Nhằm giúp học sinh nhận diện đúng và có thể dễ dàng nắm bắt được kiến thức cũng như các bài học quý giá đằng sau mỗi câu chuyện, đồng thời biết cách ghi nhớ sau đó kể lại những việc mà các em đã gặp và trải nghiệm , qua đó các em rút ra bài học và kiến thức xã hội cho bản thân giúp hoàn thiện tri thức và phẩm chất nên chúng tôi quyết định chọn đề tài : “Thể loại văn bản theo hành động ngôn từ văn bản kể chuyện (recount)”.
Trang 1ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
TIỂU LUẬN THỂ LOẠI VĂN BẢN THEO HÀNH ĐỘNG NGÔN TỪ
VĂN BẢN KỂ CHUYỆN (RECOUNT)
Tiểu luận học phần: Cơ sở tiếng Việt 3
Giảng viên: Th.S Nguyễn Lương Như Hải
SINH VIÊN THỰC HIỆN
Nguyễn Thị Lệ Diễm 41.01.901.016 Ca 2 chiều thứ 2 Nguyễn Thị Mỹ Dung 41.01.901.020 Ca 2 chiều thứ 2
Lê Hồng Gấm 41.01.901.032 Ca 2 chiều thứ 2 Hoàng Ngọc Thiên Hà 41.01.901.040 Ca 1 chiều thứ 2 Trần Ngọc Như Mai 41.01.901.095 Ca 2 chiều thứ 2
Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2016
Trang 2Mục lục
A Đặt vấn đề 3
B Nội Dung 4
I Định nghĩa 4
II Đặc điểm/dấu hiệu nhận biết 4
1 Đặc điểm 4
2 Dấu hiệu nhận biết 5
III.Cấu trúc văn bản kể chuyện 6
IV.Phân loại 7
1 Kể chuyện cá nhân (personal recounts) 7
2 Kể chuyện chính xác (accurate recounts) 8
3 Kể chuyện văn học (literary recounts) 8
4 Sự kiện lịch sử (history recounts) 9
V Nhận diện văn bản trong SGK Tiếng Việt hiện hành theo thể loại 9
1 Phân môn Tập đọc 9
2 Phân môn Kể chuyện 10
3 Phân môn Tập làm văn 14
VI.Phương pháp dạy văn bản kể chuyện cho HSTH 15
C Kết luận 20
TÀI LIỆU THAM KHẢO 22
Trang 3A Đặt vấn đề
Môn Tiếng Việt trong chương trình tiểu học đóng vai trò quan trọng trong việc hìnhthành những phẩm chất đạo đức và phát triển khả năng ngôn ngữ của trẻ Bằng các phânmôn Tập đọc, Kể chuyện, Luyện từ và câu, Chính tả, giáo viên giúp trẻ dần hình thành vàphát triển khả năng nghe, nói, đọc, viết, đồng thời cũng rèn luyện các thao tác tư duy chocác em Những bài học trong sách giáo khoa hiện hành cung cấp cho học sinh những kiếnthức sơ giản về Tiếng Việt và những hiểu biết cơ bản về xã hội, về tự nhiên và con người,
về văn hóa, văn học của Việt Nam cũng như nhiều quốc gia khác trên thế giới, từ đó bồidưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếngViệt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Tuy nhiên, để giúp các em tiếp cận cũng như tiếp thu một cách tốt nhất bộ môn TiếngViệt không phải là chuyện dễ dàng Tư duy của học sinh tiểu học là tư duy cụ thể, dựa vàonhững đặc điểm trực quan của đối tượng và hiện tượng cụ thể nên các em rất khó có thểtiếp thu, khó hiểu được những vấn đề trừu tượng Hiểu được điều đó, các nhà biên soạn đãđưa vào sách giáo khoa tiểu học hiện hành những văn bản với nội dung chủ yếu là về những
sự việc, sự vật, hiện tượng gần gũi nhất, thân thuộc nhất với các em Vấn đề đặt ra ở đây là,hầu hết học sinh tiểu học khó nhận ra được mình phải quan tâm, tập trung vào nội dung gìtrong những văn bản đó Nhiều em còn mơ hồ trong việc phân biệt đâu là kể chuyện, đâu làmiêu tả, dẫn đến việc các em dường như không nắm được văn bản đang học có nội dung gì,truyền đạt kiến thức gì? Do vậy, giáo viên cần hướng dẫn, giúp học sinh tiểu học nhận biết
và nắm được đặc điểm của các thể loại văn bản xuất hiện trong sách giáo khoa nhắm tăngchất lượng học tập
Bên cạnh đó, trong tất cả các loại văn bản xuất hiện trong chương trình tiểu học thì vănbản tường thuật, kể chuyện chiếm một số lượng rất lớn Thống kê về số lượng văn bản trongchương trình sách giáo khoa tiểu học hiện hành của Trần Thị Thu Vân cho thấy các văn bảnthuộc nhóm tường thuật quá trình sự việc chiếm số lượng nhiều nhất với trên 50% Mặtkhác, văn bản tường thuật, kể chuyện còn được coi là những văn bản đầu tiên nền tảng trongviệc xây dựng các văn bản khác như miêu tả, giải thích, trình bày phương pháp, cách thức,
…nên việc dạy cho học sinh hiểu thế nào là văn bản tường thuật, kể chuyện là rất cần thiết.Tuy nhiên trong văn bản tường thuật, kể chuyện lại chia ra thành hai loại là văn bản tườngthuật (narrative) và văn bản kể chuyện (recount) Song xét về số lượng của hai thể loại vănbản này trong chương trình thì văn bản kể chuyện (recount) chiếm tới 197 bài, còn văn bảntường thuật (narrative) chỉ có 135 bài1.Sở dĩ có sự chệnh lệch trên là vì đặc điểm tâm sinh lý
1 Số liệu này do sinh viên Trần Thị Thu Vân, khóa 40 khoa Giáo dục tiểu học, Trường Đại học Sư phạm TPHCM thống
kê trong tiểu luận “Cấu trúc văn bản sách giáo khoa Tiếng Việt tiểu học và việc sử dụng cấu trúc văn bản trong dạy học môn Tiếng Việt cho học sinh tiểu học” Tiểu luận được thực hiện vào tháng 5 năm 2016.
Trang 4của HSTH thích khám quá những thứ xung quanh và gần gũi với mình mà văn bản kểchuyện lại có đầy đủ các đặc điểm phù hợp với yêu cầu đó Chính vì vậy, xét trên tổng thểviệc tiếp thu kiến thức thông qua những câu chuyện kể có thật (recount), (ví dụ như nhữngchuyện xảy ra hàng ngày về những tấm gương tốt, xấu, những câu chuyện có thực về xungquanh cuộc sống được bạn bè, anh chị và bố mẹ kể lại, cũng như các câu chuyện trong sáchgiáo khoa liên quan đến cuộc sống, lịch sử đất nước, và cả về những anh hùng đã hi sinh vì
Tổ quốc) sẽ dễ dàng cũng như mang lại hiểu quả cao hơn đối với việc học Tiếng Việt củacác em
Từ những lí do trên, nhằm giúp học sinh nhận diện đúng và có thể dễ dàng nắm bắtđược kiến thức cũng như các bài học quý giá đằng sau mỗi câu chuyện, đồng thời biết cáchghi nhớ sau đó kể lại những việc mà các em đã gặp và trải nghiệm , qua đó các em rút ra bàihọc và kiến thức xã hội cho bản thân giúp hoàn thiện tri thức và phẩm chất nên chúng tôiquyết định chọn đề tài : “Thể loại văn bản theo hành động ngôn từ - văn bản kể chuyện(recount)”
B Nội Dung
I Định nghĩa
Văn bản kể chuyện (Recount) là một thể loại văn bản kể về những việc đã xảy ra trongquá khứ bằng cách tường thuật một loạt các sự kiện theo thứ tự thời gian, với nội dungthường là về các sự kiện quen thuộc hàng ngày Các chi tiết của văn bản kể chuyện baogồm những việc đã xảy ra, những người có liên quan, địa điểm, thời gian và nguyên nhânxảy ra
Ví dụ
Chúng ta kể lại cho người thân, bạn bè những gì đã diễn ra vào ngày hôm nay, hoặc viếtlại sự việc xảy ra xung quanh như khi chúng ta viết nhật ký Ngoài ra văn bản kể chuyệncũng là một văn bản hay một phần của văn bản (trong một bài tin tức, bài báo, hướng dẫncác bước làm thủ tục,…)
II Đặc điểm/dấu hiệu nhận biết.
1 Đặc điểm
Thường không có mâu thuẫn, xung đột giữa các nhân vật (hoặc trong tâm lí nhân
vật) Đây là đặc điểm để phân biệt truyện kể (Narrative) với kể chuyện (Recount)
Bắt đầu với những thông tin cơ bản như nhân vật, thời gian, địa điểm
Trang 5 Mô tả lại một chuỗi các sự kiện diễn ra theo một trình tự nhất định.
Có thể kết thúc với những nhận xét của riêng cá nhân tác giả về nhân vật hoặc câuchuyện Câu chuyện thường dùng để cung cấp thông tin hoặc nêu lên một trải nghiệm nào
đó của người kể
2 Dấu hiệu nhận biết
Thường được viết theo ngôi thứ nhất, dưới dạng nhật kí, bưu thiếp kể về những
chuyến du lịch, tự truyện, hồi kí,…
Kể về chuyện xảy ra ở quá khứ với thời gian và không gian xác định.
Sử dụng những danh từ riêng (proper nouns) để xác định rõ tên người, vật, địa
điểm, được nhắc đến trong câu chuyện
Sử dụng những từ mô tả (descriptive words) để trả lời những câu hỏi như “Ai?”,
“Cái gì?”, “Khi nào?”, “Ở đâu?”, “Xảy ra như thế nào?”,… nhằm cung cấp những thông tinchi tiết của câu chuyện
Sử dụng những từ ngữ biểu thị thứ tự của các sự kiện diễn ra trong câu chuyện như:
“đầu tiên”, “sau đó”, “tiếp theo”, “cuối cùng”,.…
Sử dụng nhiều động từ (động từ chỉ hành động), và các trạng từ (chỉ thời gian, nơi
chốn, trạng từ giúp mô tả và bổ sung chi tiết cho động từ)
Ví dụ:
Hôm ấy, chúng tôi đến thăm một trường tiểu học Cô hiệu trưởng mời đoàn vào thăm lớp 6A Điều bất ngờ là tất cả học sinh đều lần lượt tự giới thiệu bằng tiếng Việt: “Em là Mô-ni-ca”, “Em là Giét-xi-ca”,… Mở đầu cuộc gặp, các em hát tặng đoàn bài hát “Kìa con bướm vàng” bằng tiếng Việt Rồi các em giới thiệu những vật sưu tầm được như đàn tơ-rưng, cái nón, tranh cây dừa, ảnh xích lô,… Các em còn vẽ Quốc kì Việt Nam và nói được bằng tiếng Việt: “Việt Nam, Hồ Chí Minh.”
(Trích “ Gặp gỡ ở Lúc-xăm-bua”, sách giáo khoa Tiếng Việt 3, tập 2, tr.98)
Chuyện kể theo ngôi thứ nhất (“chúng tôi”)
Có các danh từ riêng: Mô-ni-ca, Giét-xi-ca, Việt Nam, Hồ Chí Minh
Chuyện kể về trải nghiệm của đoàn cán bộ Việt Nam đến thăm một trường tiểu học ởLúc-xăm-bua
Có các từ ngữ miêu tả người, địa điểm, thời gian,… như: ‘cô hiệu trưởng’, ‘họcsinh’, ‘trường tiểu học’, ‘lớp 6A’, ‘hôm ấy’,…
Có các từ biểu thị thứ tự diễn ra như: Mở đầu cuộc gặp,…
Rồi các em giới thiệu….
Trang 6III Cấu trúc văn bản kể chuyện
Tiêu đề
(phần phụ) Thường ngắn gọn và gây chú ý Chị em tôi
Mở bài
Giới thiệu vấn đề, sự việc cần
đề cập đến (kể về ai, cái gì, khinào, ở đâu và tại sao)
Dắt xe ra cửa, tôi lễ phép thưa:
- Thưa ba, con xin phép đi học nhóm
Ba tôi mỉm cười:
- Ờ, nhớ về sớm nghe con!
Không biết đây là lần thứ bao nhiêu tôi đãnói dối ba Mỗi lần nói dối tôi đều ân hận,nhưng rồi lại tặc lưỡi cho qua
Thân bài
Trình bày những sự việc theotrình tự thời gian (kể rõ trình tựcác sự kiện xảy ra, hành độngcủa nhân vật, chú ý nhấn mạnhnhững chi tiết liên quan đếnvấn đề)
Người viết có thể thêm vàonhững bình luận về sự việc mà
họ đang đề cập đến
Cho đến một hôm, vừa yên vị trong rạpchiếu bóng, tôi chợt thấy em gái mình lướtqua cùng một đứa bạn Từ ngạc nhiên, tôichuyển sang giận dữ và mặc lời năn nỉ củabạn, tôi bỏ về
Hai chị em về đến nhà, tôi mắng em gái dámnói dối ba bỏ học đi chơi, không chịu khóhọc hành Nhưng đáp lại sự giận dữ của tôi,
nó chỉ thủng thẳng:
- Em đi tập văn nghệ
- Mày tập văn nghệ ở rạp chiếu bóng à?
Nó cười, giả bộ ngây thơ:
- Ủa, chị cũng ở đó sao? Hồi nãy chị bảo
đi học nhóm mà!
Tôi sững sờ, đứng im như phỗng Ngướcnhìn ba, tôi đợi một trận cuồng phong.Nhưng ba tôi chỉ buồn rầu bảo:
- Các con ráng bảo ban nhau mà học chonên người
Kết bài Người viết đưa ra những ý
kiến, suy nghĩ của bản thân về
Từ đó, tôi không bao giờ dám nói dối ba đichơi nữa Thỉnh thoảng, hai chị em lại cười
Trang 7những sự việc mà họ đã đề cậptrong bài Ngoài ra, còn có thểrút ra những bài học kinhnghiệm sau vấn đề đó.
phá lên khi nhắc lại chuyện nó rủ bạn vàorạp chiếu bóng chọc tức tôi, làm cho tôi tỉnhngộ
IV Phân loại
Có bốn loại chính của văn bản kể chuyện là: kể lại chuyện cá nhân, kể lại xác thực, kểlại tác phẩm văn học, sự kiện lịch sử
1 Kể chuyện cá nhân (personal recounts)
Kể lại cá nhân dùng để kể với những người khác về cuộc sống hàng ngày của bản thânnhư công việc hay cảm xúc Kể lại cá nhân thường được sử dụng khi trò chuyện với bạn bè
Có một bài làm của học sinh như sau:
Bà Ngoại yêu quý của cháu!
Cháu là Thanh Thảo đây, đứa cháu gái, con út của mẹ Hà viết thư thăm bà đây! Dạo này, bà có khỏe không bà? Bà ăn có ngon miệng không? Mỗi bữa, bà ăn có được hai lưng bát không hả bà? Bà ráng ăn nhiều cho khỏe bà nhé Hôm trước, gia đình cháu có nhận được thư bác Hải Bác nói, thời gian gần đây sức khỏe bà, có phần yếu đi, bô" mẹ và chúng cháu lo lắm.
Gia đình cháu trong này vẫn bình thường Bố cháu dạo này ít đi công tác xa Còn mẹ thì vẫn bán hàng bình thường như trước Anh Quân cháu mỗi tháng mới về thăm một lần Anh nói học căng lắm, vậy mà cháu cứ thấy anh, mập trắng ra, to khỏe như chiếc xe tăng
bà ạ Còn cháu vẫn học tốt Tháng nào, trong sổ liên lạc gia đình, cháu cũng đều được cô giáo nhận xét: “chăm ngoan, học giỏi” Bố mẹ cháu vui lắm Cháu xin hứa với bà, cháu sẽ
cố gắng học tốt hơn nữa để giữ vững danh hiệu là học sinh giỏi mà cháu đã giành được ở năm học trước.
Trang 8Cuối thư, cháu chúc bà luôn mạnh khỏe Hè này, cháu sẽ về quê thăm bà.
Cháu út của bà
(Kí tên)
Qua bức thư bạn nhỏ kể cho bà nghe những chuyện của mình và gia đình trong thờigian qua
2 Kể chuyện chính xác (accurate recounts)
Kể lại chính xác được sử dụng để ghi chép lại hồ sơ về một sự việc, một tài liệu khoahọc Khi viết văn bản loại này, chúng ta phải cố gắng ghi lại những gì xảy ra một cáchchính xác và khoa học nhất có thể
3 Kể chuyện văn học (literary recounts)
- Kể lại tác phẩm văn học được sử dụng trong văn học và các nhà văn bằng sự tưởngtượng phong phú của mình, kể lại những gì xảy ra một cách sáng tạo nhằm hấp dẫn độc giả,thường có biểu thị thái độ và cảm xúc của tác giả về một sự kiện hay một người nào đó.Văn bản sử dụng ngôn ngữ mang nhiều màu sắc tu từ
Ví dụ
Năm nay, tôi đi học Ông ngoại dẫn tôi đi mua vở, chọn bút, hướng dẫn tôi cách bọc
vở, dán nhãn, pha mực và dạy tôi những chữ cái đầu tiên.
Một sáng, ông bảo:”Ông cháu mình đến xem trường như thế nào.”
(Trích “ Ông ngoại”, sách giáo khoa Tiếng Việt 3, tập 1, tr.)
- Tiểu sử (Biographies) là một tiểu loại đặc biệt của kể lại văn học Tiểu sử ghi lạinhững sự kiện quan trọng trong cuộc sống của một người và đánh giá giá trị cuộc sống củangười đó
Ví dụ: Tiểu sử Hồ Chí Minh
tỉnh Nghệ An Người xuất thân trong một gia đình nhà nho yêu nước, cha là cụ phó bảng Nguyễn Sinh Sắc Trước khi tham gia hoạt động cách mạng Người học chữ Hán, sau đó học tại trường Quốc học Huế, có thời gian dạy học tại trường Dục Thanh (Phan Thiết) Ngày 05/6/1911, Người ra đi tìm đường cứu nước Năm 1920, Người dự Đại hội Tua và là một trong những thành viên sáng lập ra Đảng cộng sản Pháp Từ năm 1923 – 1941 Người
Trang 9chủ yếu hoạt động ở Trung Quốc, Liên Xô, Thái Lan Năm 1941 Hồ Chí Minh trở về nước lãnh đạo phong trào cách mạng Sau khi Cách mạng tháng Tám 1945 thành công, Người được bầu làm chủ tịch nước và dẫn dắt phong trào cách mạng đi đến những thắng lợi vẻ vang Cả cuộc đời của Người cống hiến hết cho sự nghiệp cách mạng dân tộc, trở thành nhà cách mạng vĩ đại của dân tộc Việt Nam nói riêng và của quốc tế cộng sản nói chung Bên cạnh sự nghiệp cách mạng, Người còn để lại một số di sản văn học quý giá, xứng đáng
là một nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc
4 Sự kiện lịch sử (history recounts)
Văn bản kể chuyện cũng được sử dụng trong việc lưu lại những nghiên cứu lịch sử.Các nhà sử học đã ghi chép lại lịch sử để biết những gì đã xảy ra trong quá khứ và các sựkiện đó có ý nghĩa như thế nào đối với hiện tại Sự kiện lịch sử được sắp xếp theo thứ tựthời gian mà chúng xảy ra và thường được gộp lại nếu chúng cùng trong một giai đoạn thờigian (ví dụ như các triều đại nhà Minh, Thế chiến II)
Ví dụ
Bấy giờ, ở huyện Mê Linh có hai người con gái tài giỏi là Trưng Trắc và Trưng Nhị Cha mất sớm, nhờ mẹ dạy dỗ, hai chị em đều giỏi võ nghệ và nuôi chí giành lại non sông Chồng bà Trưng Trắc là Thi sách cũng cùng chí hướng với vợ Tướng giặc Tô Định biết vậy, bèn lập mưu giết chết Thi sách
Nhận được tin dữ, Hai Bà Trưng liền kéo quân về thành Luy Lâu hỏi tội kẻ thù Trước lúc trẩy quân có người xin nữ chủ tướng cho mặc đồ tang Trưng Trắc trả lời:
- Không! Ta sẽ mặc giáp phục thật đẹp để dân chúng thêm phần khích, còn giặc
trông thấy thì kinh hồn
Hai Bà Trưng bước lên bành voi Đoàn quân rùng rùng lên đường Giáo lao, cung nỏ, rìu búa, khiên mộc cuồn cuộn tràn theo bóng voi ẩn hiện của Hai Bà.
(Trích “ Hai Bà Trưng”, sách giáo khoa Tiếng Việt 3, tập 2, tr.4-5)
V Nhận diện văn bản trong SGK Tiếng Việt hiện hành theo thể loại
Trang 109 Bài tập làm văn Pi-vô-na-rô-va 46
22 Thư thăm bạn
L4, T1
26 “Vua tàu thủy” Bạch Thái Bưởi Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam 115
28 Người tìm đường lên các vì sao Lê Nguyên long – Phạm Ngọc
30 Anh hùng lao động Trần Đại
34 Những con sếu bằng giấy
L5, T1
Những mẫu chuyện lịch sử thế
36 Tác phẩm của Si-le và tên phát
xít
Nguyễn Đình Chính sưu tầm
58
40 Thái sư Trần Thủ Độ
L5, T2
Đại Việt sử kí toàn thư 15
41 Nhà tài trợ đặc biệt của Cách
mạng
Phạm Khải
20
42 Trí dũng song toàn Đinh Xuân Lâm, Trương Hữu
2 Phân môn Kể chuyện
Trang 11STT Nội dung/ Văn bản SGK