Vấn đề dạy học nhằm phát huy tính tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh ở một số bài giảng dạy môn Công nghệ

Đặcbiệtemxinđượcbày tỏlòngbiếtơnsâusắcđếnthầygiáo- TiếnsĩĐinhVănDũngvàThạcsĩNguyễnNgọcTuấn-Ngườiđãhướngdẫnvàchỉbảotậntìnhgiúpđỡemhoànthànhkhóaluậnnày.. Hànội,tháng5năm2010 Sinhviên LêThị

HÀNỘI-2010

Đểhoànthànhđềt à i nàyemđãnhậnđ ượ c sựgiúpđỡ hếtsứcnhiệttìnhc ủ a c

á c t h ầ y g i á o , c ô giáot r o n g t ổ VậtlíkĩthuậtkhoaVậtLívàt ổ phươngphápgiảngdạykhoaSinh–

KTNNtổphươngphápgiảngdạy,cùngvớisựgiúpđỡđónggópýkiếnxây

dựngcủacácbạnsinhviêntrongsuốtquáthìnhnghiêncứu.Emxingửiđếnthầygiáo,côgiáovàcácbạnsinhviênlờic ả m ơnchânthànhnhấtvớisựgiúpđỡqúybáuđó

Đặcbiệtemxinđượcbày

tỏlòngbiếtơnsâusắcđếnthầygiáo-

TiếnsĩĐinhVănDũngvàThạcsĩNguyễnNgọcTuấn-Ngườiđãhướngdẫnvàchỉbảotậntìnhgiúpđỡemhoànthànhkhóaluậnnày.

Mặcdùrấtcốgắngnhưngdothờigiancóhạncùngvớisựbỡngỡcủabuổiđ ầ u l

à m q u e n c ô n g v i ệ c nghiênc ứ u c h o nênbảnt h â n khoáluậnnàykhôngt h ể t r á

n h khỏinhữngt h i ế u s ó t Emrấtmongn h ậ n đ ư ợ c s ự chỉbảo,đónggópcủacácthầy,cáccôvàcủacácbạnsinhviênđểkhoáluậnnàyđượchoànthiệnhơn

Hànội,tháng5năm2010

Sinhviên

LêThịHương

Tôixincamđoankhoáluậnnàylàkếtquảnghiêncứu,tìmtòicủariêngbảnt h â n

t ô i dướis ự hướngdẫnc ủ a thầyĐinhVănDũngg i ả n g viênkhoaVậtL ý Luậnv ă

n nàyc h ư a t ừ n g đượccôngb ố t ạ i b ấ t kỳmộtcôngt r ì n h nghiêncứukhoahọcnàohoặccủaai.Đềtàivà nộidungkhoáluậnlàchânth ự c đượcviếttrêncơsởkhoahọclàcácsách,tàiliệudonhàxuấtbảngiáodụcbanhành

HàNội,tháng5năm2010Sinh

viên

LêThịHương

TTC Tínhtíchcực

PHẦNMỘT:MỞĐẦU 1

1 Lýdochọnđềtài 1

2 Mụcđíchnghiêncứucủađềtài 2

3 Đốitượngvàphạmvinghiêncứu 3

4 Nhiệmvụ 3

5 Phươngphápnghiêncứucủađềtài 3

6 Cấutrúccủakhóaluận 3

PHẦNHAI:NỘIDUNG Chương1–Cơsởlýluậnvàthựctiễncủaviệcnângcaotính tíchcựctronghoạtđộngnhậnthứccủahọcsinh 1.1 Cơsởlýluận(lýthuyết) 5

1.1.1 Tínhtíchcựccủahọcsinh 5

1.1.2 Tínhchủđộngcủagiáoviêntrongquátrìnhdạyhọc 7

1.1.3 Hoạtđộngnhậnthứccủahọcsinh 8

1.2 Cơsởthựctiễn 9

1.2.1 Thựctrạngcủaviệcdạyởphổthông 10

1.2.2 Thựctrạngcủaviệchọcởphổthông 10

Kếtluậnchương1 10

Chương2-Vấnđềdạyhọcnhằmnângcaotínhtíchcựctronghoạtđộngnhậnthứccủahọcsi nh 2.1 Cácnguyêntắcdạyhọcnhằmnângcaotínhtíchcựcnhậnthứccủahọcsi nh 11 2.2 Cáctiêuchuẩncủacácphươngphápdạyhọctíchcực 13

- Tínhtíchcực 13

- Tínhtựdo 14

- Tínhtựgiáodục 14

2.3 Cácyếutốtácđộngđếncácphươngphápdạyhọctíchcực 14

- Phươngtiệnvậtchất 14

- Vaitròcủagiáoviênvàphươngphápkíchthích 15

- Trẻemvàdạyhọccáthể 16

2.4 Vaitròcủagiáoviêntrongquátrìnhdạyhọcnhằmnângcaotínhtíchcựctronghoạ tđộngnhậnthứccủahọcsinh 16

2.5 Khókhănvàthuậnlợicủaphươngphápdạyhọctíchcực 18

Kếtluậnchương2 19

Chương3:Giớithiệumộtsốbài(đoạn)giảngdạycósửdụngphươngphápdạy họctíchcựcnhằmnângcaotínhtíchcựcnhậnthứccủahọcs i n h 3.1 Mụcđíchcủaviệcsửdụngphươngphápdạyhọctíchcựctrongdạyhọcmôncôngn ghệởphổthông 20

3.2 Nộidungcủamộtsốmẫubài(đoạn)giảngdạy 20

+Bài25:Hệthốngbôitrơn 21

+Bài26:Hệthốnglàmmát 27

+Bài27:Hệthốngcungcấpnhiênliệuvàkhôngkhítrongđộngcơxăng 35

+Bài28:Hệthốngcungcấpnhiênliệuvàkhôngkhítrongđộngcơđiêzen.41 +Bài30:Hệthốngkhởiđộng 46

Kếtluậnchương3 52

KẾTLUẬNVÀKIẾNNGHỊ 53

TÀILIỆUTHAMKHẢO 54

1 Lýdochọnđềtài

Thếkỉ21làthếkỉcủakhoahọcvàcôngnghệ.Khốilượngtrithứcngàycàngtănglênnhưvũbão.Mộtquốcgiamuốnpháttriểnrấtcầnmộtnguồnnhânlựccótaynghề,năngđộng,sángtạo.Nhậnthứcđượcxuthếpháttriểncủathờiđại,tấtcảcácquốcgiatrênthếgiớiđềuđầutưvàogiáodụcđàotạonhằmpháttriểnđấtnước

Giáodụchiểutheonghĩarộnglàlĩnhvựchoạtđộngcủaxãhộinhằmtruyềnđạtnhữngkinhnghiệmxãhội–

lịchsửchuẩnbịchothếhệtrẻtrởthànhlựclượngtiếpnốisựpháttriểncủaxãhội,kếthừavàpháttriểnvănhóacủaloàingười,củadântộc.Hiểutheonghĩahẹphơn,giáodục(giáodụcphổthông)làquátrìnhtácđộngtớikiếnthức,kĩnăng,tháiđộ,hànhvicủathanhthiếuniên,hìnhthànhvàpháttriểnnhâncáchtheomôhìnhconngườimàxãhộiđươngthờimongmuốn

Đàotạolàdạnghoạtđộngcủaxãhộinhằmtruyềnđạtvàtậpluyệnnhữngkinhnghiệmhoạtđộngtrongmộtlĩnhvựcxácđịnh.Giáodụccónghĩarộnghơnlàđàotạo.Giáodục(giáodụcphổthông)hướngvàomụctiêudântrí.Đàotạophụcvụnhucầunhânlực.Việcgiáodụcvàdàotạotrongnhàtrườngđượcthựchiệnthôngquahoạtđộngcơbảnlàdạyhọc

Tuynhiênnhữngnămtrướcđâydạyhọcchủyếulàlấygiáoviênlàmtrungtâmthầyđọc,tròghi,ngườihọctrởnênthụđộng,ỷlạivàothầy.Họcs i n h nhậnthứckiếnthứcmộtcáchthụđộng.SựnghiệpCNH–

HĐHđấtnước,sựtháchthứctrướcnguycơtụthậutrênchặngđườngđuatranhtrítuệđangđòihỏisựđổimớicủagiáodục.Chínhvìlẽđóviệcchuyểntừdạyhọcthụđộngsangdạyhọctíchcựclấyhọcsinhlàmtrungtâm,nhằmpháthuy

R.C.Sharma(1988)viết:“TrongPPDHlấyhọcsinhlàmtrungtâm,toànbộquátrìnhdạyhọcđềuhướngvàonhucầu,khảnănglợiíchcủahọcsinh.Mụcđíchlàpháttriểnởhọcsinhkĩnăngvànănglựcđộclậpvàgiảiquyếtcácvấnđề.Khôngkhítronglớplinhhoạtvàcởimởvềtâmlí.Họcsinhvàgiáoviêncùngnhaukhảosátcáckhíacạnhcủavấnđềhơnlàgiáoviênt r a o

c h o họcsinhgiảiphápcủavấnđề.Vaitròcủagiáoviênlàtạoranhữngtình huốngđểpháttriểnvấnđề,thuthậpcáctưliệu,sốliệuhọcsinhcóthểsửdụngđược,giúphọcsinhnhậnbiếtvấnđề,lậpgiảthuyết,làmsángtỏvàthửnghiệmcácgiảthuyết,rútrakếtluận”.Nhưngtrênthựctế,việcđổimớiphươngphápdạyhọcởcáctrườngphổthôngcònnhiềuhạnchế.Trongquátrìnhgiảngdạyởtrườngphổthôngnóichungvàmôncôngnghệnóiriêng,nếugiáoviênbiếtkếthợpvàsửdụngphươngphápdạyhọchợplísẽnângcaohiệuquảgiảngdạyvàphươngpháp

dạyhọctíchcựclàrấtđángchúýápdụngchoquátrìnhdạyhọcởtrườngphổthông.Vớinhữnglídođócùngvớimongmuốngópphầnnhỏbécủamìnhgiúphọcsinhhọctập,pháthuyđượctínhtíchcựcsángtạotrongquátrìnhnhậnthứcvàtraudồikiếnthứcchobảnthântrướckhitrởthànhngườigiáoviênchínhthứcnêntôiđãchọnng

hiêncứuđềtài:“Vấnđềdạyhọcnhằmpháthuytínhtíchcựctronghoạtđộngnhậ nthứccủahọcsinhởmộtsốbàigiảngdạymôncôngnghệlớp11”

2 Mụcđíchnghiêncứu

- Tìmhiểusơlượcvềvấnđềdạyhọchiệnnayởtrườngphổthông

- Tìmhiểucơsởlýluậnvàcơsởkhoahọccủavấnđềdạyhọcnhằmnângcaotínhtíchcựctronghoạtđộngnhậnthứccủahọcsinh

- Xéttínhkhảthivàtínhphổbiếncủavấnđềdạyhọcnhằmnângcaot í n h tíchcựctronghoạtđộngnhậnthứccủahọcsinhởphổthông.

3 Đốitượngvàphạmvinghiêncứu

- Đốitượng:Nhữngvấnđềcơbảnliênquanđếnvấnđềdạyhọcnhằmnângcaotíchcựctronghoạtđộngnhậnthứccủahọcsinh

- Phạmvi:

+Dạyhọcởtrườngphổthôngnóichungvàdạyhọcmôncôngnhệlớp11nóiriêng.Giáotrìnhphươngphápdạyhọcmôncôngnghệ,SGKmôncôngnghệlớp11

+Mộtsốcôngtrìnhtàiliệuliênquanđếnđềtàinghiêncứu

4 Nhiệmvụ

đềtàitheoquanđiểmhoạtđộngvàcơsởkhoahọccủaviệctíchcựchóahoạtđộngnhậnthứccủahọcs i n h trongdạyhọccôngnghệcủahọcsinh

- Nghiêncứuđánhgiáđểđưaranhậnxétvềthựctrạngcủaviệcápdụngphươngphápdạyhọcnhằmnângcaotínhtíchcựctronghoạtđộngnhậnthứccủahọcsinhởphổthông

- Đưaramộtsốmẫubài(đoạn)giảngdạycósửdụngphươngphápdạyhọcnhằmnângcaotínhtíchcựcnhậnthứccủahọcsinhtrongchươngtìnhmôncôngnghệlớp11

SVTH:LêThịHương

Chương2:Vấnđềdạyhọcnhằmnângcaotínhtíchcựctronghoạtđộngnhậ nthứccủahọcsinh

Chương3:Giớithiệumộtsốmẫubài(đoạn)giảngdạycósửdụngphương phápdạyhọctíchcựcnhằmpháthuytínhtíchcựcnhậnthứcc ủ a họcsinhtron gdạyhọcmôncôngnghệlớp11.

1.1 Cơsởlíluận(lýthuyết)

1.1.1 Tínhtíchcựccủahọcsinh

Tíchcựchóalàmộthoạtđộngnhằmlàmchuyểnbiếnvịtrícủangườihọctừchủđộngsangthụđộng,từđốitượngtiếpnhậntrithứcsangchủthểtìmkiếmtrithứcđểnângcaohiệuquảhọctập

Tíchcựchóahoạtđộngnhậnthứccủahọcsinhlàmộttrongnhữngnhiệmvụcủathầygiáotrongnhàtrườngvàcũnglàmộttrongnhữngbiệnphápnângcaochấtlượngdạyhọc.Tuykhôngphảilàvấnđềmới,nhưngtrongxuhướngđổimớidạyhọchiệnnaythìviệctíchcựchóahoạtđộngnhậnthứccủa họcsinhlàmộtvấnđềđượcđặcbiệtquantâm.Nhiềunhàvậtlíhọctrênthế giớiđanghướngtớiviệctìm

kiếmconđườngtốiưunhằmtíchcựchóahoạtđộngnhậnthứccủahọcsinh,nhiềucôngtrìnhluậnán tiếnsĩdãvà

đangđềcậpđếnlĩnhvựcnày.Tấtcảđềuhướng

tớiviệcthayđổivaitròngườid ạ y vàngườihọcnhằmnângcaohiệuquảcủaquátrìnhdạyhọcnhằmđápứng đượcyêucầudạyhọctronggiaiđoạnpháttriểnmới.Trongđóhọcsinhchuyểntừvaitròlàngườithunhậnthôngtinsangvaitròchủđộng,tíchcựct h a mgiatìmkiếmkiếnthức.Cònthầygiáochuyểntừngườitruyềnthôngtins a n g vaitròtổchức,hướngdẫn,giupđỡđểhọcsinhtựmìnhkhámphákiếnt h ứ c mới

Quátrìnhtíchcựchóahoạtđộngnhậnthứccủahọcsinhsẽgópphầnlàmchomốiquanhệgiữadạyvàhọc,giữathàyvàtròngàycànggắnbóvàhiệuquảhơn.Tíchcựchóavừalàbiệnphápthựchiệnnhiệmvụdạyhọc,

đồngthờinó

gópphầnrènluyệnchohọcsinhnhữngphẩmchấtcủangườilaođộngmới:Tựchủ,năngđộng,sángtạo.Đólàmộttrongnhữngmụctiêumànhàtrườngphảihướngtới

Tíchcựchóahoạtđộngnhậnthứccủahọcsinhlàbiệnpháppháthiệnnhữngquanniệmsailệchcủahọcsinhquađóthầygiáocóbiệnphápkhắcphụcnhữngquanniệmđó

Tínhtíchcựcnhậnthứcbiểuhiệnsựnỗlựccủachủthểkhitươngtác

vớiđốitượngtrongquátrìnhhọctập,nghiêncứu:Thểhiệnsựnỗlựccủahoạtđộngtrítuệ,sựhuyđộngởmứcđộcaocácchứcnăngtâmlí(nhưhứngthú,chúý,ýchí, )nhằmđạtđượcmụcđíchđặtravớimứcđộcaonhất

Tínhtíchcựccủahọcsinhthểhiệnởnhữngdấuhiệusau:

1 Cóchúý họctậphaykhông?

2 Cóhăngháithamgiavàomọihìnhthứchoạtđộnghọctậphaykhông(thểhiệnởviệchăngháiphátbiểuýkiến,ghichép, )?

1 Tựgiáchọctậphaybịbắtbuộcbởinhữngtácđộngbênngoài(giađình,bạnbè,xãhội, )

- Mặttựgiác:Làtrạngtháitâmlícómụcđíchvàđốitượngrõrệt,dođócóhoạtđộngđểchiếmlĩnhđốitượngđó.TTCtựgiácthểhiệnởócquansát,t í n h phêphántrongtưduy,trítòmòkhoahọc

2 TTCnhậnthứcphátsinhkhôngchỉtừnhucầunhậnthứcmàcòntừnhucầusinhhọc,nhucầuđạođứcthẩmmỹ,nhucầugiaolưuvănhóa, HạtnhâncơbảncủaTTCnhậnthứclàhoạtđộngtưduycủacánhânđượctạonêndosựthúcđẩycủahệthốngnhucầuđadạng

3 TTCnhậnthứcvàTTChọctậpcóliênquanchặtchẽvớinhaunhưngkhôngphảilàmột.CómộtsốtrườnghợpTTChọctậpthểhiệnởhànhđộngbênngoàimàkhôngphảilàTTCtrongtưduy

ĐólànhữngđiềucầnlưuýkhiđánhgiáTTCnhậnthứccủahọcsinh

1.1.2 Tínhchủđộngcủagiáoviêntrongquátrìnhdạyhọc

QuanđiểmhiệnđạivềdạyhọcchorằngQTDHcáctrithứckhoahọcđ ư ợ c hiểulàquátrìnhhoạtđộngcủagiáoviênvàhọcsinhtrongsựtươngtác

họccùngvớicácyếutốhợpthànhcơbảncủanócó thểbiểudiễntheosơđồsau:

Trongquátrìnhdạyhọc,khốilượngkiếnthức,kĩnăngvàkĩxảocủahọcsinhtănglên,tầmhiểubiếtđượcmởrộng,quanđiểmvàniềmtinchínht r ị đượchìnhthành.Khíacạnhđặcbiệtquantrọngcủasựpháttriểnlàsựbiếnđổichungvềchấtcủabảnthânhoạtđộngnhậnthứcvàtưduynóichung.Chỉtrongquátình họctậptíchcực,họcsinhmớirènluyệnđượckĩnăngkiếnthức,sựsaymêhọctậpvàcảsựhoànthiệnnhữngnănglựcnhậnthứcchungvàriêng.Tấtcảnhữngcáiđódẫntớiviệchoànthiệnnhâncáchnóichungvàlàmphongphúthêmnhữngnhucầunhậnthứcvàtinhthần

Nhưvậyviệchọccầndựatrênnềntảngcủahoạtđộngnhậnthứctínhtíchcựccủahọcsinhvàtinhthầntíchcựcnhưvậy.Tính“tíchcựcnhậnthức”củahọcsinhtheoI.F.Kharlamopcóthểđượcđịnhnghĩanhưsau:Nóichung,

- Cơsởvậtchất,trangthiếtbịsửdụngchodạyhọcchưađượcchútrọngtrangbịDođóphươngphápvànộidunggiảngdạychưađápứngđượcyêucầud ạ y họcđặtra

- Phươngphápgiảngdạynặngnềvềthuyếttrình,ítvậndụngphươngpháptrựcquan,đàmthoại,gợimở,

- Vậndụngvàsửdụngphươngtiệntrựcquanchưacótínhtíchcực,linhhoạt,sángtạo,đúnglúc,đúngnơi,

- Nộidungdạyhọcvớilượngkiếnthứccònbógọntrongsáchgiáokhoa,ít

mởrộngnângcaohayliênhệthựctiễn

Nhữngkhókhăn,tồntạiđượctìnhbàyởtrênkhôngdễgìgiảiquyếtđ ư ợ c trongmộtkhoảngthờigianngắnvànócũnglàvấnđềcủatoànxãhộic ầ n đượcquantâmgiảiquyết

1.2.2 Thựctrạngviệchọcởphổthông

Đốivớiviệchọc,phầnlớnhọcsinhchưacóhứngthúvớihầuhếtcácmônhọcnhấtlàcácmônphụnguyênnhânlàdo:

- Cáchthứcquảnlýchưađượchợplý,trongthicửchỉchútrọngvàomộtsốmôncơbảnnêncósựphânchiamônchínhmônphụ

- Mâuthuẫngiữakhốilượngtrithứccủamộtsốmônrấtnhiềutrongkhithờigiangiảngdạyvàhọctậplạiíttừđódẫnđếnviệchọcsinhchưathậtsựt ậ p chungchúý,nỗlựchọctậpvàkếtquảđạtđượctronghọctậplàkhôngcao

Từthựctiễntrênđòihỏiphảicóhiềusựđổimớitrongquátrìnhgiảngd ạy cácmônhọcởtrườngphổthông

Kếtluậnchương1:

Ngoàitrangbịkiếnthứccònphảichúýpháttriểnkhảnăngsángtạocủahọcsinh,phảibồidưỡngchohọcsinhphươngpháptìmtòi,chiếmlĩnhchânlíđểhọcsinhcóthểthườngxuyêntựhọc,tựhoànthiệnmìnhtrướcyêucầucủaxãhội

Đểđổimớiphươngphápdạyhọcthựcsựcóhiệuquảchúngtacầnphảinắm

vữngviệcápdụngphươngphápdạyhọctíchcực

Phươngphápdạyhọcnàyđòihỏingườigiáoviênphảibiếtcáchkếthợpnóvớicácphươngphápdạyhọckhácmộtcáchhàihòa.Cónhưthếmới

manglạihiệuquảcao

Yêucầuđặtrađốivớinhàtrườngphổthôngnóichungvàvớigiảngdạymôncôngnghệnóiriênglàphảiđổimớiphươngphápdạyhọc

CHƯƠNG2:VẤNĐỀDẠYHỌCNHẰMNÂNGCAOTÍNHTÍCHCỰC TRONGHOẠTĐỘNGNHẬNTHỨCCỦAHỌCSINH

2.1Cácnguyêntắcdạyhọcnhằmnângcaotínhtíchcựcnhậnthứccủahọcsinh

Trongnhữngthậpkỉgầnđây,vấnđềtínhtíchcựccủahọcsinhtronghọctậpđãđượcnghiêncứurấtsâurộngvàđãcóhàngloạtnhữngnguyêntắcl í luậndạyhọcnhằmpháthuytínhtíchcựccủahọcsinhđãđượcnêura

Nhữngnguyêntắcquantrọngnhấttrongsốđólà:Việcdạyhọcphảiđượctiế n hànhởmứcđộkhókhăncao;Việcnắmvữngkiếnthứclíthuyếtphảichiếmưuthế;Trongquátrìnhdạyhọcphảiduytrìnhịpđộkhẩntrươngcủaviệcnghiêncứutàiliệu,cònnhũngkiếnthứcđãlĩnhhộisẽđượccủngcốkhinghiêncứukiếnthứcmới;Trongdạyhọc,phảitíchcựcchămlochosựpháttriểncủatấtcảhọcsinh,kểcảnhữngemhọckhácũngnhưnhữngemhọckém;Họcsinhphảitựýthứcđượcbảnthânquátìnhdạyhọc

Vậybảnchấtcủanhữngnguyêntắcđótrongdạyhọclàgì?

Nguyêntắcthứnhấtnêulênsựcầnthiếtphảilôicuốnhọcsinhvàocôngt á c nhậnthứctíchcựctrongmônhọc,kíchthíchsựhamhiểubiếttrítuệ,

trongđócóchiếucốthíchđángđếnnănglựcvàkhảnăngcủacácemsaochomỗiemhuyđộnghếtmứctrílựccủamình.Vấnđềkhôngphảilàởchỗlàmchoviệchọctậptrởnênkhókhănđốivớitremàlàchỗlàmchotrongquátrìnhhọctậpcácemphảichịuđựngmộtsựcăngthăngnhấtđịnh,vượtquađ ư ợ c nhữngkhókhănnhậnthức,hoànthànhmộtsốlượngthíchđángnhữngbàitậpsángtạovàrèngiũaýchínhậnthứccủamình

Nguyêntắcthứhailànguyêntắcvềvịtríưuthếcủacáckiếnthứclíthuyết,đềrasựcầnthiếtphảinắm

vữngsâusắccáctàiliệulíthuyết,thâmnhậpthậtsựvàobảnchấtcủacácquyluật,lĩnhhộinhữngtưtưởngvàkháiniệmquantrọngnhất.Nguyêntắcnàyphảnánhýnghĩalớnlaocủacáckiến

thứclíthuyếttrongthờiđạicáchmạngkhoahọckĩthuậtcũngnhưvaitròtol ớ n củachúngtrongsựpháttriểncủahọcsinh.

Thứbalànguyêntắcđòihỏinhịpđộkhẩntrươngcủacôngtáchọctập.Nhưkinhnghiệmđãchứngminhnhấnmạnhđếnmộtthựctếlàviệcdừnglạil â u đểnghiêncứucùngmộttàiliệusẽchónglàmmệttrẻvìtínhchấtđơnđiệucủanó,nókhôngcungcấpđủ“thứcăn”chohoạtđộngtrítuệ.L.V.Dancốpđãchorằng,khôngnêndừnglạilâukhilàmviệcvớicùngmộttàiliệu,khiđãhiểumộtvấnđềrồithìphảichuyểnsangnghiêncứuvấnđềkhác,cònviệcl ĩ n h hộitàiliệuđãhọcsẽđượcđàosâuvàmởrộngkhinghiêncứutàiliệumới

Nguyêntắcthứtưlànguyêntắchếtsứcquantrọng,ngyêntắcđòihỏiviệcchămlotíchcựcđếnsựpháttriểncủatấtcảcáchọcsinhkểcảloạigiỏivàloạiyếuvềhọctập.Đâylànguyêntắccábiệthóatrongdạyhọc.Nguyênt ắ c nàyđòihỏitrongchươngtrìnhởnhàtrườngphảicó“phầncứng”bắtbuộcvà“phầnmềm”cóthểvậndụnglinhhoạtchocácđốitượngkhácnhau.Các“giáotrìnhtựchọn”trongchươngtrìnhởnhữnglớpcuốicấptrunghọcrấtc ầ n cóđểhọcsinhcóthểđisâuvàocáclĩnhvựcmàhọquantâm.Cùngvớinộidungmônhọccácphươngphápdạyhọctrongquátrìnhdạyhọccầnh ư ớ n g vàocácđốitượngvớinănglựckhácnhautrongmộtlớphọc

Cuốicùngnhấnmạnhtớinguyêntắclàmchohọcsinhýthứcđượcbảnthânquátrìnhhọcvànắm

vữngcácphươngpháplàmviệctrítuệđểhiểu,ghinhớtàiliệuhọctập,hìnhthànhkĩnăng,kĩxảovàthựchiệnviệctựkiểmtras ự lĩnhhộikiếnthức.Dạychocácemđiềunàylàmộtnhiệm

vụcơbảncủad ạ y họctrongtrườngphổthông.Vềvấnđềnày,L.V.Balagônađêgiađãviết:“Sựpháttriểntrítuệdiễnratrongmộtquátrìnhhoạtđộngtưduy,hoạtđộngnàybaogiờcũngvượtrakhỏikhuônkhổcủanhữngcáimàtrigiáctrựctiếpcungcấp.Khinóivềsựcầnthiếtpháttriểntưduycủahọcsinh,tacầnphải

chúýtớimộtloạicôngtác

trítuệ,kháchẳnvớisựtáihiệnđơnthuầntàiliệutheotrínhớ.Nếukhôngcósự“giacông”tựlựctàiliệuđãlĩnhhộithìcũngkhôngcóđượcnhữngđiềukiệnđểpháttriểntưduy”.Trênđâylànhữngnguyêntắcnổibậttrongdạyhọcnhằmpháthuytínht í c h cựcvàchủđộngcủahọcsinhtrongquátrìnhhọc.Tuynhiênkhôngnênđặtđốilậpnhữngnguyêntắcdạyhọccổđiểnvớinhữngnguyêntắclíluậnd ạ y họcgọilàmới.Mỗinhómnguyêntắcđócómộtýnghĩabảnchấtvànếusuynghĩsâusắchơnvềtừnghệthốngnhữngnguyêntắcđóthìsẽthấychúngđềunhấnmạnhtừnhữngkhíacạnhkhácnhau,sựcầnthiếtpháihuytínhtíchc ự c củahọcsinhtrongquátìnhhọctập.Vìthế,khôngthểcoinhữngnguyênt ắ c dạyhọccổđiểnhìnhnhưđã“lỗithời”,cũngnhưkhôngnêntưởngrằngchỉdựavàonhữngnguyêntắclíluậndạyhọc“mới”mớicóthểgiảiquyếtđ ư ợ c mọivấnđềvàmọikhókhăncủasựdạyhọc

2.2 Cáctiêuchuẩncủacácphươngphápdạyhọctíchcực

Phươngphápdạyhọctíchcựcgọitắtlàphươngpháptíchcựcchỉcóýnghĩakhingườihọclàtácnhântựnguyện,tíchcực,cóýthứcvềsựgiáodụccủachínhmình.Chonên,tiêuchuẩnchínhcủaphươngpháptíchcựclà:Tínht í c h cực,tínhtựdovàtínhtựgiáodục

2.2.1 Tínhtíchcực

Ởlứatuổicònnhỏ,trẻemquansáthiệnvật,táitạocáicóthực,cáicụthể,tậpdượtpháthuytínhtíchcựcthôngquatiếpxúcvớithựctế.Đốivớingườilớn,líluậntạorathựchành,đócũnglàtrìnhtựđượctuânthủtrongphươngphápcổtruyềnvớitinhthầngiáoviênlàmtrungtâm.Đốivớitrẻem,l í luậnkhôngđemlạihiệuquảkhigiảiquyếtvấnđề.Trước10tuổi,trẻemkhôngcókhảnăngđặtragiảthuyết,sửdụngphépsuydiễn;Trẻchỉcókiếnthức kinhnghiệm.Trẻtiếnhànhtheonhữngsơđồtíchcựcmàkháiniệmchỉđ ư

ợ c thểhiệnsaunàyvớisựphátsinhtưduyhìnhthái.Tiếntrìnhquynạpđó

SVTH:LêThịHương

dựatrênnhữngkinhnghiệm

thuộcvềthầnkinhcảmgiác-vậnđộng,haylàd ự a trênnhữngtròchơivậnđộngthểthao.Kiếnthứcđượckhẳngđịnhtronghànhđộng

2.2.2 Tínhtựdo

Chỉkhinàocótựdosángkiến,tựnguyệnlựachọn,khiđómớicóphươngpháptíchcực.Tấtnhiên,đóphảilàtựdocógiớihạntrongkhuônkhổt r á c h nhiệmvềantoàncủacánhânvàcuộcsốngcộngđồng

Hoạtđộngdạyhọcphảinhằm

thỏamãnnhucầucủatrẻem,đápứngsởthích,hứngthúcủatrẻem.Phươngpháptíchcựcđoạntuyệthẳnvớilộtrìnhđịnhtrướcvàcâutrảlờichuẩnbịsẵn

2.2.3 Tínhtựgiáodục

Tựgiáodụckhôngphảichỉbaogồmtựquyếtđịnhvàtựhoạtđộngmàcònnhằmpháttriểntínhtựquản,xúctiếnviệchìnhthànhconngười.Giáodụccómụcđíchkhôngphảichỉlàchiếmlĩnhkiếnthứcmàcònlàthứctỉnht ín h nhạycảm,tínhphánđoánchắcchắn,pháttriểnnhâncáchcủangườihọc

2.3 Cácyếutố tácđộngđếncácphươngphápdạyhọctíchcực

Vớiphươngpháptíchcực,yếutốchiphốimọitìnhhuốngvàhànhđộnggiáodụcchínhlàngườiđượcgiáodục.Tuynhiêncácphươngtiệnvậtchấtvàvaitròcủangườithầygiáođóngvaitròvôcùngquantrọng

2.3.1 Phươngtiệnvậtchất

Phươngtiệnvậtchấtluônluônlàmộtyếutốcầnthiết,nếuđượcsửdụnghợplícóthểdẫnđếnbiếnđổisâusắcquanhệgiáodục.Chỉcầnmỗitrẻemđượcsửdụngmộtcáibànkiểubànthợởnhómhọctậplàtấtcả

đượcbiếnđổithuậnlợichohoạtđộngnhậnthứccủatrẻem.Phươngtiệnvậtchấtđượcsửdụngđúngliềulượngsẽthíchhợpvớihứngthúvàmụctiêuhọctập.Trậttựl ớ p họccũngbiếnđổi:Từkiểutrậttựbấtđộngvàimlặngcủa“lớphọc–

thínhgiảng”đếntrậttự“thầmthì”vàtrậttự“vậnđộng”kiểuxưởngthợ.Sách

SVTH:LêThịHương

giáokhoacũngđổihướng,cungcấpnhiềudữliệuhơnlàquytắc,nhiềubàit ậ p hơnlàbàigiải,nhiềulờikhuyêngiảisưutầmhơnlànghithứchoặcbàit ó m tắt.Sáchgiáokhoacũnggợiýnhiềuhơnlàgiảngdạy.Hiệnnaykhôngthểcáthểhóadạyhọcnếukhôngcósựliênkếtvớiphươngtiệnnghenhìnvàl i ê n kếtvớicácphươngtiệnvậtchấtkhácnhằmpháthuytínhtíchcựccủahọcsinh.“Phươngtiệnnghe–

nhìnchỉcógiátrịgiáodụctrựctiếptrongchừngmựchọcsinhtựmìnhlàmlạicáccửđộnghoặchànhđộngđượcnhìnt h ấ y trênmànảnh”.Đểhỗtrợchophươngpháptíchcực,khônggianhọcđ ư ờ n g cầnphảiđượctrangbịthậtsinhđộng

2.3.2 Vaitròcủathầygiáovàphươngphápkíchthích

Ngườitathườngđặtracáccâuhỏilàtrênthựctế,phươngpháptíchcựcpháthuytí

nhtíchcựccủahọcsinhcólàmgiảmnhẹvaitròthầygiáokhông?Trongmọitrườnghợp,thầygiáovớitầmvócngườilớnvàtrìnhđộhọct h ứ c cao,phảilàngườihướngdẫnthườngxuyênchohọcsinh.Tínhchấtvàvaitròthầygiáogầngũivớitínhtinhxảo,độcđáonhântừcủangườisángtạocũngnhưvớitinhthầntráchnhiệmkĩthuậtcủangườikhởiđộng

Hơnnữa,tronglúctraotráchnhiệmvềcôngviệchọctậpchohọcsinh,đểchocôngviệcđóđượchợplívàcóhiệuquả,thầygiáophảikíchthíchchohọcsinhhànhđộngvớicácgợiýthậtkínđáotrongphạmvicóthể,quảnlíphươngtiệnvàcảthờigian,cũngnhưthôngtinvàđặcbiệtlàcáccáchthứcl à m việc.Lúcđóthầygiáokhôngphảilàngười“thúcgiục”nữamàtrởthànhngười“hiệndiện”,“ngườitrọngtàithôngthạotrongmọitìnhhuống”.Tùytheoyêucầu,thầycóthểlàngười“trunggian,hòagiải,cốvấn”.Thầygiáocònlàngườikiểmtracácsángkiếndohọcsinhđưara

Tómlại,điềuphânbiệtphươngpháptíchcựcvớiphươngphápcổtruyềnchínhlàởchỗ:“Thầygiáolàchấtxúctác,khôngđảmnhậnmộthànhđộngtrựtiếpnào”.Thầylàngườikíchthíchnhằm“thườngxuyênthứctỉnh

2.4 Vaitròcủagiáoviêntrongquátrìnhdạyhọcnhằmnângcaotínht í c h cự ctronghoạtđộngnhậnthứccủahọcsinh.

Cácnguyêntắcdạyhọcnêutrênđòihỏicácphươngphápdạyhọctíchc ự c trongquátrìnhdạyhọcởtrườngphổthông

Ngườitathườngđặtracáccâuhỏilàtrênthựctế,phươngpháptíchcựcnhằmpháthuytínhtíchcựccủahọcsinhcólàmgiảmnhẹvaitròcủathầygiáokhông?

Trongmọitrườnghợp,thầygiáovớitầmvócngườilớnvàtrìnhđộhọct h ứ c cao,phảilàngườihướngdẫnthườngxuyênchohọcsinh.Tínhchất,vait r ò thầygiáogầngũivớitínhtinhxảo,độcđáonhântừcủangườisángtạocũngnhưtinhthầntráchnhiệmkĩthuậtcủangườikhởiđộng

Hơnnữatronglúcgiaotráchnhiệmvềcôngviệchọctậpchohọcsinhđểchocôngviệcđóđượchợplívàcóhiệuquả,thầygiáophảikíchthíchchohọcsinhhànhđộngvớicácgợiýthậtkínđáotrongphạmvicóthể,quảnlíphươngtiệnvàcảthờigiancũngnhưthôngtinvàđặcbiệtlàcáccáchthứclà m việc.Lúcđóthầygiáokhôngphảilàngười“thúcgiuc”nữamàtrởthànhngười“hiệndiện”,“ngườitrọngtàithôngthạotrongmọitìnhhuống”;Tùy

Tómlại,điềuphânbiệtphươngpháptíchcựcvớiphươngphápcổtruyềnchínhlàởchỗ:“thầygiáolàchấtxúctác,khôngđảmnhậnmộthành

độngtrựctiếpnào”.Thầylàngườikíchthíchnhằm“thườngxuyênthứctỉnh”

Cóhaitriểnvọngnghiêncứu.Mộtlà:Xemhọcsinhlàtríkhônthuầntúy,thiếumộtnhâncáchsốngđacảm,tiếpthukiếnthứctừmộtthầygiáodạyhọcđơnthuần.Hailà:Đốixửvớihọcsinhnhưlàvớimộtconngười,ngườil ớ n tươnglai,đượckhuyêngiảibởimộtthầygiáođãvươnlêntrêndạyhọcđơnthuầntrở

thànhnhàgiáodụctoànbộnhâncáchchohọcsinh

Triểnvọngthứhainàychỉcóthểthựchiệnthôngquaphươngpháptíchcực.Phươngpháptíchcực“hướngvềcácmốiquanhệ”.Trongphươngphápcổtruyềncũngcómốiquanhệgiữathầygiáovàkháchthểtrướchết,giữachủthểvàkháchthểsauđó.Phươngpháptíchcựcxâydựngmốiquanhệ“hìnhtamgiác”(Chủthể-Thầygiáo-

Kháchthể)vàcácquanhệnàyxẩyrađồngthờichonênmốiquanhệsưphạmdạyhọctrởthànhquanhệgiáodục

Phươngpháptíchcựctrướchếtlàphươngphápkíchthích.Phươngpháptíc h cựccũnglàmộtphươngpháp“lạcquan”.Thôngquadiễnbiếnvàkếtquảcuốicùngcủaphươngpháp“lạcquan”,tađãpháthiênđượcnhữngbằngchứngđángtincậychonguyêntắc“hãytintrẻem”

Tuynhiên,rấtnhiềukhókhănđãđặtra.Đốivớingườigiáodục,thường“hiểubiếtdễhơnlàlàm”.Đốivớinhàgiáodục,thường“làmchohiểubiết”dễhơnlà“làmchohọcsinhlàm”,“làmchohọcsinhbiếtlàm”.Cólẽđổimớiđốivớithầygiáolàkhókhănnhất,vìthầyđãđượcchuẩnbịngay

từtrênghếnhàtrườngcổtruyềnđểdạyhọchơnlàkíchthích.Bởivậyđâylàvấnđềrấtc ầ

n đượcmọigiáoviênquantâm

2.5 Khókhănvàthuậnlợicủaphươngphápdạyhọctíchcực

Thựctếđãchỉrarằng:Tổngkếtphươngpháp“tíchcực”khôngphảihoàntoànchỉcómặttíchcực

2.5.1 Mộtvàikhókhăn

Rõràngphươngpháptíchcựckhôngthểbaoquáttoànbộlĩnhvựcgiáodục.Cónhữngkiếnthứckhôngthểdohọcsinhpháthiệnđượcmặcdùđãcungcấpchohọcsinhbấtcứphươngtiệnnào

Cónhiềutrườnghợp,khitrẻemgiảiquyếtvấnđề,pháthiệnmộtquytắc,thựchiệnmộtthínghiệm, ,cáccôngviệcđóchiếmquánhiềuthờigianđếnnỗikhôngthểnàotriểnkhaicôngthứcđóchotoànbộchươngtrình.Đól à “mặtkhônghiệnthực”củaphươngpháp“tíchcực”

Mặtkhác,cũngphảithừanhậnrằngmộtsốhọcsinhchấphànhrấtkémtráchnhiệmcánhân,tấtnhiênphảidìudắthọcsinhđiđếntựgiáodục,songphảithấyrằngáplựcđóphầnnàođingượclạivớitinhthầncủaphươngpháp

Nóichungphươngpháp“tíchcực”phùhợpkhátốtvớitâmlítrẻem,songđặcđiểmtâmlíđóthườngảnhhưởngkhônghayđếnnhữngyếutốgiáodụckháckhôngkémphầnquantrọng:vídụphủnhậnvaitròcủamôitrườnghoặclàdophươngpháptíchcực,vaitròtrẻemđượctăngtrưởngcóthểdẫnđếnxóabỏquáđángvaitròcủathầygiáo.Dạyhọclàmộtquátrìnhphứctạpxuấtpháttừbảnthântrẻem,songkhôngdừnglạiởđấy.Mụcđíchcủanhàgiáodụcvượtquátầmnhìncủatrẻem,còntrẻemthìcầnđếnhìnhmẫu.Hơnn ữ a , dạyhọcnhằmtạoramộthệthốnggiátrị,songcácgiátrịtừphươngpháp“tíchcực”cókhuynhhướngdẫnhọcsinhđếnsựtựcaotựđại,xemmìnhlàtrung

tâmvũtrụ.Họcsinhtíchcựcđôikhicóthểlà“kẻthíchphôtrương”và“phôdiễnlungtung”

Mặtkhác,mọihệthốngdạyhọcdựavàobảnthânhọcsinhđềumangtínhmơhồ:Dạyhọctiếnhóagiữacácmụctiêutựchủ(đượcxácđịnhtrong

2.5.2 Lợithếcủaphươngpháptíchcực

Rõrànglợithếnhiềuhơnkhókhăn.Đứngvềmặthiểubiếtphươngpháp“tíchcực’cóhiệuquảhơnphươngphápđộcđoánvìhuyđộngđượcnhân

cáchhọcsinhvàohànhđộnghiểubiết.“Conngườihọcsinhlàmộtnhântốchiphốicácphongcáchnhậnthức”(J.Deurillon)

Kếtluậnchương2:

Quaviệcnghiêncứuvềvấnđềdạyhọcnhằm

nângcaotínhtíchcựcnhậnthứccủahọcsinh,vànhữngđiềukiện,nguyêntắc,nộidungcủaphươngpháp.Tôichorằngnếubiếtcáchápdụngphươngphápnàyphùhợpvớitừngnộidung,từngmônhọcsẽmanglạihiệuquảcaochoviệcdạyvàhọcởphổthông.Sauđâytôixingiớithiệumộtsốmẫubài(đoạn)giảngdạycósửdụngphươngphápdạyhọctíchcựcnhằm

nângcaotínhtíchcựctronghoạtđộngnhậnthứccủahọcsinhcủachươngtrìnhmôncôngnghệlớp11

CHƯƠNG3:GIỚITHIỆUMỘTSỐMẪUBÀI(ĐOẠN)GIẢNGDẠYCÓSỬ DỤNGPHƯƠNGPHÁPDẠYHỌCTÍCHCỰCNHẰMNÂNGCAOTÍNHT ÍCHCỰCNHẬNTHỨCCỦAHỌCSINHTRONGCHƯƠNGTRÌNHCÔN

GNGHỆLỚP11 3.1 Mụcđíchcủaviệcsửdụngphươngphápdạyhọctíchcựctrongdạyhọcmôn côngnghệởtrườngphổthông

Vậndụngnhữngnguyêntắcdạy

họcnhằmpháthuytínhtíchcựcnhậnt h ứ c củahọcsinh,làmchohọcsinhtựlựcnhậnthứcvàtạohứngthúhọctập.Từđóhọcsinhnắmvữngtrithứcsâusắchơnvàhiểuđượccảphươngpháp,cáchthứccủahànhđộngthunhậntrithứcđó

3.2 Nộidungcủamộtsốmẫubài(đoạn)giảngdạycósửdụngphươngphápdạyh ọctíchcựcnhằmnângcaotínhtíchcựctronghoạtđộngnhậnthứccủahọcsinhtr ongdạyhọcmôncôngnghệlớp11.Gồmnhữngbàis a u :

I Mụcđíchyêucầu

Bài25:HỆ THỐNGBÔITRƠN

- Họcsinhbiếtđượcnhiệmvụcủahệthốngbôitrơn,cấutạochungvànguyênlílàmviệccuảhệthốngbôitrơncưỡngbức

vụrấtquantrọngđểđộngcơlàmviệcbìnhthườngvàkéodàituổithọcủacácchitiết.Đểhiểurõnhiệm

vụ,cấutạovànguyênlílàmviệccủahệthốngbôitrơn,chúngt a cùngđivàobài25:Hệt hốngbôitrơn

1

Nhiệm vụ

Hệthốngbôitrơncónhiệnvụđưadầu bôitrơnđếnbềmặtmasátcủacácchitiếtđểđảmbảođiềukiệnlàmviệcbìnhthườngcủađộngcơvà tăngtuổithọcácchitiết

- Bôitrơnbằngvungté

- Bôitrơncưỡngbức

- Bôitrơnbằngphadầubôitrơn vàonhiênliệu(phươngphápkếthợp)B à

i nàychỉgiớithiệuhệthốngbôitr ơn cưỡngbức

8 Ốngnướcnốitắtvềbơm

9 Pulivàđaitruyền 10.Bơmnước 11.Ốngphânphốinướclạnh