Xây dựng Thư viện ảnh hỗ trợ dạy học chương I - Sinh học 12, THPT

HàNội,tháng5năm2010Si nhviên VũThịThuỷ... Nếusaitôixinhoàntoànchịu tráchnhiệm.HàNội,tháng5năm2010Si nhviên VũThịThuỷ... Tình hình ứng dụng CNTTvàoquá trình dạyhọc ở Việt Nam... Vaitròcủa

VũThị Thuỷ_K32C.Sinh Khoá luận tốt

Bướcđ ầ u l à m q u e n vớicôngviệcnghiênc ứ u , mặcd ù đ ã cốgắngnhưngđềtàicủaemkhôngtránhkhỏithiếusót.Emrấtmongnhậnđượcsực h ỉ bảo,đónggópýkiếncủacácthầycô,cácbạnsinhviênđểđềtàiđượch oà n thiệnhơn

Emxin chânthànhcảmơn!

HàNội,tháng5năm2010Si

nhviên

VũThịThuỷ

Nếusaitôixinhoàntoànchịu tráchnhiệm.

HàNội,tháng5năm2010Si

nhviên

VũThịThuỷ

MỤCLỤC

1 Lýdochọnđềtài 6

2 Mụcđíchnghiêncứu 9

3 Giảthuyếtkhoahọc 9

4 Đốitượngnghiêncứu 9

5 Nhiệmvụnghiêncứu 9

6.Phươngphápnghiêncứu……… 107

Đónggópmớicủa đềtài 10

8.Giớihạn củađềtài……….11PhầnII.Kếtquảnghi êncứu Chương1.Cơsởlíluậnvàthựctiễncủaviệcxâydựng“Thưviệnhìnhả n h ” 1.1.Cơsởlíluận……… 12

1.1.1 TổngquantìnhhìnhnghiêncứuứngdụngCNTTvàoquá trìnhdạyh ọ c ………

… …12

1.1.2 áiquátvềPTDH 14

1.1.3 ròcủa“Thưviệnhìnhảnh”trongquátrìnhdạyhọc………18

1.2 Cơsởthựctiễn– nghiêncứuxâydựng“Thưviệnhìnhảnh”hỗtrợd ạ y họcChươngI– Sinhhọc12,THPT 20

1.2.1 Đặcđiểmnội dungChươngI–Sinhhọc12,THPT 20

1.2.2 Đặcđiểmtâmsinh líHSTHPT– HSlớp12 22

1.2.3 ThựctrạngviệcứngdụngCNTTtrongdạyhọcChươngI– Sinhh ọ c 12,THPT 24

Chương2 Q u y t r ì n h x â y d ự n g “Thưv i ệ n hìnhảnh”h ỗ t r ợ d ạ y h ọ c

ChươngI–Sinhhọc12,THPT

2.1 Nguyêntắcxâydựng 27

2.2 Cỏcbướcxõydựng“Thưviệnhỡnhảnh” 29

2.2.1 đoạnchuẩnbị 31

2.2.2 đoạnsưutầm,biờnsoạnhỡnhảnh 36

2.2.3 đoạnxõydựng“Thưviệnhỡnhảnh” 39

Chương3.Địnhhướngsửdụng“Thưviệnhỡnhảnh”. 3.1 Cỏchsửdụng 41

3.2 Mộtsốgiỏoỏncúsửdụng“Thưviệnhỡnhảnh” 42

3.2.1 ỏoỏn1 42

3.2.2 ỏoỏn2 54

PhầnIII.Kếtluậnvàđềnghị 1 Kếtluận 66

2 Đềnghị 66

Tàiliệuthamkhảo 67

1 Lýdochọnđềtài.

PHẦNI:MỞĐẦU

1.1 DoyờucầuđổimớicủaPPDH.

Thếk ỷ2 1làk ỷ nguyênc ủ a sựpháttriểnk ho ahọc–

côngn g h ệ vàkinhtếtrithức.Sứcmạnhvàsựphồnvinhcủamỗiquốcgiaphụthuộc vàot r í tuệv à năngl ự c sán g t ạo củ a nguồnnhânlựcx ã hội.Trongbốicảnhđóc o n

ngờimuốnđápứngđ-ợcnhucầucủaxãhội,cókhảnăngpháthiệnvàgiảiquyếtmộtcáchsángtạovàcóhiệu quảcácvấnđềdosựpháttriểncủax ã h ộ i đặtra, phảiđ-ợcđàotạobởimộtnềngiáodụctiêntiến,khoahọchiện

đạivà biết tựgiáodục,tựhọcsuốtđời.Chínhvì lẽ đó việcchuyểntừdạyhọct h ụ độngsangdạyhọctíchcựclấyhọcsinhlàmtrungtâm, nhằmpháthuyc a o

độtínhchủđộng,sángtạocủang-ờihọclàxuthếpháttriểntấtyếucủal ý luậndạyhọchiệnđại,làđòihỏicấpbáchcủasự nghiệpxâydựngvàphátt r i ể n kinhtế-xãhộicủatấtcảcácquốcgiatrênthếgiới

Nhậnthứcđúngxuthếpháttriểncủathờiđại,Đảngtađãkhẳngđịnh:“ G i á o d ụcđàotạolàquốcsáchhàngđầu”.Đểthựchiệnquanđiểmnàynhàn

áttriểnnănglựcvàphẩmchấttduycủam ỗ i cán h â n ,

tăngc-ờngtínhtíchcực,c h ủ độngc ủ a họcs i n h , sinhviên

ơngpháptrìnhb à y nộidungbàihọccụthể,đặcbiệtlàđổimớivàsửdụngcáctrangthiếtbịhiệnđại,trongđócócảmáyvitínhlàmph-

TrướcđõyPPDHSinhhọcmangnặngtớnhmụtả,thụngbỏonghĩalàG Vn ú

i , H S n g h e , dẫnđếns ự l ĩ n h hộit r i thứcmộtcỏchthụđộng,khụngp h ỏ t huyđượctớnhtớchcựccủangườihọc

TheoNguyễnVănDuệvàcộngsự(2000)thỡ“Tớchcựchoỏviệcdạyhọcđangl à v ấ n đ ề c ú tớnhnguyờnt ắ c vàđũihỏiphảiphổcậprộngrói”.N h ư n g làmthếnàođểcú thểcúthểtớchcựchúatrongquỏtrỡnhDH?

TheoNguyễnQuangVinhvàcộngsự(1997)thỡ“Trongthựctiễndạyh ọ c phảiđ ả m bảonguyờnt ắ c t r ự c quan,mộtt r o n g nhữngnguyờntắcchủđạotrongquỏtrỡnhdạyhọc,nhằmđemlạihiệuquảcao,chấtlượngtốtphựhợpvớinềngiỏodụcXHCN,làđảmchoHStớimứctốiđahỡnhảnhcụthể,c ỏ c biểutượngtrongsỏngmuụnhỡnh,muụnvẻcủasựvật,hiệntượngmà

HSđanghọc,đangnghiêncứu.Trêncơsởđóhoạtđộngtưduycủacácemđ ư ợ c vậndụngmộtcáchtíchcực,nhờđócùngvớisựgiúpđỡcủacácthầycôgiáomàlĩnhhộiđượckháiniệmmộtcáchvững chắc”.

Nhưvậy,mộttrongnhữngnguyêntắcđảmbảochoquátrìnhdạyhọcđ ạt hiểuquảchínhlàtrựcquanhóakiếnthức.Nguyêntắctrựcquangắnliềnvớiviệcsửdụngphươngtiệntrựcquankhôngchỉtạosựthoáimáitronggiờh ọ c màcòntạochongườihọcniềmsaymêkhoahọc,pháthuysángtạo,tìmt ò i Điềuquantrọngnhấtlàgópphầntíchcựctrongtưduy,rènluyệnthóiqu en k h o a học,chủđộng,đ ộ c lập,tíchcựct r o n g tựnghiêncứu.Chínhvìvậy

việchiệnđạihoáPPDHnổibậtnhấtlàtăngcườngthiếtbịdạy

học.Dạyh ọ c lấyHSlàmtrungtâmkhôngcónghĩalàphủnhậnvaitròcủangườiGV

GV làyếutốquantrọngtrongsựthànhbạicủaquátrìnhđổimớinộidung,PPDHvìGVlàngườitổchức,hướngdẫnHShoạtđộnghọctập,ngườithựchiệnmọiýtưởngđổimới.ĐểđổimớiPPDHcầncósựhỗtrợcủaPTDH.SonghiệnnayPTDHcònrấthạnchế.GVvìnhiềulýdomàkhônghoặcítc ó điềukiệntựthiếtkếđồdùngdạyhọcphụcvụchocôngtácdạyhọccủamình.Tìnhtrạngdạychay,lýthuyếtsuôngcònphổbiếnhoặccósửdụngđồd ù n g d ạ y h ọ c c h ỉ mangtínhchấtmangt í n h minhhoạchobàigiảngnênngườihọchếtsứcthụđộng,chưalàmchủphươngtiệnhọctập,thiếusựtựn g h i ê n cứudẫnđếnviệcnắmkiênthứcmộtcáchmơhồ,thiếuchínhxác

Hiệnnay,mộtt r o n g nhữnghướngđ ổ i mớiP P D H đ a n g đượctriểnk haivớinhiềuưuthếđólàứngdụngCNTTvàotrongdạyhọc.ỨngdụngCNTTvàoquátrìnhdạyhọccũngcónhiềumứcđộ,nhưngphổbiếnnhấtlàthiếtk ế bàid ạ y trê n

P M MS.Powerpoint.Ưuthếl ớ n n h ấ t củaPMMS.Powerpointkhôngphảilàkênhchữvớinhiềuhiệuứngmàquantrọngh ơ n làkhảnăngtíchhơpkênhhìnhtĩnhhoặcđộngtrongcùngmộtbàitrìnhdiễn.TuynhiênngườiGVmuốnứngdụngCNTTtheohướngtrêncòngặp

nhiềukhókhăn, đặcbiệtcònthiếucơsởdữ li ệu làcáctranhảnh,phimởdạngkỹthuậtsố.Ngày

nay,dosựpháttriểncủaKHCN,ngườigiáoviêncót h ể d ễ dàngtìmt h ấ y c á c b à i giảngđiệntửt r ê n rấtn h i ề u trangw e b T u y nhiên,cácbàigiảngnàylạikhônghoàntoànphùhợpvớinhữngýđồkhácnhaucủamỗingười.Vàkhigiáoviênsửdụngcácgiáoánnàylàmtưliệut h a m khảolạigặpkhókhănvìđasốcáchìnhảnh,phimđềuđãđượcchỉnhs ử a theoýcủangườisoạn

Xuấtpháttừnhữnglýdotrên,đặcbiệtđểhỗtrợGVứngdụngCNTTtrongdạyhọcChươngI-

Sinhhọc12,THPTchúngtôichọnđềtài:“Xâyd ự n g “T hư v i ệ n hìnhảnh”g ó

p phầnhỗ trợdạyhọcChươngI

-Sinhhọc12,THPT”nhằmcungcấpnguồntưliệuchoGV,gópphầnnhỏbécủamìn

Sinhhọc12nóiriêng

6.2 Điềutra.

Làmphiếukhảosátđánhgiávềkhảnăngtựsưutầm,biêntậptưliệul à hìnhảnhđểdạyhọcChươngI-Sinhhọc12,THPT

6.3 Phươngphápchuyêngia.

Xinýkiếnđánhgiácủacácthầy,côgiáocókinhnghiệm,tâmhuyếtvớinghềvềcácmặtchủyếusau:

+Giá trịcủađềtàiđối vớixuhướngdạyhọchiệnnay

+G i á trịcủađềtàiđốivớisinhviêns ư p h ạ m v à giáoviênmớir a trường

S i n h học12,góp phầnnângcaochấtlượngdạyhọcSinhhọc12, THPT

8 Giớihạncủađềtài.

Trongphạm viđ ềtài,chúngtôitậptrungnghiêncứunguồnt ư liệuhìnhảnhđểhỗtrợdạyhọcChươngI-Sinhhọc12,THPT

CHƯƠNG1.CƠSỞLÍLUẬNVÀTHỰCTIỄNCỦAVIỆ CXÂYDỰNG“THƯVIỆNHÌNHẢNH”

1.1 Cơsởlí luận.

1.1.1 Tổngquant ì n h hìnhứ n g dụngCNTTvàoq u á trìnhdạyh ọ c

1.1.1.1 Tình hình ứ n g dụngCNTTvào q u á t r ì n h d ạ y h ọ c trên thế giới.

SựbùngnổCNTTtừnhữngnămcuốithếkỷXXđãlàmchoviệctinh ọ c hoánhàtrườngtrởthànhmộttràolưumạnhmẽtrênquymôquốctếmàtrongđóngườitaphânbiệttheohaihướng:Mộtmặtdạyhọcmộtsốyếutốt i n họccơbảnnhưnộidungcủagiáodục.Mặtkhácvớitưcáchlàmộttiếnb ộ khoahọckỹthuật,mũinhọncủathờiđại,máytínhđiệntửđượcsửdụngtrongquátrìnhdạyhọcđểcảitiếnPPDHnhằm

ỞmộtsốnướcpháttriểnnhưAnh,Mỹ,Pháp,Đức,…

mọitrẻemđếntrườngđềuđượccungcấpcáckiếnthứccơbảnvềmáytính.Dạyhọctrênvit í n h , trênmạnginternetđãtrởthànhmộthoạtđộngbìnhthường.HSởcácnướcnàynếukhôngbiếtsửdụngmáyvitínhcũngcoinhưmùchữbởivìmọihoạtđộngdạyhọcđềuliênquanđếnmáyvitính

Đốivớimộts ố nướctrongkhuv ự c ChâuÁ

-T h á i BìnhDương,CN-T-Tvàtruyềnthôngđangđượcứngdụnghếtsứcrộngrãivàđạthiệuquảc a o trongcáclĩnhvựchoạtđộngcủaconngười.tạonênnhưngthayđổitolớntrongxãhội,trongđócónhàtrường,sửdụngkỹthuậtnhưmộtcôngcụl a o độngtrítuệmới.GVvàHS ởcácnướcnàyđãtừngbướclàmchủvàtìmc á c h

s ử dụngnómộtcáchhiệuquả

trongquátrìnhdạyhọc.ỞmộtsốtrườngTHCS,THPTđãcóphòngkỹthuậtbaogồmđầumáyvideo,máyquét,máyc h i ế u , máychiếuđ a năng,…

G V s ử dụngđ ĩ a ghihìnhv à bănghìnhgiáok h o a dễdàng,thuậntiệnđạthiệuquảcaotrongquátrìnhdạyhọc

1.1.1.2 Tình hình ứng dụng CNTTvàoquá trình dạyhọc ở Việt Nam

sựchúýcủaHS,mạchtiếpthukiếnthứctronggiờhọcbịgiánđoạn,hiệuq u ả giờhọckhôngcao.

Nhìnchung,khảnăngthiếtkếđồdùngdạyhọc,cácPTTQđặcbiệtcácPTTQc ó ứngd ụ n g CNTTvàod ạ y họccònrấth ạ n c h ế Năngl ự c sửdụngCNTTcủ

cóthểsoạnthảovănbản.Hầuhếtcáccôngviệcliênquanđếnmáyvitínhđềuđượcthựchiệnởbênngoàihoặcdonhânviênphòngmáylàmgiúp.MuốnGVthiếtkếvàsửdụngcóhiệuquảPTTQcầnphảixâydựngmẫusẵn,chuyểnthànhcácđồd ù n g dạyhọcđơngiảnvàcóhướngdẫnsửdụng

Cũngcót h ể thấy,đ a sốứngdụngCNTTđượcG V nóichung,G V SinhhọcnóiriêngứngdụnglàPMPowerpoint,bởiđây

làPMdễhọc,dễsửdụngvàtrongtươnglaiPMnàyvẫnchiếmưuthế.TuynhiênkhókhănvớiG V khisửdụngPMnàyđểthiếtkếbàidạykhôngchỉlàkĩthuậtmànguồnt

ư liệucòn thiếuvàkhótìmkiếm

Nhưvậy,chínhsựhạnchếvềnănglựcứngdụngCNTTcủaGVnóic h u n g ,GVSinhhọcnóiriêng,hệhốngcơsởdữliệuphụcvụdạyhọcSinhh ọ c cònítđượcxâydựnglànhữngnguyênnhâncơbảnlàmhạnchếkếtquảd ạ y học

Cácvậttượngtrưng như:sơđồ,lượcđồ,…

-15-Khoa Sinh-KTNN TrườngĐHSPHàNội 2

Cácvậttạohìnhnhư:tranhảnh,môhình,hìnhvẽ,bănghình

CũngcónhữngtácgiảcoiPTTQnhưnhữngđồdùngdạyhọcđượckhái quátbằngnhữngmôhìnhvậtchất,đượcdựnglênmộtcáchnhântạo,giúptanghiêncứuđốitượnggốckhikhôngcóđiềukiệntrigiáctrựctiếpđ ố i tượngnày

1.1.2.2 Phânloại

Hiệnnay,cácphươngtiệnvàthiếtbịdạyhọcrấtđadạngvàhiệnđại.V ì vậy,phânloạicácphươngtiệnvàthiếtbịdạyhọccónhiềucách,songđểđ i sâuvàoPTDHcụthểcóthểphânloạidựatheotínhchất,cấutạo,cáchsửdụng,…

-16-Khoa Sinh-KTNN TrườngĐHSPHàNội 2

Nghe

- Đĩahát

- Phònghọctiếng

- Điệnthoại

Nhìn

- Bảntrong

- Phimcâm

- Thư việnh ìnhả nh

Nghenhìn

- Slidetiếng

- Phimtiếng

- BăngVideo

- ĐĩaCVD,DVD

- PTtíchluỹthôngtin

- PTkiểmtracácgiaiđoạnDH

- Micro,phim,cácthiếtbịsaochụp,sảnxuấtcácchươngtrìn

h nghenhìn

- PTlàmgiảmnhẹquá trình điềukhiểnlớphọc

- PTnhận,xửlíthôngtin

- Cáctrangthiếtbịchuyênchở,dichuyển

-16-Khoa Sinh-KTNN TrườngĐHSPHàNội 2

-17-Khoá luận tốt nghiệp

1.1.2.3 Vaitrò củaPTDH

Líluậndạyhọcvàthựctiễndạyhọcđãkhẳngđịnhrằng:Cácphươngtiệnvàthiếtbịdạyhọclàmộtyếutốtrongchỉnhthểcủaquátrìnhdạyhọc.PTDHcómộtvịtrírấtquantrọngtronglíluậndạyhọc

Đểđạtđượcmụcđíchdạyhọccầnđưaranhữngmụctiêuđúngđắn.M ụ c tiêudạyhọclàmụcđíchmàHScầnphảiđạtđược,lànhữngnộidunghọctậpmàHSphảilĩnh

hộiđượccảvềtrithức,kĩnăng,tháiđộ,hànhvi.Đểt h ự c hiệnđượcmụctiêuđềra,GVphảicăncứ vàonộidungbàidạy,đốit ư ợ n g truyềnthụmàdựkiếnPPDHvàPTDHchophùhợp.PTDHv ừ a lànguồntrithức,vừalàcôngcụđểHSlĩnhhộitrithứcvàrènluyệnkĩnăngmônhọc.SựthayđổiPTDHsẽ thayđổiPPDH

CóthểthấyrõvịtrícủaPTDHtrongmốiquanhệvớicácyếutốcấutrúcquátrìnhdạyhọc trongsơđồdướiđây:

Sơ

Nhưvậy,PTDHl à mộtyếut ố quant r ọ n g trongq u á trìnhdạyhọc,giúpgắnkếtcácyếutốcấutrúcquátrìnhdạyhọcthànhmộtchỉnhthểtoànvẹn.SựcómặtcủaPTDHgiúpvậnhành,thúcđẩyquátrìnhdạyhọcđạtkếtq u ả c a o

Trongnhữngnămgầnđây,ngànhGiáodụcluônquantâmđếnvấnđềđ ổ i mớiPPDH.PPDHhiệnn a y phảil ấ y H S l à m t r u n g tâm,H S phảit í c h

-18-Khoa Sinh-KTNN TrườngĐHSPHàNội 2

cực,chủđộngtìmtòikiếnthứcmới.Muốnnângcaochấtlượngdạyhọcvàđ ổ i mớiPPDHthìnhấtthiếtphảicóPTDH.PTDHgiúpchoGVcóthểpháth u y đượctấtcảcácgiácquancủaHStrongquátrìnhdạyhọc

Có thểtómtắtvaitrò củaPTDHnhưsau:

+PTDHgiúpchoviệcdạyhọccụthểhơn,vìvậytăngkhảnăngtiếpt h u kiếnthứcvềnhữngsựvật,hiệntượng,cácquátrìnhphứctạpmàbìnhthườngHSkhónắmvững

+SửdụngPTDHgiúprútngắnthờigiangiảnggiảicủaGV,việclĩnhhội trithứccủaHSnhanh hơn,vữngchắchơn

Nhưvậy,c ó thểkhẳngđịnhPTDHcóvaitrò ,ý nghĩarấtl ớn tro ng quátrìnhdạyhọc,giúpHSchủđộngtựchiếmlĩnhtrithức,rènluyệncácthaotáctưduytíchcực,chủđộng,sángtạo,bồidưỡngcáckĩnăngchoHStronghọctập

1.1.3 Vaitròcủa“Thư việnhình ảnh” trongquátrìnhdạyhọc.

1.1.3.1 Kháiniệm “Thư việnhìnhảnh”

“Thưviệnhìnhảnh”làmộtdạngcôngcụhỗtrợđaphươngtiện,mộtdạngPTDHmới,x u ấ t hiệntrongthờiđạiCNTT.V ề b ả n chất,“Thưviệnhìnhảnh”làtậphợphìnhảnhđượcsắpxếpcóhệthốngtheomộttiêuchính ất địnhv à đ ư ợ c lưutrongđĩaC D hayt ạ i mộtthưmụcnhấtđịnhtrênInternet.Đểq u ả n l í c á c hìnhả n h trongthưviện,ngườit a c ó t h ể s ử dụngnhiềuPM,nhiềungônngữlậptrình

khácnhau

1.1.3.2 Vaitrò của “Thư viện hình ảnh”

Đểd ễ đánhg i á , cót h ể s o sánh“Thưv i ệ n hìnhảnh”vớicácd ạ n g PTDHtruyềnthống(tranh,ảnh,sơđồ,bảntrongđượcinhaybăngVideo, )q u a mộtsốtiêuchísau:

Hìnhảnhtĩnh,hìnhbachiều,hìnhđộngmàusắcđẹpvàsinhđộng,hấpdẫn

-2

Tínhthẩm

mĩ

Tínhthẩmmĩc ủ a hìnhảnhkhôngđảmb ả o hoàntoànvìphải inragiấy

- Tốnk é m d o mỗihìnhảnhphảiinrathànhmộttranhlớnhoặni

n thànhbảntrong.D ễ rách, khóbảoquản,…

-Ả n h s ư u t ầ m t r ê n nhiềunguồnnênđẹp,hìnhchụpnênchính

x á c , khôngtốnk é m d o chỉcầnlưuv à o mộtđĩaCD.Dễbảoquản,gọnnhẹ,giaolưudễdàng,thuậntiệnchongườisửdụng,…

- Vấtvảtrongkhâuchuẩnbị.

- Cóthểquảnlí,tậphợpđượcrấtnhiềuhìnhả n h cảtĩnhlẫnđộng.ẢnhđẹpgâyđượchứngthúhọctậpchoHS.Hiệuquảdạyhọccaohơn

- Khôngvấtv ả k h i c h u ẩ n bị.GVcóthểlựachọnnhữnghìnhảnhphùhợpnhấtchonộidungbàidạy.GVcóđiềukiệnnângcaokiếnthứctinhọc,gópphầntinhọchóatrongquátrìnhdạyhọc

Từnhữngđ á n h g i á trêntôiđ ã tiếnhànhx â y d ự n g “Thưviệnhìnhả n h ” nhưmộtphươngtiệnđểh ỗ t r ợ dạyh ọ c ChươngI – S i n h học12,THPT

ChươngI:“Cơchếditruyềnvàbiếndị”gồm7bài(6bàilíthuyết,1bà i thựch

bảnchấtcủacơchếditruyềnlàcơchếtruyềnđạtthôngtin

Bài 1vàBài2:Trìnhbàycáchthứctổchứcthôngtinthànhcácđơnvịditruyền,cácđặcđiểmcủamãditruyền,cáchthứctruyềnđạtthôngtinditruyềntừtếbàonàysangtếbàokhác(nhânđôiADN),từADNsangtínhtrạngthôngquaquátrìnhtổnghợpARN(phiênmã)vàtừARNsangprotein(dịchmã)

Bài 3:Trìnhbàyvềquátrình điềuhoàgenởsinhvậtnhânsơ

Bài4:Trìnhbàyvềcácloạiđộtbiếngenvớimộtsốnguyênnhânvàcơchếp h á t sinhđộtbiến,đặcđiểm,hậuquảvàýnghĩacủađộtbiếngen

+Phầncủngcốv à vậnd ụ n g k i ế n t h ứ c đ ư ợ c trìnhb à y dướidạngcáccâuhỏivàbàitậpcuốibài(cósựphânhoátrìnhđộcủaHS)

+Mộtsốbàic ó phầnt ư liệubổsungn g ắ n gọn,súctíchquamục“Emc

ó biết?”giúpHSmởrộngkiếnthức

-Kênhhình:

1.2.2 Đặc điểmtâm,sinh lýHSTHPT– HS lớp 12.

1.2.2.1 Cơ sởsinh lý

Sựhoạtđộngcủahệthầnkinhcấpcaochịusựchiphốicủacácquylu ật , trongđócóquyluậtchuyểntừhưngphấnsangứcchế.Nộidungcủaq u y luậtđónhưsau:Bấtcứkíchthíchnàokhiđãgâynênmộtđiểmhưngp h ấ n trênvỏnãomàkéodàithìsớmhaymuộnhưngphấnsẽchuyểnthànhứ c c h ế r ồ i dẫnđếntrạngtháib u ồ n

n g ủ v à đếngiấcngủ.TheohọcthuyếtPavlovthìbảnchấtcủagiấcngủlà:Khitếbàovỏnãobịmệt,ứcchếcóxuhướnglantoảraxungquanh,dầndầnchiếmtoànbộvỏnão,thậmchílancảx u ố n g cáct r u n g k h u dướivỏn ã o l à m x u ấ t hiệngiấcngủ.Cũng

t h e o h ọ c thuyếtcủa Pavlovthìnguyênnhângâynêngiấcngủlàcácyếutốgâynênứcc h ế như:tiếngđộngđềuđều,âmthanhđơnđiệu,tácđộngliêntụckhôngcóý nghĩatínhiệu

VậndụngquyluậthoạtđộngcủahệthầnkinhcấpcaovàhọcthuyếtPavlovvàotrongdạyhọcthìcóthểnói:thờigiankéodài,lờigiảngđềuđềuc ủ a thầy,c ô g i á o, bàigiảngk é m hấpdẫn,…

l à mộttrongnhữngnguyênn h â n dẫnđếncăngthẳng,mệtmỏivàbuồnngủcủaHS.Đểcácemđỡmệtmỏi,k h ô n g buồnngủt r o n g g i ờ họccầnp h ả i “đánht h ứ c ” H

S b ằ n g nhiềuho ạt động,cáchthứckhácnhau.VàcóthểxemviệcsửdụngcácPTTQsinh

động,hấpdẫngópphầngiúpHSđỡmệtmỏitronggiờhọc.HStiếpthubàih ọ c mộtcáchhàohứng,phấnkhởi,đạthiệuquảcaotrong học tập.

1.2.2.2 Cơ sở tâmlý

ViệcnghiêncứutâmlýlứatuổiđặcbiệtlàlứatuổiH S đãđượcrấtnhiềun h

à t â m l ý quant â m n g h i ê n c ứ u n h ư : Acomenki,J J R u t x o , G.I.Sukuina.Trongđó,họđềuquantâmđếnviệctạonhucầu,hứngthúcủaHStrongq u á trìnhhọct ậ p NhưAcomenkix e m t ạ o h ứ n g t h ú làmộttrongnhữngconđường“làmchohọctậptrongnhàtrườngtrởthànhnguồnvui”.H a y J.J.Rutxođãnói:“Dựatrênhứngthúcủatrẻđốivớisựvậthiệntượngx u n g quanhđểxây dựngcáchd ạ ychophùhợpvớitrẻ ” PhạmMinhH ạ c c ũ n g đãviết:“Lươngtâmnghềnghiệpcùngvớitaynghềtinhthônglàhaiđiềucơbảnđểmỗingườihànhnghềđạtkếtquảtốt,íchdânlợimình,íchnướclợinhà”.TaynghềởđâyđượchiểulàngườiGVcótàitrongtổchứcd ạ y họcvàhiểutâmlýHS.Trongtâmlýlứatuổicũngđãđềcậpđếnmộttrongnhữngkĩthuậtcủangườithàygiáolàphải“tạoratâmthếcólợich

os ự lĩnhh ộ i trongh ọ c t ậ p , phảichuyểnhoák ị p thờit ừ trạngtháil à m việcs a n g trạngtháinghỉngơi(giảmcăngthẳngtronggiây

lát)vàngượclại,khắcp h ụ c sựsuygiảmcủahoạtđộngtronggiờgiảnghoặctháiđộthờơ,uểoải”.V i ệ c hiểutâmlýHS

ởtừnglứatuổiđểtừđócócáchdạyhọcchophùhợplàđiềurấtquantrọng.CóthểkểđếnmộtvàiđặcđiểmtâmlýcủalứatuổiHSTHPTlà:Cácemđãcóýthứccaotronghọctậpvàlaođộng,hoạtđộngtưd u y pháttriển,…

TuynhiênHSTHPTcònthiếutínhkiênnhẫnkhibàihọck é o dài.Nhữngbàihọckhôkhan,bàigiảngkémhấpdẫn,giọngnóiđềuđềuc ủ a GVrấtdễgâymệtmỏi,nhàmchánchoHS.Đặcbiệtởlứatuổinày,cácemđãbắtđầucótìnhcảmvớibạnkhácgiới

“Tìnhyêuhọctrò”vớinhiềumơmộngphầnnàocũngđãảnhhưởngđếnviệchọctậpcủacácem,cụthểl àc á c em khôngtậptrungvàobàih ọc , thườngsuynghĩvẩnvơ,…Córất

nhiềucáchđ ể khắcp hụ c hiệntượngtrên,điềuq u a n trọngl à G V phải đổimớiPPDHchophùhợpvớitâmlýcủa từnglứatuổi.Trongđó,sựhỗtrợc ủ a PTDHcóthểgiúppháthuytối đakhảnăngpháttriểntrítụêcủalứatuổinày.

Ngàynay,việcpháthuytínhtíchcực,chủđộngtronghọctậpcủaHSđượcđ ặ t ranhưmộtvấnđềcấpbáchcầnđượcgiảiquyếttrongthựctiễndạyhọcở nướcta.ỞcáctrườngTHPT,phầnlớnGVkhôngcoitrọngnhiệmvụhìnhthànhchoHSnhữnghoạtđộnghọctậpmộtcáchhợplý,đặcbiệtnhữnghoạtđộnghọct ậ p đặc thùcủab ộ môn.H Skhôngnắmđượcphươngpháphọctập,

giảmtínhtíchcực,chủđộngtronggiờhọc,hạnchếhứngthúhọctậpbộmôn.Gầnđây,mặcdùđãcónhiềucảicáchvềnộidungvàPPDHsonghiệuquảcònthấpsovớiyêucầuđặtra.Nguyênnhâncóthểlàdotrongtừngbài,k h ố i lượngkiếnthứccònnhiều,nặngvềmôtả,mộtsốvấnđềlặplạikhôngc ầ n thiết,đặcb i ệ t t h i ế u PTDH,nhiềuG V

d ạ y “chay”.M ô n S i n h họcvẫnđượccoilàmônnhớvàthuộctrongkhiđólàmônkhoahọcthựcnghiệm,đ ò i hỏi

- Mụcđíchkhảosát: NhằmđánhgiáthựctrạngứngdụngCNTTtrongd ạ y họcSinhhọc12,THPTnóichungvàdạyhọcChươngI–

Sinhhọc12nóiriênglàmcơ sởthựctiễnchođềtài

- Đốitượngkhảosát:GVdạySinhhọc12,THPT.

- Nộidungkhảosát:Tronggiớihạncủađềtài,tôiđãtiếnhànhkhảosá t vớic

ácnộidung sau:

Sinhhọc1 2 , THPT

+L o ạ i PTDHh a y sử d ụ n g trongd ạ y h ọc ChươngI – Sinhhọc12,THPT.+Hướngứ n g dụngCNTTt r o n g d ạ y h ọ c C h ư ơ n g I – Sinhhọc1 2 ,THPT

dungphiếukhảosát:xemphầnPhụlục)

Tổngkết cáckếtquả khảosátvề cácnộidungtrênchúngtôirútracáck ế t luậnsau:

+TrongdạyhọcSinhhọc12hiệnnayPPDHđượcsửdụngchủyếuvàthườngxuyênvẫnl à cácPTDHtruyềnthốngnhư:giảnggiải,vấnđáp.M ộ t sốGVđãsửdụngnhữngPPDHđặcthùcủabộmônSinhhọcnhưThựchành–

Thínghiệm,sửdụngbàitậpnhậnthức,…

CácPPDHdựatrênnhữngứngdụngCNTTcònrấthạnchế

+PTDHđượcsửdụngchủyếuvàthườngxuyênlàtranhảnhvàmôhình.CáctranhảnhsửdụngchủyếulàphóngtotừSGK.CòncácPTDHvàthiếtb ị d ạ y h ọ c h i

đượcnhiềutrongdạyhọc,hoặcđượcsửdụngnhưngchưathườngxuyên.CónhữngGVsửdụngmáytínhđểthiếtkếbàigiảnglạigặpkhókhănvềtưliệuhỗtrợbaogồmcáchìnhảnh,phimphùhợpnộidung, dođóhạnchếtínhứ ng dụngcủaCNTTtrongdạyhọcSinhhọc, hạnchếchấtlượngdạyvàhọc.

”HỖTRỢDẠYHỌCCHƯƠNGI–SINHHỌC12,THPT.

2.1 Nguyêntắc xây dựng.

MụctiêugiáodụccủaĐảngvànhànướct a làxâydựngconngườil à m chủtrithứckhoahọcvàcôngnghệhiệnđại,cótưduysángtạo,cókĩnăngthựchànhgiỏi,cótácphongcôngnghiệp,cótrìnhđộtổchứckỉluật.Đểthựchiệnmụctiêutrên,trongdạyhọcởtrườngphổthông,việcđổimớiPPDHlàyếutốđặcbiệtquantrọngmàcơsởvậtchấtvàPTDHgiữvaitròkhôngthểthiếut r o n g quátrìnhnày.P T D H v ừ a

l à nguồnt r i t h ứ c , v ừ a làphươngtiệnchứađựng,truyềntảithôngtin,điềukhiểnhoạtđộngnhậnthứcc ủ a HS.ĐểcóPTDHhiệuquảnhất,gópphầnđổimớinộidungvàPPDHtrongcôngtácnghiêncứu,thiếtkế,sửdụngcầnđảmbảonhữngnguyêntắc

s a u :

Nghiêncứu,thiếtkếramộtPTDHtrướctiênphảicăncứvàochươngtrìnhvàSGK.ĐâylànguyêntắchàngđầulàmcăncứxâydựngcácPTDH.Nếukhôngthìnghiêncứu,chếtạoPTDHsẽkhôngbiếtđểgiảiquyếtvấnđềg ì , phụcv ụ chobàigiảng,n

ộ i dungnào,đốitượngnào.PTDHc ó thểcónhiềuloạikhácnhaunhư:tranh,ảnh,môhình,mẫuvật,dụngcụthínghiệm,băngg h i hình,â m t h a n h , bảntrong,…

Từngloạicóchứcnăng,t á c dụngriêngvàđạtđượchiệuquảnhấtđịnh.Vìvậy,phảicăncứvàochươngtrình,SGKvàcáctàiliệuhọctậpkhácphụcvụchotừngđốitượng,từnglớphọc,từngc ấ p học,chínhk h o á h a y n g o ạ i khoá,…

đ ể l ự a chọnl o ạ i PTDHp h ù hợp

2.1.2 Phùhợpvớinộidung.

nghiêncứu,chếtạo,thiếtkế,sửdụngphảiphùhợpvớinộid u n g nghĩalàPTDHđóphải

phụcvụchonộidungtruyềntảiđếnngườihọc.Ngườihọcquaviệcsửdụng,hoặcdướisựtổchứcsửdụngPTDHdoGVđiềukhiểncókhảnănglĩnh

hộiđượctrithứcmàPTDHmuốntruyềntải

2.1.3 Phùhợpvớiđốitượng.

PTDHphảiđảmbảopháthuyđượctínhtíchcựccủaHS.Dođó,đển g h i

ê n cứu,thiếtkế,chếtạomộtPTDHphảicăncứvàođốitượngcầnphụcvụ:cấphọc,lớphọc,ngườihọc(đặcđiểmtâmsinhlí,khảnăngtưduy) Vìtheoxuhướng pháttriển,dạyhọckhôngchỉdừnglạiở dạykiếnthứcmàq u a n trọnglàdạyphươngphá

thức,bồidưỡngnăngl ự c tựhọc,tựnghiêncứucủaHS.PTDHphảiphùhợpvớiđốitượngdạyhọc,phùhợpvớisựpháttriểntrítuệ,tâmlívàkhảnăngtiếpthukiếnthứcc ủ a HS

2.1.4 Đảmbảonguyêntắc trựcquan,thẩmmỹ.

Đâyl à mộttrongnhữngnguyênt ắ c cơbảncủadạyh ọ c ĐảmbảonguyêntắcnàylàđảmbảocungcấptốiđatrithứcchoHS,quađórènluyệnp h o n g cáchtưduyvàhoạtđộngtưduychoHS,tạođiềukiệntốtnhấtchoc á c emhiểuđầyđủvàsâusắchơnkiếnthứcmônhọc.Nhưvậy,PTDHphảit h ể hiệntốiđathôngtincầntruyềntảimàvẫnchínhxác,gọngàng,đẹpvàhấpdẫn.Đảmbảotốiđanguyêntắc:“Từtr ự c quansinhđộngđếnt ưduyt r ừ u tượng,từtưduytrừutượngđếnthựctiễn”

2.1.5 Đảmbảo tínhhiệuquả,hữu dụng.

PTDHđ ư ợ c nghiênc ứ u , thiếtk ế , x â y dựngc ầ n đ ả m b ả o tínhhiệuquả.ĐiềuđóthểhiệnquaviệcGVdễsửdụng,dễchỉnhsửa,sắpxếp,dễtổc hứ c, điềukhiểnngườihọcpháthuynănglựcvàsángtạotronghoạtđộngh ọc tập.HSlĩnhhộitrithứcnhanhhơn,dễdànghơn,sâusắchơnnhờsựhỗt r ợ củaPTDH

“Thưviệnhìnhảnh”làmộtdạngPTDHnênkhixâydựng“Thưviệnhìnhảnh”cũngphảiđảmbảo cácnguyêntắc trên.

2.2 Cácbướcxây dựng“Thưviệnhìnhảnh”.

Tôiđã tiếnhànhxâydựng“Thưviệnhìnhảnh”theocácbước

sau:Sơ đồ2 :Cácbướcxâydựng“Thư việnhình ảnh”.

Bước 6: Thiết kế nháp trên giấy

Bước 7: Thiết kế trên máy tính

Sưutầm,biê

ntậphìnhản

h

Thưviệnhìnhảnh

PhântíchcáckênhhìnhtrongSGK,quađóđánhgiáưu,nhượcđiểmc ủ a kênhhìnhđãthểhiệntrongSGK,đánhgiáhìnhảnh(thiếuhayđủ,phùhợpvớinộidungchưa,chínhxácchưa,

…)từđóđịnhhướngsưutầm,biênt ậ p hìnhảnh,phimphùhợpvớinội dung

Đểxâydựng“Thưviệnhìnhảnh”,chúngtôiđãtiếnhànhphântíchn ộ i dungChươngI–Sinhhọc12,THPTvàlậpbảngđịnhhướngsưutầmtưliệunhưsau:

Sinhhọc12,THPT.

-32-Khoá luận tốt nghiệp

Bảng1:Bảngmãditruyền

H1.2:SơđồminhhoạquátrìnhnhânđôiADN

4 Hìnhcấutrúcchungcủagencấutrúc

5 Sơ đồquátrìnhsaomã

6 Phimv ề q u á trìnhn h â n đôiADN

Bài 2 MụcI

MụcII

H2.1:CấutrúccủatARN

H2.2:Sơđồkháiquátquátrìnhphiênmã

H2.3:Sơđồcơchếdịchmã

1 Hình ảnh cấu tạotARN,Riboxom

2 Phimvề quátrìnhphiênmã

3 Phimvề quátrìnhdịchmã

1 Hìnhả n h v ề mARN,tARN,Riboxom,chuỗi polixom

2 Hìnhảnhcấutrúch o á họccủaProtein

-33-Khoa Sinh-KTNN TrườngĐHSPHàNội 2

H2.4:S ơ đồhoạtđộngcủapoliriboxomtrongquátrìnhdịchmã

SơđồhoạtđộngcủacácgentrongoperonLac

1 Phimv ề s ự hoạtđộngcủacácgentrongOperonLac

2 SơđồhoạtđộngcủaOperonTrp

3 Phim về sự hoạt độngcủaOperonTrp

1.Hìnhảnh2nhàkhoahọcJacop–Mono

2 SơđồmôhìnhcấutrúccủaOperon

3 Hìnhv ề c ơ c h ế điềuhoàh o ạ t độnggen

4.Phim:Điềuhoà hoạtđộngphiênmãởsinhvậtnhânthực.

Bài 4 MụcIM

ụcII

MụcIII

Tdokếtcặpkhônghợpđ ô i trongnhânđôiADN

H4.1:ĐộtbiếnG-XA-Xdotácđộngcủa5BU

H4.2:ĐộtbiếnA-TG-1 Hìnhảnhmộtsốt á c nhâng â y độtbiến

2 Hìnhảnhcácdạngđộtbiến

3 Hìnhảnhmộtsốthểđộtbiến

1 Hìnhcấutạocủabazơnitơdạnghiếm

2 Hìnhvềcácdạngđộtbiến:mất,thêmvàthaythếnucleotit

3 Hình:độtbiếnởmãkếtthúc

4 Sơđồđộtbiếntiềnphôivàđộtbiếnxoma

5 Hìnhảnhvềmộtsốthểđộtbiến

Bài 5 MụcI

MụcII

H5.1:HìnhtháivàcấutrúchiểnvicủamộtNST

H5.2:CấutrúcsiêuhiểnvicủaNSTởsinhvậtnhânthực

1 Mộtsốhìnhảnh khácvềNST

2 HìnhảnhcấutrúcNSTởtếbàonhânthực

3 HìnhảnhbiếnđổihìnhtháiNSTquacácgiaiđoạnchínhcủa

1 Hìnhảnhvềnhiễmsắcthể

2 Hìnhảnhcấutrúcsiêuhiểnv i củaNSTởsinhvậtnhânthực

4 Hìnhảnhcácdạngđộtbiếncấutrúc NST

5 Hìnhảnhmộtsốt h ể độtbiếncấu tr

úc NST

3 Hìnhả n h v ề s ự biếnđổihìnhtháiNSTquacáckìphânbào

4 Hìnhvềcácdạng độtbiếnNST

Bài 6 MụcIM

ụcII

H6.1:BộNSTthườngv à c á c bộNSTcủathểđộtbiếnlệchbội

H6.2:Cơchếhìnhthànhc á c thểđộtbiếnđabộilẻvàđabộichẵn

H6.3:S ơ đồhìnhthànhc á c thểdịđabội

H6.4:Chùmn h o l ư ỡ n g b ộ i vàt ứ bội

1 Hìnhảnhmộtsốt h ể độtbiếnlệchbộiNSTthường

2 Hìnhảnhmộtsốt h ể độtbiếnlệchbộiNSTgiớitính

3 Sơđồcơchếphátsinhthểlệchbội

4 Hìnhảnhmộtsốthểđộtbiếnđabộiởcâytrồng

1 HìnhảnhbộNSTbìnhthườngcủangười

2 HìnhảnhcácdạngđộtbiếnlệchbộiNSTthường

3 Sơđồcơchếphátsinhđộtbiếnđabội

4 Sơđồcơchếpháts i n h mộtsốthểđộtbiếnlệchbộiNSTgiớitính(hộichứngDown,Tocno,Kneifento)

5 Hìnhảnhmộtsốthểđộtbiếnđabội