trình bày những thế mạnh, hạn chế của báo phát thanh tiểu luận phát thanh

ĐỀ BÀI I. Trình bày những thế mạnh, hạn chế của báo phát thanh? Theo anh (chị), làm thế nào để khắc phục được những hạn chế đó? Lấy ví dụ cụ thể để chứng minh? II. Trình bày hiểu biết của anh (chị) về nguyên tắc viết cho phát thanh. Biên tập một tác phẩm báo in hoặc báo mạng thành tác phẩm dùng cho phát thanh và cho biết nguyên tắc mà anh (chị) áp dụng. LỜI MỞ ĐẦU Xã hội ngày càng phát triển nhu cầu trao đổi thông tin giữa con người ngày càng cao. Đây chính là động lực thúc đẩy báo chí phát triển. Báo chí là bức tranh phản ánh hiện thực, qua lăng kính của nhà báo sự việc, hiện tượng và con người hiện ra chân thực và sống động. Hiện thực cuộc sống vốn rộng lớn, chưa đựng nhiều vấn đề phức tạp và luôn hoạt động không ngừng. Bởi vậy, các nhà báo cần phải “soi chiếu” hiện thực dưới nhiều góc độ, chân thực và hấp dẫn, đồng thời định hướng được nhận thức công chúng. Trong hệ thống báo chí, phát thanh được xem là một trong những kênh thông tin cơ bản của báo chí. Phát thanh mô tả khách quan bức tranh đa chiều trong quá trình vận động, phát triển của sự kiện kết hợp với phân tích, đánh giá chỉ ra nguyên nhân, làm sáng tỏ những vấn đề có tính thời sự bức xúc trong đời sống xã hội bằng cách sử dụng âm thanh và phát qua song điện từ. Trong xu thế phát triển chung của các loại hình báo chí, phát thanh cần phải phát huy những lợi thế riêng của mình và bên cạnh đó cần sớm tìm ra những hạn chế và các phương pháp khắc phục những hạn chế đó để có thể phát triển và cạnh tranh được với các loại hình báo chí khác.

ĐỀ BÀI

I Trình bày những thế mạnh, hạn chế của báo phát thanh? Theo

anh (chị), làm thế nào để khắc phục được những hạn chế đó? Lấy

ví dụ cụ thể để chứng minh?

II Trình bày hiểu biết của anh (chị) về nguyên tắc viết cho phát

thanh Biên tập một tác phẩm báo in hoặc báo mạng thành tác phẩm dùng cho phát thanh và cho biết nguyên tắc mà anh (chị) áp dụng.

LỜI MỞ ĐẦU

Xã hội ngày càng phát triển nhu cầu trao đổi thông tin giữa con người ngày càng cao Đây chính là động lực thúc đẩy báo chí phát triển Báo chí là bức tranh phản ánh hiện thực, qua lăng kính của nhà báo sự việc, hiện tượng và con người hiện ra chân thực và sống động Hiện thực cuộc sống vốn rộng lớn, chưa đựng nhiều vấn đề phức tạp và luôn hoạt động không ngừng Bởi vậy, các nhà báo cần phải “soi chiếu” hiện thực dưới nhiều góc độ, chân thực và hấp dẫn, đồng thời định hướng được nhận thức công chúng

Trong hệ thống báo chí, phát thanh được xem là một trong những kênh thông tin cơ bản của báo chí Phát thanh mô tả khách quan bức tranh đa chiều trong quá trình vận động, phát triển của sự kiện kết hợp với phân tích, đánh giá chỉ ra nguyên nhân, làm sáng tỏ những vấn đề có tính thời sự bức xúc trong đời sống

xã hội bằng cách sử dụng âm thanh và phát qua song điện từ

Trong xu thế phát triển chung của các loại hình báo chí, phát thanh cần phải phát huy những lợi thế riêng của mình và bên cạnh đó cần sớm tìm ra những hạn chế

và các phương pháp khắc phục những hạn chế đó để có thể phát triển và cạnh tranh được với các loại hình báo chí khác

 Bài tiểu luận có tham khảo và sử dụng một số tài liệu:

- Bài viết của ThS Nguyễn Lan Phương - Đài Tiếng nói Việt Nam

- Báo Công an Đà Nẵng

- Website Học viện báo chí tuyên truyền

- Một số thông tin có chọn lọc trên internet

NỘI DUNG

I Trình bày những thế mạnh, hạn chế của báo phát thanh? Theo

anh (chị), làm thế nào để khắc phục được những hạn chế đó? Lấy

ví dụ cụ thể để chứng minh?

A Thế mạnh:

1- Đối tượng tác động rộng rãi nhất

Người nghe không cần biết chữ, miễn có khả năng nghe và hiểu được ngôn ngữ lời nói được chuyển tải trên sóng phát thanh Vì thế phát thanh ít hạn chế đối tượng tiếp nhận hơn so với các loại hình báo chí khác như báo in, báo mạng hay thậm chí cả truyền hình đều yêu cầu đối tượng phải biết chữ Nhưng với phát thanh chỉ cần có khả năng nghe là có có thể tiếp nhận thông tin từ phát thanh

2 – Tính bao quát, rộng lớn

Thông điệp trên sóng phát thanh có thể len lỏi vào mọi tầng lớp dân cư khắp mọi nơi, đặc biệt là đối với những dân tộc ít người chỉ có tiếng nói mà chưa có văn tự Do đó, báo phát thanh có thể cứu sống, nuôi dưỡng hàng ngàn ngôn ngữ không có ký tự trên thế giới đang có nguy cơ diệt vong

2- Do chuyển tải thông điệp nhờ sóng điện từ, cho nên báo phát thanh có tính tức thì và tính tỏa khắp

Nghĩa là ngay lập tức, thông điệp có thể tác động đến hàng triệu người trên khắp hành tinh, vượt qua mọi biên giới quốc gia, lãnh thổ, vượt qua mọi cản trở của hàng rào thuế vụ, hải quan, biên phòng… Đó là ưu thế lý tưởng của báo phát thanh Đây là một lợi thế hơn hẳn so với báo in Ngay với cả truyền hình hay báo điện tử ở nước ta thì tình tỏa khắp vẫn kém hơn phát thanh rất nhiều bởi diện phủ song của phát thanh là lớn hơn

3- Cơ chế tác động linh hoạt, khả năng tiếp nhận mọi nơi, mọi lúc

Tiện lợi cho người nghe, đặc biệt đối với nhóm công chúng phụ nữ và các nước nghèo, vùng sâu, vùng xa Báo phát thanh không chỉ tác động nhanh chóng, tức thì, tỏa khắp mà còn thuận lợi cho mọi đối tượng Với một chiếc máy thu thanh nhỏ gọn, người nghe có thể mang theo bên mình đi khắp nơi Với các đối tượng là những người bận rộn thì vẫn có thể nghe phát thanh

5 – Chi phí thấp

Chưa một loại hình báo chí nào lại rẻ tiền như báo phát thanh Điều này đặc biệt có lợi cho các nước nghèo và những nhóm công chúng dân cư nghèo Một chiếc máy thu âm tương đối tốt ở thời điểm hiện tại chỉ có giá khoảng 100 nghìn đồng Như vậy, chi phi để sử dụng phát thanh là rất thấp Chưa kể đến là hầu hết các loại điện thoại di động đã có kết hợp tính năng nghe radio

6- Là kênh truyền thông sinh động, hấp dẫn cho mọi đối tượng, mọi lứa tuổi, mọi vùng miền

Nhờ việc sử dụng thế giới âm thanh, báo phát thanh có thể tạo dựng lên bức tranh sống động về cuộc sống hôm nay cả về diện mạo và chiều sâu trong ký ức con người, kích thích mạnh mẽ trí tưởng tượng của người nghe

Xét về mặt bản chất - báo phát thanh có những ưu điểm:

1 / Kỹ thuật đơn giản, tiện lợi

Chỉ cần một thiết bị thu tín hiệu nhỏ là công chúng đã có thể hưởng thụ các chương trình phát thanh ở bất cứ đâu, bất cứ khi nào Nếu đọc báo in, bạn cần phải có ánh sáng, xem truyền hình, đọc báo mạng điện tử thì phải có một chiếc tivi, có máy tính hoặc phương tiện nối mạng internet… Hơn nữa tất cả các phương tiện này đòi hỏi bạn phải tập trung cao độ trong một điều kiện không gian tương đối ổn định thì mới có thể hưởng thụ trọn vẹn thông tin Nhưng phát thanh đơn giản hơn thế rất nhiều Chỉ với một chiếc radio nhỏ nhẹ, rẻ tiền và

nguồn năng lượng cũng rất rẻ, bạn có thể vừa nghe chương trình phát thanh vừa làm mọi công việc , kể cả lái xe ô tô hay đi bộ tập thể dục trong công viên… Nếu xét ở phương diện phủ sóng rộng thì phát thanh luôn vững vàng ở vị trí số một so với tất cả các loại hình báo chí khác như báo in, báo hình, báo mạng điện

tử Chính vì đặc điểm đơn giản về kỹ thuật, rẻ tiền về phương tiện mà ở Việt Nam, từ miền núi đến hải đảo xa xôi hay nông thôn đều có sự hiện hữu của chiếc radio

2/ Khả năng thông tin thời sự nhanh nhạy

Như đã nêu ở trên, ưu thế nổi bật đầu tiên của phát thanh là kỹ thuật đơn giản tiện lợi Thế nhưng, ưu thế đặc thù khiến cho phát thanh hiện đại cạnh tranh được với các loại hình báo chí truyền thông khác là sự nhanh nhạy trong thông tin

Thông tin nhanh là một yêu cầu sống còn đối với một đài phát thanh hiện đại So với các loại hình báo chí, truyền thông đại chúng khác, sự vượt trội của phát thanh trước hết là khả năng cung cấp cho bạn nghe đài những thông tin mới nhất, nóng hổi nhất, những thông tin vừa mới xảy ra, đang xảy ra, hoặc sẽ xảy ra

mà chưa có ai biết Về ưu thế này, hiện nay chỉ có báo mạng điện tử mới có thể cạnh tranh được với báo phát thanh mà thôi Tuy nhiên, do đặc điểm của báo mạng là phụ thuộc vào đường truyền và phương tiện cồng kềnh, kỹ thuật phức tạp nên sự tiện lợi của chiếc radio vẫn có những ưu thế do luôn đồng hành cùng với mỗi cá nhân trong mọi địa hình, mọi hoàn cảnh

Theo PGS, TS Đức Dũng thì “trong cuộc cạnh tranh giữa các phương tiện thông tin đại chúng hiện nay, ai nắm vững thông tin mới nhất và truyền tải thông tin một cách nhanh nhất thì người đó sẽ chiến thắng” Riêng với báo phát thanh, xét

về khía cạnh nội dung thông tin và hình thức giao tiếp với thính giả, việc đưa thông tin nhanh sẽ làm tăng tính trực tiếp, rút ngắn thời điểm sự kiện xảy ra với thời điểm công chúng tiếp nhận sự kiện Hiện nay, cũng giống như nhiều Đài phát thanh trên thế giới ở Hệ Thời sự - Chính trị tổng hợp của Đài Tiếng nói

Việt Nam, cứ sau mỗi giờ đồng hồ lại có một bản tin 5 phút để cập nhật những thông tin mới nhất, phản ánh kịp thời về những sự kiện nóng hổi nhất

3/ Gần gũi công chúng, hiệu quả tác động cao

Một trong những thế mạnh của báo phát thanh được thính giả đánh giá cao là những người làm báo phát thanh biết cách tôn trọng người nghe và tác động nhanh, hiệu quả đến công chúng Nói cách khác, sức hấp dẫn của báo phát thanh chính là ở là sự thân mật, gần gũi với công chúng thính giả

Với mục tiêu thu hút thính giả, tạo ra sức sống cho làn sóng phát thanh, những người làm báo phát thanh hiện đại không chỉ quan tâm đến việc đem lại cho công chúng những thông tin nóng hổi, bổ ích, gần gũi với cuộc sống thường nhật của người nghe mà còn là ở cách thể hiện những thông tin đó một cách thân tình, gần gũi “như nói với một người bạn” Người làm báo phát thanh ngày này rất quan tâm đến những thói quen và sở thích của từng nhóm công chúng nghe đài, không ngừng cải tiến về hình thức để các chương trình phát thanh ngày càng gần gũi hơn với thính giả, phù hợp với từng đối tượng nghe đài, đáp ứng thị hiếu

ở từng độ tuổi

B Hạn chế

Hạn chế của phát thanh có thể dễ nhận thấy nhất là mức độ xác định của thông tin tiếp nhận Do cách tiếp nhận duy nhất là nghe nên thông tin xuất hiện theo chuỗi tín hiệu âm thanh tuyến tính Người nghe hoàn toàn phụ thuộc và bị động về tốc độ, trình tự vận hành của dòng âm thanh Chỉ cần một thời điểm không tập trung chú ý đã có thể hiểu không đúng hay không đầy đủ nội dung thông điệp Mặt khác, những thông tin có logic thường có nhiều mối quan hệ đan xen phức tạp, nên khi phát trên phát thanh sẽ có hiệu quả thấp Bởi vì, người

ta rất khó theo dõi những thông tin đó khi mà trí nhớ nhanh của con người có hạn Thậm chí, khi sự diễn đạt dài dòng và phức tạp thì người ta không thể ghi nhớ kịp thời những thông tin đầu tiên nên không thể hình dung đầy đủ toàn bộ

nội dung phán đoán Để khắc phục những hạn chế đó trong phát thanh, người ta xây dựng nhiều chương trình xen kẽ, rút ngắn cách diễn đạt câu, đoạn hay cả bài, không chạy theo chi tiết mà chú ý khái quát thành những mệnh đề phán đoán dễ nhớ, tạo ấn tượng sâu sắc Những thông điệp quan trọng thường được nhắc đi, nhắc lại nhiều lần trong một chương trình và chương trình đó được lặp lại nhiều lần trong ngày vào những thời điểm khác nhau

Đưa tin nhanh, các chương trình âm nhạc sinh động tác động, tác động đồng loạt trong diện rất rộng một cách tức thời- đó là xu hướng chính trong sự phát triển của phát thanh hiện nay Đó là con đường để phát thanh giữ lại thính giả của mình Điều đó giải thích tại sao chương trình âm nhạc và tin tức của Đài tiếng nói Việt Nam thường có số lượng người nghe đông nhất

Thiếu hấp dẫn do không thể hiện bằng hình ảnh

Phát thanh sử dụng âm thanh tổng hợp Được người khác đọc, kể, thông báo… cho nghe là một cảm giác rất dễ chịu Tuy nhiên, “trăm nghe không bằng một thấy” Âm thanh có thể sống động, thân mật, riêng tư nhưng chỉ thoảng qua, khó đọng lại, khó ghi nhớ Điều đó đã chỉ ra nhược điểm lớn nhất của loại hình báo nói là “tính thoảng qua” Nghe nhiều nhưng ấn tượng không thể so sánh được với một lần được chứng kiến bằng mắt

Với báo phát thanh truyền thống, do chỉ thông tin qua âm thanh tổng hợp (với 3 yếu tố cơ bản là lời nói, tiếng động, âm nhạc) nên không có ưu thế trong việc tác động qua thị giác Tuy nhiên, với phương thức phát thanh có hình (phát thanh trên mạng), nhược điểm này cũng đã phần nào được khắc phục Hiện nay, kênh VOV Giao thông của Đài Tiếng nói Việt Nam đang kết hợp phát trên sóng phát thanh tần số 91MHz và phát trên Hệ phát thanh có hình vào những giờ cao điểm

Sự kết hợp mang tính chất đa phương tiện này là một nét mới mẻ, cho thấy ưu thế của báo phát thanh hiện nay

Khó khăn khi cần lưu giữ chương trình hoặc tra cứu tư liệu

Đây là điểm yếu cơ bản của phát thanh So với các loại hình khác như báo in và báo mạng điện tử Nếu công chúng của báo in và báo điện tử dễ dàng tra cứu và

sử dụng những thông tin bổ ích, cần thiết trên hai loại hình báo chí này thì công chúng phát thanh khó lòng làm được như vậy

Thông tin theo trật tự thời gian

Hạn chế khác của phát thanh là thông tin theo trật tự thời gian Điều này gây khó khăn trong tiếp nhận của công chúng, công chúng không được chủ động lựa chọn chương trình và thứ tự theo sở thích, trình độ, khả năng Điều này là hạn chế của phát thanh, đặc biệt là nếu so với báo in và báo điện tử Tuy nhiên, với phát thanh trên mạng interrnet, nhược điểm này đã bị hạn chế tối đa vì công chúng có thể nghe theo ý thích của họ sau khi đã download chương trình

Khắc phục những hạn chế của báo phát thanh

1 Đổi mới về nội dung

Các đài phát thanh Việt Nam chưa làm tốt nhiệm vụ là người bạn đồng hành của người nghe; nội dung chương trình chưa phù hợp Người nghe đài rất thích nghe nhạc trên đài phát thanh nhưng chương trình ca nhạc chưa đáp ứng đúng, đủ nhu cầu người nghe Góc tiếp cận của các đài phát thanh là từ lãnh đạo nhiều hơn là từ phía người dân Ngoài ra, cách tiếp cận còn nghèo nàn, và còn bị

“áp đảo” bởi loại hình truyền thông khác

Mặc dù Đài Tiếng nói Việt Nam có website riêng, nhưng các dịch vụ riêng biệt của Đài rất ít Để nghe thử kênh VOV1 trên mạng thì chờ mãi cũng chẳng thấy tiếng đâu Báo in của Đài thì không gây được tiếng vang gì đối với xã hội và đang chìm nghỉm giữa 800 tờ báo và tạp chí của cả nước Kênh truyền hình thử nghiệm cũng không có gì đặc biệt và hay hơn Đài Truyền hình Việt Nam Đấy là Đài Tiếng nói Việt Nam, còn lại 64 đài khác đều tỏ ra lép vế trước các loại hình

ra đời sau nó và cả trước nó

Radio cần trở thành phương tiện truyền thông đi cùng với thính giả, cần thực hiện 2 nhiệm vụ là truyền bá thông tin – kiến thức và giải trí – thư giãn; nên áp dụng truyền thanh trực tiếp; xây dựng tạp chí phát thanh, với khoảng 4 tạp

chí/ngày, mỗi tạp chí kéo dài 3-4 tiếng, dành cho mỗi đối tượng khác nhau như phụ nữ, người già, thanh niên; tăng thời lượng âm nhạc; giã từ thói quen sản xuất những chương trình cố định, thính giả nhất định Ngoài ra, áp dụng cơ cấu

tổ chức một tờ báo lớn cho đài phát thanh Trên các đài BBC, VOA người ta có thể vừa nghe radio vừa xem các video clip, đủ mọi tầng lớp, mọi lứa tuổi ở khắp nơi trên thế giới đều có thể nghe được chương trình phát thanh của họ, có thể học tiếng Anh với sự trợ giúp tuyệt với từ Đài Điều trái ngược là, ở Việt Nam hiện nay muốn nghe đài thì thì phải mua đài, muốn học tiếng Việt thì phải tới các Trung tâm, các trường ngoại ngữ Có lẽ dạy tiếng Việt không phải là việc của Đài Vậy tại sao các Đài thế giới người ta lại làm chuyện ấy? Bởi lẽ khi học tiếng Anh bắt buộc người ta phải nghe các chương trình radio để thực hành kỹ năng nghe của mình Như vậy, có thể thấy, các Đài BBC, VOA đã đầu tư chỉ để lôi kéo một lượng thính giả cho dù là không lớn, qua đó có thể thấy dù là lượng thính giả nhỏ cũng có ý nghĩa lâu dài

Việc phân chia chương trình theo các loại đối tượng khác nhau có tác dụng chia nhỏ để phục vụ ngày càng tốt hơn Ví dụ như Đài VOA người ta chia thành nhiều chủ đề cho người nghe về vấn đề lịch sử, nông nghiệp, văn hoá, giải trí, chính trị… , còn Đài BBC thì chia làm rất nhiều kênh, mỗi kênh một lĩnh vực Báo viết của đài có nội dung hoàn toàn khác với các chương trình phát thanh, kể

cả chương trình truyền hình của Đài cũng vậy

Chính vì không chú trọng xây dựng những chương trình dành cho những đối tượng chuyên biệt nên phát thanh Việt Nam không có những bài phân tích, bình luận sâu về một vấn đề nào đó Những nội dung trên đài không mang tính xuyên suốt hoặc thành một “series” như trên báo mạng hoặc báo in Ví dụ cùng phản ánh về nạn tham nhũng tại một công ty nào đó thì tính chiến đấu, tính phản biện của các đài thường không cao Do đó, cũng dễ hiểu nếu như thấy công chúng có tâm lý chờ đợi các bài viết kỳ sau trên báo in chứ không phải là háo hức chờ xem chương trình tới đài sẽ “nói” gì

“Các chương trình thát thanh của đài Việt Nam còn hơi nặng nề Nhiều đài phát 18-24 tiếng/ngày, cũng có đài nhỏ phát 1-2 tiếng/ngày”[1] Nhưng phát để mà

phát vì không có người nghe Nội dung không theo sát với từng đối tượng nên không có được lượng thính giả trung thành Do đó, hiệu quả tác động đối với xã hội chưa cao Điều đó dẫn đến việc phát thanh chưa được xem trọng lắm ngay từ

sự nhìn nhận của công chúng cũng như những nhà quản lý

2 Đội ngũ những người làm phát thanh cần phải năng động hơn

Yếu tố con người luôn mang ý nghĩa quyết định Bởi cũng giống như Việt Nam, phát thanh các nước phương Tây sự cạnh tranh còn khắc nghiệt hơn nhiều Vậy mà bằng sự cải tổ bộ máy, sự đổi mới nội dung chương trình mạnh mẽ đã giúp các đài phát thanh nước ngoài không những bị suy giảm công chúng mà họ còn biết cách tăng lượng người nghe ngày một đông thêm thông qua các chương trình nghe, xem radio qua internet và mạng di động

Phát thanh Việt Nam mặc dù đã có nhiều cố gắng và cải biến song vẫn chưa đủ

sự nhanh nhạy cần thiết Phải chăng là tư duy cũ đã ăn mòn quá sâu, hay sự bao cấp của Nhà nước đã khiến các đài không sợ bị canh tranh bởi lượng phát hành như báo in nên phát thanh vẫn cứ “tà tà” chạy theo thị hiếu?

Khi có một sự kiện nóng nào đó bất ngờ diễn ra, bao giờ người ta cũng thấy các phóng viên báo viết, báo mạng đến đầu tiên sau đó mới thấy phóng viên phát thanh, truyền hình Sự chậm chễ do tác phong, do thói quen hay do sự thiếu các mối quan hệ để có được những mạng lưới cung cấp thông tin nhanh nhạy cho phóng viên? Khi phỏng vấn lãnh đạo cao cấp hoặc thể hiện chính kiến tham gia tranh luận, bình luận phóng viên phát thanh chưa thực sự thể hiện hết bản lĩnh của mình Nhiều người cho rằng phóng viên phát thanh “lành” quá Có lẽ vì vậy

mà các nội dung của chương trình thiếu “bản sắc” chăng? Dư luận thường than phiền về sự “kênh kiệu” của phóng viên truyền hình, sự “ta đây” của phóng viên báo viết; sự “ thái quá” của phóng viên báo mạng nhưng gần như chả thấy ai than phiền về “tật xấu” của phóng viên phát thanh Sự thờ ơ của dư luận hay sự nhạt nhoà của phóng viên báo phát thanh khiến bị người ta không “thèm” để ý?

Để có được những chương trình tốt nhằm mục đích lấy lại vị thế cho phát thanh, đòi hỏi những phóng viên vừa thành thạo về một chuyên đề, mặt khác, quan