Những đổi mới về nội dung phần VII Sinh thái học - Sinh học 12 - Ban Khoa học Cơ bản

Lý do chọn đề tμi Hiện nay Đảng và Nhà nước ta đang tiến hành đổi mớitoàn diện về giáo dục ở các cấp học trong đó có cấp họctrung học phổ thông nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả đào tạo,

Trường Đại học sư phạm hμ nội 2 Khoa sinh - KTNN

****************

HứA NGUYệT MAI

Những đổi mới về nội dung phần vii: sinh thái học - sinh học 12 - ban khoa học cơ bản

khóa luận tốt nghiệp đại học Chuyên ngành: phương pháp giảng dạy

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài này em đã nhận đ−ợc sự giúp đỡhết sức nhiệt tỡnh của các thầy giáo, cụ giỏo trong khoa Sinh – KTNN, tổphương phỏp giảng dạy, cựng với sự đúng gúp ý kiến xõy dựng của cỏc bạnsinh viờn trong suốt quỏ trỡnh nghiờn cứu Em xin gửi đến thầy giỏo, cụ giỏo

và cỏc bạn sinh viờn lời cỏm ơn chõn thành nhất vỡ sự đúng gúp quý bỏu đú

Đặc biệt em xin được bày tỏ lũng biết ơn sõu sắc đến Thầy giỏo - Thạc

sĩ Trương Đức Bỡnh người trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tận tõm giỳp

em hoàn thành luận văn này

Mặc dự rất cố gắng nhưng do thời gian cú hạn cựng với những bỡ ngỡcủa buổi đầu làm quen cụng việc nghiờn cứu cho nờn bản luận văn này khụngthể trỏnh khỏi những thiếu sút Em rất mong nhận được sự chỉ bảo, đúng gúpcủa cỏc thầy cụ và cỏc bạn sinh viờn để luận văn của em được hoàn thiện hơn

Hà Nội, tháng 5 năm 2009

Sinh viên

Hứa Nguyệt Mai

LêI CAM §OAN

T«i xin cam ®oan kho¸ luËn nµy lµ kÕt qu¶ nghiªn cøut×m tßi cña riªng b¶n th©n t«i d−íi sù h−íng dÉn trùc tiÕp cñathÇy Tr−¬ng §øc B×nh gi¶ng viªn khoa sinh - KTNN LuËn v¨nnµy ch−a tõng ®−îc c«ng bè t¹i bÊt kú mét c«ng tr×nh nghiªncøu khoa häc nµo hoÆc cña ai §Ò tµi vµ néi dung kho¸ luËn

lµ ch©n thùc ®−îc viÕt trªn c¬ së khoa häc lµ c¸c s¸ch, tµiliÖu do nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc ban hµnh

Hµ Néi, th¸ng 5 n¨m 2009

Sinh viªn

Høa NguyÖt Mai

B¶NG KÝ HIÖU VIÕT T¾T

Sgk s¸ch gi¸o khoa

GV Gi¸o viªn

HS Häc sinh

THCS Trung häc c¬ së

THPT Trung häc phæ th«ng

PPDH Ph−¬ng ph¸pd¹y häc

NXB nhµ xuÊt b¶n

MụC LụC Trang

Phần 1: Mở đầu 1

1.Lí do chọn đề tài 1

2.Mục đích, nhiệm vụ của đề tài 2

3.Đối tượng, phạm vi và các phương pháp nghiên cứu 3

Phần 2: Tổng quan tài liệu 5

2.1 Lịc h sử nghiên cứu 5

2.2 Cơ sở lý luận 5

Phần 3: Kết quả nghiên cứu 12

A Những điểm mới về nội dung phần VII-Sinh thái học .12

I.Những vấn đề chung 12

II Phân tích nội dung 12

1 hâP n tích cấu trúc và nội dung phần Sinh thái học SGK 11( cũ) 12 1.1 Vị trí 12

1.2 Cấu trúc 13

1.3 Nội dung 13

2.Phân tích cấu trúc, nội dung phần VII - Sinh thái học SGK 12 mới -Ban cơ bản 14

2.1 Vị trí 14

2.2 CÊu tróc 14

2.3 Néidung 15

3.Nh÷ng ®iÓm míi trong phÇn VII - Sinh th¸i häc - Sinh häc 12

17

3.1 CÊu tróc 17

3.2 Nh÷

ng kh¸c biÖt trong tõng bµi 20Bµi 35 : M«i tr−êng vµ c¸c nh©n tè sinh th¸i 20Bµi 36: QuÇn thÓ sinh vËt vµ c¸c mèi quan hÖ gi÷a

c¸c c¸ thÓ trong

quần thể 21

Bài 37: Các đặc trưng cơ bản của quần thể sinh vật 21

Bài 38: Các đặc trưng cơ bản của quần thể sinh vật 22

Bài 39: Biến động số lượng cá thể của quần thể sinh vật .23

Bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã 25

Bài 41: Diễn thế sinh thái 27

Bài 42: Hệ sinh thái 29

Bài 43: Trao đổi vật chất trong hệ sinh thái 30

Bài 44: Chu trình sinh địa hoá và sinh quyển 31

Bài 45: Dòng năng lượng trong hệ sinh thái và hiệu suất sinh thái 32

B.Soạn một số giáo án theo hướng lấy học sinh làm trung tâm 34

Bài 35: Môi trường và các nhân tố sinh thái 34

Bài 37: Các đặc trưng cơ bản của quần thể sinh vật 42

Bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã 48

Bài 42: Hệ sinh thái 53

Bài 45: Dòng năng lượng trong hệ sinh thái và hiệu suất sinh thái 58

Kết luận và kiến nghị 62

Tài liệu tham khảo 63

Phần 1: mở đầu

1 Lý do chọn đề tμi

Hiện nay Đảng và Nhà nước ta đang tiến hành đổi mớitoàn diện về giáo dục ở các cấp học trong đó có cấp họctrung học phổ thông nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả

đào tạo, công cuộc đổi mới này có liên quan đến nhiềulĩnh vực như đổi mới chương trình sách giáo khoa, đổi mớitrang thiết bị dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, Vìvậy SGK mới được sửa đổi, bổ sung những kiến thức sinhhọc hiện đại phù hợp với sự phát triển của khoa học - kĩ thuật

và trình bày theo hướng tổ chức hoạt động nhận thức củathầy đối với trò

Năm học 2008 - 2009 lần đầu tiên bộ sách giáo khoa mớidành cho lớp 12 được đưa vào giảng dạy và học tập ở tất cảcác trường THPT trên cả nước Chương trình đưa vào trongsách giáo khoa lần này có sự đổi mới về nội dung kiến thức

và hình thức trình bày, về nội dung cơ bản là thống nhất,

đảm bảo yêu cầu đối với học sinh THPT, đặc biệt về nộidung có sự cắt giảm những kiến thức thông báo, tăng cườngnội dung kiến thức bản chất và kiến thức ứng dụng Đồng thờicũng có sự thay đổi trình tự nội dung chương trình

Để có bài giảng tốt hiệu quả cao thì giáo viên phảichuẩn bị tốt từ khâu soạn bài, muốn có bài soạn tốt thìkhông thể thiếu khâu phân tích nội dung và xây dựng bàigiảng Nhờ đó giáo viên nắm được yêu cầu của bài giảng,mạch kiến thức cần truyền đạt, những kiến thức bổ sung

và vận dụng kiến thức vào thực tế làm cho bài giảng cuốnhút, sinh động đạt hiệu quả cao.

Khi đ−a các bộ SGK mới vào giảng dạy, bộ Giáo dục

-Đào tạo đã tổ chức các lớp bồi dưỡng GV để giúp GV có điềukiện tiếp cận nhanh và sớm với SGK mới Song việc giảng dạyvới nội dung SGK mới có sự khác hơn so với SGK cũ

Do đây là một tài liệu SGK mới, vừa được đưa vàogiảng dạy thí điểm mà thế hệ sinh viên sắp ra trườngchúng tôi có thể sẽ được tiếp cận ngay, nên

đòi hỏi phải có sự nhận thức và chuẩn bị nhất định Mặtkhác, không nằm ngoài nhu cầu đổi mới phương pháp giảngdạy nhằm phát huy tính chủ động, tích cực và sáng tạo củahọc sinh, cho nên việc phân tích nội dung, lựa chọn phươngpháp tương ứng phù hợp, so sánh về nội dung và mức độkiến thức giữa SGK cũ và SGK mới để phân bố giảng dạy chohợp lý, xây dựng hệ thống giáo án và chuẩn bị trình bàygiáo án cũng hết sức thiết thực và cần thiết trong giảng dạynội dung chương trình SGK mới

Trước tình hình thực tế, là một sinh viên sư phạm Tôi rấtquan tâm đến vấn đề đổi mới nội dung, phương pháp dạyhọc ở trường phổ thông, đặc biệt là sự đổi mới về nộidung và phương pháp được thể hiện trong SGK sinh học12

mới, nên tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài “Những đổi mới về nội dung phần VII –sinh thái học - Sinh học 12- ban khoa học cơ bản” Tôi mong rằng kết quả nghiên cứu của

mình sẽ giúp ích cho những giáo viên mới ra trường đặcbiệt là các bạn sinh viên năm cuối làm tài liệu tham khảonâng cao tay nghề trong trường Đại học và sau khi rời trườngbước vào nghề, và đối với giáo viên đã dạy trường phổ thôngthấy đươc điểm giống và khác nhau trong cấu trúc nội dungSGK Sinh học 12 mới

2 mục ĐíCH, nhiệm vụ của đề tμi

2.1 Mục đích nghiên cứu

- Phân tích nội dung chương trình phần Sinh thái học thuộcSGK Sinh học11 cũ và SGK Sinh học12 mới ban khoa học cơbản.

- Soạn một số giáo án thuộc phần VII SGK Sinh hoc12 mới, thểhiện phương pháp giảng dạy tích cực nhằm gợi mở ở học sinhlối tư duy lôgic, sáng tạo, chủ động khám phá kiến thức mới vàứng dụng kiến thức vào đời sống sản xuất

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích nội dung từng bài trong phần VII-Sinh thái họcthuộc SGK Sinh học12 mới để thấy được sự khác nhau vềmức độ kiến thức so với SGK cũ trước đây

- Trên cơ sở đã xác định đầy đủ, rõ ràng nội dung kiến thức,tham khảo các tài liệu về giảng dạy theo hướng lấy người họclàm trung tâm, xây dựng một số giáo án thuộc phần Sinhthái học theo phương pháp dạy học tích cực

3 đối tượng, phạm vi vμ các phương pháp nghiên cứu 3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu, phân tích phần Sinh thái học, SGK Sinh học

cũ và mới ban khoa học cơ bản

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu trong phần VII: “ Sinh thái học” - Sinh học 12 - Bankhoa học cơ bản

- Xây dựng tư liệu cho các bài trong Phần VII - Sinh thái học

- Soạn một số giáo án trong chương theo hướng lấy học sinh làm trung tâm

3.3 Phương pháp nghiên cứu

3.3.1 Nghiên cứu lý thuyết

Để xây dựng lý thuyết cho luận văn phải nghiên cứu các tài liệu:

- Lý luận dạy học sinh học

- SGK Sinh học 12 (mới) ban cơ bản

- SGK Sinh học 11 (cũ)

- Sách giáo viên, thiết kế bài giảng

- Các sách tham khảo về sinh thái học

- Các tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học

3.3.2 Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến nhận xét, đánh giá, góp ý của các Thầy cô cókinh nghiệm

về:

- Giá trị của luận văn đối với giảng dạy hiện nay.

- Giá trị của luận văn với sinh viên sư phạm và giáo viên mới

ra trường

PHầN 2: TổNG Quan tμi liệu

Trong dạy học, việc quan trọng là phải xác định đượckiến thức trọng tâm của bài, từ đó có thể giúp học sinhkhắc sâu kiến thức nội dung và bản chất kiến thức của mỗichương Đặc biệt để tổ chức một giờ dạy học có chất lượngcao thì giáo viên không chỉ nắm được kiến thức SGK màcần phải hiểu

được kiến thức liên quan từ các tài liệu tham khảo Chính vìvậy phân tích nội dung, xây dựng tư liệu góp phần nângcao chất lượng dạy và học chương trình SGK mới là một đềtài được nhiều người quan tâm

Tuy nhiên, đây là một đề tài còn rất mới mẻ, vì vậy

đề tài phân tích nội dung, xây dựng tư liệu góp phần chấtlượng dạy và học đối với SGK mới cần

được quan tâm nhiều hơn để đem lại hiệu quả cao trong việc giảng dạy ở cấp học THPT

2.2 CƠ Sở Lí LUậN

2.2.1 Tính tích cực trong học tập

Tính tích cực là một bản chất vốn có của con ngườitrong đời sống xã hội Con người không chỉ tiêu thụ mà còn

chủ động tạo ra của cải vật chất cho sự tồn tại và phát triểncủa xã hội Tính tích cực của xã hội là một trong nhữngnhiệm vụ chủ yếu của giáo dục, có thể xem tính tích cực là

điều kiện và đồng thời là một kết quả của sự phát triểnnhân cách trong quá trình giáo dục

R.C.Sharma (1988) viết: “Trong phương pháp dạy họcsinh làm trung tâm là toàn bộ quá trình dạy học đều hướngvào nhu cầu, khả năng, lợi ích của học sinh Mục đích là pháttriển ở HS kỹ năng và năng lực độc lập giải quyết vấn đề.

HS và GV cùng khảo sát các khía cạnh của vấn đề hơn là GVtrao cho HS giải pháp của vấn đề đặt ra

Theo Giáo sư Trần Bá Hoành, không nên xem dạy học

HS trung tâm như một PPDH đặt ngang tầm với các PPDH

đã có, mà nên quan niệm nó như một tư tưởng, một quan

điểm dạy học chi phối cả mục tiêu, nội dung, phương pháp,hình thức tổ chức và đánh giá hiệu quả dạy học

Việc vận dụng các PPDH tích cực, học tập hợp tác khôngchỉ có ý nghĩa ngay trong quá trình học tập ở nhà trường

mà còn chuẩn bị cho các em đóng góp vào sự nghiệp của

đất nước sau này, cũng như chuẩn bị cho chính tiền đồ củacác em

2.2.2 Cơ sở lý luận của PPDH lấy học sinh làm trung

tâm

Lấy “Học” làm trung tâm thay vì lấy “Dạy” làmtrung tâm: Trong phương pháp tổ chức, người học đối tượngcủa hoạt động “Dạy”, đồng thời là chủ thể của hoạt động

“học” được cuốn hút vào các hoạt động học tập do GV tổchức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những

điều mình chưa rõ, chưa có chứ không phải thụ động tiếpthu những tri thức đã được GV sắp đặt

Được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, ngườihọc trực tiếp quan sát, thảo luận, giải quyết vấn đề đặt ratheo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm vững kiến thức

kĩ năng mới, vừa nắm được phương pháp “làm ra” kiến thức

kĩ năng đó, không rập theo những khuôn mẫu sẵn có,

được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo Dạy theo cáchnày, không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức mà còn hướngdẫn hành động Nội dung về PPDH phải giúp cho từng HSbiết hành động và tích cực tham gia các chương trìnhhành động của cộng đồng, thực hiện thầy chủ đạo, trò chủ

động

Nhận thức đúng xu thế phát triển của thời đại, Đảng ta

đã khẳng định: “Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng

đầu” Để thực hiện quan điểm này nhà nước đã xây dựngchiến lược phát triển Giáo dục - Đào tạo 2001 - 2010, mộttrong những mục tiêu chung quan trọng trong chiến lược pháttriển giáo dục

đến năm 2010 chính là: “đổi mới mục tiêu, nội dung,phương pháp và chương trình giáo dục”, nhằm nâng caodân trí, bồi dưỡng nhân tài, đào tạo nguồn nhân lực chấtlượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất nước

Về phương pháp, phải đổi mới và hiện đại hoá PPDH,khắc phục kiểu dạy học thụ động thầy giảng, trò ghi sanghướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếpcận tri thức, dạy học cho người học phương pháp tự học, tựthu nhập thông tin một cách có hệ thống và biết phân tích,tổng hợp xử lý thông tin, phát triển năng lực và phẩm chấttư duy của mỗi cá nhân, tăng cường tính tích cực, chủ

động của học sinh, sinh viên trong quá trình học tập

Định hướng trên đã được pháp chế hóa trong điều 5 Luậtgiáo dục 2005: “phương pháp giáo dục phải phát huy tínhtích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học;bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành,lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”

Thực hiện nghị quyết của Đảng và Luật giáo dục trongnhững năm qua, Bộ giáo dục và đào tạo đã tích cực triểnkhai nghiên cứu, đẩy mạnh các hoạt

động, tạo ra sự chuyển biến tích cực trong hệ thống giáodục và đào tạo Đã tiến hành thay SGK từ tiểu học cho đến

THPT, đổi mới thiết bị dạy học, từng bước vận dụng PPDHtích cực Năm học 2008 - 2009, SGK lớp 12 đã được sử dụng

đại trà trong các trường THPT Trong đó SGK sinh học 12

được biên soạn lại với nội dung hoàn toàn đổi mới so với SGK

cũ Mục tiêu của chương trình sinh học 12 là trang bị chohọc sinh những kiến thức cơ bản hiện đại về sinh học cơthể thực vật và động vật, đòi hỏi người dạy phải biết cáchphân tích thông tin và hình vẽ trong SGK, khai thác thêmhình ảnh và bổ sung kiến

thức từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau Đây là một trong

những khó khăn của việc giảng dạy chương trình sinh học

12 ở các trường THPT hiện nay

Vì vậy đội ngũ giáo viên cần sớm tiếp cận với SGK mới,

có sự chuẩn bị chu đáo về mặt nội dung, đặc biệt là nộidung kiến thức hiện đại- kể cả những thông tin kiến thứccòn mang tính thời sự

2.3 Mục tiêu, quan điểm xây dựng SGK vμ nội dung chương trình sinh học 12 mới - ban cơ bản

2.3.1 Mục tiêu

2.3.1.1 Về kiến thức

- Có những hiểu biết phổ thông cơ bản, hiện đại, thực tiễn

về các cấp tổ chức của sự sống từ cấp phân tử, tế bào, cơthể đến các cấp trên cơ thể như quần thể, loài, quần xã,sinh quyển

- Hình dung được sự phát triển liên tục của vật chất trên trái

Việc nắm vững các kiến thức trên là cơ sở để hiểu rõcác biện pháp kỹ thuật, nâng cao năng suất các chủng visinh vật có ích, các giống vật nuôi cây trồng; hiểu được cáccác biện pháp chăm sóc sức khoẻ, bảo vệ môi trường, gópphần nâng cao chất lượng cuộc sống và đảm bảo sự pháttriển bền vững

2.3.1.2 Về kĩ năng

- Kĩ năng thực hành: Tiếp tục phát triển kĩ năng quan sát, thínghiệm để tìm nguyên nhân của các hiện t−ợng, quy luậtdiễn ra trong cơ thể sống.

- Kĩ năng t− duy: Tiếp tục phát triển kĩ năng t− duy thựcnghiệm quy nạp, phát triển t− duy lí luận (phân tích, sosánh, tổng hợp, khái quát hoá, )

- Kĩ năng học tập: Tiếp tục phát triển kĩ năng học tập, đặcbiệt là tự học Biết thu thập xử lí thông tin, lập bảng, biểu

đồ, đồ thị, Làm việc cá nhân và theo nhóm Làm báo cáonhỏ trình bày trước tổ hoặc lớp

- Kĩ năng rèn luyện sức khoẻ: Biết vệ sinh cá nhân, bảo vệcơ thể, phòng chống bệnh tật, thể dục thể thao, nhằmnâng cao năng suất học tập và lao động

đại, kỹ thuật tổng hợp và thiết thực

Chương trình phải thể hiện được những tri thức cơbản, hiện đại trong các lĩnh vực sinh học, ở các cấp độ tổchức sống, đồng thời phải lựa chọn những vấn đề thiếtyếu trong sinh học có giá trị thiết thực cho bản thân họcsinh và cộng đồng, ứng dụng vào đời sống, sản xuất, bảo

vệ sức khoẻ, bảo vệ môi trường,

Chương trình phản ánh những thành tựu mới của sinhhọc, đặc biệt là lĩnh vực công nghệ sinh học đang có tầmquan trọng trong thế kỷ XXI và vấn

đề môi trường có tính toàn cầu.

Chương trình phải quán triệt quan điểm giáo dục kỹthuật tổng hợp và hướng nghiệp để giúp học sinh thích ứngvới những nghành nghề liên quan

đến sinh học và tìm hiểu những ứng dụng kiến thức sinh học trong sản xuất và

đời sống

2.3.2.2 Quán triệt quan điểm sinh thái và tiến hoá

Chương trình cần quán triệt quan điểm sinh thái vàtiến hoá Các đối tượng tìm hiểu được đặt trong mối quan

hệ mật thiết giữa cấu tạo và chức năng, giữa cơ thể vàmôi trường

Các nhóm sinh vật về cơ bản được trình bày theo hệthống tiến hoá từ nhóm có tổ chức đơn giản đến nhóm có

Đặc điểm chương trình sinh học phổ thông, các kiếnthức sinh học trong chương trình THPT được trình bày theocác cấp độ tổ chức sống, từ các hệ nhỏ

đến các hệ lớn: tế bào -> cơ thể -> quần thể - loài -> quầnxã -> hệ sinh thái- sinh quyển, cuối cùng tổng kết những

đặc điểm chung của các tổ chức sống theo quan điểmtiến hoá- sinh thái

Các kiến thức được trình bày trong chương trìnhTHPT là những kiến thức sinh học đại cương, chỉ ra nhữngnguyên tắc tổ chức, những qui luật vận

động chung cho giới sinh vật Quan điểm này được thểhiện theo các ngành nhỏ trong sinh học: Tế bào học, Di

truyền học, Tiến hoá, Sinh thái học, đề cập những quy luậtchung không phân biệt từng nhóm đối tượng.

Chương trình được thiết kế theo mạch kiến thức vàtheo kiểu đồng tâm, mở rộng qua các cấp học như chươngtrình THPT dựa trên chương trình THCS và được phát triểntheo hướng đồng tâm, mở rộng Do đó, ở chương trìnhTHPT nội dung của các lĩnh vực đó được nâng cao lên vềchiều sâu và bề rộng

2.3.2.4 Phản ánh phương pháp đặc thù của môn học

Chương trình phản ánh sắc thái của sinh học là khoahọc thực nghiệm, cần tăng cường phương pháp quan sát,thí nghiệm, thực hành mang tính nghiên cứu nhằm tíchcực hoá hoạt động nhận thức của học sinh dưới sự hướngdẫn của giáo viên Mặt khác, chương trình cần dành thờilượng thích

đáng cho hoạt động ngoại khoá như tham quan cơ sở sản xuất, tìm hiểu thiên nhiên, đặc biệt là các lĩnh vực vi sinh học, di truyền học, sinh thái học,

2.3.2.5 Thể hiện sự tích hợp các mặt giáo dục và

quan hệ liên môn

Chương trình thể hiện được mối liên quan về kiếnthức giữa các phân môn, các vấn đề có quan hệ mậtthiết như giữa tế bào học, sinh lý học, di truyền học vàtiến hoá luận, tâm lý học và giáo dục học Mặt khácchương trình cố gắng tích hợp giáo dục môi trường, giáodục sức khoẻ, giáo dục giới tính, giáo dục dân số, phòngchống HIV/AIDS, ma tuý,

Chương trình còn thể hiện sự phối kết hợp với các mônhọc khác như kỹ thuật nông nghiệp, toán, vật lý, hoá học,

địa lý, tâm lý học, giáo dục học,

Phần 3: KếT QUả NGHIÊN CứU

A Những điểm mới về nội dung THUộC PHầN VII - SINH THáI HọC - SINH HọC 12 - BAN KHOA HọC CƠ BảN

I Những vấn đề chung

Đây là nội dung sau cùng của chương trình Sinh họcTHPT, được học tiếp sau các nội dung về Tế bào học, Vi sinhvật học, Động - Thực vật học, Di truyền - Biến dị và Tiến hoá

Sinh thái học nghiên cứu các mối quan hệ giữa sinh vật

và môi trường ở các cấp độ tổ chức sống từ cơ thể tới quầnthể, quần xã

Sinh thái học có nội dung rất rộng và mang tính thực tiễncao Thuận lợi

để giáo viên có thể lựa chọn các phương pháp dạy học pháthuy tính chủ động tích cực của học sinh, đồng thời nângcao khả năng liên hệ kiến thức vào thực tiễn cuộc sống

II Phân tích nội dung

1 Phân tích cấu trúc và nội dung phần Sinh thái học SGK 11( cũ)

1.1 Vị trí

Là chương mở đầu của chương trình sinh học 11 và nốitiếp việc nghiên cứu các đặc trưng cơ bản của cơ thểsống, nghiên cứu những mối quan hệ tương hỗ giữa cácsinh vật với môi trường sống

1.2 Cấu trúc nội dung

Cấu trúc chương trình Sinh thái học lớp 11(cũ) gồm 3 chương:

ư ơng I : Trình bày các khái niệm về các nhân tốsinh thái tác động lên sinh vật Gồm các bài:

Bài 1: Môi trường và các nhân tố sinh thái

Bài 2: Môi trường và các nhân tố sinh thái( tiếp)

Bài 3: Sự thích nghi của sinh vật với môi trường sống

Bài 4: Thực hành: nhận biết môi trường và ảnh hưởng của một số nhân tố sinh thái lên sinh vật

Ch

ư ơng II : ở mức độ quần thể các mối quan hệ qua lại, tác động của các nhân tố sinh thái và quần thể được xem xét trên 3 phương tiện:

+ ảnh hưởng chung của ngoại cảnh đến quần thể

+ Sự biến động số lượng cá thể cuả quần thể

+ Xu thế giữ trạng thái cân bằng của quần thể

ở mức độ quần xã sinh vật: các mối quan hệ tác độngqua lại giữa các nhân tố sinh thái và các tập hợp sinh vật

được nghiên cứu trên các bình diện bao quát và tổng hợptương ứng như những tính chất cơ bản của quần xã,những mối quan hệ tác động cơ bản giữa ngoại cảnh vàquần xã

ư ơng III : Sinh quyển và con người

Nói đến sự tác động của con người tới hệ sinh thái và các nguồn tài nguyên,

sự ô nhiễm môi trường và bảo vệ môi trường phát triển bền vững Gồm các bài:

Bài 11: Sinh quyển và tài nguyên

Bài 12: Tác động của con người và hậu qủa của nó

đối với sinh quyển Bài 13: Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững

Bài 14: Thực hành

2 Phân tích cấu trúc, nội dung phần Sinh thái học SGK

12 mới- Ban khoa học cơ bản

2.1 Vị trí

Phần sinh thái học trong sách Sinh học 12 (mới) là nội

dung sau cùng của chương trình Sinh học THPT (phần bảy).

Sinh thái học được học tiếp sau các nội dung về thực vật học,sinh lý học, di truyền và tiến hoá, Nội dung của chương nàynghiên cứu về sự sống của những sinh vật sống và các tác

động qua lại giữa các sinh vật và môi trường của chúng ởcác cấp độ tổ chức sống từ cơ thể tới quần thể, quần xã,

- Sinh thái học có nội dung rất rộng và mang tính thực tiễncao Thuận lợi để giáo viên có thể lựa chọn phương pháp dạyhọc phát huy tính chủ động và tích cực của học sinh

Cấu trúc chương trình Sinh thái học lớp 12 (mới) đượccấu trúc theo hướng đồng tâm, mở rộng và nâng cao, gồm

3 chương:

Ch

ư ơng I : Cá thể và quần thể sinh vật - Đây làchương đầu tiên của phần VII - Sinh thái học, là chương cóvai trò quan trọng vì nó mở đầu là cơ sở cho các chươngsau, gồm các bài:

Bài 35: Môi trường và các nhân tố sinh thái

Bài 36: Quần thể sinh vật và các mối quan hệ giữa các cáthể trong quần

ể Bài 37: Các đặc tr−ng cơ bản của quần

thể sinh vật Bài 38: Các đặc tr−ng cơ

bản của quần thể sinh vật

Bài 39: Biến động số l−ợng cá thể của quần thể sinh vật

ư ơng II : Quần xã sinh vật - Chương này đề cập đếncác đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật , quan hệ giữacác loài trong quần xã và sự biến đổi của quần xã sinh vật,biến đổi quần xã, gồm các bài:

Bài 40: Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ

bản của quần xã Bài 41: Diễn thế sinh thái

sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên , gồm các bài:

Bài 42: Hệ sinh thái

Bài 43: Trao đổi vật chất trong hệ

sinh thái Bài 44: Chu trình sinh

địa hoá và sinh quyển

Bài 45: Dòng năng lượng trong hệ sinh thái và hiệu suất sinh thái

2.3 Nội dung

Nội dung Sinh thái học ở SGK 12 được trình bày một cách có hệ thống theo logic chặt chẽ về các mối quan hệ cơ bản giữa sinh vật và môi trường

* Chương I: Cá thể và quần thể sinh vật

- Nội dung chủ yếu của phần sinh thái học cá thể là:

+ Môi trường sống của sinh vật và các nhân tố sinh thái.+ Tác động của một số nhân tố sinh thái vô sinh vàhữu sinh của môi trường lên đời sống của sinh vật và sự

thích nghi của sinh vật với các nhân tố sinht thái đó (mốiquan hệ tương tác giữa sinh vật với môi trường).

+ Sự phân hoá ổ sinh thái, nguyên nhân hình thành ổ sinh thái

+ Quần thể sinh vật, quan hệ giữa các cá thể trong quầnthể sinh vật

+ Các đặc trưng cơ bản của quần thể (tỉ lệ giới tính, nhóm tuổi, sự phân bố, mật độ cá thể)

+ Kích thước và sự tăng trưởng quần thể

+ Những nhân tố ảnh hưởng tới sự tăng trưởng củaquần thể, sự điều chỉnh số lượng cá thể và trạng thái cânbằng của quần thể.

- Nội dung chủ yếu của phần Quần thể sinh vật là:

+ Khái niệm về một quần thể sinh vật, quan hệ hỗ trợ

và cạnh tranh trong quần thể và ý nghĩa sinh thái của cácmối quan hệ đó

+ Các đặc trưng cơ bản của quần thể sinh vật và ýnghĩa của việc nghiên cứu các đặc trưng cơ bản của quầnthể trong thực tế sản xuất, đời sống

+ Kích thước quần thể, những yếu tố ảnh hưởng tới kíchthước của quần thể, quần thể tăng trưởng theo tiềm năngsinh học và tăng trưởng thực tế, nguyên nhân của các hiệntượng tăng và giảm số lượng cá thể của một quần thể

* Chương II : Quần xã sinh vật

Nội dung chủ yếu của chương II về quần xã sinh vật là:

- Khái niệm về quần xã sinh vật

- Các đặc trưng cơ bản của quần xã sinh vật, bao gồm đặctrưng về thành phần loài trong quần xã, đặc trưng về phân

* Chương III: Hệ sinh thái, Sinh quyển và bảo vệ

môi trường Nội dung chủ yếu của chương III là:

- Khái niệm về hệ sinh thái, các thành phần cấu trúc của các

hệ sinh thái đó

- Sự trao đổi vật chất trong hệ sinh thái, chuỗi, lưới thức ăn và bậc dinh dưỡng của hệ sinh thái.

- Chu trình sinh địa hoá: chu trình cacbon, chu trình nitơ, chu trình

nước

- Sinh quyển và các khu sinh học trong sinh quyển.

- Dòng năng lượng và hiệu suất sinh thái.

- Quản lí và sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên

3 Những điểm mới trong phần VII - Sinh thái học - Sinh học 12

Bài 2: Môi trường và các nhân

tố sinh thái.( tiếp theo)

Bài 3: Sự thích nghi của sinh

vật với môi trường sống

sinh thái Bài 5: Quần thể

Bài 6: Quần xã sinh

vật Bài 7: Diễn thế

Gồm 3 chương:

- Chương 1: Cá thể và quần thểsinh vật

Bài 35: Môi trường sống và cácnhân tố sinh thái

Bài 36: Quần thể sinh vật vàcác mối quan hệ giữa các cáthể trong quần thể Bài 37:Các đặc trưng cơ bản củaquần thể sinh vật

Bài 38: Các đặc trưng cơ bảncủa quần thể sinh vật

Bài 39: Biến động số lượng cáthể của quần thể sinh vật

- Chương 2: Quần xã sinh vật.Bài 40: Quần xã sinh vật vàmột số đặc trưng cơ bản củaquần xã

Bài 9: Hệ sinh thái ( tiếp theo).

Bài 10: Thực hành

-Chương 3: Sinh quyển và con người

- Chương 3: Hệ sinh thái, Sinh quyển

và bảo vệ môi trường

Bài 11: Sinh quyển và tài nguyên

Bài 12: Tác động của con người và hậu quả của nó đối với sinh quyển

Bài 13: Bảo vệ môi trường và hậu quả

của nó đối với sinh quyển

Bài 42: Hệ sinh thái

Bài 43: Trao đổi vật chất trong hệ sinh thái

Bài 44: Chu trình sinh địa hoá và sinh quyển

Bài 45: Dòng năng lượng trong hệ sinh thái và hiệu suất sinh thái.Bài 46: Thực hành

Bài 47: Ôn tập

Bài 14: Thực hành

Như vậy ta thấy về cấu trúc giữa SGK cũ và SGK mới về

cơ bản có sự giống nhau gồm 3 chương được trình bày một

cách có hệ thống theo một lôgic chặt chẽ về các mối quan

hệ cơ bản giữa sinh vật với môi trường, từ cấp độ quần

thể, quần xã, hệ sinh thái và sinh quyển Trên cơ sở đó học

sinh hiểu rõ về thiên nhiên, vai trò của thiên nhiên đối với sự

tồn tại và phát triển của sự sống, nắm vững các quy luật

sinh thái, có hành vi, thái độ đúng đắn bảo vệ môi

trường Tuy nhiên có sự khác nhau về cấu trúc rõ rệt ở từng

chương, từng bài Cụ thể như sau:

* Trong chương I:

SGK Sinh học 11(cũ) gồm 4 bài trình bày về Môi trường

và các nhân tố sinh thái, Sự thích nghi của sinh vật với môi