Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)

Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)Dạy học theo hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán (tt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN THỊ THANH TUYÊN

D¹Y HäC THEO H¦íNG Hç TRî HäC SINH LíP 4

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Trường

Họp tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 vào hồi … giờ … ngày … tháng… năm 2016

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

Thư viện Quốc Gia, Hà Nội

hoặc Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

1 Nguyễn Thị Thanh Tuyên (2011), Dạy học phân hóa môn toán cho học sinh

yếu kém ở trường THPT, Tạp chí Giáo dục số đặc biệt 12/2011 trang 78,79

2 Nguyễn Thị Thanh Tuyên (2013), Một số kết quả nghiên cứu về học sinh học

kém , Tạp chí giáo dục số đặc biệt 8/2013 trang 34, 35, 36

3 Nguyễn Thị Thanh Tuyên (2013), Một số nguyên tắc sử dụng phương tiện trực

quan trong dạy học toán cho học sinh học lực yếu kém, Tạp chí Giáo dục số

323 kì 1 (12/2013) trang 47,48

4 Nguyễn Thị Thanh Tuyên (2014), Giúp đỡ học sinh học kém toán ở tiểu học

theo tiếp cận cá biệt, Tạp chí Khoa học trường Đại học Sư Phạm Hà Nội, số

đặc biệt công bố các công trình hội thảo: Nghiên cứu giáo dục toán học theo hướng phát triển năng lực người học, giai đoạn 2014-2020, Volume 59, Number 2A, 2014, trang 216 đến 220

5 Nguyễn Thị Thanh Tuyên (2015), Một số phương pháp xác định học sinh học

kém toán tiểu học, Tạp chí khoa học giáo dục Viện khoa học giáo dục Việt

Nam, số đặc biệt tháng 4 - 2015 trang 29,30,31,32

6 Nguyen Thi Thanh Tuyen (2015),Designing a Classification Toolkit for

Mathematically - Deficient 4th Grade Students: A Case Study in Vietnam,

International Journal of Learning, Teaching and Educational Research

Vol 14, No 2, pp 68-86, December 2015

7 Nguyen Thi Thanh Tuyen (2015), Forming Self-Study Skills for Students Bad at

Math in High Schools in Vietnam, International Journal of Learning, Teaching and

Educational Research

Vol 14, No 2, pp 53-67, December 2015

8 Nguyễn Thị Thanh Tuyên (2017), Thực trạng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó

khăn trong học Toán ở các trường tiểu học, Tạp chí khoa học trường Đại học

Sư phạm Hà Nội 2, số 48 (tháng 4 năm 2017) trang từ 130 đến 138

9 Nguyễn Thị Thanh Tuyên (2017), Vận dụng lí thuyết đa trí tuệ trong dạy học

cho học sinh gặp khó khăn trong học toán ở tiểu học , Kỷ yếu hội thảo khoa

học quốc tế “Phát triển năng lực sáng tạo và cơ hội cho các ý tưởng kinh doanh khởi nghiệp”, tổ chức tại trường Đại học Giáo Dục - Đại học Quốc Gia Hà Nội tháng 8 năm 2017, trang 210 đến 218

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Học sinh (HS) gặp khó khăn trong học toán (GKKTHT) luôn tồn tại khách quan trong mỗi nhà trường Tiểu học (TH) Trong nhóm đó, một thành phần không nhỏ, mặc dù không khuyết tật, không có vấn đề về sức khỏe, nhưng vẫn khó khăn trong việc thực hiện các phép tính cơ bản đến tận cuối cấp tiểu học Thực trạng đó dẫn đến nỗi bức xúc của xã hội Tuy nhiên, ở nhiều nước trên thế giới thì thực tiễn này không phải là hiện tượng lạ Theo W K Brennan , có khoảng 13% học sinh GKKTHT ở tiểu học và trong đó 5% gặp trở ngại nghiêm trọng, chưa hình thành được kĩ năng tính toán cơ bản mặc dù không nằm trong bất kì diện khuyết tật nào

TH là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân Trong đó môn Toán ở TH giúp cho HS có những kiến thức cơ sở ban đầu về toán học Trong

đó, môn toán lớp 4 là một mắt xích quan trọng trong chuỗi kiến thức toán ở TH

Vì thế, để giúp HS hoàn thành chương trình môn toán TH thì phải ôn luyện chắc kiến thức toán đặc biệt ở giai đoạn lớp 4 Tuy nhiên, thực trạng học sinh GKKTHT lại tăng dần theo khối lớp và chiếm tỉ lệ lớn nhất ở giai đoạn lớp 4 Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII

đã khẳng định: “Nâng cao chất lượng toàn diện bậc tiểu học Thực hiện công bằng

xã hội trong giáo dục và đào tạo” Thực hiện nghị quyết đó, Bộ Giáo dục và đào tạo đã chỉ đạo dạy học sát đối tượng, dạy học gắn liền với thực tiễn Nhiều phương pháp dạy học đã được đổi mới và áp dụng nhằm tăng cường hiệu quả học tập cho

HS Điều này tạo cơ hội thuận lợi cho nhiều học sinh GKKTHT Tuy nhiên, một

số HS vẫn gặp nhiều trở ngại trong học toán, đặc biệt là ở giai đoạn lớp 4 Một phần do đặc trưng của môn toán lớp 4 có nhiều kiến thức mới và rất logic với nhau Mặc dù không gây quá tải cho HS lớp 4 nói chung nhưng luôn nặng đối với những HS học chậm Tình trạng HS thiếu hụt những kiến thức kĩ năng cơ bản cũng cần phải nói tới một phần nguyên nhân là do thiếu vắng các biện pháp hỗ trợ phù hợp với đặc điểm, nhu cầu của HS

Ở trong nước cũng như trên thế giới, đã có nhiều công trình nghiên cứu về học sinh GKKTHT Các nghiên cứu tập trung chủ yếu đến việc tìm hiểu các nguyên nhân từ yếu tố sinh học, di truyền, HS thiểu năng, khuyết tật Một số nghiên cứu lại quan tâm đến vấn đề tìm hiểu đặc điểm nhu cầu nhận thức HS và cơ chế lĩnh hội của học sinh GKKTHT Vấn đề đặt ra là ngoài việc xác định được học sinh GKKTHT với những vốn kinh nghiệm toán hiện tại, cần phải xác định được

đặc điểm và loại hình trí tuệ nổi trội của từng HS Giáo viên (GV) có thể tận dụng điểm mạnh về loại hình trí tuệ HS để chuyển hóa kiến thức toán thành những dạng khác nhau phù hợp với thế mạnh của từng học sinh GKKTHT, giúp học sinh GKKTHT dễ dàng tiếp thu những kiến thức còn thiếu hụt Về vấn đề này cho đến nay vẫn chưa được tác giả nào đi sâu nghiên cứu

Từ các lí do trên, chúng tôi lựa chọn và nghiên cứu đề tài: “Dạy học theo

hướng hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán’’

Hoạt động dạy học cho HS gặp khó khăn trong học toán ở tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Mối quan hệ giữa hoạt động dạy học toán ở tiểu học và đặc điểm loại hình trí tuệ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

4 Giả thuyết khoa học

Nếu các biện pháp hỗ trợ HS lớp 4 GKKTHT đã xây dựng phù hợp với đặc điểm năng lực nhận thức và chú ý đến điểm mạnh về loại hình trí tuệ của mỗi HS thì có thể khắc phục tình trạng học sinh GKKTHT, góp phần nâng cao chất lượng học tập

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu làm rõ các khái niệm và các vấn đề lý luận có liên quan: năng lực nhận thức toán học, học sinh gặp khó khăn trong học tập, học sinh GKKTHT lớp 4,

hỗ trợ HS lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

- Nghiên cứu việc vận dụng thuyết đa trí tuệ vào việc hỗ trợ học sinh tiểu học gặp khó khăn trong học toán

- Nghiên cứu thực tiễn để xác định những nguyên nhân gây nên tình trạng khó khăn trong học toán của HS lớp 4

- Tìm hiểu thực trạng việc hỗ trợ HS lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

- Đề xuất các biện pháp hỗ trợ HS lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

- Thực nghiệm khoa học để khẳng định tính hiệu quả và khả thi của các biện pháp hỗ trợ HS lớp 4 gặp khó khăn trong học toán đã xây dựng

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp (case-study)

-Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

7 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung nghiên cứu: Luận án chỉ tập trung nghiên cứu và đề xuất các biện pháp hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

- Đối tượng điều tra: HS lớp 4 gặp khó khăn trong học toán, GV dạy toán lớp

4 và phụ huynh HS lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

- Địa bàn khảo sát thực tế trong 2 tỉnh Phú Thọ, Thái Nguyên gồm các trường : TH Cao Mại, TH Tứ Xã 2, TH Linh Thông

- Thời gian khảo sát thực tế : học kì 2 năm học 2013-2014, học kì 1 năm học 2014-2015

- Tổ chức thực nghiệm khoa học trong 2 tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc gồm các trường: Trường TH Cao Mại ,TH Tứ Xã 2, TH Sơn Dương, TH Hùng Vương

- Thời gian thực nghiệm khoa học: trong 2 năm học 2014 – 2015; 2015 - 2016

8 Những luận điểm đƣa ra bảo vệ

8.1 Có thể nhận diện học sinh GKKTHT bằng kinh nghiệm quá trình dạy học của giáo viên Việc sử dụng quy trình xác định học sinh GKKTHT như đề xuất của luận án, có thể xác định được HS lớp 4 GKKTHT, đồng thời phân loại và chỉ

ra được những thiếu sót của HS trong từng nội dung toán học

8.2 Mỗi HS lớp 4 kể cả học sinh GKKTHT đều có xu hướng phát triển về một hay một số dạng trí tuệ nào đó Việc dạy học theo hướng hỗ trợ HS lớp 4 GKKTHT quan tâm đến đặc điểm nhận thức, loại hình trí tuệ nổi trội của HS là phù hợp với đặc điểm phát triển và phong cách học tập của HS Góp phần cải thiện mức độ nhận thức toán cho HS lớp 4 GKKTHT

8.3 Một số biện pháp hỗ trợ HS lớp 4 GKKTHT đề xuất trong luận án là khả thi và hiệu quả

9 Những đóng góp mới của luận án

Chương 1 Cơ sở lý luận của việc hỗ trợ HS lớp 4 GKKTHT

Chương 2 Cơ sở thực tiễn của việc hỗ trợ HS lớp 4 GKKTHT

Chương 3 Các biện pháp hỗ trợ học sinh lớp 4 GKKTHT

Chương 4 Thực nghiệm sư phạm

- Một là: Đã có rất nhiều nghiên cứu cho thấy bản chất HS gặp khó khăn trong học tập nói chung và biểu hiện học sinh GKKTHT nói riêng Tuy nhiên cần làm sáng tỏ hơn khái niệm học sinh GKKTHT tiểu học, phân loại kĩ hơn về các loại hình học sinh GKKTHT ở TH

- Hai là: Trong các nghiên cứu về đặc điểm học sinh GKKTHT tiểu học đã được nói tới hai yếu tố: đặc điểm tư duy liên quan đến khả năng nhận thức và đặc điểm định hướng cá nhân trong đó nói về thái độ học tập của HS Tuy nhiên, cần mô tả cụ thể hơn

về đặc điểm chú ý, đặc điểm ghi nhớ, đặc điểm khái quát hóa trừu tượng hóa, đặc điểm

về loại hình trí tuệ nổi trội hay đặc điểm tính cách của học sinh GKKTHT TH

- Ba là: Đã có những nghiên cứu đưa ra các giải pháp hỗ trợ học sinh GKKTHT Tuy nhiên, các nghiên cứu mới định hướng ở tầm vĩ mô Đến nay, vẫn chưa một tài liệu chuyên biệt nào cũng như chưa có công trình nghiên cứu cụ thể nào đưa ra được biện pháp hỗ trợ học sinh GKKTHT ở TH, nhất là ở lớp 4

1.2 Học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

1.2.1 Quan niệm về học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

Có rất nhiều quan niệm khác nhau về học sinh GKKTHT Trong nghiên cứu này, chúng tôi thống nhất với quan niệm của Surabhi Verma về học sinh

GKKTHT và được mô tả như sau: “học sinh GKKTHT là những học sinh có khả

năng tiếp thu các tri thức toán học, nhưng với mức độ dưới mức trung bình so với các bạn cùng độ tuổi Để nắm bắt những khái niệm toán, học sinh GKKTHT cần nhiều thời gian hơn, cần số lần lặp lại nhiều hơn; Nếu được phát hiện và hỗ trợ kịp thời của giáo viên thì có thể thành công trong học tập môn toán Ở học sinh GKKTHT, các kỹ năng mang tính lập luận thường diễn ra chậm, làm cho việc học toán và nắm bắt, vận dụng những khái niệm mới trở nên khó khăn” Tuy nhiên,

một điều đặc biệt là học sinh GKKTHT không cần giáo dục đặc biệt Các yếu tố

về sức khỏe, hoàn cảnh khó khăn hay những khiếm khuyết về trí tuệ đều không phải là nguyên nhân của việc GKKTHT

1.2.2 Biểu hiện của học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

- Qua thái độ khi nghe giảng và thực hiện nhiệm vụ trên lớp: Với học sinh

GKKTHT nhìn chung biểu hiện bề ngoài là thái độ thờ ơ đối với học tập, ngại

cố gắng, thiếu tự tin Một số trường hợp chán học, không tập trung, uể oải trong giờ học, lảng tránh sự chú ý của GV tới mình, không chịu ghi bài, hay làm việc riêng do đó việc tiếp thu bài chậm

- Biểu hiện qua các sai lầm về toán học: Với những học sinh GKKTHT ở

tình trạng trầm trọng, thường có nhiều biểu hiện về hổng kiến thức kĩ năng như: chưa thuộc bảng nhân chia, thậm chí có em không thực hiện được phép tính cộng trừ có nhớ, không biết quy tắc cộng, quy tắc nhân chia theo hàng dọc

Với học sinh GKKTHT dạng thời điểm thường khó phát hiện nếu chỉ nhìn vào điểm số cuối cùng của bài kiểm tra Tuy nhiên đi vào chi tiết các kết quả sai sẽ phát hiện ra những sai lầm thường gặp của học sinh

1.2.3 Đặc điểm học sinh gặp khó khăn trong học toán

- Về đặc điểm nhận thức: Học sinh GKKTHT thường khó nhớ các thông tin toán học qua thị giác và thính giác Chính dựa trên đặc điểm của trí nhớ mà người

ta dễ dàng phân biệt học sinh GKKTHT với những học sinh khác trong trường học Học sinh GKKTHT cũng thường bị chi phối nhiều bởi các kích thích của các tác nhân cũ nên rất khó chuyển sự chú ý của mình đến kích thích mới Sức bền chú

ý của các em kém nên học sinh chỉ tập trung được trong thời gian ngắn, lơ đãng hay bị chi phối với tất cả những hoạt động ở xung quanh

- Về Đặc điểm về xã hội và cảm xúc: Học sinh GKKTHT thường có tâm lý

không ổn định từ cấp độ nhẹ đến cấp độ nghiêm trọng Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng khoảng 70% học sinh GKKTHT đánh giá mình thấp trong nhận thức Trong khi đó, học sinh GKKTHT đều là những học sinh có trí tuệ bình thường

1.2.4 Xác định học sinh gặp khó khăn trong học toán

Trong thực tế, thông qua quan sát, tiếp xúc hàng ngày với HS, GV có thể phát hiện được các biểu hiện khó khăn của HS trong học toán, song thường nhầm lẫn, cho rằng do HS lười biếng, không cố gắng Những biểu hiện này không chỉ xuất hiện ở học sinh GKKTHT mà có thể bắt gặp ở HS tăng động giảm chú ý, lười biếng, thiếu động cơ học tập Vì vậy, cần có các công cụ, cách thức sàng lọc, cách thức xác định học sinh GKKTHT, giúp xác định đúng đối tượng và phân loại được những dạng khác nhau của học sinh GKKTHT

1.2.5 Nguyên nhân học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

Thứ nhất, do đặc trưng của môn toán với tính trừu tượng và logic cao, nhất là trong giai đoạn lớp 4 Kiến thức toán lớp 4 là mắt xích chuyển tiếp giữa các vòng

số Sự mở rộng vòng số trong mạch kiến thức số học kéo theo những mở rộng kiến thức ở các mạch kiến thức khác: hình học, đại lượng, thống kê và nhất là trong các bài toán có lời văn; Thứ hai, do phương pháp và cách thức tổ chức dạy học của GV: dạy học phân hóa trên lớp học còn mang tính chất hình thức, dạy chưa sát đối tượng, chưa có biện pháp phù hợp trong công tác hỗ trợ học sinh GKKTHT; Thứ

ba, do thiếu sót trong bản thân học sinh: còn hạn chế trong tư duy toán học, chưa

cố gắng, thiếu tích cực, thiếu tự giác trong học tập

1.2.6 Phân loại học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

Có nhiều cách để phân loại học sinh GKKTHT Tuy nhiên, với HS lớp 4 có thể phân loại theo nội dung học tập gồm: HS gặp khó khăn trong tính toán; HS gặp khó khăn trong nhận diện và ghi nhớ các khái niệm và công thức liên quan đến học hình; HS gặp khó khăn trong việc nhận biết các đại lượng và chuyển đổi giữa các đơn vị, HS gặp khó khăn trong việc giải toán có lời văn Cũng có thể phân loại theo mức độ trầm trọng của tình trạng GKKTHT để chia thành 2 nhóm: nhóm 1 – gặp khó khăn thường xuyên; nhóm 2 – Gặp khó khăn thời điểm

1.3 Hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

Trên cơ sở nghiên cứu một số lí thuyết liên quan đến việc hỗ trợ học sinh GKKTHT Chúng tôi định hướng biện pháp hỗ trợ HS lớp 4 GKKTHT như sau: Thứ nhất, cần đưa ra quy trình và công cụ để xác định chính xác những học sinh GKKTHT Sau đó xác định mục tiêu và lập kế hoạch chi tiết cho việc hỗ trợ từng học sinh GKKTHT; Thứ hai, cần thiết kế nội dung dạy học phù hợp với mức độ nhận thức của học sinh GKKTHT; Thứ ba, cần sử dụng các biện pháp dạy học phân hóa, dạy học cá nhân lưu ý đến loại hình trí tuệ nổi trội ở học sinh để giúp học sinh GKKTHT thêm cơ hội thành công trong học toán; Thứ tư, cần xây dựng hệ thống bài tập hỗ trợ học sinh lóp 4 GKKTHT thực hành để rèn kĩ năng toán cơ bản; Thứ năm, cần tăng cường các hình thức học tập hợp tác nhóm, hợp tác với gia đình hỗ trợ học sinh GKKTHT;Thứ sáu, cần phải có những công cụ đánh giá được sự tiến bộ của học sinh lớp 4 GKKTHT

Kết luận chương 1

Học sinh GKKTHT được quan tâm nghiên cứu từ rất nhiều năm, ở trong nước cũng như ở nhiều quốc gia trên thế giới Xu hướng nghiên cứu về học sinh GKKTHT được tiếp cận đa ngành, với sự tham gia của các chuyên gia nhiều lĩnh vực: Tâm lí học, Giáo dục học và cả lĩnh vực thần kinh học Trong đó các nhà Giáo dục có vai trò đặc biệt trong hỗ trợ học sinh GKKTHT

Học sinh GKKTHT là những học sinh có khả năng tiếp thu các tri thức toán học, nhưng với mức độ dưới mức trung bình so với các bạn cùng độ tuổi Những biểu hiện qua hành vi, thái độ hay kết quả bài kiểm tra định kì chưa đủ để xác đinh học sinh GKKTHT Việc nhận diện một học sinh GKKTHT cần kết hợp xác định

bằng định tính và định lượng, không chỉ xác định những thiếu sót trong từng kĩ năng toán của học sinh mà cần nắm bắt được đặc điểm phát triển, nhận thức, tính cách, điểm mạnh và hạn chế của từng học sinh Từ đó mới đưa ra được biện pháp

hỗ trợ phù hợp

Việc tìm hiểu nguyên nhân học sinh GKKTHT vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau Tuy nhiên, HS lớp 4 GKKTHT không thể không kể tới các yếu tố đặc trưng của môn toán lớp 4, những hạn chế trong nhận thức của học sinh và những biện pháp dạy học chưa phù hợp của giáo viên

Ở mọi khối lớp và cấp học, học sinh GKKTHT luôn cảm giác mất tự tin về

sự thất bại của mình trong học tập, xem vấn nạn ấy như một khuyết tật bẩm sinh không chữa chạy được Tuy nhiên, lí thuyết Đa trí tuệ của Howard Gardner đã thừa nhận hoàn cảnh văn hóa của trí tuệ, đã tính đến nhiều năng lực của con người Trường học đã bỏ rơi các em có thiên hướng học tập thông qua âm nhạc, vận động, thị giác…đồng thời lèo lái tất cả mọi người đi cùng một con đường và chịu chung một sự đánh giá và phán xét Trong khi đó, nhiều học sinh có thể học tập tốt hơn nếu chúng được tiếp thu kiến thức bằng chính thế mạnh của chúng

2.1.2 Đặc điểm học sinh lớp 4

HSTH nói chung và HS lớp 4 nói riêng có những nét đặc trưng về đặc điểm tâm lí Trong đó yếu tố tình cảm có mối quan hệ với các thuộc tính tâm lí của nhân

cách và chi phối toàn bộ các thuộc tính đó

2.2 Thực trạng học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán và hỗ trợ học sinh lớp

4 gặp khó khăn trong học toán

Mục đích khảo sát

Sử dụng bộ công cụ khảo sát nhằm nhận diện học sinh GKKTHT lớp 4 Đánh giá sâu để xác định những thiếu sót trong các kĩ năng toán cơ bản ở lớp 4, những sai lầm của học sinh GKKTHT trong từng nội dung toán Bên cạnh đó tìm hiểu thực trạng hoạt động hỗ trợ học sinh GKKTHT lớp 4

Nội dung khảo sát

Hoạt động khảo sát tập trung vào một số nội dung sau: nhận diện học sinh GKKTHT lớp 4; đặc điểm học sinh GKKTHT lớp 4; Nguyên nhân học sinh GKKTHT; Thực trạng hỗ trợ học sinh GKKTHT lớp 4

Phương pháp khảo sát

Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động học tập của HS; Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi; Phương pháp quan sát và phương pháp đàm thoại; Phương pháp điều tra viết; Phương pháp thực nghiệm phát hiện tự nhiên; Phương pháp phân tích tiểu sử HS; Phương pháp xử lí thông tin, số liệu

Kết quả khảo sát

- Kết quả khảo sát về kĩ năng toán của học sinh lớp 4: Qua các vòng khảo sát

về đánh giá sàng lọc ban đầu và khảo sát chuyên sâu theo từng mạch kiến thức toán Chúng tôi xác định được tỉ lệ HS lớp 4 GKKTHT ở các trường tiểu học chiếm 12,8% trong đó 4,5% rơi vào tình trạng gặp khó khăn nghiêm trọng, 8,3% gặp khó khăn trong một số nội dung toán của lớp 4 Với những khó khăn và sai lầm trong học toán lớp 4 như sau: (i) Khó khăn và sai lầm trong thực hiện các phép tính cơ bản (Sai lầm trong kĩ thuật đặt tính và thực hiện phép tính; Sai lầm khi thực hiện dãy nhiều phép tính; Sai lầm khi thực hiện phép tính có dấu ngoặc;

Sai lầm khi thực hiện phép tính với phân số; Khó khăn và sai lầm trong thực hiện

các bài tập về hình học; Sai lầm khi sử dụng công thức để giải toán; Thực hiện tính toán mà không đưa các số đo về cùng đơn vị đo; Nhầm lẫn giữa đơn vị diện tích

và đơn vị độ dài) (ii) Khó khăn và sai lầm trong khi giải toán có lời văn ( Sai lầm trong việc ghi lời giải; Ghi kèm đơn vị trong phép tính; Ghi phép tính theo cột dọc; Sai lầm trong ghi đáp số của phép toán; Hiểu sai yêu cầu bài toán; Hiểu sai các dữ kiện bài toán; Trình bày lời giải không đầy đủ) (iii) Khó khăn và sai lầm trong khi làm các bài tập về đại lượng ( Sai lầm khi chuyển đơn vị này sang đơn vị khác; Thực hiện phép toán giữa các đơn vị đo khác nhau; Xác định cơ số giữa đơn

vị đo độ dài và đơn vị đo diện tích; Sai lầm khi so sánh các đại lượng trong bài toán có lời văn; Sai lầm khi thực hành đo)

- Kết quả xác định loại hình trí tuệ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

Nhóm học sinh GKKTHT lớp 4 cũng có xu hướng phát triển mạnh về các loại hình trí tuệ không gian, vận động, ngôn ngữ và hướng ngoại Tuy nhiên, các

em đạt mức độ giỏi nhiều nhất với loại hình trí tuệ không gian, vận động Với loại hình trí tuệ ngôn ngữ, hướng ngoại phần lớn các em chỉ đạt đến mức độ điểm khá, rất ít em đạt đến điểm giỏi Đặc biệt, hầu hết học sinh GKKTHT lớp 4 bị hạn chế

về trí tuệ logic – toán Trí tuệ âm nhạc, tự nhiên và nội tâm chủ yếu ở mức điểm trung bình

- Thực trạng nguyên nhân học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán; có rất

nhiều nguyên nhân gây nên tình trạng học sinh GKKTHT lớp 4 Song ba nhân tố sau

có thể coi là những nguyên nhân cơ bản: Thứ nhất, về phía học sinh: Mặc dù không

có vấn đề về sức khỏe, hay vấn đề về trí tuệ nhưng kết quả điều tra đặc điểm HS cho thấy: học sinh GKKTHT khối lượng chú ý thấp, khả năng chú ý và ghi nhớ kém, khả năng khái quát hóa và trừu tượng hóa kém là những nguyên nhân chính từ phía học sinh gây nên sự học kém; Thứ hai, về phía gia đình: phần lớn các gia đình có học sinh GKKTHT lớp 4 chưa quan tâm đầy đủ đến việc học của con, chưa theo dõi việc học của con, chưa biết những khó khăn con đang gặp phải, chưa biết cách động viên con học Một số gia đình cũng đã rất quan tâm đến việc học của con, biết đến tình trạng GKKTHT của con mình nhưng chưa đủ kiến thức hoặc phương pháp để hỗ trợ con học; Thứ ba, về phía giáo viên và nhà trường: mặc dù xếp thứ bậc cuối cùng trong đánh giá của giáo viên về nguyên nhân học sinh GKKTHT Tuy nhiên, kết quả nhận thức của HS là sản phẩm của công tác giáo dục Để dạy sát đối tượng và sử dụng biện pháp hỗ trợ hợp lí luôn là vấn đề khó khăn cần được nghiên cứu giải quyết trong mọi thời kì của giáo dục

- Thực trạng hoạt động hỗ trợ học sinh lớp 4 gặp khó khăn trong học toán

Thực tế điều tra về hoạt động hỗ trợ học sinh GKKTHT ở các trường TH cho thấy: ở các trường TH về cơ sở vật chất, điều kiện PTDH khá đầy đủ và phong phú về chủng loại Tuy nhiên, trong tổ chức DH hỗ trợ học sinh GKKTHT còn chưa linh hoạt Các nhóm học tập hỗ trợ học sinh GKKTHT cũng chủ yếu theo

vị trí ngồi của HS, chưa có sự linh hoạt trong việc tổ chức nhóm như nhóm cùng trách nhiệm, nhóm tự nguyện hỗ trợ học sinh GKKTHT, chưa thành lập được các nhóm học theo sở trường HS Chưa tận dụng các PTDH phong phú sẵn có, các trò chơi học tập để tổ chức DH theo hướng phát huy trí tuệ nổi trội giúp học sinh