Phân tích nội dung chương II Tính quy luật của hiện tượng di truyền Sinh học 12 - Ban cơ bản. Hướng dẫn học sinh giải bài tập di truyền vào khâu giảng bài mới

HàNội,ngày22tháng4năm2010Sin hviên NguyễnThịHiệp... Cơsởlýluận...10 1.3.Cơsởthựctiễn...1 2 CHƯƠNG2:PhântíchnộidungchươngII:TínhquyluậtcủahiệntượngditruyềnS inhhọc12– Bancơbản.Hướngdẫnhọc

KTNN;C ác thầycôgiáotrườngTHPTBìnhXuyên–

VĩnhPhúc,cùngcácbạnsinhviêntrongkhoađãtạođiềukiệngiúpđỡtôihoànthànhkhoáluậnnày

Trongquátrìnhnghiêncứuv ì thờigiancóh ạ n nênkhôngtránhk h ỏ i nhữngthiếusót,rấtmongđ ư ợ c sựđónggópý k i ế n của quýt h ầ y côvàcácb ạ n

Tôixinchânthànhcảmơn!

HàNội,ngày22tháng4năm2010Sin

hviên

NguyễnThịHiệp

Sinhviên

NguyễnThịHiệp

Trang

PHẦNI.MỞĐẦU 6

1 Lýdochọnđềtài 6

2 Mụcđíchnghiêncứu 7

3 Nhiệmvụnghiêncứu 8

4 Đốitượngvàphạmvinghiêncứu 8

5 Phươngphápnghiêncứu 8

6 Ýnghĩakhoahọcvàthựctiễncủađềtài 9

PHẦNII.NỘIDUNGVÀKẾTQUẢNGHIÊNCỨU 10

CHƯƠNG1:Cơsởlýluậnvàthựctiễncủađềtài 10

1.1 Tổngquancácvấnđềnghiêncứu 10

1.2 Cơsởlýluận 10

1.3.Cơsởthựctiễn 1 2 CHƯƠNG2:PhântíchnộidungchươngII:TínhquyluậtcủahiệntượngditruyềnS inhhọc12– Bancơbản.Hướngdẫnhọcsinhgiảibàitậpditruyềnvào khâugiảngbàimới14 2.1 Phântíchnộid u n g chươngII:Tínhq u y luậtc ủ a hiệntượngditruyềnSinhhọc1 2–Bancơbản 14

2.2 Phânloạivàbiênsoạnbàitập 21

2.2.1 Dạng1:CácquyluậtditruyềncủaMenđen 24

2.2.2.Dạng2:Tươngtácgiữacácgenkhôngalen 2 6 2.2.3.Dạng3:Liênkếtgenvàhoánvịgen 3 1 2.2.4.Dạng4:Ditruyềnliênkếtvớigiớitínhvàditruyềnngoàinhân 36

2.3 Vậndụngnhữngtưliệutrênxâydựngnhữnggiáoáncụthể 39

Bài8:QuyluậtMenđen:Quyluậtphânli 4 0

Bài9:QuyluậtMenđen:Quyluậtphânliđộclập 4 6

Bài10:Tươngtácgenvàtácđộngđahiệucủagen 5 3 B à i 11:Liê nkếtgenvàhoánvịgen 5 9

Bài12:Ditruyềnliênkếtvớigiớitínhvàditruyềnngoàinhân 66

2.4 Đánhgiáchấtlượngcủacácgiáoánđãbiênsoạn 7 6 PHẦNIII.

KẾTLUẬNVÀKIẾNNGHỊ 7 7 1.Kếtluận .7 7 2.Kiếnnghị .7 8 TÀILIỆUTHAMKHẢO .7 9

1 LÝDOCHỌNĐỀTÀI

“Họcv ớ i h à n h p h ả i đ i đôi,họcmàkhônghànhthìv ô ích,hànhmàkhônghọcthìh à n h khôngt r ô i chảy.”Lờid ạ y củaB á c c ó ý nghĩar ấ t quantrọngđốivớiviệchọccủachúngtangàynay

Trướchếttacầnhiểu:Họclàtiếp thukiếnthứcđãđượctíchluỹtrongsáchvở,lànắmvữnglíluậnđãđượcđúckếttrongcácbộmônkhoahọc,đồngthờitiếpnhậnnhữngkinhnghiệmc ủ a chaanhđitrước.Họclàtraudồikiếnthức,mởmangtrítuệ,từnglúccậpnhậthóasựhiểubiếtc ủ a mình,khôngđ ể tụtlùi,l ạ c hậu,họcl à tìmhiểu,k h á m phánhữngtrithứccuảloàingườinhằmchinhphụcthiênnhiên,chinhp h ụ c vũtrụ.Họcthuộckhíacạnhcủalíthuyết,líluận,cònhànhnghĩalàlàm,l à thựchành,làứngdụngkiếnthứclíthuyếtchothựctiễnđờisống.Chonênhọcvàhànhcómốiquanhệrấtchặtchẽvớinhau,họcvàhànhlàhaimặtcủamộtq ú a trìnhthốngn h ấ t , n ó khôngthểtáchrờimàp

h ả i luông ắ n chặtv ớ i nhaulàmmột.T a c ầ n hiểur õ “hành”vừal à mụcđ í c h v ừ a l àphươngpháphọctập.Mộtkhiđãnắmvữngkiếnthức,đãtiếpthulíthuyếtmàtakhôngvậndụngvàothựctiễn,thìhọcchẳngđểlàmgìcả.“Họcmàkhônghànhthìvôí c h “.Họcmàk h ô n g hànhđ ư ợ c l à dohọckhôngthấuđáoh o ặ c thiếumôitrườnghoạtđộng.Đốivớib ộ mônSinhhọccũngvậy,h ọ c sinhcón ắ m v ữ n g đ ư ợ c l ý thuyết,vàbiếtvậndụngsángtạonhữngkiếnthứcthầycôtruyềnthụvàothựch à n h giảicácbàitoánsinhhọcthìmớicóhiệuquả.Ngượclạigiảibàitoáncũnggiúph ọ c sinhcủng

c ố , hoànthiệnkiếnt h ứ c mìnhđãhọcvàmởr ộ n g thê mkiếnthứcmớiđồngthờirènluyện,pháttriểncácthaotác tưduynhư:P h â n tích,s o sánh,tổnghợp,kháiquát hoá,l ậ p luậnlogic….N h ư vậyphải

kếthợpnhuầnnhuyễnlíthuyếtvàthựchànhcónhưvậyhiệuquảhọctậpmớiđ ư ợ c nângcao.

TuynhiênthựctếhiệnnaychothấyhiệuquảcủaviệcdạyhọcSinhhọcở phổthôngchưacao.M ộ t sốh ọ c sinhngạih ọ c khôngh ọ c l ý thuyếtnênkhônglàmđượcbàitập,sốkhácthìhọctheokiểuchốngđối,họcvẹt,họclíthuyếtsuôngkhiđứngtrướcmộtbàitoánSinhhọcthìkhôngbiếtbắtđầutừđ â u , vậndụngnhữngcôngthứcnào,cáchgiảirasao Chỉcónhữnghọcsinht h e o khốiBthìmớicókĩnănglàm

toántươngđốikhá

Phântíchnguyênnhâncủathựctrạngchothấy,nhiềugiáoviênchỉchútrọngđếnlýthuyếtmàchưachútrọngđếnviệcrađềvàhướngdẫnhọcsinhc á c h giảibàitoánSinhhọcnhưthếnàođểhọcsinhbiếtvậndụnglýthuyếtv à o thựchành.CònhọcsinhkhôngnắmchắclýthuyếthoặckhôngbiếtvậndụnglýthuyếtvàogiảitoánnênchorằngbàitoánSinhhọckhóvàdẫnđếntưtuởngngạihọcmônSinhhọc.Hơnnữadosốtiếtdànhchobàitậpcònítgiáov i ê n khôngđủthờigianđểkhắcsâu,củngcốkiếnthứcchohọcsinh

Xuấtpháttừnhữngvấnđềnêutrên,chúngtôichọnđềtài:“PhântíchnộidungchươngII:TínhquyluậtcủahiệntượngditruyềnSinhhọc12–

Banc ơ bản.Hướngdẫnhọcsinhgiảibàitậpditruyềnvàokhâugiảngbàimới

2 MỤCĐÍCHNGHIÊNCỨU

PhântíchnộidungchươngII:Tínhq u y luậtcủahiệntượngditruyềnS i n h học12-

bancơ bản,làmsángtỏnộidung,logickiếnthứcvànộidungmớitrongtừngbàicủachương

Hướngdẫnhọcsinhgiảibàitậpditruyềnvàokhâugiảngbàimớinângc a o hiệuquảcủaphươngphápthựchànhgiảibàitoánSinhhọctrongDHSHởtrườngphổthông

Cungcấptưliệu,kiếnthứcbổsunggiúpgiáoviênthuậnlợihơntrongquátrìnhxâydựngthiếtkếbàigiảng

Rènluyệnkĩnănggiảitoánchohọcsinh,giúphọcsinhphânloạicácd ạ n g toán,biếtvậndụngkiếnthức,côngthứcthếnàocholinhhoạt,phùhợptạo hứngthú,yêuthíchmônhọcchohọcsinh.

- Phânloạicácd ạ n g b à i tậpp h ầ n tínhquyl u ậ t củahiệntượngd i truyềnSinhhọc12

- Sưutầmvàbiênsoạncácdạngbàitậpcóliênquanđếntínhquyluậtc ủ a hiệntượngditruyền

NghiêncứusáchgiáokhoaSinhhọc12bancơbản,bannângcao,sáchditruyền,phươngphápgiảibàitậpditruyền

5.2 Điềutra,quansát

Traođổiv ớ i g i á o v i ê n d ạ y Si nh h ọ c lớp1 2 , h ọ c sinhlớp1 2 v ề tìnhhìnhdạyvàhọcphầntínhquyluậtcủahiệntượngditruyền

- PhânloạicácdạngbàitậpphầntínhquyluậtcủahiệntượngditruyềnS i n h học12

- Sưutầmvàbiênsoạncácdạngbàitậpcóliênquanđếntínhquyluậtc ủ a hiệntượngditruyền.Đâycóthểlàtưliệuthamkhảochogiáoviênvàhọcsinhtrongdạyvàhọcphầnbàitậptínhquyluậtcủahiệntượngditruyền

10 K32A-Sinh-KTNN NguyễnThịHiệp

1.2 CƠSỞLÝLUẬN

1.2.1 Mốiquanhệgiữalýthuyếtvàthựchành

Lýthuyếtlàkiếnthứcmàthầycôtruyềnthụchohọcsinh,làcơsởđểhọcsi n h vậnd ụ n g sángtạovàot h ự c hànhg i ả i các bà it oá n đểcóhiệuquả.Ngượclạibàitoánlàbàirachohọcsinhlàmđểvậndụngnhữngđiềuđãhọcn h ằ m hìnhthànhkiếnt h ứ

c mới,củngcố,hoànthiệnv à n â n g c a o kiếnthứcmìnhđãhọcđồngthờirènluyện,pháttriểnc á c thaot á c tưduyn h ư : Phânt í c h , sosánh,tổnghợp,kháiquáthoá,lậpluậnlogic…

1.2.2 Yêucầucủaviệcphântíchnộidung

Phântíchphảilàmrõđượcnộidungcủachương,trongchươngcóbaonhiêubài,lànhữngbàinào?Nộidungcủamỗibàinóilênvấnđềgìvàvấnđềgìlàtrọngtâm

1.2.3 Yêucầucủaviệcphânloạibàitoán

ViệcphânloạicácbàitoánSinhhọcvàđưaracácvídụminhhoạđòihỏingườigiáoviênkhôngchỉnắmchắcnộidungchươngtrìnhmàcònphảinắmđượctrìnhđộnhậnthứccủahọcsinh

DựavàocáctiêuchíphânloạikhácnhaumàcócácdạngbàitoánSinhhọckhácnhau:

- Bàit o á n đượcx â y dựng p h ả i đ ả m bảo tínhkếthừa,c ơ bản,kháchquanchínhxác,chứađựngtrithứccầntruyềnt ả i v à phảivừasứcvớihọcsinh.

- Bàitoáncómứcđ ộphứctạpdần,bàitoántrướclàmcơsởchobàit o á n sausaochocácbàitoánđượchệthốnghoáthànhmộthệthốngtrọnvẹnphùhợpvớinộidungchươngtrình

- Songhànhvới việcxâydựngcácbàitoánSinhhọc thìphảiđ ư a racácphươngphápgiảiphùhợpvớitừngbài,từngdạng

lạihiệuquảnhưmongđợi.NhiềuhọcsinhchorằngbàitậpSinhhọckhó,dẫnđ ế n tưtưởngngạilàmbàitập,ngạihọcmônSinhhọc.Cònphíagiáoviênchỉc h ú trọngđếnviệccungcấpkiếnthứclýthuyếtmàchưachútrọngviệcrađềvàhướngdẫnhọc sin hvậnd ụ

n g kiếnthứcvàogi ải cácdạngt o á n Sinhhọcnhưthếnàochocóhiệuquảhoặcnếucócũngchỉlàhìnhthứcmàthôi

Vìvậyviệcphântích,làmrõnộidungcơbảnvàphânloạicácdạngbàit ậ p phầntínhquyluậtcủahiệntượngditruyềnsinhhọc12.Quađósưutầmvàbiênsoạncácdạngbàitậpcóliênquanđếntínhquyluậtcủahiệntượngditruyền,đểlàmtưliệuthamkhảochogiáoviênvàhọcsinhtrongdạyvàhọcphầntínhquyluậtcủahiệntượngditruyềnlàhếtsứccầnthiết

CHƯƠNG 2.PHÂN TÍCHNỘIDUNG CHƯƠNG

II:TÍNHQUYLUẬTCỦAHIỆNTƯỢNGDITRUYỀN SINH HỌC12-BAN CƠ BẢN.HƯỚNG DẪN HỌCSINHGIẢIBÀI TẬP DITRUYỀN VÀO KHÂU GIẢNG BÀI MỚI

CáccơthểlaiF2c ósựphântínhtheotỉlệxấpxỉ3trội:1lặn(choF1t ựthụphấnhoặccácF1g i a ophấnchonhauthìF2g ồ mcó:¾hạtvàngvà¼hạtxanh)

TheoMenđen,cácquyluậtditruyềncóđặcđiểmlà:1genquyđịnh1t í n h trạng,mỗigennằmtrên1nhiễmsắcthể.Cácgenphânliđộclậpvàtổhợptựdo

+trongtrườnghợptrộikhônghoàntoàn,thìF2biểuhiệntínhtrạngtrunggiang i ữ a chavàmẹ.F2phântínhtheotỉlệ1:2:1(ởbôngphấn,laigiốnghoađỏvớigiốnghoatrắngđượ

cF1toànhoahồng,đếnF2g ồ mcó¼hoađỏ,2/4hoahồng,và¼hoatrắng)

Laihaigiốngthuầnchủng

- NếukếtquảlaiđồngtínhthìcáthểđócóKGđồnghợpAA.

- Nếukếtquảlaiphântính(tỉlệ1:1)thìcáthểđócóKGdịhợpAa.b) Địnhluậ

tphânliđộclậpviếtcholaihaihoặcnhiềucặptínhtrạng

Sựditruyềncủa cặptínhtrạngnàykhôngphụthuộcvàosựditruyềncủacặptínhtrạngkia.CặptínhtrạngtỉlệphântínhởF2là(3:1)n

+KhiF1g i ả m

p h â ntạothànhgiaotửsựphânliđộclậpvàtổhợptựdocủ acáccặpNSTdẫnđếnsựphânliđộclậpvàtổhợptựdocủacáccặpgentrênđó.Vìvậy:F1g ồ m2cặpgendịhợpAaBbsẽtạonên4loạigiaotửtỉlệtươngđươnglàAB,Ab,aB,vàab

+Sựk ế t h ợ p ngẫ unhiênvà đầ y đủc ủ a cácloạigiaotửn ê n 4*4=16k i ểu tổhợpgiaotửởF2vàtỉlệphânlikiểugennhưsau:

1AABB:2AaBB:4AaBb:1AAbb:2Aabb:2aaBb:1aabb

- NếuAáta,Bátb(haicặptínhtrạngđềutrộihoàntoàn)=>TLKHở F2l à(3:1)2

- NếuAkhôngáta,Bkhôngátb(haicặptínhtrạngkhôngtrộihoànt o à n )=>TLKHởF2l à(1:2:1)2

+Trong trườnghợph a i cặptínhtrạngtrộihoà ntoàn,thìkhilaip hân t í c hcáthểcóKGdịhợpképthìkếtquảphânliKHtheotỉlệ1:1:1:1,phảnán h 4loạigiaotửtỉlệtươngđươngmàcáthểđóđãsinhra

- Tươngtácbổt r ợ : C á c g e n khôngalenl à cácg e n khôngn ằ m trênc ù n g

mộtvịt r í (locut)củacặpNSTtươngđ ồ n g hoạtđộngcùngnhaulàmxuấthiệnmộttínhtrạngmới

- Tácđộngcộnggộp:Làkiểutácđộngcủanhiềugenkhôngalenvớinhaut r

o n g đ ó mỗigenđónggópmộtp h ầ n n h ư n h a u v à o sựpháttriểnc ủ a c ù n g mộttínhtrạng

- Tácđộngátchế:Làtrườnghợphaihaynhiềugencùngquyđịnhmộtt í n h trạn

g.Trongđósựcómặtcủagennàycóvaitròátchếkhôngchogenkhácbiểuhiện.Tươngtácátchếbaogồmátchếdogentrộihoặcgenlặnnàyl ấ n átbiểuhiệnkiểuhìnhcủagentrộivàgenlặnkhôngalenkhác

● Đểxácđịnhtácđộngqualạigiữacácgenkhôngalen,tacóthểdựa

vàocácđiềukiện:Phéplaimộtcặptínhtrạng;Mộttínhtrạngđượcquyđịnhbởihaih a

y nhiều cặpgen.C á c cặpg e n n ằ m trêncáccặpNSTtươngđồng

khácnhau,tácđộngqualạihoặcdựavàokếtquảphântíchcủađờiconquac á c phéplaiđểđưarakếtluận.

● KhichoF1xF1 =>F2gồm16kiểutổhợpphânlitheotỉlệ:9:3:3:19:6:1 Tácđộngbổtrợcủa2gentrộikhôngalenvàcủacácgenlặn.9:7

Khoảngcáchgiữahaicặpgencànglớnthìtầnsốhoánvịgencàngcao

+Trongt r ư ờ n g hợpl i ê n kếtg e n hoàntoànvàt r ê n cùng1 n h ó m gen(trên1cặpNST)vàcáccặpgenđồnghợptửthìtacó1loạigiaotử.Nếucó1c ặ p gendịhợptửtrởlênthìtađượchailoạigiaotửtỉlệtươngđương.

+Trongtrườnghợpl i ê n kếtgenhoàntoànv à trênnhiềunhómgen( nhiềunhómNST)vàmỗinhómgencótốithiểu1cặpdịhợpthì:

Sốloạigiaotửbằng2n(vớinlàsốnhómgenhaysốcặpNST)

Đểxácđịnhthànhphầngenmỗiloạigiaotửtadùngsơđồphânnhánhhoặcnhânđạisốmàmỗiloạigiaotửcủanhómgennàyphốihợpđủkiểuvớic á c loạigiaotửcủanh

óm genkia

+Trongtrườnghợpliênkếtgenkhônghoàntoàn,mỗinhómgenphảic h ứ a 2cặpgendịhợptrởlênmớiphátsinhgiaotửmangt ổ hợpgenchéo(g i a o tửHVG)trongquátrìnhgiảmphân

Nếucó2cặpdịhợpthì:Sốgiaotử:22=4loạitỉlệkhôngbằngnhau

Nếucó3cặpgendịhợpthì:Cóthểxảyrasựtraođổichéo2chỗvàcóthểkhôngxảyrasựtraođổichéo2chỗ

20 K32A-Sinh-KTNN NguyễnThịHiệp

- NếukếtquảcủaphéplaithuậnvànghịchchotỉlệphânlikiểuhìnhkhácnhauởhaigiớithìgenquyđịnhtínhtrạngnằmtrênNSTgiớitínhX

b).Ditruyềnngoàinhân

- Nếukếtquảcủaphéplaithuậnvànghịchlàkhácnhau,trongđóconl a i thườngmangtínhtrạngcủamẹthìgenquyđịnhtínhtrạngđónằmởngoàinhân

- Cáctínhtrạngditruyềnn g o à i nhânkhôngtuântheocácquyluậtd itruyềnNST,vìtếbàochấtkhôngđượcphânphốiđềuchocáctếbàoconnhưđốivớiNST

2.1.5 Ảnhhưởngcủa môitrườnglênsựbiểuhiện củagen

- Kiểuhìnhđượch ì n h thànhd o sựtươngtácg i ữ a k i ể u g e n vớimôitrường

- Tậph ợ p cáck i ể u hìnhcủamộtk i ể u g e n tươngứngv ớ i cácmôitrườngkhácnhauđượcgọilàmứcphảnứngcủakiểugen

- Hiệntượngkiểuhìnhcủamộtsốcơthểcóthểthayđổitrướccácđiềukiệnmôitrườngkhácnhauđượcgọilàsựmềmdẻokiểuhình

2.2 PHÂNLOẠIVÀBIÊNSOẠNBÀITẬP

Trêncơs ở phânt í c h nộidungk i ế n thứcp h ầ n tínhq u y l u ậ t củahiệntượngditruyền,chúngtôitiếnhànhphânloạivàbiênsoạncácdạngbàitậpphầntínhquyluậtcủahiệntượngditruyền.Mỗidạngbàitậpchúngtôiđềuđ ư a raphươngphápgiảivànhữngvídụcụthểminhhoạ

a).Sốloạigiaotử

KhôngtuỳthuộcvàosốcặpgentrongKHmàtuỳthuộcvàosốcặpgendịhợptrongđó

+KGcủacáthểgồm1cặpgendịhợpsinhra21loạigiaotử

+KGcủacáthểgồm2cặpgendịhợpsinhra22loạigiaotử

+KGcủacáthểgồm3cặpgendịhợpsinhra23loạigiaotử

Khigiảitoáncầnchúý:Nếubiếtsốkiểutổhợptacóthểsuyrasốcácloạig iao tửđực,giaotửcáivàtừđócóthểbiếtđượcsốcặpgendịhợptrongKGc ủ a bốvàmẹ.KhisốtổhợpkhácnhaunhưngcóthểđưađếnkiểugengiốngnhautừđótacóthểsuyrasốKGnhỏhơnhoặcbằngsốcácKH

b).Sựdituyềnc ủ a cáccặpgenlà độclậpvớinhau,vìvậysựtổhợp tựdog iữ a cáccặpg e n c ũ n g nhưgiữac á c cặpt í n h trạng.Từđó,k ế t quảvềK G c ũng nhưvềKHởđờiconđượcxácđịnh:

+TỉlệKGchungcủanhiềucặpgen=tíchcáctỉlệKGriêngrẽcủamỗicặpg e n

=>SốKGtínhchung=tíchsốkiểugenriêngrẽcủamỗicặpgen.

+TỉlệKHchungcủanhiềucặptínhtrạng=tíchcáctỉlệKHriêngrẽcủamỗic ặ p tínhtrạng

=>SốKHtínhchung=tíchsốKHriêngrẽcủamỗicặptínhtrạng.

2.2.1.3 Xácđịnhkiểugencủabốmẹ

a).Trườnghợpkiểugenriêngcủatừngtínhtrạng:XétriêngkếtquảđờiconF1c ủ atừngloạitínhtrạng:

● F1đồngtính:

+NếuPcókiểuhìnhkhácnhauthìF1nghiệmđúngđịnhluậtđồngtínhc ủ a Menđen

= > tínhtrạngbiểuh i ệ n ở F1làtìnhtrạngt r ộ i vàthếhệPđềuthuầnchủng:AAxaa+NếuPcùngkiểuhìnhvàF1mangtínhtrạngtrộithìtrong2PcóKGđồnghợptrộiAA,P cònlạicóthểlàAAhoặcAa

+NếuPkhôngnêukiểuhìnhvàF1mangtínhtrạngtrộithì1trong2Plà đồnghợptrộiAA,Pcònlạicóthể:AAhoặcAahoặcaa

+F1phântínhkhôngrõtỉlệ:DựavàocáthểmangtínhtrạnglặnởF1a a=>Pđềuchứagenlặna,phốihợpvớikiểuhìnhPsuyraKGcủaP

Đểgiảinhanhcácbàitoánnày,nhấtthiếtchúngtaphảinắmthậtvữngc á c nộidungcủađịnhluậttrênđểvậndụnglinhhoạtvàotừngbàitoáncụthể.T r o n g khigiảitoánchúngtacầnphântíchkĩtrongtừngtrườnghợplaivàchúý đếntínhtrộilấnáthoàntoànvàkhônglấnáthoàntoànđểvậndụngkếtquảl ạ i ởthếhệF1vàF2đ ư ợ cđúnghơn.

Phươngphápgiảichungchocácbàitậpvềcácquyluậtditruyền

Đốivớitừngbài,từngdạ ng lạicóphươngphápgiảiriêngnhưngđềub a o gồmcácbướcsau:

+Bước1:Phântíchgiảthuyết

+Bước2:Xácđịnhtínhtrộilặn

+Bước3:Quyướcgen

+Bước4:Thôngquadữkiệnđầubàibiệnluậnđểxácđịnhkiểugen,k i ể u hìnhcủabốmẹ

+Bước5:ViếtsơđồlaiBài

tậpminhhoạ:

àncâyquảđỏ.ChocáccâyF1tựthụphấn,F2t h uđượcgồm152câyquảđỏvà50câyquảvàng

Ởbò,genDquyđịnhlôngđenlàgentrội,gendquyđịnhlôngvànglàgenlặ n 1conbòđựcđengiaophốivớiconbòcáithứnhấtlôngvàngthìđược1c o n bêđen.Cũngconbòđựcđenđógiaophốivới1conbòcáithứ2lôngđenth ì được1bêđen,giaophốivớiconbòcáithứ3thìđược1conbêvàng.Hãyxácđịnh:

● Cách1:Dựavàocácđiềukiện:Phéplai1cặptínhtrạng.1tínhtrạngđượ cquyđịnhbởi2haynhiềucặpgen.CáccặpgennằmtrêncáccặpNSTtươngđồngkhácnhau,tácđộngqualại

● Cách2:Dựavàokếtquảphântínhcủađờiconquacácphéplai:

- Nếu1tínhtrạngđượcquyđịnhbởi2haynhiềucặpgen

- Bốmẹthuầnchủngkhácnhauvề1cặptínhtrạnghoặcbốmẹcócùngt í n h trạng

- F1xuấthiệntínhtrạngmới,trongcáctrườnghợpsau:Khi:F1xF1= >

F2g ồ m16kiểutổhợpphântínhtheotỉlệ:

9:3:3: 1

9:6:1

9:7

Tácđộngbổt r ợ của2 g e n trộikhôngalenv à c ủ a cá c genlặn

9:3: 4}

Tácđộngbổtrợcủa2gentrộikhôngalenvàátchếcủa1cặpgenlặn

=16kiểut ổ hợpcótỉl ệ K G thuộcdạ n g

9A-B-:3A-bb:3aaB-:1aabb= > 2c ặ p genphânliđộclậpvàtổhợptựdonhưtrườnghợplai2tínhtrạngcủaMenđen

2.2.2.1 Xácđịnhcáckiểutươngtác

Mỗikiểutươngtáccómộttỉlệkiểuhìnhtiêubiểudựavàobiếndạngcủa(3:1)2n h ưsau:

A-B-#(A-bb=aaB-=aabb)thuộctỉlệ9:7

2.2.2.2 Xácđịnhsốcặpgentươngtác

Thườngdựavàokếtq u ả phânt í n h ở t h ế hệ l a i đ ể s u y ras ố kiểutổhợpg i a o tửvàsốloạigiaotửbốmẹ=>Sốcặpgentươngtác.Thườngtỉlệphânt í n h cóthểthuộc16kiểutổhợpnhư:9:6:1;9 :7….hoặc8kiểutổhợpnhư

3:4:1;6:1 : 1…

hoặc4 kiểutổh ợ p n h ư 3 : 1 ; 1:2 : 1….Sauk h i x á c địnhđược sốcặpgentươngtác,đồngthờixác địnhđượckiểugencủa bốmẹvàsuyrasơđồlaicóthểcócủaphéplaiđóđểthấy tỉlệKGthuộcdạngnào,đốich iếu vớikiểuhìnhcủađềdựđoánkiểutươngtác

Phươngphápgiảibàitậpvềtươngtácgen:

TrướctiênHSphảiđọckĩbàitoán,cóthểtómtắtbàitoánxửlýthôngt i n điềukiệncủabài

+Bước1:Chiatỉlệcủacáctínhtrạngcủatấtcảcácphéplaimàbàiđãc h o Nếuthấyxuấthiệnmộttrongcáctỉlệtươngtácgennhư:9:7;12:3:1;

…đãhọcthìtakếtluậnphéplaitrêntuântheoquyluậttươngtácgen

+Bước2:Quyướcgendựavàođầubài

+Bước3:Xácđịnhkiểutổhợptừđóxácđịnhsốgiaotửcủabốmẹ=>tìmrađượckiểugencủabốmẹ

a)Xéttrườnghợp3:F2có92câycao:69câylùn=9cao:7lùn=16tổhợpt ỉ l ệ tươngđ ư ơ

n g b ằ n g 4*4= > F1cho4 l o ạ i g i a o tửtỉlệtươngđ ư ơ n g nêngồm2cặpgendịhợpnằm

trên2cặpNSTkhácnhau.=>Theoquyluậttươngt á c gen:QuyướcKGcủaF1là:AaBb

=>TLKGởF2t h u ộ cdạng9A-B-:3A-bb:3aaB-:1aabb.TrongđóTLKHlà9cao:7lùn.Vậykiểutươngtácgenlà:BổtrợA-

30 K32A-Sinh-KTNN NguyễnThịHiệp

F1

cóKHcao(A-B-)=>2Plùnphảichứahaigentrộikhácnhau.VậyKGcủaPlà:AabbxaaBb.+Xéttrườnghợp2:F1c ótỉlệ1:1=2KH=2*1=>1trong2Pchứa1cặpg e n dịhợp.Pcònlạiđồnghợp

Hãyxác đ ị n h q u y luậtd i truyềnc h i phốitínhtrạngmàus ắ c v à k í c h thướclôngcủathỏ.LậpsơđồlaitừP=>F2

Đápsố:

+Tínhtrạngmàusắclôngtuântheoquyluậttươngtácbộtrợhoặcátchếtheok i ể u 9:3:4còntínhtrạngkíchthướctuântheoquyluậtphânlicủaMenđen( 3:1)

+Sơđồlai:

Trắng,ngắnAABBDDxaabbdd

2.2.3.2 Tínhtầnsốtraođổichéovàkhoảngcáchgiữahaigentrên1NST.Bàitoán

cóthểchiathànhhaitrườnghợp:Xácđịnhtầnsốtraođổichéovàkhoảngcáchgiữahaigentrêncùng1NST

+Tấnsốtraođổichéo(tầnsốhoánvịgen):f

TầnsốtraođổichéogiữahaigentrêncùngNSTbằngtổngtỉlệ2loạigiaotửHVG.Dođó:

Tỉlệmỗiloạigiaotửbìnhthường:100% f

TỉlệmỗiloạigiaotửHVG=f

2Tầnsốtraođổichéothểhiệnlựcliênkếtgiữacácgen.Thườngcácgencóxuh ư ớn g chủyếulàliênkết=>TầnsốHVG<50%

Trongtrườngh ợ p đặcbiệt,c á c tếb à o sinhd ụ c sơkhaiđ ề u x ả y ratraođ ổ i ch éo giốngnhau= > TầnsốHVG= 50%.D o đ ó c ơ thểhợpké pcho4 l o ạ i g ia o tửtỉlệtươngđươnggiốngvớitrườnghợp2cặpgenphânliđộclập

+Khoảngcáchtươngđốigiữacácgentrêncùng1NST:

Tầnsốhoánvịgenthểhiệnkhoảngcáchtươngđốigiữahaigen,càngnằmxanhauthìtấnsốHVGcànglớnvàngượclạicácgencàngnằm gầnnhauthìtầnsốHVGcàngnhỏ.DựavàotầnsốHVGđểxácđịnhkhoảngcáchgiữacácgenvà

vịtrítươngđối( locút)trongnhóm genliênkết

Đểnhậnđịnhquyluậtditruyền,tadựa vàophéplaikhôngphảilàlaiphânt í c h , bằngcácht ì m tỉl ệ phântínhv ề K H ởthếh ệ laiđ ố i vớimỗil o ạ i tínhtrạng.Nhânđôit ỉ l

ệ KHriêng củahail oạ itínhtrạngvớinhau,nế uk ết quả

khôngphùhợpđềrathì s u y ra2 cặpge nquyđịnh2cặptínhtrạngđótrênc ù n g 1NST.Cáchthứ2làdựavàophéplaiphântích,bằngcáchnêukếtquảl a i chứngtỏcáthểdịhợpképchỉcho2loạigiaotửhoặc4loạigiaotửcótỉlệkhôngbằngnhau,từđósuyra2cặpgennằmtrêncùng1nhiễmsắcthể.

Phươngphápgiảichungchobàitậpvềditruyềnliênkếtthườnggặpl a i 2cặptínhtrạng:

+Bước1:Xéttỉlệphânlitừngcặptínhtrạng

+Bước2 : X á c địnhx e m c á c g e n quyđ ị n h c á c t í n h trạngkhácnhaut h u ộ

c cácNSTkhácnhauhaythuộccùng1NST

+Bước3:Xéttổhợpcótỉlệthấpnhấtmangcả2tínhtrạnglặn,từđóxác địnhkiểugencủachúngvàxemchúngbằngtỉlệcủacácloạigiaotửnào

● Khilai2cáthểdịhợpvề2cặpgenvớinhaumàFBxuấthiệntỉlệKH 1:1:1:1

=>2cặptínhtrạngđóditruyềntheoquyluậtliênkếtgen

+Bước5 : Nếul à liênk ế t khônghoàntoàn( HVG) t h ì t a phảitínhđượctầnsốHVG

● Nếuphéplailàphéplaiphântíchvớikếtquảthuđượccủaphéplailà4loạiKHvới2nhómlớnbằngnhauvà2nhómnhỏbằngnhauthìtầnsốHVG(f)đượctínhbằngtổngnhómnhỏ/(tổngnhómnhỏ+tổngnhómlớn)

*100%

Tỉlệmỗiloạigiaotửliênkết=1f.

2Tỉlệmỗiloạigiao tửHVG=f

2

● Nếulàphéplaiphântíchmàkếtquảthuđược4loạiKHvớitỉlệ1:1:1:1takếtluận2cặptínhtrạngđóđượcditruyềntheoquyluậtHVGvớif

=50%(trườnghợpnàyhiếmxảyra)

● Nếuphéplaikhôngphảilàphéplaiphântíchmàđầubàichobiếthếtc á c loạiKHhoặcchỉchobiết1loạiKHlặnthìtaphảidựavàocơthểlặnđểtí nh tầnsốHVG.+Bước6:Viếtsơđồlai

Ab  aB  0,2x 4x1000400

2+Nếulàcơthểsinhgiao tửcái:

Ởngô,P thuầnc h ủ n g khácnhaub ở i 2 c ặ p g e n đốil ậ p thuđượcF1đồngloạtcókiểuhìnhlàthâncao,bắpdài.ChoF1laiphântíchthìF2phânlitheotỉlệ50%thâncao,bắpdài:50%thânthấp,bắpngắn.Chobiếtcácgenl i ê n kếtvớinhau.ViếtsơđồlàitừP=

>F2

Bàigiải:

+P thuầnchủngkhácnha ubởi2 cặpgenđốil ậ p thuđượcF1đồngloạtcókiểuhìnhlà thâncao,bắpngắn=>Caolàtrộihoàntoànsovớithấp,dàilà t r ộ i hoàntoànsovớingắn,vậyF1dịhợp2cặpgen

2t h utheot ỉlệkiểuhình1:1

VậykiểugencủaF1là:AB

ab (thâncao,bắpdài)Sơđồlai:

TLKH:50%cao,dài:50%thấp,ngắn

Bàitập3:Ởcàchua,genAquyđịnhthâncao,aquyđịnhthânthấp;genBquyđịnhqu

ảtròn,bquyđịnhquảbầudục.Chocàchuacâycao,quảtrònlaivớic à chuat h â n thấp,q u ả bầudụcthuđ ư ợ c kếtq u ả ở F1g ồ m1 6 2 câyc a o , q u ả tròn:158câyt h ấ p , quảb ầ u d ụ c : 42câyc a o , q u ả bầudục:3 8 câythấp,quảtròn

2.2.4.1 Bàitậpvềditruyềnliênkếtvớigiớitính

Nhưphầnphântíchnộidungđãtrìnhbày,vìcácNSTgiớitínhkhôngc h ỉ mangcácgenquyđịnht í n h trạnggiớit í n h màc ò n mang1s ố genquyđịnhcáctínhtrạngkhácđưađếnhiệntượngditruyềnliênkếtvớigiớitính

Đặcđ i ể m ditruyềnc ủ a nhữngt í n h trạngn à y cókhácvớin h ữ n g tínhtrạngdocácgentrênNSTthườngquyđịnhvàđượcMoocganpháthiệnđầut i ê n trênruồigiấm.

+Haycùng1thếhệnhữngtínhtrạngnàođóchỉxuấthiệnởgiớiđựccòngiớicáithìkhônghoặcngượclại=>GennằmtrênNSTgiớitính

a Mẹbìnhthườngkhôngmanggengâybệnh,bốbiểuh i ệ n bệnh.Xácđịnhk ế t quảkiểuhìnhcủađờicontronggiađìnhđó

b Mẹmanggengâybệnhnhưngkhôngbiểuhiệnbệnh,bốbìnhthường.Xácđịnhkếtquảkiểuhìnhcủađờicontronggiađìnhđó

m bìnhthường

b Mẹmanggengâybệnhnhưngkhôngbiểuhiệnbệnh,bốbìnhthườngthìk ế t quảkiểuhìnhcủađờicontronggiađìnhđólà:

%.TỉlệgiaotửcủabướmtằmđựcF1

Đápsố: Ab = ab = 35%;Ab = aB = 15%

2.2.4.2 Bàitậpvềditruyềnngoàinhân

Bàitoándạngnàythườngrấtítgặptrongcácđềthi.Nếugặpbàitoándạngnàythìtadựavàokếtquảcủaphéplaiphântích:

- Nếukếtquảcủaphéplaithuậnvàlainghịchlàkhácnhau,trongđóc o n laithườngmangtínhtrạngcủamẹthìgenquyđịnhtínhtrạngđónằmởngoàinhân

- Cáctínhtrạngditruyềnngoàinhânkhôngtuântheocácquyluậtditruyền,vìtếbàochấtkhôngđượcphânphốiđềuchocáctếbàoconnhưđốivớiNST

2.3 VẬNDỤNGNHỮNGTƯLIỆUTRÊNXÂYDỰNGNHỮNGGIÁOÁN C ỤTHỂ.

Dobàitoánsinhhọclàmộtphầnquantrọngcủanộidungchươngtrìnhsinhh ọ c 12nê n đ ố i vớiH S bàitậpcũngl à phươngt i ệ n thunhậnkiếnt h ứ c giúpHScủngcốnhữngkiếnthứcđãhọcvàmởrộngkiếnthứcmới.Đốivớig i á o viênbàitậplàphươngtiệntổchứchoạtđộngnhậnthứccủaHS.Vìvậyb à i toánSinhhọckhôngchỉdùngtrongkhâucủngcố,hoànthiệnkiếnthức,k i ể m

t r a đánhgiámàcònđượcdùngtrongkhâunghiêncứutàiliệumới

Vậnd ụ n g nhữngt ư l i ệ u trênchúngtôiđãt i ế n hànhx â y dựng nhữngg i á oáncụthểnhằmhướngdẫnhọcsinhgiảibàitậpditruyềnvàokhâugiảngb à i mớiđểnângcaochấtlượnggiảngdạy