng pháp quy t đ nh),
m t khác, đ thi H c ng th ng cho các bài t p đòi h i ph i k t h p nhi u ph ng pháp đ gi i, khi n cho các em d lúng túng trong vi c l a ch n ph ng pháp h n là v m t Hóa h c c a bài toán Do đó,
vi c h c t p ph ng pháp gi i toán c ng là m t n i dung ôn t p quan tr ng c n đ c u tiên, sao cho ngay khi đ c xong đ bài, các em đã có th ch ra đ c nh ng “d u hi u” c a các ph ng pháp gi i toán, bi t ngay đ c bài toán đó đ gi i nó ph i dùng nh ng ph ng pháp nào, th m chí là có th
gi i b ng bao nhiêu cách i u này là không d th c hi n, khi mà nh n th c c a giáo viên trong vi c
gi ng d y ph ng pháp còn nhi u h n ch , n ng l c và th i gian lên l p còn có h n Ngay c các sách tham kh o hi n nay trên th tr ng c ng ch ch y u “ch y theo th hi u” ch ch a “đáp ng đ c yêu
c u”, s đ u sách tham kh o v ph ng pháp r t nhi u nh ng ph n l n v n ch l t qua ph n c s
ph ng pháp và sa vào vi c đ a ví d r i gi i, h u nh ch a có cu n nào đ s c khái quát, ch rõ đ c
“các d u hi u nh n bi t ph ng pháp gi i toán” đ giúp các em có đ c thu n l i khi làm bài
VD: Phóng tia l a đi n qua m t bình kín ch a O2 ta thu đ c m t h n h p g m O2, O3 đi u ki n tiêu chu n có t kh i h i v i hiđro là 18 Tính hi u su t c a ph n ng ozôn hóa?
H ng d n gi i:
* Các d u hi u gi i toán:
- ch ch a s li u t ng đ i trong c gi thi t và yêu c u → s d ng ph ng pháp T ch n l ng ch t
- bi t t kh i h i c a h n h p 2 khí → có th s d ng ph ng pháp đ ng chéo
- ph n ng có các ch t tham gia và t o thành đ u th khí → có th s d ng ph ng pháp Phân tích h s
- ph n ng không hoàn toàn (có hi u su t < 100%) và đ bài h i tính hi u su t → có th s d ng ph ng pháp đ i s thông th ng v i mô hình t ng t bài toán liên quan đ n h ng s cân b ng
T nh ng phân tích đó, ta th y ph ng pháp chính (ph ng pháp quy t đ nh) c a bài toán là T ch n l ng ch t, ngoài
ra, tùy vào kh n ng x lý linh ho t khác nhau mà ta có th s d ng k t h p thêm các ph ng pháp khác!
Cách 1: Ph ng pháp T ch n l ng ch t + ng chéo
Áp d ng ph ng pháp đ ng chéo cho h n h p sau ph n ng, ta có:
18 x 2 = 36
O2 (M = 32)
O3 (M = 48)
12
3
Gi s h n h p sau ph n ng có 4 mol khí (g m 1 mol O3 và 3 mol O2 d )
T ph n ng: 3O 2 t 2O3, ta d dàng có: 3
2
2
O p−
n = ×1 = 1,5 mol