Hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tách câu trong văn xuôi Việt Nam hiện đại

Câudướibậccótínhvịngữlâmthờichínhlàhiệntượngtáchcâumàch úng tađangxét.Đólànhữngcâudướibậcvốntươngđươngvớichủngữ,hoặcchỉtươngđươngvớithànhphầnphụcủacâuhaythànhphầnphụcủatừtrongcâulâncậnhữ

Khãa luËntèt nghiÖp

Songcầnphảibiết,cáilàmnênsựkìdiệucủangônngữđóchínhlàcácphươngtiện,biệnpháptutừ.Nếukhôngcócácphươngtiện,biệnpháptutừt h ì tácphẩmvă n h ọ

c chỉl à phépcộngđơngiản,làsựsắpxếptheotrậttựt h ô n g thườngc ủ a cácyếut ố ngô

nn g ữ Chínhvìvậy,v i ệ c tìmhiểucáct á c p h ẩ m

v ă n họckhôngthểkhônggắnvớiviệctìmhiểucácbiệnpháptutừ

Biệnphápt u t ừ l à nhữngcáchkếth ợ p n g ô n n g ữ đặcbiệtt r o n g hoànc ả n hcụthể,nhằmmôtmụcđíchtutừnhấtđịnh.Nóđốilậpvớibiệnphápsửdụngngônngữthôngthườngtrongmọihoàncảnhnhằmmụcđíchdiễnđạtlítrí.Táchcâul à mộtbiệnphá

pt u từđ ặ c trưngc ủ a cúp h á p biểucảm.Biệnpháptáchcâuđượcc á c tácg i ả s ử d ụ n

g trongngônngữthơ,ngônngữvănxuôi,ngônngữkịch t r o n g cácphongcáchchứcnăngk h á c nhauc ủ a ngônngữ(phongcáchngônngữnghệthuật,phongcáchchínhluận,phongcáchsinhhoạthàngngày…).Đặcbiệt,trongv ă n xuôiViệtN a m hiệnđại,biệnpháptáchcâuđượcsửdụngnhưmộtcôngcụphổbiếnđểthểhiệncảmxúc,t h á i độ,tìnhcảmvàýđồcủanhàvăn.Sovớivănxuôitrướccáchmạng,vănxuôithờikìhiệnđạicósựchuyểnhướngmạnhmẽkhôngchỉvềđềtài,chủđề,nộidungphảnánhmàcòncósựchuyểnhướngcủacácphươngthứcthểhiện.Giờđây,tiêuchuẩnđểđánhgiámộttácphẩmvănhọckhôngchỉlàtrọn

vẹnv ề nộidung,hoànchỉnhvềhìnhthức màcò n đ ò i hỏiphảiđặc sắc,độcđ á o , phùhợpvớithịhiếucủangườiđọc,củathờiđại.Từyêucầuđó,cácbiệnphápnghệthuậtđượcsửdụngt r o n g vănc h ư ơ n g ngàycà n g phongphú,đ a d ạ n g Vàbiệnpháptutừtáchcâuđượccácnghệsĩsửdụnglinhhoạt,sángt ạ o ởnhiềucấpđộ,đạthiệuquảcao,tácđộngmạnhmẽvàolítrívàtìnhcảmc ủ a ngườitiếpnhận

1.2 Cơsởthựctiễn

Biệnpháptut ừ táchc â u đượcs ử dụngk h á p h ổ biếnv à đạth i ệ u quản g h ệ thuậtcaotrongvănxuôihiệnđại.Vớimongmuốngópphầnnhỏbécủamìnhđểlàmsâusắchơnkếtquảnghiêncứuvềbiệnpháptutừtáchcâutrongv ă n xuôihiệnđại,chúngtôilựa

chọnđềtài:“Hiệuquảnghệthuậtcủabiệnp h á p táchcâutrongvănxuôiViệtNa

mhiệnđại”.

Thựchiệnđềtàinày,chúngtôiđisâunghiêncứuvềquyluậtsửdụngtáchcâuvàhiệuquảtutừcủabiệnpháptáchcâutrongvănxuôihiệnđại.Quađó,chúngtôicóđiềukiệncủngcốvànắmvữngnhữngkiếnthứccơbảnvềtáchcâuv à vậndụngnhữngkiếnthứcđ ó đ ể tạolậph o ặ c lĩnhhộivănbảnn g h ệ thuật

Phéptáchcâutrongvănxuôihiệnđạilàmộthiệntượngmớimẻvàđộcđ á o Đâylàmộtđềtàigắnvớihướngnghiêncứubiệnpháptổchứccâutrongvănb ả n v à tổchứcvănbản.Kếtquảvàphươngphápnghiêncứus ẽ giúpc h ú n g tôicủngcốhệthốngkiếnthứcvềngữpháphọcvàphongcáchhọc,bồid ưỡ ng phươngphápđểcảmnhậncáihay,

cá i đẹpcủatácphẩmvănchươngt ừ g ó c nhìnc ủ a phongcáchhọc.Đặcbiệtl à mộts i

n h viênNgữvăn,t r o n g tươnglaisẽlàgiáoviêntrựctiếpgiảngdạychươngtrìnhvềngữphápcâuvàphongcáchhọcchohọcsinhTrungh ọ c p h ổ thôngthìv i ệ c thựchiệnk

h ó a l u ậ n làrấtcầnthiết

Thôngquahoạtđộngkhảosát,thốngkêtrongquátrìnhthựchiệnđềtài,c h ú n g tôisẽcóđiềukiệnlàmgiàuhơnvốnngữliệuvềcácbiếnthểngữpháp

đượctạor a từphépt u từtáchcâu.Đặcbiệt,chúngtôis ẽ cóđ ư ợ c phươngphápphânbiệtnhữngcâuriêngđượctáchvớimộtsốkiểucâucóhìnhthứcgiốngchúng(câuđặcbiệt,câutỉnhlược…),thấyđượctáchcâulàbiệnphápt u từđ ặ c sắcđ ư ợ c sửdụngnhiềut r o

n g vănxuôihiệnđại.Sovớiv ă n xuôitruyềnthốngthìtáchcâutrongvănxuôihiệnđạiđượcsửdụngphongphú,ởnhiềucấpđộhơn,manglạinhữnghiệuquảtutừđộcđáovàmớimẻhơn

Nhưvậy,việclựachọnđềtàikhóaluậnxuấtpháttừnhậnthứcđượcýnghĩavàsựcầnthiếtcủanóđốivớiviệchọctậpcủabảnthântronghiệntạivàviệcgiảngdạytiếngViệttrongtươnglai

2 Lịchsửvấnđề

Biệnpháptutừtáchcâuđượccácnhànghiêncứungônngữđềcậpđếntrongmộtsốcuốnsáchvớinhiềugócđộkhácnhau

2.1 Nghiêncứutáchcâuởgócđộngữpháp

2.1.1

TácgiảDiệpQuangBantrongcuốn“NgữpháptiếngViệt”-tập2N x b GD2007c ó bànv ề hiệntượngcâud ư ớ i bậc.Tácg i ả n ê u đ ị n h nghĩa“Câudướibậclàbiếnthểcủacâu,cóngữđiệukếtthúc,tựlập,nhưngkhôngt ự lậpvềcấutạongữphápvàvềngữnghĩa”.Tácgiảviết:“Tấtcảnhữngcâudùngtrong đờisốngcủaconngườicũngnhưcủa mộtcộ n g đồngngônngữ,đề u lànhữngcâu-

lờinói,câubiếnthể;đềulànhữngbiếnthểhiệnthựccủac â u

-ngônngữ,câu-môhình”.Xéttrongphạmvicâuđơn,ngoàinhữngcâu

-lờinóiphùhợpvớinhữngkiểucâurời,đãđượcxemxét(câuđơnhaithànhphầnvàcâuđơ

nđ ặ c biệt),chúngt a còngặpnhữngcấutạongônn g ữ đượcdùngv ớ i tưcáchlàn h ữ n g

“câu”nhưngkhôngp h ù hợphoànt o à n vớiđịnhnghĩavềcâunhưđãnêu,vàcótổchứckhácthường

(Ởđâykhôngđềcậpđếnnhữngchuỗitừbấtthườngvềmặtnghĩa!).Cácsáchngữpháptrướcđ â y thườnggọinhững“câu”nhưvậylàcâuđơncóthànhphầntỉnhlược.Trongnhàtrườngchúngthườngbịcoilà“câuquè”,“câucụt”

Vídụ:

“CủađángmườiNhuchỉbánđượcnăm.Cókhichẳnglấyđượcđồngt i ề n nà olàkhácnữa”.

(NamCao)Tácg i ả nhậnxét:“Đứngbêntrong“câu”màn h ì n t h ì c ó t h ể gọil à nhữngcâucóthànhphầntỉnhlược,thậmchílànhữngcâu“quèquặt”.Nhưcóthểthấy,những câukiểunàykhôngcóđờisốngtựlập,chúngchỉxuấthiệnđ ư ợ c nhờbá m vàonhữngcâulâncậnhữuquan.Vìvậyphảiđứngt r o n g t ổ c h ứ c lớnhơncâumàn h ì n nhậnchúng.Ở g ó c nhìnnày,r õ ràngp h ầ n lớnc h ú n g l à nhữngb ộ phậnb ổ s u n g c h o câu

h ữ u quan.B ở i vậy,p h ụ c h ồ i bộphậnđãđ ư ợ c “tỉnhlược”nhìnchung,cũngt ứ c l àlặpthừaphầntươngứ n g nằmởcâulâncậnhữuquan,nhấtlàđốivớinhữngcâu“tỉnhlược”cảchủngữlẫnvịngữ

Nhữngcâunhưcâuđượcnóiđếntrongvídụtrênlànhữngbiếnthểcủac â u nhưngkhôngmangđ ầ y đủc á c đ ặ c trưngc ầ n yếuc ủ a c â u Mặtkhác,c h ú n g cũngkhôngthuộcvềnhữngđơnvịbậcthấphơncâu,chúnglànhữngb i ế n thểdướibậccủacâu,gọitắtlà“câudướibậc”.Câudướibậccóchứavịngữthìtựnóđãcótínhvịngữ,tasẽgọinólàcâudướibậccótínhvịngữtựthân.Câudướibậckhôngchứavịngữthìtínhvịngữcủanócótínhchấtlâmthời,tứclàchỉcóđượctrongtrườnghợpsửdụngđó,tasẽgọilàcâucótínhvịngữlâmthời

Câudướibậccótínhvịngữlâmthờichínhlàhiệntượngtáchcâumàch úng tađangxét.Đólànhữngcâudướibậcvốntươngđươngvớichủngữ,hoặcchỉtươngđươngvớithànhphầnphụcủacâuhaythànhphầnphụcủatừtrongcâulâncậnhữuquan,nếutasátnhậpvàocâulâncậnđó.Căncứvàokhảnăngnày,chúngtacóbakiểunhỏchủyếusauđây

- Câudướibậctươngđươngvớichủngữ.Víd

ụ:

“Tiếnghátngừng.Cảtiếngcười”. (NamCao)

“Ngaybuổichiềuhômđó.Mặtbiểntrởlạithanhbình”.

(NguyễnTuân)-Câudướibậctươngđươngvớithànhphầnphụcủatừ.Vídụ:

“Tôinghĩđếnsứcmạnhcủathơ.Chứcnăngvàvinhdựcủathơ”.

(PhạmHổ)Nhưvậy,t r o n g giáotrìnhn à y t á c giảđ ã đ ư a r a đượckháin i ệ m vànhữngtiêuchíphânloạicủacâudướibậc(táchcâu)nhưngchưađầyđủv à c ũ n g mớichỉởgiớihạnmiêutả,phânloại

2.1.2 Cũngtrongcuốnsáchnày,tácgiảDiệpQuangBanđãphântíchkhảnăngtáchvếcủacâughéprathànhcâuriêng(vềcấutạo,vẫncòngiữlạic á c dấuhiệuchothấynóvốnlàmộtvếcủacâughépđượctáchra),khảnăngsửdụngmộtcâuriêngcócấutạo(dấuhiệuhìnhthức)tươngtựmộtvếcủacâ u ghép,nhưngkhôngtìmthấyđượcmộtcáchhiểnnhiênvếkia(vếcóquanhệtrựctiếpvớinó).Tácgiảnêukhảnăngtáchvếcủacâughépđẳnglậpvàc â u ghépchuỗi,khảnăngtáchvếcủacâughépchínhphụvàkhảnăngtáchvếc ủa câughépqualại

Nhưvậy,tácgiảđãnêunhữngdấuhiệu(vềhìnhthứcvànộidung)đểnhậndiệntáchcâu,miêut ả v à p h â n loạitáchcâut h e o cấut ạ o n g ữ phápn h ư n g mớic h ỉ dừngl ạ i ở p h ạ m vic â u ghép,màc h ư a đ ề cậpđ ế n táchcâutrongcâuđơn

2.2 Nghiêncứutáchcâuởgócđộphongcáchhọc

2.2.1 TácgiảNguyễnMinhThuyếttrongcuốn“TiếngViệtthựchành”ở phần

“Rènluyệnkĩnăngđặtcâu”đãnêuđịnhnghĩavề táchcâunhưsau:“Táchcâucónghĩalàtáchmộtbộphậncủacâuthànhcâuriêng”

- Táchtrạngngữ

Vídụ:

“Tôibàyranhiềutròkhácđểthấymìnhcóích.Nhưđọcsách.Tôinghĩt r o n g k hángchiếnmìnhkhôngcónhiềuthìgiờ,lạithiếusáchthìnaycốmàđọc”.

- Làmnổirõthôngtinởnòngcốtcâu

- Làmnổirõthôngtintrongbộphậncâuđîctáchriêngra

- Tạođiềukiệnđểchuyểnsangmộtchủđềkhác

- Thểh i ệ n nhữngý nghĩanhấtđịnhtrongmiêut ả s ự v ậ t , sựviệc,tâmtrạng

Nhưvậy,t á c g i ả NguyễnM i n h Thuyếtđãn ê u đ ư ợ c địnhnghĩatáchc â u ,phânloạitáchcâuvàmộtsốhiệuquảtutừcủabiệnpháptáchcâu.Tuynhiên,cũngmới

c h ỉ dừngl ạ i ở mứcđ ộ g i ớ i thiệug ợ i mở,chứchưađ i sâuphântích

2.2.2 Cuốn“TiếngViệt 10”trongbài“Cácbiệnpháptutừcúpháp”,c á c tácgiảđãcoiviệc“táchbộphậncủacâurathànhcâuriêng”làmộtbiệnpháptutừvớinhữngtácdụng:“Miêutảchitiết,bổsung,giớithiệu,nêuhoàncảnh,khônggianthờigian,nêuchủđề…

theolốinhấnmạnh,cũngcókhicótá c dụngvềhìnhthức”.Cuốnsáchcũngđãđưaramộtsốvídụminhhọachotừngtácdụngcủabiệnphápnàynhưngvẫnchỉdừnglạiởmứcđộgiớithiệugợimở

2.2.3 Trongcuốn“Phongc á c h

tiếngViệt”-NxbGd1998,TácgiảĐinhTrọngLạcđãđịnhnghĩa:Táchcâulàmộtbiệnpháptutừquantrọng.Tácgiảnêunênhiệuquảvàcáchsửdụngbiệnphápnàynhưsau:

- Nhấnmạnhv ị ng ữ bằngcáchtáchr a nhữngcâuđộcl ậ p là m chongườiđọcchúý

- Diễntảsuynghĩdồndậpcủanhânvật

- Miêutảnhữngđộngtácrờirạc,nhữngsuyđoáncũngrờirạctheonhịpđiệu

Cuốnsáchcũngkhẳngđịnh“Phéptáchcâulàmộtbiệnpháptutừhọcvớidụngýtutừrõrệt,hoÆclàmiêutảnhịpđiệu,diễnbiếncủahìnhtượng

Mặcdùcuốnsáchđãnêulênmộtsốtácdụngcủabiệnpháptáchcâu,khẳngđịnhhiệuquảtáchcâu,nhưngmớichỉlànhữnggợiý,nhữngnhậnđịnhc ơ bảnnhấtvàcũngchỉdừnglạiởviệclấyvídụtáchvịngữ,chưađưaramộtb ả n g phânloạicụthểcáctrườnghợptáchcâu

Ởcuốnsáchnày,tácgiảcònnêurõđiềukiệnđểnhậnbiếtbiệnpháptut ừ táchcâuđólà:“Câubịtáchbaogiờcũngphảinằmsaumộtcâutrọnvẹnn à o đó”

Vìthếtrườnghợpsaukhócóthểcoilàtáchcâu

“Ngaybuổichiềuh«mđã.Mặtbiểntrởlạithanhb×nh”.

Cót h ể nói,v i ệ c xemx é t v à phântíchbiệnp h á p táchcâutừgócđ ộ phongcáchhọcđãđượcmộtsốnhànghiêncứuquantâmvàđềcậptới.Vềcơb ả n cáctácgiảđãthốngnhấtởđịnhnghĩa,cáccáchphânloạivàhiệuquảcủab i ệ n pháptáchcâu.Tuyn h i ê

n trongmộtsốtrườnghợpc ụ thểchưacós ự t h ố n g nhấtvềcáchnhậndiệnvàmiêutả.Hơnnữa,nhìnchungcáctácgiảđềudừn g l ạ i ở v i ệ c giớit h i ệ u kháiquátchức h ư a

đ i sâuphântích.Trêncơsởnhữnggợiýtrên,chúngtôiđisâutìm

hiểubiệnpháptáchcâuvàhiệuquảcủanótrongvănxuôiViệtNamhiệnđại

3 Mụcđíchvànhiệmvụnghiêncứucủađềtài

Táchcâulàbiệnpháptutừquantrọngđượcnhiềutácgiảquantâmvàngh iê ncứuởnhiềugócđộkhác nhau.Kếthừanhững đónggópcủacáctác

3.1 Mụcđíchnghiêncứu

- Nghiêncứuđềtàinày,gópphầncủngcốvàkhẳngđịnhmộtvấnđềlíthuyếtcủaphongcáchhọc,đólàmiêutảphânloạivàhiệuquảnghệthuậtcủab i ệ n pháptáchcâu

- Giúpchobảnthânngườiviếtcóthểhiểu,nhậnbiếtvàvậndụnglinhhoạtbiệnpháptáchc â u t r o n g v i ế t văn.Đồngt h ờ i bồidưỡngc h o bảnthânn ă n g lựcphântích,cảmthụvănhọc

- ĐềtàicònnhằmcungcấpnhữngkiếnthứccơbảnphụcvụchoviệchọctậpvàgiảngdạymônNgữVănsaunày

- Phântíchhiệuquảtutừcủaphéptáchcâutrongmộtsốtrườnghợpsửdụngtiêubiểu,đặcsắc.Từđórútranhậnxétvềgiátrị,tácdụngbiểuđạtcủab i ệ n pháptáchcâu

cáctrườnghợptáchcâutrongcáctrườnghợpcụthểtrongcáctácphẩm(vănb ả n ) thuộcphạmvinghiêncứucủađềtài.

- Xácđịnhhiệuquảtutừcủaphéptáchcâutrongcáctácphẩmvănxuôih i ệ n đạimàđềtàikhảosát

5.2 Phươngphápphânloại

Đâylàphươngphápdùngđểphânchiangữliệuđãthốngkêthànhcáct i ể u loạicụthểdựatrênnhữngtiêuchíđãđượcxácđịnh

5.4 Phươngphápmiêutả

Phươngphápnàyđượcsửdụngkhicầntáihiệnlạimộtngữliệuhoặc

5.5 Phươngphápsosánh

Phươngphápsosánhdùngđểđốichiếuhaihaynhiềucấutrúccúphápc ó giátrịtươngđương(cóthểtươngđươngvềcấutrúccúpháphoặccấutrúcvềnghĩa)nhằmlàmcơsởđểxácđịnhhiệuquảcủaviệcsửdụngcácbiếnthểc ú phápđượctạoratừphéptutừtáchcâu

1.2 C¬sënhËndiÖnt¸chc©u1.3 Ph©nlo¹it¸chc©uCh -

¬ ng2:Ph©ntÝchkÕtqu¶thèngkª

2.1 KÕtqu¶thèngkª2.2 Ph©ntÝchhiÖuqu¶nghÖthuËtcñaphÐpt¸chc©uK ÕtluËn:1trang

CHƯƠNG1CƠ SỞLÝLUẬN

1.1 Biệnpháptáchcâu

1.1.1 Địnhnghĩa

TácgiảĐinhTrọngLạcđịnhnghĩa:“Táchcâulàbiệnpháptutừđặctrưngcủacúphápbiểucảm,cụthểlàtáchriêngmộtcáchcódụngýtừmộtc ấ u trúccúphápthốngnhấtramộth a y nhiềubộphậnbiệtlậpvềmặtngữđiệu,táchxanhaubằngmộtchỗngắt(trênchữviếtthìbằngdấuchấmhoặcmộtdấutươngđương).[12,Tr.197]

Táchbiệtcóthểtácđộngqualạivớinhữngphươngtiệnbiểucảmkhácc ủ a cúphápnhư:lặp,sóngđôi…đểtăngcườngchúng

Trongtáchc â u , câuđ ư ợ c h i ệ n thựchóađ ầ y đủvềcấutrúcnhưngbịtáchrahaihaynhiềubộphận:bộphậntáchbiệtđượctạonênbởimộtthànhphầncâuđãđượctáchrakhỏinòngcốt,hoặcbởicácphầnnòngcốtđãbịtáchr a ; bộphậncònlạilàbộphậnxuấtpháthaybộphậntrungtâm

Vídụ:

“Nãixong,anhtavïngđứnglªn,giơtaych o àm mọingườirồiđiracửa.Mọi ngườinh×ntheoanhta.Imlặng”.

(NguyễnNgọcTư)(“Imlặng”làmộtbộphậntáchbiệtmangtínhvịngữ:“imlặng”làmộtđộngtừđồngchứcnăngvớiđộngtừ“nhìntheo”)

Vớitưcáchl à mộtbiệnphápt u từ,táchcâuđượcsửdụngt r o n g vănn g h ệ thuật,vănchínhluậnv à đ e m lạinhữngk h ả n ă n g biểucảm-c ả m xúc nhấtđịnh

1.1.2 Hiệuquảtutừcủabiệnpháptáchcâu

a Táchcâucóthểđượcdùngđểcụthểhóanộidungcủabộphậntrungtâm

VÝdô:

ỀDùợẺnhmÌcßnbiỏtbaongẹpngõng,cộcỡQuyởnvÌbÌtỡiợồui m lậng,nghượỏncĨctr¾ctrẽngoÌisụccèg¾ngcĐamÈnh

Choợ ỏ n l ó c ngoÌis ờ n n h Ì cỡớÓiBÌngcãh a i ợụacongĨi.ớãl Ì conVÌngAnhvÌconVÌnhKhuyởnỂ

(MaVÙnKhĨng)

e TĨchcờucãthốhoÌnthÌnhchụcnÙngtÓonhẺpợiơucóphĨp,nờngcaotÝnhhÈnhthĨichocờuvÙn.TrongchuçingƠlu,tĨchcờuợỈtÓonởn

nhƠngợ i ố m dõng,ợiốmnhÊn.Ngườiợ ả c khỡngch ừ chóýt h e o dâinéidungbiốuợÓtmÌcßntheodâicộợậcợiốmkỏtcÊucĐalêivÙn

r ú c c ú pháp.M ộ t tìnhc ả m mạnhmẽ,m ộ t nỗib ứ c x ú c n g ộ t ngạtđãchiphốinhịpvăn.Cũngdođó,tínhhìnhtháicủađoạnvănđ-

ợcnângcao.Tấtcảnhữngyếutốngônngữvớibiệnpháptutừtáchcâuvàmộtsốbiệnph

ápkhác

đãtạoranhữngảnhảođợcđađếngầnvớingờiđọcvànằmtrongthếgiớit h ự c ợtrangoàithếgiớinghệthuật

tại,v-Táchcâukhôngchỉxuấthiệntrongcúphápnghệthuật,nócòncómặtởh ầ u hếtcácphongcáchchứcn ă n g n h -

p h o n g cáchsinhh o ạ t h à n g ngày,p h o n g cáchchínhluận,phongcác hk ho a học,ph on gcáchhànhchính-côngv ụ…

Tuynhiênchỉtrongngônngữnghệthuật,táchcâumớithựcsựtrở thànhmộtbiệnpháptutừcógiátrịthẩmmĩ:tăngthôngtinbổsung,xâydựngcấutrúclờinóivănnghệthuật,gây

hiệuquảthẩmmĩ.Tronglờinóihộithoại,táchcâucógiátrịdiễncảm:thuhútsựchúýcủangờiđốithoại,thểhiệntìnhcảmtrựctiếpcủang-

ờinói.Còntronglờinóinghịluậnvàlờinóih à n h chính,nóchỉcógiátrịthôngtin:đảmbảohiệuquảthôngbáo

1.2 Cơsởnhậndiệntáchcâu

Cầnphânb i ệ t b i ệ n pháptut ừ táchcâuvớicâuđ ặ c b i ệ t ,

câutỉnhlợc.Kh iphânloạicâutheoc ấ u t ạ o ngữp h á p t h ì câuđơnđ ặ c biệt,c â u tỉnhl

-ợ c h a y “câu”dokếtquảcủaviệctáchcâuđềulànhữngcâukhôngcóđầyđủcácthànhphầnchủngữvịngữnhcâubìnhthờng.Vàchúngđ-

ợcsửdụngvớim ụ c đíchtutừrõrệtxuấtpháttừýđồcủatác giảkhisángtạorachúng

- Câuđơnđặcbiệtlàcâuđợccấutạobởimộttừ,mộtcụmtừ,trongđ ó

Câuđợctáchralàmộtbộphậncủacâuđitrớchoặcđisaunó.Các

quanhệtừ,cáckếtt ừ , p h ụ từhôứng…giữacâuđ

-ợ c táchv à câutrungtâmchínhlàdấuhiệuđểchúngtaxemxét,nhậndiệntáchcâu.Vídụ:

“Ngờitôithoắtlạnh,thoắtnóng.Rồibắtđầurun”

(“Hậuthiênđờng”-NguyễnThịThuHuệ)Dựavàochứcnăngng ữphápthìbộphậnđ-

ợctáchrađồngchứcnăngvớ i mộtbộphậncâutrớcnó

Theotácg i ả HoàngK i m Ngọctrongcuốn“TiếngViệtt h ự c h à n h ”

-N xb

VănhóaThôngtin-H.2007thì“Câubịtáchbaogiờcũngphảinằmsaum ộ t câutrọnvẹnnàođó”vàcóthểkiểmtrabằngcách“nếubỏdấuchấm,nósẽtrởthànhmộtbộphậncủacâutrớc”

Vídụ:

“Mặttrờiđỏlựngđằngtâynhmộtcụctiếtsống.Trònxoe”

( “Phùthủy”-NguyễnThịThuHuệ)Hoặcbộphậntáchcũngcóthểlàmộtvếcủacâughép

Vídụ:

“Cáisựt ấ t nhiênn ó p h ả i v ậ y , n ó n ê n v ậ y , m à c ũ n g l ắ mđiềubuồnp h i

ề n Bởivìcáibếpcòndùngchung”

(“Mùalárụngtrongvờn”-MaVănKháng)Nhữngcâuđ ợctáchnh-

trongcácví d ụtrênnếu đứngmộtmìnhhayn ế u xéttừbêntrongchúngthìđólànhữngc

âukhôngđầyđủ,câuquècâucụt( c â u s a i

ngữpháp).Nh-ngn ế u nhìnchúngt ừ b ê n ngoài,trongmốiquanh ệ v ớ i

nhữngcâukhác(đitr-ớchoặcsauchúng)thìchúnglànhữngcâubổsungt h ê m (khiđứngsau)hoặcchuẩnbị(khiđứngtrớc)chonhữngcâumàchúngc ó liênhệvềmặtngữphápvàngữnghĩa.1.2.3 Dựavàohiệuquảtutừ

Táchcâulàmộtbiệnpháptutừcúphápvành-ờiviết.Vìthếsửdụngphéptáchcâumanglạimộthiệuquảnhấtđịnh.Nhậndiệntáchc

đãnóiởtrên.Biệnpháptáchcâuluônđợcsửdụngvớimụcđíchvàdụngýcủang-âudựa

Nhđãnóiởtrên,câuđ-ợctáchranếuđứngmộtmìnhchúngsẽkhôngc ó ýnghĩa(cảvềngữphápvàngữnghĩa).TácgiảDiệpQuangBantrongcuốn“ N g ữ pháptiếngViệt”-

tập2,NxbGiáodục1997cũngviết:“Câud-ớibậctựt h â n n ó l à khôngcót í n h tựl ậ p v ề n g ữ phápv à n g ữ n g h ĩ a Vìv ậ y , m ộ t

đ ặ c

tr-ngcầnyếutrongsựtồntạicủanólàsựliênkếtvớicâulâncậnhữuquan”.T í n h chấtgắnbócủacâunàyvớicâukhácnóichungtrongmộttổchứcngônngữl ớ n hơncâuđ-ợcgọil à tínhl i ê n k ế t Tínhliênkếtg i ữ a cáccâuc ó t h ể

ợcbiểuhiệntờngminh,nghĩalàchỉđ-

đợcbiểuhiệntờngminhbằngcácyếutốngônngữbiểuthịnó,cũngcóthểkhôngđ-ợcthựchiệnquanộidungýnghĩavàtrậttựsắpxếpcủacâu.Nhìntrênđạithểtrongmộttổhợpnhiềucâu,thờngtồntạibakiểuliênkếtchínhsauđây:

- Liênkếthớnglùi(còngọilàhồicố)làmốiliênhệýcủacâusauvớic â u ớcnó,ngợchớngcủadòngâmthanhkhinóihớngvềquákhứ

tr-Vídụ:

“Huấnđivềtrạmmáy.Mộtmìnhtrongđêm”

(NguyễnThịNgọcTú)-Liênkếthớngtới(dựbáo)làmốiliênhệýcủacâuđứngtrớcvớicâu

đứngsaunó,thuậntheohớngcủadòngâmthanhkhinói,hớngvềtơnglai

Vídụ:

“Vềviệcriêng-suốtđờitôiphụcvụCáchmạng,phụcvụnhândân

Naydùphảitừbiệtthếgiớinàytôikhôngcóđiềugìphảihốihận,chỉtiếclàt i ế c rằngkhôngđợcphụcvụlâuhơnnữa,nhiềuhơnnữa”.

(HồChíMinh)

-

Liênkếthaihớng(songph-ơng)làmốiliênhệýcủacâuđứnggiữac ù n g mộtl ú c vớic â u đ ứ n g t r ớ c n ó ớngl ù i ) v à câuđứngs a u nó(hớngtớ i)

(h-Vídụ:

“Bácchắtchiuđ ể dànhđợchait r ă m Đ ô n g Dơng,địnhvềt ổ chứcc h o ớicáiSoanxongbáchãyvềhậuphơngmàtănggiasảnxuất,nộpt h u ế nôngnghiệpnuôiđồngđội

nóc-Vềhậuphơng…

Cấptrênchobácvềmấylợt,báccònchầnchừ”

(LêKhâm)Dựav à o nhữngcănc ứ đểnhậndiệnb i ệ n pháptáchcâun h -

trên(dựav à o ngữnghĩa,dựavàocấut ạ o ngữpháp,dựa vàohiệuquảtut ừ v à dựavà ot

í n h liênkếtgiữacáccâu), nhữngtrờnghợ pbộphậncâuđợctáchra đứngt r

-

Xétvếmặtcấutạo,nhữngtr-ờnghợpnàynếubỏdấuchấm,lậptứcnól à

mộtbộphậncủaphầncâuđứngtr-ớchoặcsaunó

- Xétvềmặtliênkết,cáccâunàyđasốliênkếtvớinhautheokiểuliênk ế t ớngtới(dựbáo):tứclàmốiliênhệýcủacâuđứngtr-

h-ớcvớicâuđứngs a u nó,thuậntheohớngcủadòngâmthanhkhinói,hớngvềtơnglai

- Xétv ề nộid u n g , nếuchúngt a đứngtrong“câu”m à nhìnnhậnt h ì c h ú n glànhữngcâukhônghoànchỉnh(câuquè,câucụt).Nhữngcâukiểunàykhôngc ó đ ờ i sốngt ự lập,chúngchỉcóý nghĩan h ờ b á m v à o nhữngcâul â n c ậ n hữuq u a n Nh-ngn ế u chúngtađứngt ro n g t ổ chứclớnhơncâum à nhìnnhậnthìchúngđóngvaitròlàthànhphầnbổsungchocâuhữuquan.Vìvậy

đểhiểuđợcýnghĩacủanhữngcâunàyphảidựavàonhữngcâulâncậnhữuquan

-

Xétvềhiệuquảtutừ,nhữngtr-ờnghợptáchcâunàycũngkhôngnằmngoàimụcđíchđó.Hiệuquảtutừcủanghệthuậtt

áchcâutrongnhữngtr-ờngh ợ p nàycóthểlàcụthểhóanộidungcủabộphậntrungtâmhayđặctảtrạngth áit

âmlí,cảmxúccủachủthể…,tùythuộcvàodụngýcủangờiviết

Trongkhoáluận,chúngtôisửdụngnhữngcăncứnàyđểnhậndiệnvàphânloạibiệnpháptáchcâu

1.3.1.1 Táchtrongphạmvicâu

- Táchtrạngngữ

Vídụ

“Bónghọngả vàonhau.ởcuốiđờng” (NguyễnThịThuHuệ)

- Táchvịngữ.

Ví dụ:

“Bộđộiđói.Mỏi.Buồnngủ.Ngứangáy”

(DẫntheoPhạmVănTình)1.3.1.2 Táchtrongphạmvicụmtừ

- Câughépđẳnglập:

+Câughépđẳnglậpcóquanhệliệtkê

Câughépđẳnglậplàcâughéptrongđócácvếcóvaitròngangnhau

(bìnhđẳngvớinhau)vềngữpháp.Cácvếtrongcâughépnàyđ-ợcliênkếtvớinhaubằngquanhệtừbìnhđẳngvớinhữngsắctháiýnghĩarấttinhtế.Mộtsốquanhệtừbìnhđẳngthờngdùngđểnốicácvếtrongcâughép

đẳnglậpđólà:

- Và,rồi(chỉquanhệliệtkêđồngthờihoặcnốitiếp)

- Còn, thì,mà,nhng(nhngmà)mangnộidungýnghĩađốichiếu

ợctách.Căncứvàocáckếttừvàýnghĩacủachúng,ng-

Khitáchvếcâughépđẳnglậpthìcácquanhệtừnêutrênsẽđứngởđầucâuđ-

ờitachiacâughépđẳnglậpthànhbốnloại.Vàt-ơngứngvớinó,chúngtacócáckiểutáchc â u trongcâughépđẳnglậpnhsau:

+Táchvếtrongcâughépđẳnglậpcóquanhệliệtkê,nốitiếp,giữacácv ế códùngquanhệtừ:Và,rồi…

Vídụ:

“Nhữngchiếclồngchimritrênnềnrơmvàngvàtiếnglúclắcmõc ủ a lũtrâuđangmùathongthả.Vàtừngbầychimchaocánhtrongnắng,líur í u đậutrĩucảnhữngngọngiang”

(“NgờiđậpáosôngNăng”-DơngBìnhNguyên)+Táchvếtrongcâughépcóquanhệqualại:V í dụ:

“Mẹkhócbaonhiêu.Mắttôikhôbấynhiêu”

(“Cònlạimộtvầngtrăng”-NguyễnThịThuHuệ)

Chơng2 PhânTíchKếtQủaThốngKê

Quakhảosátcáctácphẩmvănxuôihiệnđạicóthểthấybiệnpháptutừtáchcâuđ-Kếtquảcủaviệcvậndụngbiệnpháptutừtáchcâuđãtạoranhiềubiếnthểcúpháp:chúngcóthểl àmộtthànhphầncâu,mộtthànhtốtrongcụm từhoặcmộtv ế c ủ a câug h

é p

đ-ợctáchrat h à n h câuriêng.Nhữngb i ế n thểcúp h á p nàyn ế u táchrờik h ỏ i vănc ả n hkhóc ó t h ể chấpnhậnlàcâ u đ ầ y đủdo

ợ c sửdụngnhiềuhơncả:81phiếu(chiếm2 3 , 3 % ) , k i ể u t á c h trạngn g ữ thànhc â uriêngc ũ n g chiếmtỉl ệ k h á cao:7 8 phiếu( c h i ế m 2 2 , 4 % ) Điềunàylàd ễ h i ể

u , bởik h á c vớivănx u ô i truyềnthống,vănxuôihiệnđạiđisâuvàokhaithácthếgiớinộitâmnhânvật,chúýt ớ i nhữngdòngcảmxúc,nhữngtâmtrạng,nhữngsuyt-củaconngời,vìthếnhữngcâuvăntrongv ă n xuôihiệnđạicũngn g ắ n , đ ứ t đoạnnh-mạchcảmx ú c củaconn g -

ờ i vậy.Cáct á c g i ả sửdụngkiểutáchv ị ngữv ớ i tầns ố c a o nhằmnhấnmạnhnộidungcủacâu,củađoạn,nhấnmạnhdòngcảmxúc,tâmt r ạ n g Việctáchv ị n g ữ haytrạngngữr a thànhcâuriêngt ạ o s ự chúý c h o ng-

hiệuquảnghệthuậtcủaphéptáchcâutrongcáctácphẩmvănxuôiViệtNamh i ệ n đại.2.2.1 Táchcâutrongcâuđơn

ợngcủatácphẩmkhônglớn,dùtácgiảkhôngđisâumiêutảngoạihình,chiềuhớngđ-ợngnhânvậtv ẫ n h i ệ n lênm ộ t cáchrõnét.T á c p h ẩ m “Chịt ô i ” c ủ a NguyễnThịTh

uH u ệ l à mộtvíd ụ t i ê u b i ể u Truyệnchỉv ẻ n v ẹ n c h a đầ y batrangg i ấ y

nh-ngbằngcáchl ự a chọnvàtáihiệnnhữngc h i tiếtnhữngsựkiệnchínhcótínhchấtquantrọng,điểnhìnhtrongcuộcđờinhânvật,tácgiảđãlàmhìnht-

ợngnhânvậthiệnlênmộtcáchđầyđủ,rõnét

Nhanđ ề c ủ a truyệnlà“ C h ị t ô i ” B ằ n g cáchl ấ y nhânv ậ t chínhđểđặtt ê n t á

cp h ẩ m , tác g i ả đãphầ nn à o nóiv ớ i bạnđ ọ c nộidungmàt á c p h ẩ m đ ề cậ p Đól àhìnhảnhngờichị,ởmộtvùngquênghèo,chịuthơngchịukhó,

giàuđứchisinh Từnhỏchịđãđảmđangtrongcôngviệcgiađình,rồivìbốm ẹ , v ì c

ácemthânyêuchịđ ã khôngquảnkhók h ă n , his i n h c ả tuổithanhx u â n củamìnhđểgánhváctráchnhiệmchămlochogiađình,lochocácem

ănhọc.Chịkhôngmảymaynghĩgìchoriêngmình.Chịđilàmănxa.Trongc â u chuyệnchịchỉm ộ t lầnduyn h ấ t xu ấ t hiệnt r ự c tiếpđólàở cuốitruyện.N h -

n g ờichịhiệnlênđầyđủ,sắcnétvàýnghĩa

qualờikểcủangờimẹ,quasuynghĩvàsựthayđổicủangờiemthìhìnhảnhng-

Trongsuynghĩcủang-ờiemlúcnàythì:“Chịvừagầngũi,vừaxaxôi.H à n g chụcnămrồicòngì”.ởđây,nghệthuậttáchcâuđ-

Nh-vậy,NguyễnThịThuHuệđ ã rấtthànhcôngtrongviệcs ử dụngn g h ệ thuậttáchcâuđểt

áchtrạngngữthànhcâuriêng.Nhờthếmàcâuvănđạth i ệ u quảnghệthuậtcao,nókhôngchỉnhấnmạnhvàothờigianđ-

ợcnóiđến,d i ễ n t ả sâusắctâmlý,tìnhcảmc ủ a nhânvậtmàcònt h u h ú t s ự c h ú ý c ủ angờiđọc