“Môi trường sạch sẽ, con người khỏe mạnh”: “Vì môi trường xanh, sạch đẹp”. Đó là thông điệp mà ai ai cũng hiểu và rễ nhận thấy. Nhưng môi trường, cũng đang là một vấn đề đang là mối quan tâm của toàn cầu, ở những năm gần đây xã hội càng phát triển thì đi theo nó có nhiều việc con người cần phải làm. Trong đó vấn đề vệ sinh môi trường an toàn thực phẩm cũng là chủ đề cần thiết và cấp bách trong cuộc sống thường ngày. Mọi người, mọi nhà mọi tổ chức cá nhân đều phải có trách nhiệm bảo vệ môi trường sinh thái ở mọi lúc, mọi nơi, trong gia đình, ở công sở, nơi công cộng…Đặc biệt là trong khối các nhà trường và nhất là ở trường mầm non bởi ở đây các cháu trong độ tuổi còn nhỏ, chưa có đủ nhận thức và hiểu biết về vệ sinh môi trường xung quanh trẻ.
Trang 1ĐỀ TÀI MỘT SÔ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC
BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO TRẺ MẪU GIÁO 3-4 TUỔI
I MỞ ĐẦU
- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
“Môi trường sạch sẽ, con người khỏe mạnh”: “Vì môi trường xanh, sạch đẹp”
Đó là thông điệp mà ai ai cũng hiểu và rễ nhận thấy
Nhưng môi trường, cũng đang là một vấn đề đang là mối quan tâm của toàn cầu,
ở những năm gần đây xã hội càng phát triển thì đi theo nó có nhiều việc con ngườicần phải làm Trong đó vấn đề vệ sinh môi trường - an toàn thực phẩm cũng là chủ
đề cần thiết và cấp bách trong cuộc sống thường ngày Mọi người, mọi nhà mọi tổchức cá nhân đều phải có trách nhiệm bảo vệ môi trường sinh thái ở mọi lúc, mọinơi, trong gia đình, ở công sở, nơi công cộng…Đặc biệt là trong khối các nhàtrường và nhất là ở trường mầm non bởi ở đây các cháu trong độ tuổi còn nhỏ, chưa
có đủ nhận thức và hiểu biết về vệ sinh môi trường xung quanh trẻ
Trẻ em là hoa của cuộc sống, là hạnh phúc của mỗi gia đình và là mùa xuân của xãhội Thật vậy “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai” Mấy ai lớn lên và trưởngthành, dù là giáo sư, tiến sĩ hay danh nhân…mà lại không có một khoảng thời thơ
ấu ở tuổi mầm non trong vẻ hồn nhiên, ngây thơ hứa hẹn một tương lai tươi sángtràn đầy nhựa sống
Trẻ em ở lửa tuổi mầm non rất cần được sự quan tâm chăm sóc ân cần của giađình và xã hội, mỗi chúng ta nên tự hỏi: ta đã giành những gì quý giá nhất, tốt nhất,
ưu tiên nhất cho trẻ thơ?
Trang 2Đầu tư cho chăm sóc giáo dục mầm non theo mục tiêu đào tạo giáo dục trẻtoàn diện cả về thể chất và trí tuệ đó là cả một quá trình cực kỳ quan trọng và bền
bỉ trong sự hình thành nhân cách con người mới Coi trọng đúng mức việc chămsóc bảo vệ sức khoẻ của trẻ ,đảm bảo cho trẻ được sống trong môi trường trongsạch, lành mạnh, đó là giúp cho trẻ có khả năng chống đỡ các loại bệnh tật, tạo điềukiện cho trẻ phát triển cả về mặt sức khỏe và tâm lý
Chính vì thế trẻ em không chỉ cần được quan tâm về dinh dưỡng, trí tuệ mà cầnquan tâm hơn về điều kiện môi trường – vệ sinh sạch sẽ trong mọi lĩnh vực thì cáccháu mới có đủ sức khỏe tốt để học tập trưởng thành Đó là một trong những điềukiện để những mầm non tương lai của chúng ta phát trển một cách bền vững
Giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ trong trường mầm non không phải là mộtmôn học mè nó được lồng ghép, tích hợp một cách phù hợp trong tất cả các hoạtđộng từ khi đón tre đến khi trả trẻ Giúp trẻ biết đợưc một số kiến thức cơ bản vềmôi trường và giúp hình thành ở tre những thói quen, hành vi, thái độ tốt về môitrường Từ những mục tiêu quan trọng đó tôi luôn luôn trăn trở làm thế nào để trẻ
của lớp mình đạt được một kết quả thực sự Vì vậy tôi đã chọn đề tài "Một số biện
pháp nâng cao chất lượng giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi"
- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
* Đối với trẻ - Giúp trẻ hiểu biết được môi trường rất quan trọng đối với đời sống
của trẻ, biết được môi trường sạch sẽ con người khỏe mạnh, trẻ biết bảo vệ môitrường không vứt rác bừa bãi, không ngắt lá bẻ cành, biết trồng nhiều cây xanh đểlàm đẹp cho môi trường
* Đối với cô
Trang 3Giúp giáo viên lựa chọn phương pháp, hình thức để giáo dục trẻ biết bảo vệmôi trường một cách tốt nhất ở mọi lúc mọi nơi
- ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Lớp mẫu giáo 3 - 4 tuổiTrường mầm non Xuân thành
- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Như chúng ta đã biết môi trường đang bị hủy hoại nghiêm trọng gây nên sự
mất cân bằng sinh thái, tài nguyên bị cạn kiệt môi trường bị ô nhiễm bởi khói bụi
và rác thải Sự thiếu hiểu biết của con người là một trong những nguyên nhân cơ
bản gây nên sự ô nhiễm và suy thoái môi trường Vì vậy “Giáo dục bảo vệ môi
trường là một vấn đề cấp bách có tính toàn cầu và là vấn đề có tính xã hội sâu sắc
cần được giáo dục cho con người ngay từ tuổi ấu thơ ”
Đảng, nhà nước và Bộ GD & ĐT đã đưa ra nhiều nghị quyết, chỉ thị về công tác
bảo vệ môi trường, trong đó: Ngày 17-10- 2001 Thủ Tướng Chính phủ ký quyết
Trang 4định 1363/ QĐ/TTg về đưa các nội dung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục
quốc dân
Năm 2005 Luật “Bảo vệ môi trường”được ra đời và chỉ thị số 29 của Ban bíthư trung ương về việc tiếp tục đẩy mạnh thực hiện nghị quyết số 41 của Bộ chínhtrị (khóa IX) về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước
Ngày 21- 04-2006 Vụ GDMN, Bộ GD & ĐT đã có công văn hướng dẫn thực
hiện chỉ thị của Bộ trưởng Bộ GD & ĐT về viêc “Tăng cường công tác giáo dục
bảo vệ môi trường(GDBVMT) trong trường Mầm non giai đoạn 2010-2015” Điều
đó cho ta thấy tầm quan trọng của công tác GDBVMT cho trẻ nói riêng và của
toàn xã hội nói chung
Là người ươm mầm xanh cho đất nước, tôi thấy GDBVMT cho trẻ trong
trường mầm non là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng Nhiều chương trình khoa
học đã nghiên cứu và chứng minh : “Nhân cách con người được hình thành tương
đối đầy đủ trong những năm đầu tiên của cuộc đời”
Bác Hồ muôn vàn kính yêu của chúng ta cũng đã từng nói : “Dạy trẻ như trồng cây
non, trồng cây non được tốt thì sau này cây lên tốt”
Do đó việc đưa nội dung GDBVMT vào cho trẻ Mầm non là một việc làm
đúng đắn Song để tìm ra phương pháp, hình thức để thực hiện nội dung GDBVMT
cho trẻ đạt hiệu quả là một nhiệm vụ không dễ, đòi hỏi người giáo viên Mầm non
Trang 5phải thực sự có tâm huyết với nghề, có sự hiểu biết về môi trường và thực trạng
môi trường ở Việt Nam hiện nay
Giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ Mầm non là cung cấp những kiến thức sơ
đẳng về môi trường phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ nằm tạo ra thái độ,
hành vi đúng của trẻ đối với môi trường xung quanh
Để đảm bảo cho con người được sống trong một môi trường lành mạnh thì
việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường được hình thành và rèn luyện từ rất sớm, từ
lứa tuổi mầm non giúp trẻ có những khái niệm ban đầu về môi trường sống của bản
thân mình nói riêng và con người nói chung là rất cần thiết Từ đó biết cách sống
tích cực với môi trường nhằm bảo vệ sự phát triển lành mạnh của cơ thể và trí tuệ
Việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ Mầm non là một hoạt động mang
tính giáo dục cao, nó đòi hỏi chúng ta phải nhạy bén, linh hoạt tận dụng nguồn
nguyên liệu thải bỏ để biến chúng thành những đồ dùng dạy học, đồ chơi cho trẻ
một cách đơn giản nhưng sinh động, thể hiện rõ nét sự sáng tạo và ý tưởng phong
phú qua mỗi sản phẩm Xuất phát từ những trăn trở ấy tôi đã xây dựng kế hoạch tổ
chức cũng như biện pháp để hoạt động này mang đến hiệu quả nhất định
2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu:
1.Thực trạng:
Vào đầu năm học 2016 -2017 tôi được BGH nhà trường phân công trực tiếpđứng lớp mẫu giáo bé ( 3-4 tuổi), với tổng số cháu là 39 cháu, trong đó có 20 cháu
Trang 6nam và 19 cháu nữ Các cháu đi học thường xuyên đầy đủ Bước vào thực hiện tôithấy có những thuận lợi và khó khăn như sau:
+ Ban giám hiệu nhà trường năng nổ, nhiệt tình trong công việc, luôn luônđộng viên giúp đỡ chị em đồng nghiệp hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao
+ Đội ngũ giáo viên trong nhà trường có trình độ đạt chuẩn 100 % và trênchuẩn 60%, giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy và luôn đoàn kết giúp
đỡ nhau Điều đó đã giúp tôi học hỏi được nhiều điều ở đồng nghiệp
+ Nhà trường liên tục tổ chức các tiết dạy mẫu có chú trọng tích hợp GDBVMTcho trẻ để giáo viên dự giờ rút kinh nghiệm
+ Bản thân tôi luôn tận dụng những nguồn nguyên vật liệu thải bỏ để có thểbiến chúng thành những dụng cụ học tập và đồ chơi đơn giản giúp trẻ được học,được khám phá và khắc sâu kiến thức
Trang 7+ Các đồ dùng học tập của trẻ như tranh ảnh, mô hình chưa đẹp, vì thế chưa gâyđược sự chú ý của trẻ
+ Tài liệu tham khảo của giáo viên còn hạn chế
+ Người dân ở địa phương chủ yếu làm nghề nông, nên ít có thời gian và điều kiệnchăm lo cho việc học của con, vì thế giáo viên cũng gặp khó khăn trong công tácphối hợp với phụ huynh
2 Kết quả của thực trạng:
Trước khi tiến hành áp dụng “Một số biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục
bảo vệ môi trường cho trẻ mẫu giáo 3- 4 tuổi” Tôi đã tiến hành khảo sát tình hìnhthực tế ở lớp tôi, qua khảo sát thực tế tôi thấy rằng : trẻ chưa đạt được mục tiêu cơbản của chuyên đề, tỉ lệ trẻ có những hành vi, thái độ tham gia bảo vệ môi trườngcòn rất ít và không thường xuyên
Ví dụ 1:
Khi trẻ ăn kẹo, nếu trẻ nhìn thấy cô đang quan sát mình thì trẻ sẽ vứt vỏ vàothùng rác còn nếu không thấy cô quan sát thì trẻ sẵn sàng vứt vỏ vào một góc nàođấy hoặc vứt ra sân trường
Từ ví dụ trên ta có thể nghĩ ngay rằng trẻ chưa có ý thức tự giác bảo vệ môitrường xung quanh mình, do trẻ chưa được sự chú ý giáo dục một cách thườngxuyên và đúng phương pháp, trẻ chưa nắm được kiến thức cơ bản về môi trường,chưa hiểu được hành vi vứt rác bừa bãi ra sân trường sẽ làm cho môi trường trườnghọc mất vệ sinh, cô và các cháu sẽ bị ảnh hưởng đến sức khỏe và ảnh hưởng đếnngười khác, mà ở đây đơn giản trẻ chỉ biết rằng: Cô giáo không cho vứt rác ra sântrường mà phải vứt vào thùng rác, vì thế khi có cô quan sát thì trẻ thực hiện cònnếu không thấy cô quan sát thì thôi
Ví dụ 2:
Trang 8Trẻ thường xuyên để đồ dùng cá nhân lộn xộn, không đúng quy định Mỗi khiđánh răng trẻ xả nước bừa bãi, vặn vòi chảy lớn và chơi đùa với nước, không biếtbảo vệ cây và không thích thú với việc chăm sóc cây.
Lý do của những thực tế trên tôi nghĩ rằng: một phần trẻ bị ảnh hưởng bởinhững thói quen và hành vi gây ô nhiễm môi trường của gia đình và cộng đồngxung quanh trẻ Và một nguyên nhân quan trọng đó là giáo viên chưa thực sự chú ýgiáo dục trẻ, từ đó chưa tìm ra được phương pháp GDBVMT cho trẻ đạt hiệu quả
Kết quả khảo sát cụ thể như sau:
Tổng
số trẻ
Trẻ có những kiến thức ban đầu về
môi trường sống của con người
Số trẻ có thói quen, hành vi, thái
độ tham gia bảo vệ môi trường
1 Tự bồi dưỡng nghiên cứu
Để giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ đạt kết quả cao thì điều trước tiên tôiphải chịu khó tìm tòi, nghiên cứu tài liệu để nắm vững mục tiêu của chuyên đề,nắm vững đặc điểm nhận thức của trẻ ở lớp mình, tìm ra phương pháp, hình thứcthực hiện trên trẻ đạt hiệu quả Ngoài ra tôi còn thường xuyên đọc tài liệu thamkhảo đã đăng trên tạp trí giáo dục Mầm non và tham dự đầy đủ các buổi chuyên đềcủa của phòng GD tổ chức để tiếp thu kiến thức và học hỏi kinh nghiệm về chămsóc giáo dục trẻ nói chung và giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ trong trường
Trang 9Mầm non nói riêng Trong mỗi bài dạy, mỗi hoạt động trong ngày hoặc ngày hộingày lễ đều có thể tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường cho trẻ nhưng phải lựa chọnnội dung tích hợp một cách hợp lý, không nặng quá về nội dung tích hợp nhưngcũng không bỏ sót cơ hội có thể tích hợp GDBVMT cho trẻ vào các hoạt động Do
đó tôi luôn luôn phải nghiên cứu tài liệu, nghiên cứu nội dung của từng hoạt động,từng chủ đề để lựa chọn nội dung, hình thức, biện pháp và thủ thuật để kết hợp giáodục bảo vệ môi trường cho trẻ đạt hiệu quả
Lập kế hoạch chọn nội dung GDBVMT cho trẻ theo chủ đề
Giáo dục bảo vệ môi trường không phải là một môn học mà nó là một nộidung được tích hợp vào tất cả các hoạt động trong ngày theo chủ đề Vì thế giáoviên cần chọn nội dung GDBVMT cho trẻ theo từng chủ đề khác nhau sao cho phùhợp với nội dung của chủ đề đó, nhằm tạo ra mối quan hệ chặt chẽ giữa nội dungtích hợp với nội dung chính của từng hoạt động Giáo viên cần lập kế hoạch của cô
và kế hoạch của trẻ ở đầu mỗi chủ đề
Ví dụ 1: Chủ đề “Thế giới thực vật”
a Kế hoạch của cô: GV cần cung cấp cho trẻ những nội dung GDBVMT như
sau:
+ Hướng dẫn trẻ cách gieo hạt, trồng cây để tạo môi trường xanh sạch đẹp cho lớp
Cô giáo cho trẻ hiểu cây xanh rất có ích cho con người, làm giảm ô nhiễm môitrường, giảm bụi, cây cảnh trồng để trang trí tạo ra cảnh đẹp
+Trẻ biết được cây cần ánh sáng, nước, không khí, đất
+ Cây cần được sự chăm sóc của con người
+ Cây cho bóng mát, cây có tác dụng điều hòa và làm sạch không khí, giữ cho đấtkhỏi bị trôi khi mưa bão
+ Cây còn là nơi ở của động vật
Trang 10+ Cây cối đang bị chặt phá vì thế rừng đang bị thu hẹp, những nguy hiểm xảy ra khirừng bị tàn phá.
+ Cần phải bảo vệ rừng và cây xanh, những biện pháp chăm sóc cây và bảo vệ rừng
b Kế hoạch của trẻ:
+ Cô và trẻ cùng chăm sóc cây ở góc thiên nhiên
+ Tham gia trồng cây cùng cô giáo và bố mẹ
Ví dụ 2: Chủ đề “Giao Thông”:
+ Trẻ biết được các phương tiện giao thông có động cơ làm ô nhiễm môi trường + Phương tiện giao thông thải ra khói, bụi (ô tô, xe máy, tàu hỏa…)
+ Tiếng ồn của các động cơ, tiếng còi xe
+ Các phương tiện giao thông trở hàng cồng kềnh gây tắc ngẽn giao thông
+ Trẻ chơi không đúng chỗ cũng làm tắc ngẽn giao thông
+ Làm thế nào để giảm bớt ô nhiễm do giao thông gây ra:
- Không vứt rác xuống đường xuống sông
- Khuyến khích mọi người sử dụng phương tiện giao thông công cộng
+ Tiết kiệm trong sinh hoạt: cô và trẻ làm đồ dùng đồ chơi, các phương tiện giaothông bằng các phế liệu
Từ kế hoạch trên giáo viên có thể dễ dàng chọn nội dung giáo dục bảo vệ môitrường tích hợp vào các hoạt động trong ngày hoặc ngày hội ngày lễ, sao cho phùhơp mà không sợ bị quên nội dung hoặc tích hợp không phù hợp với nội dungchính của mỗi hoạt động
Phương pháp tích hợp GDBVMT cho trẻ vào các hoạt động trong ngày
Các hoạt động trong ngày của trẻ được diễn ra từ khi đón trẻ đến khi trả trẻ.Đây là thời gian chính mà giáo viên sử dụng để kết hợp giáo dục bảo vệ môi trườngcho trẻ
Trang 11Trong từng hoạt động chúng ta đều có thể tích hợp nội dung GDBVMT Tuynhiên chúng ta không nên tham quá về nội dung tích hợp mà quên mất nội dungchính của từng hoạt động Điều quan trọng giáo viên phải đào sâu suy nghĩ linhhoạt xây dựng từng hoạt động trong ngày một cách tỉ mỉ, tích hợp nội dung
“chuyên đề ” một cách hợp lý
Giáo viên phải đưa ra mục tiêu GDBVMT chung cho một ngày dựa vào nộidung đã lập ở đầu chủ đề, sau đó lựa chọn nội dung tích hợp GDBVMT cho từnghoạt động sao cho phù hợp
Sau đây tôi xin được đưa ra một ví dụ tích hợp GDBVMT vào một số hoạtđộng trong ngày mà tôi đã thực hiện với trẻ ở lớp tôi:
Ví dụ : Với Chủ Đề: “Giao thông”
* Tiến hành các hoạt động trong ngày:
a Đón Trẻ , Thể dục sáng
- Giáo viên đến sớm mở cửa thông thoáng phòng học
Trang 12- Quan sát nhắc nhở trẻ cất đồ dùng cá nhân gọn gàng đúng nơi quy định, ăn quàsáng vứt rác đúng vào thùng rác.
- Thể dục sáng nhắc trẻ không nói quá to, không nô đùa, xô đẩy nhau
b Trò Chuyện sáng
Cô và trẻ trò chuyện: Bố mẹ đưa các con đi học bằng phương tiện giao thông gì?
Khi được bố mẹ đưa đi trên đường các con thấy có những loại phương tiện giaothông nào ?
Ô tô, xe máy chạy trên đường thường xả ra khói, bụi làm không khí bị ô nhiễm
Vì thế khi đi trên đường các con phải làm thế nào để không hít phải khói, bụi?(phải đeo khẩu trang )
c Hoạt động chung: Môn: Tạo hình “Cắt dán ô tô”
- Cô hướng dẫn trẻ sử dụng sách báo cũ để tiết kiệm giấy do phụ huynh ủng hộ đểcắt hình vuông, chữ nhật, hình tròn tạo thành ô tô
- Cô nhắc trẻ bôi hồ đủ dính, không bôi nhiều để tiết kiệm hồ
- Nhắc nhở trẻ không nói quá to tránh gây tiếng ồn
- Khi hết giờ trẻ cất đồ dùng gọn gàng đúng nơi quy định
* Cô nhận xét sản phẩm và giải thích cho trẻ hiểu: hôm nay các con đã biết tiết
kiệm giấy khi cắt dán, tiết kiệm hồ khi dán, không làm ồn, cất đồ dùng gọn gàngđúng quy định, tức là các con đã làm được những việc tốt giúp tham gia bảo vệ môitrường rồi đấy
d Hoạt động ngoài trời
- Tôi cho trẻ quan sát một số PTGT chạy trên đường qua hàng rào nhà trường để trẻnhìn thấy khói xả ra từ xe máý, ô tô, nghe tiếng còi xe, nhìn thấy bụi bay lên saukhi xe chạy qua