A. Lời Mở Đầu Sự biến đổi về hình thái kinh tế xã hội là một tất yếu của xã hôi loại người, khi một hình thái này không còn phù hợp với sự phát triển nữa thì sẽ có một hình thái khác phù hợp hơnthay thế cho nó. Mác và Ăngghen đã dự báo được những biến đổi của xã hội mới, và đã đưa ra những quan điểm của mình về quá trình hình thành một xã hội mới, và trong cái xã hội đấy thì giai đoạn đầu là thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội. Với việc là người phát triển và hoàn thiện học thuyêt của Mác Lênin vận dụng thành công học thuyết vào thực tiễn của Liên Xô và đã tạo được tiền đề cho các nước đi sau học hỏi và áp dụng. Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biến cách mạng toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Thời kỳ này ở các nước có trình độ phát triển xã hội khác nhau có thể diễn ra với khoảng thời gian dài ngắn khác nhau.Đối với những nước đã trải qua chủ nghĩa tư bản phát triển ở trình độ cao khi tiến lên chủ nghĩa xã hội thời kỳ quá độ có thể diễn ra tương đối ngắn. Những nước trải qua giai đoạn phát triển của chủ nghĩa tư bản ở trình độ trung bình, đặc biệt là ở những nước có nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu thì thời kỳ quá độ tương đối và phức tạp. Ở nước ta thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được bắt đầu từ những năm 1945 ở miền bắc và những năm 1975 trên phạm vi cả nước sau khi cuôc cách mạng dân tộc dân chủ của nhân dân đã hoàn toàn giành thắng lợi, đánh đuổi hoàn toàn quân xâm lược ra khỏi bờ cõi, đất nước hòa bình và thống nhất quá độ đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội. Trong lúc ta đang tập trung để khắc phục hậu quả của chiến tranh, kinh tế đang dần dần phát thì chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và đông âu sụp đổ, Đảng ta vẫn quyết định nước ta tiến lên chủ nghĩa xã hội bước vào thời kỳ quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa. Nước ta tiến lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua tư bản chủ nghĩa là tất yếu khách quan, do nó phù hợp với sự phát triển chung của xã hội loài người, và trong thời đại ngày nay, độc lập dân tộc gắn liền với xã hội chủ nghĩa do đó đất nước ta giành độc lập đân tộc tất yếu phải đi lên chủ nghĩa xã hội. lý do chon đề tài: vì đây là một chủ trương lớn của đảng và nhà nước ta, cần nhiều thời gian và công sức mới có thê thực hiện được. Chính vì nó là một chính sách lớn lên có tầm ảnh hưởng và bao quát rất rộng, đã có rất nhiều nhà nghiên cứu và công trình tìm hiểu về nó.tuy co nhiều tài liệu về vấn đề này nhưng mức độ hiểu biết của bản thân về vấn đề này thì vẫn còn hạn chế. Vì vậy mà tôi chọn chủ đề trên để nâng cao luôn hiểu biết của bản thân mình. Phương pháp nghiên cứu: trong bài tiểu luận của mình tôi có sử dụng một số phương pháp nghiên cứu của chuyên ngành chính trị học và một số phương pháp khác như là: phương pháp lịch sử; phân tích; so sánh……
Trang 1và áp dụng.
Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biến cách mạng toàndiện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Thời kỳ này ở các nước cótrình độ phát triển xã hội khác nhau có thể diễn ra với khoảng thời gian dàingắn khác nhau.Đối với những nước đã trải qua chủ nghĩa tư bản phát triển ởtrình độ cao khi tiến lên chủ nghĩa xã hội thời kỳ quá độ có thể diễn ra tươngđối ngắn Những nước trải qua giai đoạn phát triển của chủ nghĩa tư bản ởtrình độ trung bình, đặc biệt là ở những nước có nền kinh tế nghèo nàn, lạchậu thì thời kỳ quá độ tương đối và phức tạp
Ở nước ta thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội được bắt đầu từ nhữngnăm 1945 ở miền bắc và những năm 1975 trên phạm vi cả nước sau khi cuôccách mạng dân tộc dân chủ của nhân dân đã hoàn toàn giành thắng lợi, đánhđuổi hoàn toàn quân xâm lược ra khỏi bờ cõi, đất nước hòa bình và thống nhấtquá độ đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Trong lúc ta đang tập trung để khắcphục hậu quả của chiến tranh, kinh tế đang dần dần phát thì chủ nghĩa xã hội
ở Liên Xô và đông âu sụp đổ, Đảng ta vẫn quyết định nước ta tiến lên chủnghĩa xã hội bước vào thời kỳ quá độ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Nước
ta tiến lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua tư bản chủ nghĩa là tất yếu khách quan, do
nó phù hợp với sự phát triển chung của xã hội loài người, và trong thời đại
Trang 2ngày nay, độc lập dân tộc gắn liền với xã hội chủ nghĩa do đó đất nước tagiành độc lập đân tộc tất yếu phải đi lên chủ nghĩa xã hội.
lý do chon đề tài: vì đây là một chủ trương lớn của đảng và nhà nước
ta, cần nhiều thời gian và công sức mới có thê thực hiện được Chính vì nó làmột chính sách lớn lên có tầm ảnh hưởng và bao quát rất rộng, đã có rất nhiềunhà nghiên cứu và công trình tìm hiểu về nó.tuy co nhiều tài liệu về vấn đềnày nhưng mức độ hiểu biết của bản thân về vấn đề này thì vẫn còn hạn chế
Vì vậy mà tôi chọn chủ đề trên để nâng cao luôn hiểu biết của bản thân mình
Phương pháp nghiên cứu: trong bài tiểu luận của mình tôi có sử dụng
một số phương pháp nghiên cứu của chuyên ngành chính trị học và một sốphương pháp khác như là: phương pháp lịch sử; phân tích; so sánh……
Trang 3B Nội Dung
I Quan điểm của Mác – Ăngghen và lênin về thời kỳ quá độ
1 Quan điểm của Mác và Ăngghen về thời kỳ quá độ
Phân tích các quy luật phát triển của xã hội tư bản chủ nghĩa, C Máccùng với Ăngghen đã rút ra kết luận về sự diệt vong tất yếu của phương thứcsản xuất tư bản chủ nghĩa và sù thay thế nó bằng phương thức sản xuất cộngsản chủ nghĩa Hai ông; trước hết, chỉ rõ sự tiến bộ lịch sử của chế độ tư bản,vai trò cực kỳ to lớn của nã trong việc phát triển sức sản xuất và xã hội hoálao động; mặt khác, cũng chỉ ra giới hạn, tạm thời về mặt lịch sử của chế độ
đó C Mác-Ăngghen đã dự báo rằng: “ Sự tập trung tư liệu sản xuất, và xã hộihoá lao động đạt đến cái điểm mà chúng ta không còn thích hợp vỏ tư bản chủnghĩa của chúng nữa Cái vỏ đó vì tung ra Giờ tận số của chế độ tư hữu tưbản chủ nghĩa đã điểm Nhưng kẻ đi tước đoạt bị tước đoạt” Những tư tưởng
về nhà nước và về thời kỳ quá độ đấy được hai ông thể hiện qua tác phẩm “tuyên ngôn của đảng cộng sản” và tác phẩm “ phê phán cương lĩnh Gôta”
1.1 Tác phẩm “tuyên ngôn độc lập”
Tác phẩm “ tuyên ngôn của đảng cộng sản” tuy không trức tiếp đề cậpđến vấn đề quá độ nhưng nó là nơi hình thành nhà nước của giai cấp vô sản.Giai cấp vô sản đứng dậy lật đỏ sự thống trị của giai cấp tư sản để giành chínhquyền rồi từ đó tùy vào điều kiện cụ thể của các nước mà thực hiện quá độlên xã hội chủ nghĩa dựa vào những thành tựu về việc phát triển kinh tế màchủ nghĩa tư bản đã đạt được Trong tác phẩm của mình tác giả đã đưa raquan điểm về viiecj giành chính quyền, điều kiện tất yếu để thực hiện qus độ:
“quyền lực chính trị gắn với việc đấu tranh giành chính quyền và tiến tới nắmchính quyền, C.Mác, Ăngghen đã vận dụng vào cuộc đấu tranh của giai cấp
vô sản và chỉ ra rằng : giai cấp công nhân muốn có được quyền lực chính trịthì việc đàu tiên là phải giành được chính quyền các ông chỉ rõ: “giai cấp vôsản mỗi nước trước hết phải giành lấy chính quyền, phải tự vươn lên thànhgiai cấp dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc”
Trang 4Trong cuộc đấu tranh với giai cấp tư sản, giai cấp vô sản tất yếu cũngphải dùng đến bạo lực cách mạng như tất cả các cuộc đấu tranh chính trị đãtừng diễn ra trong lịch sử, các ông cho rằng: “khi cuộc nội chiến ấy nổ bung
ra thành cuộc cách mạng công khai, mà giai cấp vô sản thiết lập sự thống trịcủa mình bằng cách dùng bạo lực lật đổ giai cấp vô sản” C.Mác và Ăngghen
đã chỉ rõ nhiệm vụ tiếp theo của đảng chính trị sau khi đã lãnh đạo giai cấpcông nhân thiết lập được chính quyền, đó là xác lập được địa vị chính trị,củng cố và đảm bảo địa vọi kinh tế Bởi lẽ, kinh tế quyết định chính trị, kinh
tế là nền tảng vật chất của chính trị, là yếu tố đảm bảo cho chính trị được bềnvững, ổn định
1.2 Tác phẩm “ phê phán cương lĩnh Gôta “
Tác phẩm “ phê phán cương lĩnh Gôta” của Mác nhằm phân tích, phêphán bản dự thảo cương lĩnh do đảng xã hội dân chủ Đức thảo ra cho đại hộihợp nhất giữa đảng công nhân xã hội dân chủ Đức và liên hiệp công nhântoàn Đức họp tháng 5 – 1875 tại thành phố Gôtha Nhưng phải đến 1890, saukhi Mác qua đời và trước khi đại hội Ecfuot của đảng xã hội dân chủ Đứcđược triệu tập vào năm 1891, và nhờ có tinh thần đấu tranh kiên quyết củaEnghen chống những cơ hội khuynh hữu, văn kiện của Mác mới được công
bố với tên với tên gọi;” phê phán cương lĩnh Gôtha” và đăng lần đầu tiên trên
tờ “thời đại mới” – cơ quan lý luận của đảng xã hội dân chủ Đức Đây là mộttrong những tác phẩm kinh điển về chủ nghĩa cộng sản khoa học có ý nghĩa lýluận và thực tiễn rất lớn đối với phong trào cộng sản và công nhân quốc tế
Trong tác phẩm Phê phán cương lĩnh Gôta, C.Mác đã đưa ra một địnhnghĩa kinh điểm về thời kỳ quá độ: “Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hộicộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hộikia Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ chính trị, trong đó nhànước không thể là cái gì khác hơn là chuyên chính cách mạng của giai cấp vôsản” Ở đây có ba nội dung được C.Mác nhấn mạnh là thời kỳ quá độ chínhtrị, chuyên chính vô sản và cải biến cách mạng từ xã hội nó sang xã hội kia
Trang 5C Mác đồng thời nêu ra những nhiệm vụ của cuộc đấu tranh cho cáchmạng XHCN, cho thắng lợi của chuyên chính vụ sản, cho việc tước đoạt giaicấp tư sản Nhưng ý kiến đó của C Mác không những có ý nghĩa vụ cung lớnlao trong thời kỳ đó đối với giai cấp công nhân, mà ngay cả bây giờ nữa;những ý kiến Êy còng giúp cho chúng ta thấy rõ được con đường phải đitrong cái mớ hẩu lớn những học thuyết về CNTB nhân dân do bọn tư bản đưa
ra và đủ các loại học thuyết này nọ do bọn cơ hội chủ nghĩa, bọn cải lươngchủ nghĩa và bọn xét lại chủ nghĩa đang tung ra để lừa bịp nhân dân thế giới
Đó là một mặt có ý nghĩa quan trọng của tác phẩm này của C.Mác Mặtkhác không hoàn toàn chỉ đóng khung trong luận chiến chống tư tưởng củaLát-xan, nó còn giải quyết một cách chính diện những vấn đề quan trọng nhấttrong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội
C.Mác có nói: “cái xã hội mà chúng ta nói ở đây không phải là một xãhội cộng sản chủ nghĩa đã phát triển trên những cơ sở của chính nó, mà trái lại
là một xã hội cộng sản chủ nghĩa vừa thoát thai ra khỏi xã hội tư bản chủnghĩa, do đó là một xã hội, về mọi phương diện - kinh tế, đạo đức, tinh thần –còn mang những dấu vết của xã hội cũ mà nó đã lọt lòng ra”
Trước khi viết “Phê phán Cương lĩnh Gôta”, Mác đã chứng minh sựcần thiết phải thiết lập chuyên chính vô sản, sự cần thiết phải đập tan bộ máynhà nước của giai cấp tư sản Trong “Phê phán Cương lĩnh Gôta”, Mác nêuvấn đề này bằng một phương thức khác Mác nói, từ chủ nghĩa tư bản lên chủnghĩa xã hội không thể không có một thời kỳ quá độ về chính trị Nhà nướccủa thời kỳ quá độ này là nền chuyên chính của giai cấp vô sản Mác khẳngđịnh rằng: giữa xã hội tư bản và xã hội cộng sản có một thời kỳ cải biến cáchmạng từ xã hội trước đến xã hội sau Tương ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳquá độ chính trị trong đó nhà nước không thể làm khác hơn là chuyên chínhcách mạng của giai cấp vô sản Trong Phê phán Cương lĩnh Gôta, Mác phêphán chủ nghĩa Látxan không phải là vì nó đề ra yêu sách có tính chất dân chủ
tư sản, mà vì nó chỉ thỏa mãn với yêu sách đó, không đưa ra một chút gì về
Trang 6yêu sách xã hội chủ nghĩa mà chỉ đem yêu sách có tính chất dân chủ tư sảnthay cho yêu sách dân chủ xã hội chủ nghĩa Tư tưởng về chuyên chính vô sảncủa Mác được Lênin phát triển trong tác phẩm “Nhà nước và cách mạng”.Trong tác phẩm đó, Lênin khẳng định rõ thái độ vô sản chuyên chính đối vớidân chủ và so với dân chủ tư sản thì vô sản chuyên chính còn dân chủ gấpnhiều lần.
Trong tác phẩm có đoạn :” giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội chủnghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứngvới thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ chính trị, và nhà nước của thời kỳ ấy khôngthể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản”
2 Quan điểm của lênin về thời kỳ quá độ qua các tác phẩm
2.1 Tác phẩm nhà nước và cách mạng.
Nhà nước và cách mạng” là tác phẩm đặc sắc của V.I Lê nin trên nhiềuphương diện triết học, kinh tế chính trị, chủ nghĩa xã hội khoa học, trong đó lầnđầu tiên học thuyết của C.Mác và Ph Ăngghen về vấn đề nhà nước được trìnhbày một cách có hệ thống và đầy đủ nhất V.I Lênin đã khẳng định vấn đề nhànước là một trong những vấn đề căn bản của chủ nghĩa Mác, phân tích mối liên
hệ giữa nhà nước với tính chất giai cấp của xã hội, tính tất yếu của cách mạng
xã hội chủ nghĩa và chuyên chính vô sản, xác định thực chất và nhiệm vụ củanhà nước vô sản và nền dân chủ vô sản, đã phát triển sáng tạo những luận điểmcủa C Mác và Ph Ăngghen về nhà nước trong điều kiện mới
Lênin đã đưa ra ra một số quan điểm về thời kỳ quá độ từ thực tại ởLiên xô:” về thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, về cơ sởvất chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội và chủ nghia cộng sản, về quan hệsản xuất, về cơ cấu xã hội và về tổ chức chính trị của xã hội trong điều kiệnchủ nghĩa xã hội, về việc xây dựng thế giới quan cộng sản chủ nghĩa và đạođức cộng sản chủ nghĩa của người lao động trong xã hội xã hội cộng sản chủnghĩa, về những quy luật và những con đường quá độ của chủ nghĩa xã hộilên chủ nghĩa cộng sản Sau khi quá độ lên giai đoạn cao của chủ nghĩa cộng
Trang 7sản, nhà nước xã hội chủ nghĩa toàn dân sẽ phát triển thành tổ chức tự quản xãhội cộng sản chủ nghĩa.
Sự quá độ lên giai đoạn cao của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủnghĩa đòi hỏi phải: xây dựng cơ sở vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa cộngsản; hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa và các quan hệ khác; hìnhthành và củng cố một cơ cấu xã hội chuẩn nhất của xã hội; xóa bỏ những sựkhác biệt trọng yếu giữa thành thị và nông thôn, giữa lao động trí óc và laođộng chân tay; phát triển dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát triển tính tích cực xãhội của quần chúng; bồi dưỡng con người phát triển toàn diện của xã hội cộngsản chủ nghĩa, bồi dưỡng và phát triển thái độ cộng sản chủ nghĩa đối với laođộng, ý thức cộng sản chủ nghĩa, phát triển một nền văn hóa cao Điều kiệnkhông thể thiếu để xây dựng thành công chủ nghia cộng sản là sự kết hợp hư
cơ của các thành tựu khoa hoc – kỹ thuật với những ưu việt của chủ nghĩa xãhội Đường lối chính trị của đảng cộng sản Liên Xô là giải quyết nhữngnhiệm vụ ấy
Ý nghĩa của tác phẩm được thể hiện một cách đầy đủ nhất trong giaiđoạn phát triển xã hội hiện nay Thời đại ngày nay, mà nội dung cơ bản là sựquá đọ của loài người từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, là thời đại đấutranh giữa hai hề thống xã hội đối lập nhau đó là hệ thống xã hội chủ nghĩa và
hệ thống tư bản chủ nghĩa, thời đại những cuộc cách mạng chủ nghĩa và giảiphóng đân tộc, thời đại sụp đổ của chủ nghĩa đế quốc, thủ tiêu hwj thốngthuộc địa, thời đại ngày càng có nhiều dân tộc chuyển sang con đường chủnghĩa xã hội, thời đại chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản thắng lợi trênquy mô toàn thế giới
Điểm được toàn bộ học thuyết về sự phát triển và được khoa học nóichung xác định rất đúng đắn, điểm mà trước đây bọn không tưởng đã bỏ quên
và hiện nay bọn cơ hội chủ nghĩa sợ cách mạng xã hội chủ nghĩa, cũng bỏquên, điểm đó là : không nghi ngờ gì nữa, trong quá trình lịch sử, phải có mộtgiai đoạn đặc biệt quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội
Trang 8Mác nói: giữa cái xã hội tư bản chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa làmột thời kỳ chuyển hóa cách mạng từ xã hội tư bản chủ nghĩa lên xã hội cộngsản chủ nghĩ Thích ứng với thời kỳ này là thời kỳ chính trị quá độ, và nhànước thời kỳ này không phải là cái gì khác, ngoài nền chuyên chính cáchmạng của giai cấp vô sản.
Một xã hội tư bản chủ nghĩa đang phát triển lên chủ nghĩa cộng sản,không thể nào chuyển lên cộng sản chủ ngĩa được, nếu không có thời kỳ quá
độ chính trị, và thời kỳ đó nhà nước chỉ có thể là nhà nước chuyên chính vôsản Do đó tất cả những quan điểm trên của lênin đã tạo ra một cơ sở đúngđắn hơn về những sự thay đổi của chế độ dân chủ trong bước quá độ từ chủnghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội
Dân chủ cho tuyệt đại đa số nhân dân và trấn áp bằng vũ lực bọn bóclột, bọn áp bức nhân dân, nghĩa là tước bỏ dân chủ đối với bọn chúng : đó là
sự biến đổi của chế độ dân chủ trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lênchủ nghĩa cộng sản
Vậy là trong xã hội tư bản chủ nghĩa, chúng ta chỉ có một thứ dân chủcắt xén, khốn khổ, giả dối, mọi thứ dân chủ chỉ dành riêng cho bọn giàu có,cho soos ít Lần đầu tiên chuyên chính vô sản, tức là thời kỳ quá độ tiến tớichủ nghĩa cộng sản, sẽ đem lại một chế độ dân chủ cho nhân dân, cho sốđông, đi đôi với sự trấn áp tất yếu đối với số ít, đối với bọn bóc lột Chỉ cóchủ nghĩa cộng sản mới có thể đưa lại một chế độ dân sự thất sự hoàn bị, và
nó càng hoàn bị bao nhiêu thì càng trở lên thừa và tự tiêu vong bấy nhiêu
Trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản, sựtrấn áp vẫn còn tất yếu nhưng đó đã là sự trấn áp của đa số bị bóc lột đối vớithiểu số bóc lột
2.2 Tác phẩm bàn về thuế lương thực
Thời kỳ quá độ là một bước chung gian còn nhiều yếu tố đan xen giữa
xã hội cũ và xã hội mới, giữa tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa Lênin cho
Trang 9rằng : “ phải biết nghĩ đến những mắt xích trung gian có thể tạo điều kiện chobước chuyển từ chế độ gia trưởng, từ nền tiểu sản xuất lên chủ nghĩa xã hội”.
Thời kỳ quá độ chính là nhằm để tạo cơ sở vật chất – kỹ thuật chuẩn bịcho chủ nghĩa xã hội Không có kỹ thuật đại tư bản chủ nghĩa được xây dựngtrên những phát minh mới nhất của khoa học hiện đại, không có một tổ chứcnhà nước có kế hoạch khiến cho hàng chục triệu người phải tuân theo hết sứcnghiêm ngawcjt một tiêu chuẩn thống nhất trong việc sản xuất và phân phốisản phẩm, thì không thể nói đến chủ nghĩa xã hội được
Thời kỳ quá độ và giai đoạn chủ nghĩa xã hội đật dưới sự lãnh đạo củagiai cấp vô sản, đứng đầu là đảng cộng sản đối với toàn xã hội Chính quyềnmang bản chất của giai cấp công nhân và của nhân dân lao động Khối liênminh công – nông tiếp tục được củng cố Lênin khẳng định :” nếu không có
sự thống trị của giai cấp vô sản trong nhà nước thì cũng không thể nói đếnchủ nghĩa xã hội được”
Lênin cho rằng, trong thời kỳ quá độ, hai lĩnh vực quan trọng nhất phảichú ý đến là :
Về chính trị: chính quyền trong thời kỳ quá độ là chính quyền đượcthiết lập từ sự tan rã của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước Thời kỳ quá
độ là tất yếu chính trị giữa tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa
Về xã hội: xã hội trong thời kỳ quá độ là thời kỳ thoát thai từ xã hội cũ
mà ra Không thể không nhận rõ những cơ sở và những quan hệ kinh tế, xãhội khách quan của chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội đang còn đan xenlẫn nhau Trong thời kỳ quá độ, mâu thuẫn chủ yếu nổi lên đối với giai cấp vôsản đó là : tính tự phát tiêu tư sản là kẻ thù chính, đây là cơ sở cho chủ nghĩa
tư bản và giai cấp tư bản phục hồi Trong thời kỳ quá độ cơ cấu giai cấp, tầnglớp trong xã hội bao gồm: giai cấp nông dân; giai cấp vô sản; giai cấp tư sản;ngoài ra là tầng lớp buôn bán nhỏ, tiểu thị dân, trong đó giai cấp nông dân làchủ yếu
Trang 103 Vai trò củ các tác phẩm.
Các tác phẩm của Mác – Ăngghen và lênin và cơ sở, là nền tảng cho
sự phát triển của chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới và cụ thể ở đây
là quan điểm về thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Đãcung cấp lý thuyết cho các nước theo thể chế xã hội chủ nghĩa con nghèo,kém phát triển và những nước mới giành được độc lập từ tay các nhà tư bảnhọc hỏi và áp dụng vào thực tế của đất nước mình để tập trung phát triển kinh
tế một cách nhanh mà không bị chệch hướng lên chủ nghĩa cộng sản
Lênin đã hiện thực hóa những lý thuyết về một nhà nước xã hội chuenghĩa của dân thành công ở Liên Xô đã làm chỗ dựa cho các nước khác,không chỉ là chỡ dựa về tinh thần mà bằng sự phát triển kinh tế với tốc độtương đối nhanh của mình Liên Xô đã là chỗ dựa vững chắc về kinh tế chocác nước xã hội chủ nghĩa chậm phát triển
Trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, chuyênchính vô sản là tất yếu lịch sử, giai cấp vô sản dùng chính quyền nhà nước đểđàn áp thiểu số dân cư là bọn bóc lột và xây dựng xã hội mới Chuyên chính
vô sản là nhà nước quá độ và nó khác về cơ bản với nhà nước tư sản: trong xãhội xã hội chủ nghĩa, nhà nước từ chỗ là công cụ thống trị giai cấp chuyểnthành cơ quan thể hiện ý chí của toàn dân
V.I Lênin khẳng định, sự quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xãhội tạo ra tính muôn hình muôn vẻ của hình thức chính quyền nhà nước, songthực chất của chúng tất nhiên chỉ là một: chuyên chính vô sản Kết quả nghiêncứu và tổng kết kinh nghiệm cùng những bài học của các cuộc cách mạng làkết luận của Mác và Ăngghen cho rằng giai cấp công nhân chỉ có thể giànhđược chính quyền và thiết lập nền chuyên chính vô sản bằng con đường cáchmạng xã hội chủ nghĩa, trong cuộc cách mạng đó giai cấp vô sản phá huỷ bộmáy nhà nước tư sản và dựng lên bộ máy nhà nước mới Lênin dạy: “Chỉngười nào mở rộng việc thừa nhận đấu tranh giai cấp đến mức thừa nhậnchuyên chính vô sản thì mới là người mác-xít”
Trang 11Nhiệm vụ của chuyên chính vô sản là thủ tiêu chế độ người bóc lộtngười và xây dựng chủ nghĩa xã hội Chuyên chính vô sản có vai trò tổ chứcquan trọng trong việc xây dựng xã hội mới, đó là một nhà nước kiểu mới, nhànước dân chủ kiểu mới Nguyên tắc tối cao của nó là liên minh của giai cấpcông nhân với giai cấp nông dân, với toàn thể nhân dân lao động và các tầnglớp xã hội khác dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
Nhà nước vô sản là nhà nước cuối cùng trong lịch sử Sau khi hoànthành sứ mệnh lịch sử của mình: phát triển sản xuất, xóa bỏ sự phân chia xãhội thành giai cấp, nhà nước vô sản sẽ tự tiêu vong, nhà nước mất đi, chế độnhà nước được thay thế bằng chế độ tự quản cộng sản chủ nghĩa Đúng nhưLê-nin đã chỉ ra, với việc hoàn thành xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa, nhànước sẽ hoàn toàn không cần thiết nữa
Trong tác phẩm của mình, Lênin đã vạch ra thực chất và nhiệm vụ củachuyên chính vô sản, vai trò tổ chức cực kỳ to lớn của nó trong việc xây dựng
xã hội mới sau thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa
Lênin đã đặc biệt nhấn mạnh tính chất dân chủ của nhà nước vô sản, sựkhác biệt cơ bản của nó với nền dân chủ tư sản Lênin dạy rằng chuyên chính
vô sản là một kiểu nhà nước mới, “nhà nước dân chủ kiểu mới (dân chủ đốivới những người vô sản và nói chung những người không có của), và chuyênchính kiểu mới (chống giai cấp tư sản)” Nhà nước vô sản bảo vệ quyền lợicủa những người lao động Như Lênin đã chỉ rõ, sự khác biệt cơ bản củachuyên chính vô sản với nhà nước tư sản biểu hiện ở các hình thức tổ chứcnhà nước và ở vai trò lịch sử mà nó thực hiện
V.I Lênin đã cụ thể hóa và phát triển học thuyết của Mác về hai giaiđoạn của xã hội cộng sản chủ nghĩa, mà giai đoạn thấp là chủ nghĩa xã hội,vạch ra về mặt lý luận cơ sở kinh tế để nhà nước tiêu vong Trong giai đoạnchủ nghĩa xã hội, do trình độ phát triển kinh tế còn thấp, do vậy phải thựchiện nguyên tắc “làm theo năng lực, hưởng theo lao động”, chỉ đến giai đoạnsau chủ nghĩa cộng sản, khi trình độ phát triển kinh tế ở mức cao mới thực
Trang 12hiện theo nguyên tắc: “làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu” Do vậy sựtiêu vong của nhà nước là một quá trình lâu dài tùy thuộc vào trình độ pháttriển kinh tế và xã hội của chủ nghĩa cộng sản, dần chuyển thành tổ chức tựquản xã hội cộng sản chủ nghĩa.
II Ý nghĩa của thời kỳ quá độ đối với Việt Nam
1.Tính tất yếu và đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
- Sau khi CNXH bị suỵ đổ ở liên xô và đông âu, đảng ta vẫn xác mạnhnước ta tiến lên CHXH bỏ qua chế độ TBCN
Nước ta tiến lên CNXH là tất yếu khách quan vì:
+ Nã phù hợp với sự phát triển chung của xã hội loài người
+ Nã do tính chất của thời đại quy định thời đại ngày nay là thời đạiquá độ tiến lên CNXH trên phạm vi toàn thế giới mở đầu từ CMT10 Ngathành công mặc dù CNXH đã bị sụp đổ ở Liên xô và Đông âu nhưng đó là sựsụp đổ về mô hình còn tính chất của thời đại vẫn không có gì nữa
+ Trong thời đại ngày nay, độc lập dân tộc gắn liền với CNXH do đónước ta dành độc lập dân tộc tất yếu phải đi lên CNXH
Ở nước ta, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội bắt đầu từ năm 1954 ởmiền Bắc và từ năm 1975, sau khi đất nước đã hoàn toàn độc lập và cả nướcthống nhất, cách mạng dân tộc - dân chủ nhân dân đã hoàn toàn thắng lợi trênphạm vi cả nước thì cả nước cùng tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa,cùng quá độ lên chủ nghĩa xã hội