Mối quan hệ giữa tiền lương khu vực công với tham nhũng và các khuyến nghị

Tiền lương trong khu vực công là vấn đề rất được quan tâm trong nhiều năm qua, tiền lương là khoản thu nhập ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của cán bộ, công chức, viên chức; tác động đến năng suất, hiệu quả công tác, chất lượng dịch vụ công. Chính vì vậy, khi tiền lương ở khu vực công không đủ đáp ứng nhu cầu cần thiết, thõa mãn cho người lao động trong khu vực công sẽ nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực, trông đó không thể không nhắc đến tham nhũng. Tiền lương trong khu vực công và tham nhũng là hai vấn đề có mối quan hệ tác động qu lại. Khi vấn đề tham nhũng xuất hiện và ngày một nghiêm trọng thì ngân sách Nhà nước chi trả cho số lượng cán bộ, công chức, viên chức cũng bị ảnh hưởng rất nhiều. Nhận thấy tầm quan trọng của vấn đề này, em xin chọn đề tài “ Mối quan hệ giữa tiền lương khu vực công với tham nhũng và các khuyến nghị” để nghiên cứu và trình bày bài tiểu luận học phần Tiền lương trong khu vực công.

LỜI MỞ ĐẦU

Tiền lương trong khu vực công là vấn đề rất được quan tâm trong nhiều năm qua, tiền lương là khoản thu nhập ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của cán bộ, công chức, viên chức; tác động đến năng suất, hiệu quả công tác, chất lượng dịch vụ công Chính vì vậy, khi tiền lương ở khu vực công không đủ đáp ứng nhu cầu cần thiết, thõa mãn cho người lao động trong khu vực công sẽ nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực, trông đó không thể không nhắc đến tham nhũng Tiền lương trong khu vực công và tham nhũng là hai vấn đề có mối quan hệ tác động qu lại Khi vấn đề tham nhũng xuất hiện và ngày một nghiêm trọng thì ngân sách Nhà nước chi trả cho số lượng cán bộ, công chức, viên chức cũng bị ảnh hưởng rất nhiều

Nhận thấy tầm quan trọng của vấn đề này, em xin chọn đề tài “ Mối quan hệ giữa tiền lương khu vực công với tham nhũng và các khuyến nghị” để nghiên cứu và trình bày bài tiểu luận học phần Tiền lương trong khu vực công

Do kiến thức bản thân cũng như thời gian còn hạn chế, bài viết không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ cô giáo để bài viết được hoàn thiện hơn

Qua đây, em xin cảm ơn cô giáo đã tận tình hướng dẫn, truyền tải những kiến thức cần thiết và quan trọng trong học phần giúp em hoàn thành đề tài này !

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Một số khái niệm cơ bản

- Khu vực công: Là khu vực phản ánh hoạt động kinh tế - chính trị - xã hội do

Nhà nước quyết định

- Tiền lương trong khu vực công: Là số lượng tiền Nhà nước trả cho cán bộ,

công chức, viên chức, những người lao động làm việc trong khu vực công căn cứ vào

số lượng, chất lượng lao động người lao động đóng góp phù hợp với quy luật cung cầu trên thị trường, ngân sách quốc gia và các quy định của pháp luật

- Tham nhũng: Là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức

vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi Người có chức vụ, quyền hạn chỉ giới hạn ở những người làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc hệ thống chính trị; nói cách khác là ở các cơ quan, tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sách, vốn, tài sản của Nhà nước Việc giới hạn như vậy nhằm tập trung đấu tranh chống những hành vi tham nhũng ở khu vực xảy ra phổ biến nhất, chống có trọng tâm, trọng điểm, thích hợp với việc áp dụng các biện pháp phòng, chống tham nhũng như: kê khai tài sản, công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị, xử lý trách nhiệm của người đứng

đầu (Luật Phòng, chống tham nhũng Việt Nam)

1.2 Mối quan hệ giữa tiền lương và tham nhũng

1.2.1 Tác động của tiền lương khu vực công đến tham nhũng

Trong những năm gần đây, mức lương cơ sở của các cán bộ, công chức, viên chức đã được điều chỉnh tang nhiều lần, thế nhưng vẫn chưa đảm bảo được nhu cầu tối thiểu cho những người hưởng lương Nhà nước Vấn đề “tăng lương” không theo kịp

“tăng giá” vẫn luôn là nỗi ám ảnh cho những nhà lập chính sách Việt Nam những hệ lụy của việc không đủ thu nhập khiến hiện tượng mà một số chuyên gia gọi là “tước đoạt để bù đắp” hay chính là tham nhũng ở nhiều cán bộ, công chức, viên chức nảy sinh

Do lương công chức không đủ sống, sẽ dẫn đến hội chứng tước đoạt để bù đắp, nhiều cán bộ công chức, viên chức lợi dụng chức vụ của mình để nhũng nhiễu, tham ô, nhận hối lộ Thực tế không thể phủ nhận là công chức, viên chức là những người được đào tạo bài bản, đòi hỏi kiến thức, kinh nghiệm nhưng lương của họ lại quá thấp, chỉ

đáp ứng được khoảng 60% nhu cầu sinh hoạt tối thiểu, vậy động cơ nào sẽ khuyến khích sự sáng tạo, cống hiến và thể hiện được giá trị thực của chất xám?

Lao động là một thứ hàng hoá đặc biệt, và vì là hàng hoá nên nó phải được quyết định theo qui luật cung – cầu của thị trường, thế nhưng tại Việt Nam, khi thu nhập không đáp ứng đủ như giá trị họ mang lại thì những méo mó về quan hệ tiền lương dẫn tới những tiêu cực và tham nhũng là điều hoàn toàn có thể xảy ra

1.2.2 Tác động của tham nhũng đến tiền lương khu vực công

Giống như một trang giấy có hai mặt, mọi vấn đề đều tồn tại hai mặt của nó và mối quan hệ của tiền lương trong khu vực công và tham nhũng cũng vậy Chúng có tác động qua lại với nhau

Tham nhũng gây ra tác hại rất nghiêm trọng đối với phát triển kinh tế và ảnh hưởng đến ngân sách Nhà nước và cụ thể là nguồn chi để trả lương cho cán bộ, công chức, viên chức Tham nhũng làm chậm nhịp độ phát triển kinh tế, phá vỡ những chiến lược và kế hoạch phát triển, gây thiệt hại vật chất rất lớn cho nhà nước và người dân

Và khi hằng năm, ngân sách Nhà nước cứ thất thoát hang nghìn tỷ đồng thì chắc chắn

sẽ ảnh hưởng tới tiền lương chi trả cho các cán bộ, công chức, viên chức đang làm việc trong khu vực công Giống như một vòng luẩn quẩn, tiền lương thấp – tham nhũng -tiền lương thấp…

1.3 Các nhân tố tác động đến mối quan hệ giữa tiền lương khu vực công và

tham nhũng.

- Chính sách pháp luật

Pháp luật nước ta hiện nay có nhiều chính sách, quy định về mức lương tối thiểu, thang bảng lương theo vị trí, cấp bậc công việc để có căn cứ trả lương cho cán bộ, công chức, viên chức; đồng thời quy định cụ thể về các chính sách liên quan đến tiền lương, các chế độ phụ cấp, phúc lợi… nhằm bổ sung thêm cho NLĐ

về cả vật chất và tinh thần phục vụ đời sống Tuy nhiê, chế độ tiền lương đối với đại

đa số cán bộ, viên chức ở nước ta hiện nay, tuy đã nhiều lần được điều chỉnh theo hướng tăng lương cơ bản, những vẫn chưa đáp ứng được những nhu cầu cơ bản thiết yếu, bởi

trên thực tế, trong cuộc sống hằng ngày, luôn diễn ra tình trạng “lương tăng nhưng không theo kịp giá tang Từ đó, nảy sinh nhiều tiêu cực trong đó tham nhũng là vấn đề nổi cộm

còn thiếu những chế độ, chính sách, quy định chặt chẽ để từng bước ngăn chặn tham nhũng, hay nói cụ thể hơn, để hạn chế và loại bỏ trên thực tế những điều kiện dung dưỡng cho sự nảy

nở của tệ nạn này

- Tư tưởng, lập trường và phẩm chất đạo đức của cán bộ, công chức, viên chức Trước tác động của mặt trái của cơ chế thị trường, nhiều cán bộ, đảng viên do không tự giác rèn luyện, tu dưỡng đã có những hành vi phạm pháp, không giữ được đạo đức “cần, kiệm, liêm, chính” Có thể thấy rõ sự đi xuống về đạo đức, phẩm chất chính trị của một bộ phận cán bộ, đảng viên qua đánh giá trong các văn kiện của Đảng

Tháng 6-1997, Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII nhận định: “một bộ phận cán bộ thoái hoá, biến chất về đạo đức, lối sống, lợi dụng chức quyền để tham nhũng, buôn lậu, làm giàu bất chính, lãng phí của công, quan liêu, ức hiếp dân, gia trưởng, độc đoán”, “đáng chú ý là những biểu hiện tiêu cực này có chiều hướng phát triển làm xói mòn bản chất cách mạng của đội ngũ cán bộ, công chức, làm suy giảm uy tín của Đảng, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với chế độ”

Ngày 21-8-2006, Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X nhận định: “Công tác cán bộ nói chung và việc quản lý, giáo dục cán

bộ, đảng viên, công chức nói riêng còn nhiều yếu kém Một bộ phận không nhỏ đảng viên, cán bộ, công chức suy thoái về tư tưởng chính trị, phẩm chất, đạo đức, lối sống Không ít cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp, các ngành, kể cả cán bộ lãnh đạo cao cấp, còn thiếu gương mẫu trong việc giữ gìn phẩm chất đạo đức; chưa đi đầu trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí và thực hành tiết kiệm

- Vị trí, chức vụ của cán bộ, công chức, viên chức

Trước thực tế, tiền lương không đáp ứng được nhu cầu đời sống, bản thân người cán bộ, công chức không có quan điểm rõ ràng, dễ dàng sa vào tham nhũng Hiện nay, vấn đề tham nhũng trở thành một tất yếu như mọi người vẫn

nói “lậu nhiều hơn lương” dành cho cán bộ, công chức, viên chức Nhà nước Thường mức lương của cán bộ sẽ tỷ lệ thuận với vị trí, thâm niên công tác; và

dĩ nhiên vấn đề tham nhũng càng nghiêm trọng hơn với giá trị lớn hơn nhiều lần

- Bản thân công việc đảm nhiệm

Ở những công việc, nhiệm vụ khác nhau sẽ có những yêu cầu khác nhau, nhu cầu về nguồn nhân lực khác nhau và tiền lương khác nhau Mỗi lĩnh vực, ngành nghề có sự thu hút nhất định đối với người lao động trong khu vực công, người lao động sẵn sàng bỏ ra khoản chi trả lớn để được vào làm việc trong khu vực công

1.4 Sự cần thiết phải nghiên cứu mối quan hệ giữa tiền lương khu vực công và

tham nhũng

Tiền lương trong khu vực công hiện nay chưa gắn chặt với vị trí, chức danh và hiệu quả công tác, chất lượng cung cấp dịch vụ công Thu nhập thấp từ lương, các cán bộ, công chức, viên chức không đảm bảo được những nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống của mình, dẫn đến những hành vi quan lieu, tham ô, tham nhũng tài sản, ngân sách của Nhà nước và hiện nay đang có xu hướng ngày càng gia tang, gây ảnh hưởng tới tốc độ phát triển của nền kinh tế quốc dân, tác động tiêu cực tới chuẩn mực đạo đức xã hội và

để lại những tồn tại cho các thế hệ sau

Nghiên cứu mối quan hệ giữa tiền lương trong khu vực công và tham nhũng để hiểu được những cơ sở lý luận cơ bản và thấy được những mặt tiêu cực, hạn chế từ vấn đề này, để từ đó có những giải pháp phù hợp để cải thiện

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MỐI QUAN HỆ GIỮA TIỀN LƯƠNG

KHU VỰC CÔNG VÀ THAM NHŨNG 2.1 Khái quát quy mô, cơ cấu cán bộ công chức, viên chức hiện nay

Có thể thấy rằng, số lượng cán bộ, công chức, viên chức những năm qua tang chóng mặt Biên chế cán bộ, công chức từ cấp huyện trở lên (không kể Công an, Quân đội) tăng từ 346.379 năm 2007 lên 396.371 năm 2014 (tăng 49.992 người, tỷ lệ 14,43%)

Nếu chỉ tính riêng khối cơ quan hành chính nhà nước thì tăng từ 238.668 năm

2007 lên 275.620 năm 2014 (tăng 36.952 người, tỷ lệ 15,48%)

Tổng số cán bộ, công chức, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã hiện nay là trên 1,2 triệu người Trong đó: Cán bộ cấp xã trên 145 nghìn người (bình quân

13 người/xã); công chức là 111,5 nghìn người (bình quân 10 người/xã); người hoạt động không chuyên trách cấp xã là 229,6 nghìn người (bình quân 20,3 người/xã); người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố là gần 730 nghìn người (bình quân 66 người/xã)

Biên chế các đơn vị sự nghiệp công lập tăng nhanh, từ 1,63 triệu người năm

2010 lên 2,31 triệu người năm 2014

Viên chức 2.312.690 người, trong đó biên chế sự nghiệp do cơ quan nhà nước

có thẩm quyền giao cho đơn vị sự nghiệp công lập tăng từ 1.490.544 người năm 2007 lên 2.073.434 người năm 2014 (tăng 582.890 người, tỷ lệ 39,11%); biên chế sự nghiệp

do các đơn vị sự nghiệp tự chủ hoàn toàn tự quyết định là 239.256 người

Hằng năm, Nhà nước đã phải chi một khoản tiền rất lớn để trả lương cho một bộ máy hành chính cồng kềnh, đôi khi còn hoạt động không hiệu quả

2.2 Thực trạng tiền lương trong khu vực công

Trong nhiều năm qua, nhà nước luôn cố gắng cải cách các chính sách tiền lương nhằm đáp ứng được nhu cầu của xã hội và phù hợp với nền kinh tế đang phát triển nhanh Tuy nhiên, ngoài những thành công đã đạt được vẫn còn những hạn chế và bất cập

Theo số liệu từ Bộ Nội vụ, từ năm 2003 đến nay, mức lương tối thiểu chung cho người lao động trong khu vực hành chính - sự nghiệp đã điều chỉnh 7 lần từ 210.000 đồng/tháng lên 830.000 đồng/tháng, với mức tăng gần 4 lần Từ ngày 1/5/2012, mức lương tối thiểu đã được quyết định tăng lên mức 1.050.000 nghìn đồng/tháng và hiện nay mức lương cơ sở đang được áp dụng là 1.210.000 đồng/tháng

Tiền lương của cán bộ công chức, viên chức bị dàng buộc và chi phối mạnh của Ngân sách Nhà nước, nên cũng rất thấp và thấp hơn khu vực sản xuất kinh doanh, chưa bảo đảm cho cán bộ, công chức, viên chức sống chủ yếu bằng tiền lương; thu nhập ngoài lương lớn, là một trong những nguyên nhân của tiêu cực, tham nhũng; quan hệ tiền lương chưa hợp lý, các mức lương theo hệ số tiền lương gắn quá chặt với tiền lương tối thiểu chung; tiền lương chưa gắn thật chặt với vị trí, chức danh và hiệu quả công tác, chất lượng cung cấp dịch vụ công

Tiền lương chưa tạo ra động lực đủ mạnh cho người hưởng lương phát huy tài năng và cống hiến Tiền lương thấp không kích thích được cán bộ, công chức gắn bó với nhà nước, không thu hút được nhân tài; ngược lại, người làm việc giỏi, người có tài bỏ khu vực nhà nước ra làm việc cho khu vực ngoài nhà nước, nơi có tiền lương và thu nhập cao, có xu hướng tăng

Trong khi tiền lương không đủ sống, thì thu nhập ngoài lương lại rất cao và không kiểm soát được dẫn đến làm méo mó quan hệ tiền lương trong khu vực này Thu nhập ngoài lương lớn, có phần hợp pháp, hợp lý, nhưng có phần do tham nhũng, tiêu cực trong thi hành công vụ (từ biếu xén, từ cơ chế xin - cho, từ cơ chế ăn chia, từ tạo sân sau )

Việc thực hiện chủ trương xã hội hóa các hoạt động sự nghiệp công (dịch vụ công) còn chậm, nhất là trong y tế, giáo dục và đào tạo… làm khó khăn cho cải cách tiền lương và tạo nguồn để trả lương cao cho viên chức khu vực sự nghiệp, cán bộ, công chức khu vực hành chính nhà nước

2.3 Thực trạng tham nhũng trong khu vục công

Thực trạng báo động ở nước ta hiện nay là tệ tham nhũng ngày càng trầm trọng, trở nên phổ biến trong tất cả các lĩnh vực từ công an đến hải quan, từ tài nguyên môi

trường đến xây dựng, thuế, ngân hàng, y tế, giáo dục cho đến cả thanh tra, kiểm sát, tòa án,… Từ lĩnh vực kinh tế cho đến cả chính trị với quy mô các vụ án ngày càng lớn, tính chất ngày càng nghiêm trọng, diễn biến phức tạp, thủ đoạn ngày càng tinh vi

Trong xã hội ta hiện nay, việc “bôi trơn”, quà cáp, đã trở thành một thói quen

có tính “quy luật” mà hầu như ai cũng ít nhất một lần nghĩ đến và thực hiện để được thiên vị, ưu tiên, “thuận buồn xuôi gió” Mặc dù Đảng và Nhà nước ta đã ban hành

nhiều văn bản về phòng, chống tham nhũng, nhưng cho đến nay vẫn chưa đẩy lùi được tham nhũng

Chỉ số tham nhũng của Việt Nam điểm 1-10, sau năm 2011 là 0-100 điểm (điểm càng nhỏ tham nhũng càng cao)

2010 2.7 116/178

(Nguồn: https://vi.wikipedia.org/wiki/Chỉ_số_nhận_thức_tham_nhũng)

Ở nước ta, trong thời gian qua, nạn tham nhũng diễn ra trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, gây thiệt hại lớn đến tài sản của Nhà nước, tiền của, thời gian, công sức của nhân dân Hàng loạt vụ tham nhũng lớn, nghiêm trọng đã bị phát hiện như: vụ Dệt Nam Định, vụ Tamexco, vụ EPCO Minh Phụng, vụ Mường Tè, vụ Lã Thị Kim Oanh, vụ việc ăn hối lộ trong đường dây chạy Quota dệt may, vụ điện kế điện tử tại Thành phố Hồ Chí Minh… Giá trị tài sản bị thiệt hại, bị thất thoát liên quan tới tham nhũng của mỗi vụ lên tới hàng chục, hàng trăm, thậm chí là hàng ngàn tỉ đồng

Theo Trace International, một cơ quan nghiên cứu và theo dõi nạn hối lộ thì cuộc khảo sát năm 2014 chấm điểm 197 quốc gia trên thế giới thì Việt Nam đứng hạng

188 với 82/100 điểm, thuộc nhóm 10 quốc gia tham nhũng nhất Chia thành từng tiêu chí một thì Việt Nam có những nhược điểm vì chồng tréo giữa cơ quan nhà nước và doanh thương, dẫn đến vấn đề "lại quả" và quan liêu trong việc quản lý Việt Nam cũng kém vì thiếu sự giám sát của các tổ chức dân sự Kém nhất là tình trạng thiếu minh bạch trong hành chính

2.4 Thực trạng mối quan hệ giữa tiền lương trong khu vực công và tham nhũng

Tiền lương trong khu vực công và tham nhũng có mối quan hệ mang tính quy luật, tác động qua lại lẫn nhau

Tiền lương khu vực công hiện nay không phản ánh đúng giá trị sức lao động của các cán bộ, công chức viên chức Do đó, các giá trị xã hội của họ bị giảm sút, làm cho hiệu lực thực thi công vụ thấp, dễ bị tổn thương và là mảnh đất của tình trạng quan lieu, tham nhũng có cơ hội phát triển, trở thành vấn nạn của quá trình phát triển đất nước

Thu nhập ngoài lương từ biếu xén, xin – cho, ăn chia, tạo sân sau,… nhất là ở các ngành và vị trí gắn với con dấu và chữ ký đang có xu hướng gia tang và gắn liền với tệ nạn tham nhũng, chạy chức chạy quyền rất công khai và mạnh, để lại các di hại hang thế hệ Mặc dù chưa có cuộc khảo sát, điều tra chính thức về mức sống của cán

bộ, công chức, viên chức nhưng hầu hết cán bộ, công chức, viên chức đều có nhà ở kiên cố, có xe máy và rất nhiều người có ô tô riêng

2.5 Đánh giá mối quan hệ giữa tiền lương khu vực công và tham nhũng ở nước ta.

Tham nhũng gây thiệt hại rất lớn về tài sản của Nhà nước, của tập thể và của công dân Ở nước ta, trong thời gian qua, nạn tham nhũng diễn ra trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, gây thiệt hại lớn đến tài sản của Nhà nước, tiền của, thời gian, công sức của nhân dân Giá trị tài sản bị thiệt hại, bị thất thoát liên quan tới tham nhũng của mỗi vụ lên tới hàng chục, hàng trăm, thậm chí là hàng ngàn tỉ đồng Đó là những con số lớn và đáng lo ngại so với số thu ngân sách hằng năm Giá trị tài sản bị thiệt hại, bị thất thoát liên quan tới tham nhũng của mỗi vụ lên tới hàng chục, hàng trăm, thậm chí là hàng ngàn tỉ đồng Đó là những con số lớn và đáng lo ngại so với số thu ngân sách hằng năm của nước ta

Với mức độ tham nhũng cao như vậy, ảnh hưởng rất nhiều đến ngân sách của Nhà nước, đặc biệt là ngân sách Nhà nước chi cho việc trả lương cho cán bộ, công chức, viên chức Tham nhũng ngày càng nhiều, ngân sách hạn hẹp, tiền lương ngày càng không đảm bảo được những nhu cầu thiết yếu của cán bộ Nhà nước