MỞ ĐẦU Xã hội ngày càng phát triển, kéo theo đó là những nhu cầu tất yếu của con người nhằm nâng cao cả về đời sống lẫn tinh thần, đi liền ngay sau đó chính là sự cập nhật nhanh chóng tin tức qua các kênh thông tin. Một trong những kênh thông tin quan trọng nhất, đó chính là báo chí. Có thể nói báo chí là một kênh thông tin truyền tải mạnh mẽ nhất, nhanh chóng nhất mọi mặt trong đời sống xã hội đến với quần chúng. Vai trò và sức mạnh của báo chí đã được Đảng Cộng Sản và Nhà nước Việt Nam đánh giá cao. Đảng ta đã khẳng định: “Báo chí vừa là tiếng nói của Đảng, của Nhà nước, của các đoàn thể, vừa là diễn đàn của nhân dân”. Rất nhiều các thể loại báo chí theo đó mà ra đời, tồn tại và phát triển. Thể loại ghi nhanh đến nay có thể khẳng định, là thể loại báo chí có vị trí quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến nền báo chí nước nhà. Bài tiểu luận này sẽ đi sâu hơn tìm hiểu về thể loại ghi nhanh, thông qua việc khảo sát một số đặc điểm tiêu biểu để phân tích, làm rõ hơn một trong những thể loại quan trọng hàng đầu của báo chí. Do thời gian nghiên cứu và thu thập tài liệu có hạn nên trong quá trình thực hiện tiểu luận, bài viết chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót. Em hy vọng sẽ nhận được nhiều ý kiến góp ý để em có thể hoàn thiện hơn các đề tài khác trong kỳ sau.
Trang 1Đề tài: Phân tích những đặc điểm của thể loại ghi nhanh Lập bảng so sánh ghinhanh với Tường thuật và Tin
MỞ ĐẦU
Xã hội ngày càng phát triển, kéo theo đó là những nhu cầu tất yếu của conngười nhằm nâng cao cả về đời sống lẫn tinh thần, đi liền ngay sau đó chính là sựcập nhật nhanh chóng tin tức qua các kênh thông tin Một trong những kênh thôngtin quan trọng nhất, đó chính là báo chí Có thể nói báo chí là một kênh thông tintruyền tải mạnh mẽ nhất, nhanh chóng nhất mọi mặt trong đời sống xã hội đến vớiquần chúng Vai trò và sức mạnh của báo chí đã được Đảng Cộng Sản và Nhà nướcViệt Nam đánh giá cao Đảng ta đã khẳng định: “Báo chí vừa là tiếng nói của Đảng,của Nhà nước, của các đoàn thể, vừa là diễn đàn của nhân dân” Rất nhiều các thểloại báo chí theo đó mà ra đời, tồn tại và phát triển Thể loại ghi nhanh đến nay cóthể khẳng định, là thể loại báo chí có vị trí quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến nềnbáo chí nước nhà
Bài tiểu luận này sẽ đi sâu hơn tìm hiểu về thể loại ghi nhanh, thông qua việckhảo sát một số đặc điểm tiêu biểu để phân tích, làm rõ hơn một trong những thểloại quan trọng hàng đầu của báo chí Do thời gian nghiên cứu và thu thập tài liệu
có hạn nên trong quá trình thực hiện tiểu luận, bài viết chắc chắn không tránh khỏithiếu sót Em hy vọng sẽ nhận được nhiều ý kiến góp ý để em có thể hoàn thiện hơncác đề tài khác trong kỳ sau
Trang 2Lịch sử ra đời thể loại ghi nhanh.
Ghi nhanh là thể loại xuất hiện và gắn bó với báo chí nước ta sau Cáchmạng Nhiều tài liệu thống nhất quan điểm cho rằng ghi nhanh xuất hiện vào nhữngnăm 1945, 1946 và ngày càng phát triển mạnh hơn, nhiều hơn trong hai cuộc khángchiến chống Pháp, Mỹ cũng như giai đoạn sau này
Ghi nhanh là thể loại báo chí duy nhất đã từng gây ra những cuộc tranh luậnkhá sôi nổi trong giới báo chí ở nước ta ngay từ những năm 60 Điều này có nguyênnhân trực tiếp gắn liền với sự bùng nổ của thể loại này
Khi đế quốc Mỹ đem bom đánh phá miền Bắc, sự bùng nổ của thể loại nàyban đầu có tính chất tự phát Sự thay đổi của cuộc đấu tranh giành độc lập tự docủa dân tộc đòi hỏi báo chí phải có một lối viết mới nhanh hơn, sinh động hơn Lốiviết báo thiên về những cách miêu tả có tính chất văn học vốn khá phổ biến trên báochí nước ta từ sau chiến thắng 1954 đã tỏ ra có phần không còn thích hợp trước tìnhhình mới Chính những điều đố đã lý giải sự xuất hiện đầy ấn tượng của cách viếtnhanh và tiếp đó là thể loại ghi nhanh Những ý kiến bàn cãi có liên quan đến ghinhanh là hệ quả trực tiếp của tình hình này
Theo ý kiến của nhà báo Hồng Hà, trong những năm tháng báo chí của tacòn phải hoạt động bí mật thì ghi nhanh không có điều kiện xuất hiện Tới khicướp được chính quyền và báo chí của ta ra hoạt động công khai thì mới có ghinhanh tuy vẫn còn thô sơ chứ chưa thực sự xuất hiện hoàn chỉnh như một thể loại
”Báo Cứu Quốc sau cách mạng có trường hợp đã dùng ghi nhanh, ví dụ việc Phápgây ra vụ khiêu khích ở Lạng Sơn, một đồng chí phóng viên gọi điện thoại từ LạngSơn gửi bài ghi nhanh về Lúc chưa có cuộc kháng chiến lần thứ nhất, xảy ra vụHàng Bún, anh em cũng viết như ghi nhanh hiện nay nhưng mà sơ sài hơn"
Cũng theo ý kiến của nhà báo Hồng Hà, chỉ thị của Bộ Chính trị cho báoNhân Dân năm 1965 về việc xây dựng con người mới’ đã góp phần trực tiếp để đội
Trang 3ngũ những người báo Nhân Dân lúc đó nghiên cứu, tìm hiểu để tìm ra thể loại mới,đáp ứng yêu cầu của Trung ương Bên cạnh đó, sự phát triển của điều kiện thông tinliên lạc cũng tạo ra tiền đề cho ghi nhanh phát triển Nguyên nhân thứ hai gắn liềnvới tình hình mới ở thời điểm này: "Chúng ta thấy rõ tình hình cách mạng chống
Mỹ cứu nước khẩn trương, nhiều điển hình anh dũng, đòi hỏi báo chí sử dụng vũkhí gì đây để tác chiến nhanh, nhẹ Vũ khí đó là ghi nhanh
Cũng nói về sự hình thành và phát triển của thể loại ghi nhanh, Giáo trìnhnghiệp vụ báo chí tập II cho rằng: "Nếu lấy mốc từ ngày dân tộc ta chống phát xítNhật và thực dân Pháp đến nay, chúng ta cũng đã thấy trên báo chí xuất hiện thểloại này Có thể xếp vào ghi nhanh những loại như mẫu phản ánh: “phá kho thócNhật" Đó là hình thức phôi thai của thể loại ghi nhanh ở Việt Nam Tuy nhiên,phải đến khi đất nước ta bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ghi nhanhmới thực sự phát triển với tư cách là một trong những thể loại có nhiều ưu thế trênbáo với những đóng góp đáng kể trong việc phản ánh một cách kịp thời cuộc sốngchiến đấu của quân và dân ta, quân đội ta và được nhiều người ưu thích với mứcsống sinh động của nó? Một số tác phẩm thuộc thể loại này đến nay vẫn còn đượcnhắc đến như Những giờ phút cuối cùng của quân địch ở Điện Biên Phủ (củaphóng viên Việt Nam thông tấn xã tại mặt trận, ngày 11-5-1954), Bắt sống Đờ-cát-tờ-ri, mừng sinh nhật Bác (báo Quân đội nhân dân ngày 15-5-1954) Về đây đem cảyêu thương cùng về (báo Quân đội nhân dân, ngày 23-11-1965), Trận thắng vang dội của Thủ đô (báo Nhân Dân ngày 20 - 5-1067)
Khái niệm thể loại
Có ý kiến cho rằng “Bản chất của ghi nhanh là thông tin miêu tả một sự kiệnthời sự diễn ra trong không gian cụ thể” Ngoài ra, Ghi nhanh còn được định nghĩa
“là một thể ký báo chí nhạy bén trong việc phản ánh những sự kiện nổi bật vừa xuấthiện, thông qua vai trò của nhân vật trần thuật nhằm cung cấp ngay lập tức chocông chúng một phác thảo đa diện về cái thời điểm ban đầu sinh động nhất của sự
Trang 4kiện với những chi tiết tiêu biểu nhất, gây ấn tượng nhất và sự chứng kiến trực tiếpcủa các nhân chứng”.Còn theo quan điểm của nhà báo Hoàng Ngọc Anh thì “Ghinhanh thực chất là phóng sự viết nhanh, nhằm phản ánh kịp thời một sự kiện mới,liên qua đến dư luận rộng rãi, nhằm hướng dư luận ngay từ bước đầu nhận thứcđúng nội dung sự kiện đó”.
Tuy nhiên, dựa trên các quan điểm nói trên có thể rút ra một khái niệmchung nhất và cụ thể nhất: Ghi nhanh là một thể loại báo chí chủ yếu phản ánhnhững sự kiện nóng hổi, cấp bách trong ḍng thời sự chủ lưu, với mô thức kết cấulinh hoạt, mềm dẻo, thông qua bút pháp mô tả trực tiếp, thuật và những cảm xúc, ấntượng, lời b́nh khi cần thiết nhằm cung cấp cho công chúng một phác thảo sinhđộng, đa diện về sự thật mới nảy sinh, có ư nghĩa thời sự đối với những chi tiết tiêubiểu nhất, ấn tượng nhất
Chính vì bản chất ấy mà ghi nhanh mang trong mình những đặc điểm chínhkhông thể tách rời, vì nếu thiếu một trong những đặc điểm ấy, tác phẩm báo chí sẽkhông phải là một bài ghi nhanh hoàn chỉnh Và sau đây là những đặc điểm chínhcủa thể loại ghi nhanh
Đặc điểm của thể loại ghi nhanh
a Nhạy bén, cơ động, đa diện trong thông tin nhanh về sự kiện mới xảy ra có ýnghĩa thời sự cấp bách
Thứ nhất, thể loại ghi nhanh đưa thông tin nhanh về sự kiện mới xảy ra có ýnghĩa thời sự cấp bách Tất lẽ, tính thời sự luôn là yếu tố hàng đầu trong báo chí, vàcác vấn đề được công chúng quan tâm luôn trở thành đối tượng phản ánh trong cácbài báo Báo chí luôn xoay quanh những sự kiện nóng hổi và kịp thời phản ánhnhững chuyển biến về mọi mặt của đời sống xã hội Cũng nằm trong đó, ghi nhanhcũng đã thể hiện rất rõ đặc điểm thông tin nhanh nhạy, mang tính thời sự, gắn liềnvới những vấn đề trọng đại, những sự kiện được công chúng quan tâm Với tư cách
Trang 5là một thể loại báo chí tiêu biểu, trong mỗi bài ghi nhanh đều thể hiện được tiêu chíthời sự hàng đầu Các tác phẩm có sự kiện trở thành nội dung bài ghi nhanh, đều lànhững vấn đề thời sự, nhận được sự quan tâm của đông đảo công chúng
Ghi nhanh là một thể loại báo chí nhạy bén trong việc phản ánh những sựkiện nổi bật vừa mới xảy ra, thông qua vai tṛò của người viết Trước tiên, có thểkhẳng định, ưu thế nổi bật nhất của thể loại Ghi nhanh là ở năng lực phản ánh sựthật, những sự kiện thời sự điển hình, … một cách xác thực và sinh động Bằng việcdựng lên một phác thảo đa diện về thời điểm ban đầu sinh động nhất của sự kiện đó,Ghi nhanh có thể thoả mãn được nhu cầu hiểu biết sự kiện ngay từ những giây phútđầu tiên của công chúng với những thông tin c ̣òn nguyên vẹn sức nóng của sự kiện
Đứng trước một sự kiện, sự việc, hoàn cảnh, tình huống vừa mới xảy ra,cùng với tin tức, Ghi nhanh bao giờ cũng là thể loại xuất hiện nhanh nhất, sớm nhất.Bằng cách tạo ra một phác thảo ban đầu của sự thật, nó giúp công chúng hình dung
về sự thật ấy thông qua những chi tiết tiêu biểu được trình bày một cách sống động
mà ở đó những ý kiến khác nhau của các nhân chứng có giá trị như những bằngchứng khách quan Tuy nhiên, do sự chi phối của yêu cầu thời sự, tác giả viết bàighi nhanh chỉ có thể chọn lọc ý kiến của những nhân chứng tiêu biểu nhất, đại diệncho nhiều loại người khác nhau, đứng ở những góc độ không giống nhau Ghinhanh phản ánh sự thật (thời sự, điển hình ) với khả năng thông tin xác thực mộtcách nhạy bén và sinh động
b Phác thảo những nét độc đáo, tiêu biểu nhất của sự kiện, không cần phải miêu tảquá trình diễn biến hoàn chỉnh
Nhằm cung cấp ngay lập tức cho công chúng một phác thảo đa diện vềnhững thời điểm, lát cắt sinh động nhất của sự kiện với những chi tiết tiêu biểunhất, ấn tượng nhất và đặc biệt là sự chứng kiến trực tiếp của các nhân chứng.Trong mỗi bài ghi nhanh ta có thể nhận thấy, tả chính là thao tác chính nhằm thôngtin một cách chính xác sự kiện.Hơn nữa, các thao tác bình luận xen lẫn cảm xúc và
Trang 6những đoạn đối thoại được vận dụng triệt để làm tăng tính hấp dẫn trong mỗi bàighi nhanh
Ghi nhanh có năng lực phản ánh đa diện, một đặc điểm quan trọng khiến chothể loại này có nhiều khác biệt so với các thể loại báo chí khác trong quá tŕnh phảnánh cuộc sống Ghi nhanh không chỉ dừng lại ở những thông tin có tính chất kháiquát Nó luôn cố gắng đi sâu vào những khía cạnh cụ thể của vấn đề mà sự kiện đặt
ra, thông qua những chi tiết điển hình nhất Tác phẩm ghi nhanh có mục đích đemđến cho công chúng một phác thảo, tạo ra cái nhìn ban đầu tương đối bao quát, sinhđộng về sự kiện vừa mới xảy ra Như vậy, khả năng phản ánh một cách đa diện làđặc điểm cơ bản để phân biệt ghi nhanh với các thể loại báo chí khác
Chính vì lẽ đó mà Ghi nhanh thường vẽ nên một bức tranh toàn cảnh chânthực, sống động hơn bao giờ hết, làm cho người đọc cùng cảm nhân và cùng suynghĩ mỗi một vấn đề, sự kiện
c Sử dụng bút pháp linh hoạt
Chính vì phản ánh sự kiện một cách đa diện, dưới nhiều góc nhìn cụ thể nênmỗi bài ghi nhanh đều sử dụng nhiều cách viết và bút pháp linh hoạt Trong thể loạighi nhanh, thường sử dụng bút pháp tả là chủ yếu, kết hợp với tường thuật, bày tỏcảm xúc, ấn tượng và bình luận, có thể còn xen cả đối thoại Bởi có như vậy mớiđảm bảo truyền tải hết những chi tiết người viết muốn đưa vào bài ghi nhanh
Việc sử dụng bút pháp tổng hợp, bao gồm tả, thuật kết hợp với những cuộcphỏng vấn ngắn xoáy vào những chi tiết nổi bật của sự kiện là đặc điểm chủ yếutrong bút pháp của thể loại ghi nhanh Ngoài ra, tác giả còn có thể sử dụng kết hợpnhiều thủ pháp khác như liển tưởng, hồi tưởng, trình bày số liệu hoặc viện dẫnnhững chi tiết khác để góp phần làm sáng tỏ sự kiên Đặc biệt, những cuộc phỏngvấn ngắn do tác giả thực hiện đối với các nhân chứng là những người trong cuộc
Trang 7vừa có tác dụng làm cho bài viết sinh động vừa tạo ra sự khách quan, đa diện trongviệc thông tin và thẩm định sự thật.
Với tư cách là một thể Ký báo chí, nhìn chung ghi nhanh có kết cấu co giãntương đối linh hoạt Tuy nhiên, chúng ta vẫn có thể nhận diện kết cấu của nó quanhững nét cơ bản như sau:
* Tác phẩm ghi nhanh thường tuân theo một kết cấu đặc trưng gồm ba phầnchính:
- Nêu sự kiện trung tâm (thời điểm, hoàn cảnh, tính chất, ý nghĩa và có thể là cảnhững câu hỏi hoặc vấn đề đặt ra )
- Minh hoạ, soi sáng sự kiện từ những góc độ khác nhau (thông qua các chi tiết tiêubiểu, điển hình, phản ánh đúng bản chất của sự kiện Trong đó đặc biệt chú ý đếnnhững cuộc phỏng vấn ngắn đối với các nhân chứng trực tiếp liên quan đến sựkiện)
- Tóm lược những nét chính, khẳng định hoặc nhấn mạnh ý nghĩa những vấn đề mà
sự kiện đã đặt ra
Ba phần nêu trên tạo thành một mô hình kết hợp giữa diễn dịch và quy nạp.Tuy nhiên, tuỳ theo tính chất, tầm quan trọng của mỗi sự kiện và sự thẩm định củatác giả trước sự kiện đó mà mỗi phần trong kết cấu nói trên có thể được co ngắnhay nhấn mạnh để làm nổi bật chủ đề bài viết
d Xuất hiện cái tôi năng động của người viết
Trong mỗi bài ghi nhanh sẽ có xuất hiện cái tôi, nghĩa là tác giả có xu hướngnhập cuộc thông qua việc mô tả sự việc để đưa suy nghĩ, tình cảm của mình vào bàiviết Mỗi một bài ghi nhanh đều chứa đựng quan điểm của tác giả đối với vấn đề
Trang 8được đưa ra, dù cho không thật rõ ràng, nhưng có thể nhận thấy qua lời miêu tả, qualời bình luận, cái tôi của tác giả sẽ xuất hiện.
Nhân vật trần thuật - tác giả của bài ghi nhanh xuất hiện trong tác phẩm với
tư cách là một nhân chứng, đương nhiên đó phải là nhân chứng đáng tin cậy nhất.Chính điều đó góp phần tạo ra niềm tin tưởng của công chúng vào tính chính xáccủa những điều họ đọc
Mặc dù đứng dưới góc độ nhận xét, bình luận, nhưng tác giả vẫn giữ đượcquan điểm khách quan, đây thật sự chính là nét độc đáo, đặc biệt của thế loại ghinhanh
Trang 9Bảng so sánh thể loại ghi nhanh với tin và tường thuật
Sự kiện Đối tượng phản
cần phải loan báo
cho đông đảo
luôn là đối tượng
Đối tượng phản ánh của tường thuật là những sự kiện quan trọng, đặc biệt,
có liên quan đến vấn đề chính trị - xã hội khá lớn,
có sự quan tâm muốn tìmhiểu cặn kẽ về sự kiện của đông đảo quần chúng, hoặc đơn giản là muốn thông qua bài tường thuật để truyền tải
tư tưởng của Đảng, Nhà nước… Một số sự kiện sau đây có thể viết tườngthuật: Tường thuật các phiên họp đại biểu quốc hội, tường thuật xét xử một vụ án lớn, tường thuật một cuộc thi, tườngthuật một sự kiện xã hội
có chiều sâu giá trị tư tưởng …
Đối tượng phản ánh của ghi nhanh là những sự kiện nổi bật, nóng hổi, được đông đảo
dư luận quan tâm trong dòng thời sự chủ lưu Ghi nhanh cập nhật thông tin nhanh như Tin nhưng lại sinh động, cụ thể hơn Tin Bài ghi nhanh thường xuất hiện với nhiều hoặc một chuỗi các sự kiện, nhiều bài ghi nhanh Không phải sự kiện nóng hổi nào cũng có thể viết Ghi nhanh Tất cả điều này cho thấy rằng mặc dù cùng chịu sự chi phối của tính thời sự một cách triệt
để nhưng giữa Ghi nhanh và Tin có những cách thức khác hẳn nhau khi tiếp cận và phảnánh sự thật
Các đề tài viết ghi nhanh: Ghinhanh ngày khai giảng năm học mới, ghi nhanh ngày lễ
Trang 10của tin, nếu sự
đầu mỗi tin
Tường thuật phải tuân thủ mô thức theo trình tựthời gian, trình tự logic các sự việc diễn ra từ trước đến sau, không được đảo lộn các sự việc
Trong bài tường thuật chủ yếu sự dụng bút pháp kể, liệt kê, có thể lồng thêm một chút tả và bình luận khi cần thiết
Ngoài ra, trong thể loại tường thuật cần đảm bảo yếu tố đầy đủ, nghĩa là phải đưa đầy đủ (có thể lược bỏ thông tin nhỏ,
Trong ghi nhanh, thường cácchi tiết không cần được sắp xếp theo đúng trình tự, có thể chỉ chọn những chi tiết đắt giá để đưa vào bài, hoặc những chi tiết tác giả thấy có vai trò quan trọng, nêu bật được nội dung trong bài ghi nhanh
Ghi nhanh sử dụng ngôn ngữ tả là chính kế hợp với trần thuật và bình luận, đánh giá …
Giọng điệu trong ghi nhanh
là phải đặc tả được không khí nơi diễn ra sự kiện, xuất hiện
Trang 11đưa vào lời bình
luận, đánh giá của
người viết
không quan trọng) nhưngphải đảm bảo tính mạch lạch và không thiếu chi tiết
Ngôn ngữ, giọng điệu phải mang tính khách quan vô cùng quan trọng
nhiều những câu dài
Trong ghi nhanh không chỉ thể hiện giọng điệu của sự kiện mà đó còn là giọng điệu của cá nhân tác giả với sự kiện
Mô
thức tác
phẩm
Đối với tin:
Do liều lượng của
Tít: Tít mỗi bài tườngthuật đều được đặt theo cách truyền thống, đặc biệt là các bài tường thuật liên quan đến sự kiện chính trị quan trọng,càng cần phải rút tít cho phù hợp với không khí trang trọng, thường tít mỗi bài tường thuật chỉ thể hiện đúng bản chất của sự kiện, đúng tên và
Đối với thể loại ghi Nhanh, kết cấu tác phẩm cũngdựa trên đặc điểm của thể loại, được trình bày như sau:
Tít: Tít bài ghi nhanh không chỉ đơn thuần gọi tên
sự kiện mà trong đó còn thể hiện không khí của sự kiện
ấy, đôi khi người viết còn sử dụng một số biện pháp nghệ thuật để làm bật nội dung sự kiện, tạo sự hấp dẫn với người đọc