Hệ sinh thái, Sinh quyển và bảo vệ môi trường (Thuộc phần VII Sinh thái học - SGK Sinh học 12 Ban cơ bản). Xây dựng hệ thống hình ảnh phục vụ các bài giảng trong Chương

Dạyhọcchútrọnghoạtđộngđộclậpcủahọcsinhtronggiờhọchoạtđộngtựhọccủahọcsinhchiếmtỉlệcaovềthờigianvàvàcườngđộlàmviệc,tạođiề ukiệnchohọcsinhtácđộngtrựctiếpvàođốitượngbằngnhiềugiácquan,từđónắ

LỜICẢMƠN

Emxinc h â n t h à n h c ả m ơ n s ự đóngg ó p ý k i ế n c ủ a c á cthầy,c ô g i á o trongt ổ phươngp h á p giảnggiạy,cùngsựđóngg ó p ý kiếnxâyd ự n g củac á c b ạ n s i n h v i ê n đãgiúpemh o à n th ành đềtàiluậnvăntốtnghiệp

Đặcbiệtemxinb à y t ỏ l o n g b i ế t ơ n sâus ắ c đ ế n T h ầ y giáo,ThạcsĩTrươngĐứcBình,ngườiđãtrựctiếphướngdẫnvàch ỉ bảotậ

nt â m giúpemhoànthànhđềtàil u ậ n vănnày.T r o n g q u á trìnhthự

c hi ện đề t à i khôngtránh khỏinhững thiếu sót, rấtmongcácthầy,c ô , cùngtoànthể c á c bạnsinhviêndónggópýkiến,sửachữađểđềtàingàycànghoànthiệnvàmanglạigiátrịthựctiễncaohơn

HàNộiTháng5Năm2010

SinhviênNguyễnThịThoan

Tôix i n c a m đoank ế t quảnghiêncứuđềtàil à kếtquảnghiêncứu,tìmtòicủabảnthân.Đềtàivànộidungkhoáluậnlàchânthựcđượcviếttrêncơsởkhoahọclàcácsách,cáctàiliệud o nhàxuấtbảngiáodụcba n hànhkhôngtrùngvớiđ ề tàic ủ a t á c giảkhác.Nếusaitôixinhoàntoànchịutráchnhiệm

NguyễnThịThoan

MỤCLỤC

Phần 1.M Ở ĐẦU

1 Lídochọnđềtài

Bướcvàothếkỉ21,bướcvàomộtthờiđạimới,thờiđạicủakhoahọccôngnghệtiêntiếnvàhiệnđại,thờiđạicủahộinhậpquốctếngàycàngsâurộngtrêntấtc ả cáclĩnhvựckinhtế,chínht r ị , vănhoá,xãhội,giáodụcvàđàotạo,sứcmạnhcủamỗiquốcgiakhôngchỉđượcđánhgiáquacáclĩnhvựckinht ế , chínhtrị,quâns ự , cácnguồnt à i nguyênt h i ê n nhiên,màc ò n p h ụ thuộcvàotrítuệvànănglựcsángtạocủaconngười,trongbốicảnhđópháttriểngiáodục–

đàot ạ o làyếut ố đặcb i ệ t đ ư ợ c đặtl ê n hàngđầuc ầ n đ ư ợ c t h ự c hiệnngayởmỗiquốcgia

NhậnthứcđúngxuthếđóĐảngvànhànướctađãtiếnhànhđổimớitoàndiệnvềgiáodụcởcáccấphọc,trongđócócấphọcTrunghọcphổthôngnhằmnângcaochấtlượnghiệuquảđàotạo

Năm2 0 0 8 –

2 0 0 9 l ầ n đ ầ u t i ê n bộs á c h g i á o khoamớidànhc h o l ớ p được đưavàogiảngdạyvàhọctậpởtấtcáctrườngTrunghọcphổthôngtrênc ả nước.Trongquát r ì n h t r i ể nkhait h a y s á c h g i á o khoac ũ bằngs á c h giáokhoamớicácgiáoviênđãgặprấtnhiềukhókhăn,nhiềugiáoviênvùngsâuvùngxa,sinhviênvàgiáoviênmớiratrườngchưacókinhnghiệmgiảngdạy,chưacóđiềukiệnđisâutìmhiểucácqua nđiểmxâydựngvàpháttriển nộidung,nhữngđổimớivềkiếnthức,phươngphápdạyvàhọc,vàmộ

tt r o n g nhữngkhókhăncơbảncủagiáoviênhiệnnaycầnquantâmđólàkhotàng

“tưliệuhìnhảnh”phụcvụchobàigiảngnghèonàn,khônggâyhứngthúhọct ậ p chohọcsinh,hiệuquảbàigiảngkhôngcao,khôngsinhđộng.Vìvậyxâydựnghệthốnghìnhảnhphụcvụchobàigiảnglàviệclàmcầnthiếtvàcóýnghĩa

Xuấtpháttừcơsởlíluậnvàthựctiễnnêutrênvớimongmuốntháogỡđ ư ợ c nhữngkhókhănvànângcaochấtlượngdạyvàhọcmônSinhhọclớp12tôiđãmạnhdạntiế

nhànhnghiêncứuđềtài:“Phântíchnộidungchương

III.Hệsinhthái,sinhquyểnvàbảovệmôitrường(thuộcphầnVII–Sinhtháihọc– SáchgiáokhoaSinhhọc12Bancơbản).Xâydựnghệthốnghìnhảnhphụcvụchocác bàigiảngtrongchương”.

2 Mụcđíchvànhiệmvụnghiêncứu

2.1 Mụcđích

- Phântíchnộidung,xâydựnghệthốnghìnhảnhphụcvụchothiếtkếbàihọctheohướngpháthuytínhtíchcựchọctậpcủahọcsinhtrongdạyvàhọcc ác bàihọctrongchươngIIIphầnSinhtháihọc– SáchgiáokhoaS i n h học12bancơbản

- Tậpdượtnghiêncứukhoahọc,rènluyệncáckĩnăngdạyhọccơbản,đặcbiệtlàkĩnăngphântíchbài,lựachọnphươngtiện,sửdụnghìnhảnhvàkĩnăngthiếtkếbàihọctheohướngdạyhọctíchcực

- Cungcấ p t ư l i ệ u t h a m khảoc h o sin hv i ê n , g i á o v i ê n mớir a trườngcũngnhưgiáoviênởnhữngnơicòngặpnhiềukhókhănvềtàiliệu,phươngt i ệ n dạyvàhọc

2.2 Nhiệmvụnghiêncứu.

- Nghiêncứưcáctàiliệuliênquanlàmcơsởlíluậnchoviệcxâydựngvàsửdụnghệthốnghìnhảnh

- PhântíchnộidungcácbàitrongchươngIII:Hệsinhthái,sinhquyểnvàbảovệmôitrườngphầnVIISinhtháihọc–Sáchgiáokhoa12–bancơbản

- Sưutầmvàxâydựngtưliệuhệthốnghìnhảnh,tưliệutạođiềukiệnthuậnlợichogiáoviêntrongviệcthựchiệnkếhoạchdạyvàhọc

- Thiếtkếbàigiảngtheohướngpháthuytínhtíchcựchọctậpcủahọcs i n h đốivớic á c bàitrongchươngIIIthuộcphầnVIIS i n h tháihọc– SGKS i n h học12–

Bancơbản

3 Giảthuyếtkhoahọc.

NếuxâydựngvàsửdụnghợplíhệthốnghìnhảnhmộtcáchhợplísẽgópphầnnângcaochấtlượngdạyvàhọcChương2–Sinhhọc12,THPT

Việcđánhgiákếtquảkhithực hiệnởmứcđộlấyýkiếnnhậnxétcủagiáoviênTHPT

4.3 Phươngphápnghiêncứu.

4.3.1 Phươngphápnghiêncứulýthuyết.

- ĐểxâydựngcơsởlýthuyếtcholuậnvăntôiđãnghiêncứucáctàiliệuvềquanđiểmđổimớigiáodụcvàđàotạotrongcácnghịquyếtcủaĐảngCSVN,cơsởlýluậnPPDHtíchcực,cácbiệnpháppháthuy tínhtíchcựchọct ậ p củahọcsinh

- NghiêncứuquanđiểmxâydựngvàpháttriểnnộidungSGKmới

- NghiêncứuSGKvàcáctàiliệuchuyênmônvềphần:Sinhtháihọc

- Sưutầmtrêninternet

4.3.2 Phươngphápquansátsưphạm.

- DựgiờcủagiáoviênvàsinhviêntậpgiảngđểtìmhiểutìnhhìnhdạyvàhọcphầnSinhtháihọclớp12.

- Cungcấptưliệu,hìnhảnh,sưutầmđượctrêninternet,kiếnthứcbổsunggiúpgiáoviênthuậnlợihơntrongquátrìnhxâydựngthiếtkếbàigiảng

- Xâydựngquytrìnhthiếtkếbàigiảngtheohướngpháthuytínhtíchc ự c họctập,cóthểlàmtàiliệuthamkhảochogiáoviênmớiratrường,sinhviêncáctrườngsưphạmvàgiáoviênởcácvùngkhókhăn

ỞPháp,ngaytrongđạichiếnthếgiớithứII,đãrađờinhững“lớphọcmới”tạimộtsốtrườngtrunghọcthíđiểm.Điểmxuấtphátcủamỗihoạtđộngđềutuỳthuộcvàosángkiến,hứngthú,lợiích,nhucầucủahọcsinh,hướngvàosựphátt r i ể n nhânc á c h củatrẻ.C á c thôngt ư , chỉthịc ủ a BộGiáodụcPháptrongsuốtnhữngnăm1970đến1980đềukhuyếnkhíchtăngcườngvait r ò chủđộngtíchcựccủahọcsinh,chỉđạoápdụngphươngphápdạyhọctừbậcsơhọc,tiểuhọclêntrunghọc.

ỞHoaKì,ýtưởngdạyhọctíchcựcrađờitrongnhữngnăm70vàđãđ ư ợ c thínghiệmởgần200trường:Giáoviênxácđịnhmụctiêu,cungcấpcácphiếuhướngdẫnđểhọcsinhtiếnhànhcôngviệcđộclậptheonhịpđiệuphùhợpvớinănglực

Trongnhữngthậpkỷgầnđâyphươngphápdạyhọct í c h cựct iế ptục pháttriểnvớinhữnghìnhthứcmớimàmụcđíchgiáodụcđặtrakhôngchỉlàdạy họcvấnmàcònlàđàotạo

Nhưvậycóthểnóixuthếcủathếgiớihiệnnaylànhấnmạnhphươngpháptựhọc,tựnghiêncứuđólàmụcđíchdạyhọc,đặtngườihọcvàovịtrítrungtâm,xemcánhânngườihọcvừalàchủthể,vừalàmụcđíchcuốicùngcủaquátrìnhđó

1.2 Trongnước.

Từnhữngnăm1960ởnướcta,vấnđềđổimớiphươngphápdạyhọctheohướngpháthuytínhtíchcựctựlực,chủđộngcủahọcsinhnhằmđàotạonhữngngườilaođộngsángtạo,cùngvớiđókhẩuhiệu“biếnquátrìnhđàotạothànhquátrìnhtựđàotạo”cũngđãđivàocáctrườngsưphạmtừthờiđiểmđó

Từnhữngnăm1970,1971bắtđầucócôngtrìnhnghiêncứuvềcảitiếnphươngphápdạyhọc

Năm1972tronglĩnhvựcsinhhọccócôngtrìnhcủagiáosưTrầnBáHoànhđ

ề cậpđếnv i ệ c rènluyệnt r í thôngminhcủahọcs i n h “rènluyệnt r í thôngminhchohọ

cs i n h thôngquachươngtrìnhditruyềnbiếndị”(Nghiênc ứ u giáodụcsố18–1996)

Đặcbiệttừnhữngnăm80trởlạiđây,ởnướctacórấtnhiềucôngtrìnhnghiêncứuvềđổimớidạyhọc,nhưcôngtrìnhnghiêncứucủa:ĐinhQuangBáo,VũĐứcLưu,NguyễnĐứcThành,LêĐìnhTrung

2 Tínhtíchcựchọctậpcủahọcsinh.

2.1 Kháiniệmvềtínhtíchcực.

TheoChủnghĩaDuyvậtlịchsửthìtínhtíchcựclàmộtphẩmchấtvốnc ó củaconngườitrongđờisốngxãhội,khácvớiđộngvật,conngườikhôngchỉbiếtsửdụngnhữngcáicósẵnmàcònbiếtcảibiếntựnhiênvàxãhộiđểt ạ o racủacảivậtchấtphụcvụchođờisốngcủamình

Dovậy,nhiệmvục h ủ yếuc ủ a giáoviênlàhìnhthànhvàp h á t triểntính tíchcựcxãhộinhằmđàotạoranhữngconngườinăngđộngthíchứngvàgópphầnpháttriểncộngđồng,củaxãhội,cóthểxemtínhtíchcựcvừalàkếtquả,vừalàđiềukiệnđểpháttriể

n nhâncách

- TheoKharlamop–

1987:“Làmộttrạngtháihoạtđộngchủthể,nghĩal à c o n ngườivớihoạtđộngđặctrưngbởikhátvọng,hànhđộnghọct ậ p , c ố gắngtrítuệvànghịlựccaotrongquátrìnhnắmvữngkiếnthức”

- TheoL.Vrebrova–

1975:“Tínhtíchcựchọctậplàmộthiệntượngsưphạm,biểuhiệnởsựgắngsứccaovềnhiềumặttronghoạtđộnghọctập”

- Theogiáos ư : TrầnBáHoành–

1995:“tínht í c h c ự c nhậnt h ứ c làtrạngt h á i hoạtđộngc ủ a họcs i n h đặctrưngở khátvọnghọct ậ p , cós ự cốgắngtrítuệvànghịlựccaotrongquátrìnhnắmvữngkiếnthức”

2.2 Bảnchấtvềtínhtíchcựccủahọcsinh.

*Bảnchất

Theothuyếthoạtđộngthìhọctậplàmộtdạnghoạtđộngđặcbiệt,hoạtđộnghọckhônghướngvàoviệclàmthayđổiđốitượnghoạtđộng(kháchthể)màh ư ớ n g vàoviệclàmc h o chủt h ể (họcs i n h ) biếnđổivàp h á t triển.Mụcđíchcuốicùngcủaquátrìnhdạyhọclàhìnhthànhvàpháttriểnnhâncáchcủahọcsinh

Đôikhingườit a đồngnghĩahoạtđộngh ọ c t ậ p vớihoạtđộngnhậnt h ứ c vìtronghoạtđộngthìhoạtđộngnhậnthứclàchủyếu

TheogiáosưTrầnBáHoành:“Tínhtíchc ự c nhậnthứcl à trạngt h á i hoạtđộngcủahọcsinhđặctrưngởkhátvọnghọctập,cósựcốgắngtrítuệvànghịlựccaotrongquátrìnhnắmvữngkiếnthức”

2.3 Nhữngbiểuhiệncủatínhtíchcựchọctập.

2.3.1 Vềhoạtđộngtrítuệ

TheoGISucuIna–1997:Nhữngbiểuhiệncủatínhtíchcựclà:

- Họcsinhkhaokhát,tựnguyệnthamgiatrảlờicâuhỏicủagiáoviên,bổsungcâutrảlờicủabạn,thíchđượcphátbiểuýkiếncủamìnhvềvấnđềđ ư ợc nêura

- Họcsinhhaynêuranhữngthắcmắcđòihỏiphảiđượcgiảithíchvềc á c vấnđềdogiáoviênnêura

- Họcsinhchủđộngvậndụnglinhhoạtkiếnthứcvàkĩnăngđãcóđểnhậnthứccácvấnđềmới

- Họcsinhmongmuốnđ ư ợ c đónggópv ớ i thầycô,vớibạnnhữngthôngtinmớingoàiphạmvibàihọc.

2.3.2 Vềcảmxúc

- Họcs i n h c ó t h ể hàohứng,ngạcn h i ê n haythờơ l ã n h đạmt r ư ớ c nhữngvấnđềmàgiáoviênnêura

2.4.2 Mứcđộtìmtòithựchiện

Họcs i n h khôngbắtc h ư ớ c vàl à m t h e o c á c h giảibàitập,cáchgiảiquyếtvấnđềcủathầy,củabạnmàtựnghĩracáchgiảimộtbàitập,cáchgiảiquyếtvấnđềhợplýhơn,nhanhgọnhơn,luôntựđặtcâuhỏi:cócáchnàotốthơn?

Đâylàmứcđ ộ caonhấtc ủ a tínhtíchcựchọct ậ p thườngrơivàocácemhọcsinhgiỏi,có ýthứctrongtưduy.

Tuỳvàosựbiểuhiệnvàkhảnăngnhậnthức củatừngnhómhọcsinhmàgiáoviêncầnphảilựachọncácphươngphápphùhợp

3 Cơsởlýluậncủaphươngphápdạyhọclấyhọcsinhlàmtrungtâm.

-Quát r ì n h dạyh ọc g ồ m haimặtc ó q u a n hệhữuc ơ vớinhau:Hoạtđộngdạycủagiáoviênvàhoạtđộnghọccủahọcsinh.Vậyquátrìnhdạyhọccầnchútrọngvàoquátrìnhdạycủagiáoviên(giáoviênlàmtrungtâm)hayquátrìnhhọccủahọcsinh(họcsinhlàmtrungtâm)thìcóhiệuquảcaohơn

Trongquátrìnhdạyhọc,ngườihọcvừalàđốitượng,vừalàchủthể,tưtưởngnhấnmạnhvaitròtíchcực,chủđộngcủangườihọc,xemngườihọclàchủthểcủaquátrìnhhọctậpđãcótừlâu.Tuynhiênthuậtngữ“dạyhọclấyhọcsinhlàmtrungtâm”mớichỉđượcphổbiếngầnđây

TheogiáosưTrầnBáHoànhkhôngnênxemdạyhọclấyhọcsinhlàmtrungtâmnhưphươngphápdạyhọc,đặtngangtầmvớicácphươngphápdạyhọcđãcó

4 Đặctrưngcủaphươngphápdạyhọclấyhọcsinhlàmtrungtâm.

Phươngphápdạyhọclấyhọcsinhlàmtrungtâmlàmộthệthốngcácphươngpháptrongđógiáoviêncóvaitròtổchứchọcsinh,cònhọcsinhtựlựchoạtđộngt ì mtòiđểdànhk i ế n thứcmới.Hoạtđộngcủah ọ c s i n h thựcchấtlàhoạtđộnggiảiquyếtvấnđề

Phươngphápdạyhọclấyhọcsinhlàmtrungtâmcónhữngđặctrưngchủyếusau:

4.1 Dạyhọclấyhọc sinhlàmtrungtâm.

Phươngp h á p d ạ y họctíchcựcđềcaovait r ò c ủ a ngườihọc,đặthọcs i n h vàovịtrítrungtâmcủaquátrìnhdạyhọc.Mụcđíchxuấtpháttừngườihọcvàchongườihọc

4.3 Dạyhọcchútrọnghoạtđộngđộclậpcủahọcsinhtronggiờhọchoạtđộ

ngtựhọccủahọcsinhchiếmtỉlệcaovềthờigianvàvàcườngđộlàmviệc,tạođiề ukiệnchohọcsinhtácđộngtrựctiếpvàođốitượngbằngnhiềugiácquan,từđónắ mvữngkiếnthức.

4.4 Dạyhọcchútrọngrènluyệnphươngpháptựhọc,tựnghiêncứu.

- Giáoviênhướngdẫnđểhọcsinhtựtìmtòiconđườngđiđếnkiếnthức,khuyếnkhíchhoạtđộngkhámphátrithứccủahọcsinh

- Dạyhọctheo phươngphápá p dụngquyt r ì n h

c ủ a phươngphápnghiêncứunêncácemkhôngchỉhiểu,ghinhớmàcầnphảicósựcốgắngtrítuệ,tìmratrithứcmớitạođiềukiệnchohọcsinhcóthểtựhọc,tựnghiêncứuvàcóphươngpháptiếptụchọcsaunày

4.5 Dạyhọccáthểhoávàhợptáchoá.

- Phươngphápdạyhọctíchc ự c c h ủ yếut h e o phươngp h á p đ ố i thoạit h ầ y–

trò.Giáoviênđặtranhiềumứcđộ,nhiềucâuhỏikhácnhau,họcsinhđộclậpgiảiquyết,thảoluậnvớicácbạntrongnhóm,tổ,lớpvàuốnnắncủagiáov i ê n màhọcs i n h bộcl

ộ tínhcách,năngl ự c nhậnt h ứ c c ủ a mình,họcđ ư ợ c cáchgiảiquyết,cáchtrìnhbàyvấnđềtừđónângcaođượctrìnhđộ

- Họcsinhđánhgiávàtựđánhgiákếtquảđạtđượcvớimụctiêuđềrathôngquah

ệthốngcâuhỏikiểmtra.Từđókhôngchỉbổxungkiếnthức,pháttriểnnănglựctưduysángtạo,cótinhthầntráchnhiệmvàcóýthứcvươnlênđạtkếtquảcao

- Trongphươngphápdạyhọctíchcựcngườigiáodụctrởthànhngườitựgiáodục,khôngchỉnângcaotrìnhđộchongườihọcmàcònnângcaotrìnhđộsưphạmchon

gườithầy

CHƯƠNG2 CƠSỞLÍLUẬNVÀCƠSỞTHỰCTIỄNCỦAVIỆCXÂYDỰNGHỆT

+Sửdụngmáytínhnhưcôngcụdạyhọc.

+Máytínhdùngnhưmáydạyhọcthaythếgầnnhưhoàntoànngườithầy

mọitrẻemđếntrườngđềuđượccungcấpcáckiếnthứccơbảnvềmáytính.Dạyhọctrênmáyyínhtrênmạnginternetđãtrởthànhhoạtđộngbìnhthường

ĐốivớimộtsốnướctrongkhuvựcChâuÁ–

TháiBìnhDương,CNTTđangđ ư ợc ứngdụnghếtsứcrộngrãivàđạthiệuquảtrongcáclĩnhvựchoạtđộngcủacủaconngười,tạonênnhữngbiếnđổitolớntrongxãhội,trongđónhàtrườngsửdụngkĩthuậtnhưmộtcôngcụlaođộnggiảitrí.GVvàHSởcácnướcnàyđãtừngb ư ớ c làmchủvàsửdụngnóhiệuquảtrongquátrìnhdạyhọc

1.1.2.Trongnước.

ỞViệtNam,nhữngnămgầnđâycùngvớisựpháttriểnkinhtế,CNTTcũngđãpháttriểnmạnhmẽ.CNTTđượcứngdụngvàonhiềungànhsongCNTTđượcứ n g dụngvàophụcvụgiáodụcvàđàotạocònnhiềuhạnchếvàchưađượcquantâmđúngmức.ỞmộtsốtrườngTHPTcũngđãđượctrangbịmộtsốlượngnhất

địnhmáyvitínhsongtrangbịthiueesđồngbộ:thiếubănghình,đĩahình,phầnmềmd ạ y học,…

GVbộmôncòngặpnhiềukhókhănvìthiếukĩnăngsửdụngmáyvitính,

Nhưvậy,chínhsựhạnchếvềnănglựcứngdụngCNTTcủaGVnóichungvàGVsinhhọcnóiriêng,hệthốngcơsởdữliệuphụcvụdạyhọcsinhhọccònítđượcx â y dựnglànguyênnhâncơbảnlàmhạnchếkếtquảdạyhọc

1.2 Vaitròcủa“Hệthốnghìnhảnh”trongquátrìnhdạyhọc.

1.2.1 Kháiniệm“Hệthốnghìnhảnh”.

“Hệthốnghìnhảnh”làmộtdạngcôngcụhỗtrợđaphươngtiện,mộtdạngPTDHmới,xuấthiệntrongthờiđạiCNTT.Vềbảnchất“Hệthốnghìnhảnh”l à tậphợphìnhảnhđượcsắpxếpcóhệthốngtheomộttrậttựnhấtđịnhđượclưutrongđĩaCDhaymộtthưmụcnhấtđịnhtrênInternet

1.2.2 Vaitròcủa“Hệthốnghìnhảnh”.

* ĐốivớiGV:

GiúpchoGVthuậnlợitrongviệcthiếtkếbàigiảng,giúpchobàigiảngth ê m sinhđộngđạthiệuquảcaoHS

* ĐốivớiHS:

GiúpchoHSthoátlikhỏiSGK,quansáttrnhhìnhkhaithácmộtcáchtriệtđểkiếnthứcbàihọc,thuhútsựchúýcủaHS,tạo hứngthúhọc

2 Cơsởthựctiễn.

2.1 ĐặcđiểmnộidungchươngIII–Sinhhọc12,THPT.

Chươngnàyđềcậpđếnkháiniệmvềsinhthái,thànhphầncấutrúccủahệsinhthái,cáckiểuhệsinhthái,traođổivậtchấtvàdòngnănglượngtronghệs i n h thái,c h u trìnhs i n h địahoá,s i n h quyểnvàứ n g dụngS i n h tháihọctrongviệcquảnlývàsửdụngbềnvữngcáctàinguyênthiênnhiêngồmcácbài:

+Mộtsốp h ầ n t ư liệub ổ sungngắngọn,s ú c tíchquamục“emcóbiết?”giúp

3 Quytrìnhxâydựng“Hệthốnghìnhảnh”phụcvụdạyhọcchươngIII–

S i n h học12,THPT.

3.1 Nguyêntắcxâydựng.

MụctiêucủaĐảngvàNhànướctalàxâydựngconngườilàmchủtrit h ứ c khoahọcvàcôngnghệhiệnđại,cótưduysángtạo,cókĩnăngthựchànhgiỏi,…

Đểthựchiệnđượcmụctiêutrên,trongdạyhọcởtrườngTHPT,việcđổimớiPPDHlàyếutốđặcbiệtmàcơsởvậtchấtvàPTDHgiữvaitròquantrọngtrongquátrìnhnày.ĐểcóPTDHhiệuquảnhất,gópphầnđổimớinộidungvàPPDHtrongcongtácnghiêncứu,thiếtkế,sửdụngcầnđảmbảonhữngnguyêntắcsau:

3.1.1 PhùhợpchươngtrìnhSGK.

Nghiêncứu,thiếtkếramộtPTDHtrướctiênphảicăncứvàochươngtrìnhvàSGK.ĐâylànguyêntắchàngđầulàmcăncứxâydựngcácPTDH.PTDHcónhiềuloạikhácnhaunhư:Tranh,ảnh,môhình,mẫuvật,…

từngloạic ó chứcnăng,tácdụngriêngvàđạthiêuquảnhấtđịnh.Vìvậy,phảicăncứvàochươngtrìnhSGKvàcáctàiliệuthamkhảokhácphạcvụchotừngđốitượng,từnglớphọc,cấphọc,chínhkhóahayngoạikháo,…đểlựachọnPTDHphùhợp

3.1.2 Phùhợpvớinộidung.

CácPTDHnghiêncứu,chếtạo,thiếtkế,sửdụngphảiphùhợpvớinộidungnghĩalàPTDHđóphảiphụcvụchonộidungtruyềntảiđếnngườihọc.Ngườihọcquaviệcsửdụng,hoặcdướisựtổchứccủaPTDHdoGVđiềukhiểncókhảnănglĩnhhộiđượctrithứcmàPTDHmuốntruyềntải

3.1.3 Phùhợpvớiđốitượng.

PTDHphảiđảmbảopháthuyđượctínhtíchcựchọctậpcủaHS.Dođó,đểnghiêncứu,thiếtkế,chếtạomộtPTDHphảicăncứvàođốitượngcầnphụcvụ:cấphọc,lớphọc,ngườihọc(đặcđiểmtâmsinhlí,khảnảngtưduy),…

PTDHphảiphùhợpvớiđốitượngdạyhọc,phùhợpvớisựpháttriểntrítuệ,tâmlívàkhảnăngtiếpthukiếnthứccủaHS

3.1.4 Đảmbảonguyêntắctrựcquan,thẩmmỹ.

Đâylàmộttrongnhữngnguyêntắccơbảncủadạy

học.Đảmbảonguyênt ắ c nàylàđảmbảocungcấptốiđatrithứcchoHS,quađórènluyệnphongcáchtưduyvàhoạtđộngtưduychoHS,tạođiềukệntốtnhấtchocácemhiểuđầyđủvàsâu

sắckiếnthứcmônhọc.Nhưvậy,PTDHphảithểhiệntốiđathôngtincầntruyềntảimàvẫnchínhxác,gọngàng,đẹpvàhấpdẫn

3.1.5 Đảmbảotínhhieeuhquả,hữudụng.

PTDHđượcnghiêncứu,thiếtkế,xâydựngcầnđảmbảotínhhiệuquả.Điều đóthểhiệnquaviệcGVdễsửdụng,dễchỉnhsửa,sắpxếp,dễtổchức,đ i ề u khiểnngườihọcpháthuytínhtíchcựcvàsángtạotronghọctập.HSlĩnhhộitrithứcnhanhhơn,sâusắchơnnhờsựhỗcủaPTDH

3.2 Cácbướcxâydựng“Hệthốnghìnhảnh”.

Tôiđãtiếnhànhxâydựng“Hệthốnghìnhảnh”theocácbướcsau:

Đánh giá tranh, ảnh trong SGK

Lập kế hoạch cho thư viện

Thiết kế nháp trên giấy

Thiết kế trên máy vi tính

Đểxâydựng“hệthốnghìnhảnh”,tôiđãtiếnhànhphântíchnộidungch ươngIII–Sinhhọc12,THPTvàlậpbảngđịnhhướngvềsưutầmhìnhảnhnhưsau:

ủa HST

4 HSTtrêncạn

5 Hệsinhtháidướinước

+HSTnướcngọt+HSTnướcmặn

6 HSTnhântạo

1.Chuỗithứcăn2.Lướithứcăn

3.ThànhphầncấutrúccủaHST

4 HSTtrêncạn

5 Hệsinhtháidướinước

+HSTnướcngọt+HSTnướcmặn

6 HSTnhântạo

1.Chuỗithứcăn2.Lướithứcăn

44

3.2.2 Giaiđoạnsưutầm,biênsoạnhìnhảnh.

3.2.2.1 Bước1:Tậphợphìnhảnh

- Dựavàobảngđịnhhướngsưutầmhìnhảnhđểsưutầm.Cóthểsưutầmtừnhiềunguồnkhácnhaunhư:sách,báo,trênmạngInternet

…Dođó,saukhiđãcónguồnhìnhảnhcầntiềnhànhc á c thaotácsau:

- Sửahìnhảnh(nếucần):

Cónhiềuphầnmềmgiúpsửaảnhtừđơngiảnđếnphứctạp.Ởđâytôis ử dụngphầnmềmPaint–mộtphầnmềmkháphổbiếnvàdễsửdụngcủawindow

+MởPaint:Start/Program/Accsessories/Paint

+Mởhìnhảnhcầnsửa(File/Open/Filecầnsửa/

Open)hoặccopyảnhc ầ n sứasangPaint(chọnảnh/kíchchuộtphải/Copy/Menu/ Edit/Paste).

HỆ THỐNG HÌNH ẢNH

CHƯƠNG III – SINH HỌC 12, THPT.NỘI DUNGHÌNH ẢNH HƯỚNG DẪN

+Sửaảnh:DùngcôngcụcủaPaintđểsửaảnh(xóanhữngphầnkhôngc ầ n thiết,thuảnhvớikíchthướcphùhợp,bổsungmàu,…)

Vídụ:Sửachúthíchtiếnganhsangtiếngviệt

-Sắpxếphìnhảnhphùhợpvớinộidung.

Khithuthậphìnhảnhthườngkhôngtheomộttrậttựnào.Saukhiđãsưut ầ m tươngđốiđủlượnghìnhảnhcầncầnthiếttaphảisắpxếpchúngtheomộtnộidungphùhợpđểdễdànghơnchongườisửdụng

Vídụcáchìnhảnh:

+Sinhcảnh+Quầnxãsinhvật+Cáchệsinhtháitựnhiên+Cáchệsinhtháitrêncạn+Cáchệsinhtháidướinước+Cáchệsinhtháinhântạo.XếpvàohìnhthuộcBài42:HệSinhThái

3.2.3 Giaiđoạnxâydựng“hệthốnghìnhảnh”.

3.2.3.1 Bước1:Lậpkếhoạch“hệthốnghìnhảnh”

Xâydựng“hệthốnghìnhảnh”ChươngIII-Sinhhọc12,THPTtôidựkiếnphầnnộidunglàcáctênbài,hìnhảnhtươngứngchotừngbài,từngnộidung

3.2.3.2 Bước2:Thiếtkếnháptrêngiấy

Hầunhưtấtcảcáchìnhảnhđềuđặctrưng,đẹp,nét,cóthểgâyhứngthúhọctậpchoHS.

CHƯƠNG3 KẾTQỦANGHIÊNCỨU

3 Phântíchcấutrúcnộidung,xâydựnghệthốnghìnhảnhchocácbàitrongchư ơng:

HỆSINHTHÁI,SINHQUYỂNVÀBẢOVỆMÔITRƯỜNG

3.1 Vịtrí

PhầnSinhtháihọctrongSGKSinhhọc12lànộidungcuốicùngcủachươngtrìnhTHPT(thuộcphần7) S in h tháihọcđượchọctiếpsaucácnộidungv ề t h ự c vậthọc,s i n h l ý học,d i truyềnv à t i ế n hoá…

Nộidungcủachươngnàynghiêncứuvềsựsốngcủanhữngsinhvậtsốngvàcáctácđộngqualạigiữacácsinhvậtvàmôitrườngcủachúngởcáccấpđộtổchứcsốngt ừ cơthểtớiquầnthể,quầnxã…

3.2 Cấutrúc

- Sinhtháihọcđượchọctiếpsaucácnộidungvềthựcvậthọc,độngvậthọc,sinhlýhọc,ditruyềnvàtiếnhoá…

- Sinht h á i họcn g h i ê n c ứ u c á c mốiquanhệg i ữ a sinhvậtvàmôitrườngởcáccấpđộtổchứcsốngtừcơthểtớiquầnthể,quầnxã

- Sinhtháihọccónộidungrấtrộngvàmangtínhthựctiễncao.Thuậnl ợi đểgiáoviêncóthểlựachọnphươngphápdạyhọcpháthuytínhchủđộngvàtíchcựchọctậpcủahọcsinh

Cấutrúccủa chươngtrìnhSinhtháihọc–

SGKlớp12đượccấutrúctheohướngđồngtâm,mởrộngvànângcaogồm3chương:

ĐâylàchươngđầutiêncủaphầnVII–

Sinhtháihọclàchươngcóvaitrò quantrọngvìnólàcơsởchocácchươngsaugồmcácbài:

Bài40:Quầnxãsinhvậtvàmộtsốđặctrưngcơbảncủaquầnxã.B à i 41:Diễnthếsinhthái

Chương3.Hệsinhthái,sinhquyểnvàbảovệmôitrường

Chươngnàyđềcậpđếnkháiniệmvềsinhthái,thànhphầncấutrúccủahệsinhthái,cáckiểuhệsinhthái,traođổivậtchấtvàdòngnănglượngtronghệs i n h thái,c h u trìnhs i n h địahoá,s i n h quyểnvàứ n g dụngS i n h tháihọctrongviệcquảnlývàsửdụngbềnvữngcáctàinguyênthiênnhiêngồmcácbài:

Bài42:Hệsinhthái

Bài43:Traođổivậtchấttronghệsinhthái.B à i 44:

Chutrìnhsinhđịahoávàsinhquyển

Bài45:Dòngnănglượngtronghệsinhtháivàhiệusuấtsinhthái

Hệs i n h tháinướcngọt:Hệsinht h á i nướctĩnh( a o , hồ),hệs i n h tháin ư ớ c chảy.

Hệsinhtháinhântạo:Doconngườixâydựngnhư:đồngruộng,aohồ,rừngtrồng…

2 HìnhảnhtrongSGKvàhìnhảnhbổsung.

2.1 HìnhảnhtrongSGK.

- Kháiniệmhệsinhthái

I Mụctiêubàihọc.

- Họcsinhnêuđượckháiniệmchuỗithứcăn,lướithứcănvàbậcdinhdưỡng,lấyvídụminhhoạ

- Nêuđượcnguyêntắcthiếtlậpbậcdinhdưỡng,lấyvídụminhhoạ

- Họcsinhtrìnhbàyđượckháiniệmthápsinhtháivàphânloạiđượcthápsinhthái

+Sinhvậttiêuthụbậc1làbậcdinhdưỡngcấp2

+Sinhvậttiêuthụbậcnlàbậcdinhdưỡngcấpn+1

Thápsinhtháichobiếtmứcđộdinhdưỡngởtừngbậcvàtoànbộquầnxã.Thápsinhtháiđượcxâydựngbằngc á c hìnhchữnhậtchồngl ê n nhau,chiềudàicủamỗihìnhchữnhậtbiểuthịđộlớncủatừngbậcdinhdưỡng

Cóbaloạithápsinhthái:

+Thápsốlượng:Xâydựngtrênsốlượngởmỗibậc

+Thápsinhkhối:Dựatrênkhốilượngtổngsốcủatấtcảsinhvậttrênmộtđơnvịdiệntích,haythểtíchởmỗibậcdinhdưỡng

+Thápnănglượng:Làhoànt h i ệ n nhấtđ ư ợ c xâydựngdựatrêns ố nănglượngđượctíchluỹtrênmộtđơnvịdiệntíchhaythểtích,trongmộtđơnvịthờigianởmỗibậcdinhdưỡng

- Thápsinhthái

Hình43.3:Thápsinhthái:Thápsốlượng(a);thápsinhkhối(b);thápnănglượng(c)

2.2 Hìnhảnhbổsung.

- Chuỗithứcăn

- Hailoạichuỗithứcăn

- Lướithứcăn

- Họcsinhnêuđượckháiniệmsinhquyển,cáckhusinhhọctrongsinhquyểnvàlấyvídụminhhoạcáckhusinhhọcđó.

- Họcsinhgiảit h í c h đ ư ợ c nguyênnhâncủamộts ố hoạtđộngg â y ô nhiễmmôitrường,từđónângcaoýthứcbảovệmôitrườngtừthiênnhiên

“Chut r ì n h s i n h địah o á l à chutrìnht r a o đ ổ i c á c chấttrongt ự nhiên,theođườngtừmôitrườngngoàitruyềnvàocơthểsinhvật,quacácbậcdinhd ư ỡ n g rồitừcơthểsinhvậttruyềntrởlạimôitrường”.

Trongchutrìnhsinhđịahoá

- Sựtraođổikhôngngừngcủacácchấtvàcácnguyêntốhoáhọcgiữaquầnxãsinhvậtvớimôitrường

- Cácchấtdinhdưỡngtrongcơ thểsinhvậtluônđượcđổimớithôngquachuỗithứcăn

+Cacbonđivàoc h u trìnhdướidạngCO2,đượcthựcvậtlấyt ừ khíquyển,muốikhoángđểtạochấthữucơthôngquaquanghợp.Vậttiêuthụbậc1 sửdụngthựcvậtlàmthứcănrồichuyểnhợpchấtchứacacbonchovậtănthịt.Trongquátrìnhhôhấp,phângiảicủavisinhvậtcacbonđượctrảlạimôitrường

* ChutrìnhNitơ:

+KhíquyểnlànơidựtrữNitơ.Trongkhíquyểncáctialửađiện(sấm,chớp)cốđịnhmộtlượngNitơtrongkhôngkhíthànhđạm

+Mộtsốvikhuẩnsốngtrongmôitrườngcộngsinhtrongrễcâyhọđậuhoặcvikhuẩnlam+sinhtronglácâybèodâu…cốđịnhNitơtrongđất,nướcthànhcácdạngđạm

-và

NO4+thựchiệnhoạtđộngsốngcấutạonêncơthểsống

+Trongquầnxã,Nitơđượcluânchuyểnqualướithức ăntừsinhvậtsản xuấtđếnsinhvậttiêuthụbậccaohơn.Khisinhvậtchếtđi,prôtêinxácsinhvậtlạitiếptụcđượcphângiảithànhđạmcủamôitrường

+VòngtuầnhoànkhépkínkhimộtsốvikhuẩnphảnnitratphângiảiđạmtrongđấtgiảiphóngNitơvàkhôngkhí

- Biệnphápbảovệnguồnnướctrêntráiđất

+Bảovệrừng vàtrồngrừng,hạnchếdòngchảytrênmặtđấtquađólượngnướcngầmxuốngmạchnướcngầmnângcaohạnchếlũquétsóimòn