Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau (LV thạc sĩ)

Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau (LV thạc sĩ)Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau (LV thạc sĩ)Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau (LV thạc sĩ)Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau (LV thạc sĩ)Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau (LV thạc sĩ)Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau (LV thạc sĩ)Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau (LV thạc sĩ)Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau (LV thạc sĩ)Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau (LV thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC GS.TS VÕ KHÁNH VINH

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình do tôi tự nghiên cứu; các số liệu trong Luận văn có cơ sở rõ ràng và trung thực Kết luận của Luận văn chưa từng được công bố trong các công trình khác

Hà Nội, ngày tháng 8 năm 2017

Tác giả luận văn

Trần Hoàng Đoán

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 9

1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc của cưỡng chế trong thi hành án dân sự 9

1.2 Nội dung của cưỡng chế trong thi hành án dân sự 15

1.3 Cơ sở pháp luật về cưỡng chế trong thi hành án dân sự 19

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng (tác động) đến cưỡng chế trong thi hành án dân sự 35

Chương 2: THỰC TRẠNG CƯỠNG CHẾ TRONG THI HÀNH ÁN DÂN DỰ Ở TỈNH CÀ MAU 39

2.1 Khái quát về Thi hành án dân sự tỉnh Cà Mau 39

2.2 Tổ chức thực hiện cưỡng chế thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau 46

2.3 Kết quả cưỡng chế trong thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau 47

2.4 Nguyên nhân của những hạn chế, thiếu sót của cưỡng chế trong thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau 61

Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CƯỠNG CHẾ TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở TỈNH CÀ MAU 66

3.1 Quan điểm, yêu cầu của việc nâng cao chất lượng cưỡng chế thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau 67

3.2 Những giải pháp nâng cao chất lượng cưỡng chế trong thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau 72

KẾT LUẬN 79

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

PLTHADS Pháp lệnh thi hành án dân sự

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Như chúng ta đã biết hiện nay Cơ quan THADS thuộc BTP quản lý và là một trong những cơ quan độc lập trong hệ thống các cơ quan tư pháp của BMNN của Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam Vì trong tiến trình xây dựng NN pháp quyền xã hội chủ nghĩa, về lĩnh vực tổ chức, hoạt động của NN, Đảng đã chủ trương phải thực hiện đồng bộ ba cuộc cải cách: Cải cách tư pháp, cải cách PL, cải cách hành chính Trong đó cải cách tư pháp luôn được Đảng quan tâm chú trọng ngay từ những năm đầu của thế kỷ XXI, với Nghị quyết 08-NQ/TW ngày

02/01/2002 của BCT đã chỉ rõ: “…Trên cơ sở tổng kết, đánh giá về công tác thi

hành án, cần sớm xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao trách nhiệm của cơ quan thi hành án, bảo đảm các quyết định, bản án của tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được tôn trọng và thi hành nghiêm chỉnh ”[3 Tr 3]; Nghị quyết

49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của BCT về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020

tiếp tục khẳng định “ Chuẩn bị các điều kiện về cán bộ, cơ sở vật chất để thực

hiện việc chuyển giao tổ chức và công tác thi hành án cho Bộ tư pháp Xây dựng các chế định bổ trợ tư pháp đủ mạnh, đáp ứng kịp thời với tình hình; làm thí điểm ở một số địa phương về chế định thừa phát lại; từng bước xã hội hóa các hoạt động

bổ trợ tư pháp”[5 Tr 7-8];

Vậy thi hành án dân sự là gì? Đây là một trong những hoạt động quan trọng của NN trong việc đưa các bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền ra thi hành trên thực tế Hoạt động THA một mặt đảm bảo cho quyền lực tư pháp được thực thi trên thực tế nhưng mặt khác, nó còn là công cụ hữu hiệu để khôi phục lại quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại Hiệu quả của hoạt động THA

có tác động trực tiếp đến lòng tin của nhân dân đối với PL Tuy nhiên, trong điều kiện kinh tế, xã hội hiện nay, không phải bản án, quyết định có hiệu lực nào của cơ quan có thẩm quyền cũng có thể được tổ chức thi hành một cách thuận lợi Do đó các BPCCTHADS được sử dụng

Cưỡng chế thi hành án dân sự là gì? Đây là biện pháp THADS dùng quyền lực của NN để buộc người phải THA thực hiện nghĩa vụ THADS của họ, mà cụ thể: CHV áp dụng trong trường hợp người phải THA có điều kiện thi hành án mà không

Để khẳng định yêu cầu này, Điều 106 Hiến pháp của Nhà nước Cộng hòa XHCN

Việt Nam năm 2013 ghi nhận: “Bản án, quyết định của TAND có hiệu lực pháp luật

phải được các cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành” [57]

Nhận thức được tầm quan trọng trong công tác THADS, Đảng và NN ta đã

đề ra mục tiêu phải: " Xây dựng cơ chế bảo đảm mọi bản án của toà án có hiệu lực

pháp luật phải được thi hành, các cơ quan hành chính vi phạm bị xử lý theo phán quyết của Toà án phải nghiêm chỉnh chấp hành" Trong những năm qua NN ta đã

xác định công tác THADS là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và đã đưa ra nhiều giải pháp hiệu quả nhằm tạo sự chuyển biến cơ bản trong công tác này mà cụ thể là: Sau rất nhiều PLTHADS, lần đầu tiên NN ta đã ban hành LTHADS năm

2008 (sửa đổi, bổ sung lần gần nhất năm 2014, có hiệu lực thi hành từ ngày 01.7.2015) cùng với một loạt các văn bản quy phạm PL thể chế hoá các quy định của Luật này vào cuộc sống, đã đánh dấu bước đổi mới cơ bản điều chỉnh tất cả các lĩnh vực trong công tác THADS Đồng thời xác định BTP là cơ quan giúp Chính phủ quản lý NN thống nhất công tác THADS, từng bước xã hội hoá hoạt động THADS và để đảm bảo cho công tác THADS thực hiện có hiệu quả NN ta đã đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng khung pháp lý cho việc áp dụng BPCC, mà cụ thể: Các nhà làm luật khi ban hành LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) đã dùng riêng một chương: Chương IV với 55 điều luật, từ Điều 66 đến Điều 121 để quy định về Biện pháp bảo đảm và CCTHADS Việc CCTHADS còn được cụ thể trong Nghị định 58/2009/NĐ-CP ngày 13/7/2009 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều LTHADS năm 2008 về thủ tụcTHADS; Nghị định 125/NĐ-CP ngày 14/10/2013 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định số 58/2009/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của LTHADS; Nghị định 166/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 quy định về cưỡng chế thi

3

hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính; Thông tư liên tịch số BTP-BCA quy định cụ thể về việc phối hợp bảo vệ CCTHADS; Nghị định số 62/2015/NĐ-CP ngày 18/7/2015 của Chính phủ quy định chi tiết hướng dẫn thi hành một số điều của LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014); Tại mục

03/2012/TTLT-12 Chương IV Công văn số 01/2017/GĐ-TANDTC ngày 07/4/2017 của TANDTC

quy định:“ về trường hợp khi giải quyết tranh chấp liên quan đến tài sản bị

CCTHADS” [65 Tr 17] Do vậy công tác THADS trong những năm qua đã đạt

được một số kết quả đáng khích lệ, trong đó nổi bật nhất theo đánh giá của Chính

phủ là: "Hệ thống cơ quan THADS được hình thành trong cả nước, công tác

THADS đã được triển khai và hoạt động có hiệu quả bước đầu"

Cà Mau với số lượng án bàn giao và thụ lý hàng năm tương đối lớn, trong những năm qua công tác THADS ở tỉnh Cà Mau đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận Nhiều vụ việc phức tạp, tồn đọng lâu năm đã được tổ chức thi hành dứt điểm; một số án lớn, tính chất phức tạp, ảnh hưởng lớn về kinh tế, trật tự an toàn xã hội cũng đã được chính quyền các cấp quan tâm chỉ đạo Kết quả đạt được nói trên phản ánh sự cố gắng, nỗ lực của toàn ngành tư pháp nói chung, cũng như đội ngũ cán bộ, CHV cơ quan THADS nói riêng; là sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp

uỷ đảng, chính quyền địa phương; Sự phối hợp chặt chẽ của các ngành hữu quan trong việc thực hiện và áp dụng pháp luật THADS

Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đã đạt được cũng như nhiều tỉnh, thành trên cả nước Thực trạng áp dụng và thực hiện pháp luật THADS ở tỉnh Cà Mau vẫn còn bộc lộ nhiều tồn tại, yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới Lượng án tồn đọng qua các năm còn lớn, nhiều bản án, quyết định về THADS đã có hiệu lực PL nhưng chưa được tổ chức thi hành Tình trạng trên có nhiều nguyên nhân khác nhau như: Số lượng vụ việc THADS hàng năm có chiều hướng gia tăng, số vụ việc có tính chất phức tạp ngày càng nhiều Trong khi lực lượng công chức làm công tác THA nhiều nơi còn mỏng, đã tạo áp lực công việc lên đội ngũ cán bộ, CHV; một số cán bộ, CHV cơ quan THA còn thiếu tinh thần trách nhiệm, thiếu tận tụy trong công việc và không loại trừ có trường hợp cá nhân cán bộ, CHV suy thoái về phẩm chất đạo đức, lối sống, đã cố tình vận dụng những kẽ hở của hệ thống pháp luật THADS hiện hành còn nhiều điểm bất cập để thực hiện các hành vi sai trái trong THA nhằm vụ lợi cá nhân, khiến cho quần chúng nhân dân kêu ca phàn

4

nàn; Ở một số nơi cấp ủy, chính quyền các cấp chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm của

mình trong việc thực hiện tổ chức, chỉ đạo THADS theo quy định của PL; Ban chỉ đạo

THADS hoạt động còn hình thức, chưa hiệu quả; công tác phối hợp THA của các cơ quan hữu quan theo qui định của PL còn chưa chặt chẽ, thiếu đồng bộ,

không tạo điều kiện thuận lợi cho công tác THADS, gây thiệt hại đến lợi ích của NN,

quyền lợi hợp pháp của các bên đương sự tham gia vào quan hệ pháp luật THADS và

uy tín của NN

Đây cũng là những vấn đề bức xúc, rất cấp thiết đặt ra đối với công tác

THADS ở tỉnh Cà Mau trong giai đoạn hiện nay, đòi hỏi cần phải tiếp tục nâng cao

việc áp dụng pháp luật về THADS nói chung và công tác CCTHADS nói riêng mới

mong đảm bảo cho các quyết định, bản án của Toà án có hiệu lực pháp luật được thi

hành trong thực tế ở tỉnh Cà Mau là vấn đề trở nên cấp bách

Với tất cả những ý nghĩa đã nêu ở trên, việc chọn đề tài “Cưỡng chế trong

thi hành án dân sự từ thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau” làm Luận

văn Thạc sĩ Luật học là cấp thiết và có ý nghĩa cả về lý luận cũng như thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trước tháng 7 năm 1993, hoạt động THADS chưa được nghiên cứu một cách

có hệ thống, rất ít những công trình khoa học hay các bài nghiên cứu của các nhà

khoa học đề cập đến vấn đề này Chỉ sau khi công tác THADS chuyển giao cho

Chính phủ thống nhất quản lý, nhất là trong tiến trình cải cách tư pháp, thực tiễn đòi

hỏi cần phải giải quyết, thì các vấn đề liên quan đến công tác THADS, CCTHADS

mới được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu một cách toàn diện Trong các

công trình nghiên cứu về lĩnh vực THADS phải kể đến:

- Đề tài cấp NN: “Luận cứ khoa học và thực tiễn của việc đổi mới tổ chức

hoạt động THA ở Việt Nam trong giai đoạn mới” do Bộ TTP chủ trì, 1998 [8]

- Đề tài cấp NN thực hiện: “Luận cứ khoa học của việc đổi mới tổ chức và

hoạt động THA ở Việt Nam trong giai đoạn mới” do BTP chủ trì, 2009 [9]

- Đề tài KX 04.06 thuộc Chương trình khoa học xã hội cấp NN năm 2001 -

2005 do TS Uông Chu Lưu - Bộ trưởng BTP làm chủ nhiệm đã nghiên cứu: “Cải

cách các cơ quan tư pháp, hoàn thiện các hệ thống các thủ tục tư pháp, nâng cao

hiệu quả và hiệu lực xét xử của Toà án trong nhà nước pháp quyền XHCN của dân,

do dân và vì dân”[39]

5

- Đề tài: “THADS, thực trạng và hướng hoàn thiện của Dự án VIE/98/001”

do BTP chủ trì thực hiện dự án, năm 2009 [10]

- Đề tài nghiên cứu cấp Bộ: “Mô hình quản lý thống nhất công tác thi hành

án”, mã số 96-98-027/ĐT do Cục THADS và BTP chủ trì thực hiện năm 2010 [39]

- Đề án khoa học cấp Bộ năm 2010: “Kiện toàn mô hình tổ chức và đội ngũ

cán bộ THA để thực hiện có hiệu quả LTHADS năm 2008”, do PGS.TS Nguyễn

Văn Luyện làm chủ nhiệm đề tài [38]

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Những cơ sở lý luận và thực tiễn về chế định

TPL”, mã số 95-98-114/ĐT do Viện Nghiên cứu Khoa học Pháp lý - BTP và Sở Tư pháp

thành phố Hồ Chí Minh chủ trì thực hiện, 2010 [74]

- Đề án số: 02/ĐA-UBND ngày 01/11/2016 của UBND tỉnh Cà Mau: “Đề án

thực hiện chế định thừa phát lại trên địa bàn tỉnh Cà Mau đến năm 2020”[66]

- Luận án Tiến sĩ của nghiên cứu sinh Nguyễn Thanh Thuỷ với đề tài “Hoàn

thiện pháp luật về thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay”, Học viện chính trị

quốc gia Hồ Chí Minh năm 2008 [52]

- Luận án Tiến sĩ của nghiên cứu sinh Nguyễn Quang Thái với đề tài “Pháp

chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay”,

Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2008 [46]

- Luận văn thạc sĩ luật học: "Các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự,

thực tiễn áp dụng và hướng hoàn thiện" của tác giả Nguyễn Công Long, Trường

Đại học Luật Hà Nội năm 2000 [36]

- Luận văn thạc sỹ luật học: “Các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự trong quân đội” của tác giả Tăng Đình Năm, Khoa luật trường Đại học quốc gia Hà Nội năm 2006 [42];

- Luận văn thạc sỹ luật của tác giả Nguyễn Trọng Tân “Áp dụng pháp luật trong

cưỡng chế thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay”, Học viện chính trị quốc gia Hồ

Chí Minh năm 2008 [45]

Những công trình nêu trên đã có nội dung nghiên cứu về hiệu quả thực hiện

PL nói chung và hiệu quả THADS nói riêng ở nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu dưới góc độ lý luận và thực trạng hiệu quả công tác cưỡng chế trong THADS, lý giải các nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng và các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác CCTHADS tại

6

một địa phương cụ thể là tỉnh Cà Mau một cách toàn diện, chuyên sâu và trong điều kiện pháp luật THADS đã có nhiều thay đổi về căn bản như hiện nay

Để nghiên cứu và thực hiện đề tài “Cưỡng chế trong thi hành án dân sự từ

thực tiễn Thi hành án dân sự ở tỉnh Cà Mau” Tôi đã tham khảo, kế thừa có chọn

lọc kết quả của các công trình nghiên cứu khoa học đã được công bố trên đây

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài là tìm ra các luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc phát huy kết quả đã đạt được cũng như khắc phục những yếu kém, hạn chế đang còn tồn tại và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả THADS ở tỉnh Cà Mau hiện nay nói chung và nâng cao hiệu quả công tác CCTHADS nói riêng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu cần phải thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau:

- Phân tích cơ sở lý luận về THADS, làm sáng tỏ về pháp luật THADS, phân tích những kết quả đạt được, điểm yếu kém, hạn chế trong thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả công tác THADS;

- Phân tích cơ sở lý luận về cưỡng chế trong THADS nói chung và cưỡng chế trong THADS từ thực tiễn tỉnh Cà Mau nói riêng, để làm sáng tỏ tính pháp quy của CCTHADS và qua phân tích những kết quả đạt được, điểm yếu kém, hạn chế trong thực tiễn áp dụng các BPCC trong THADS nhằm nâng cao hiệu quả công tác THADS và CCTHADS

- Đánh giá đúng đắn, đích thực về thực trạng hiệu quả công tác THADS, CCTHADS từ đó đi sâu phân tích những kết quả đã đạt được và những hạn chế, tồn tại trong việc nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự, đặc biệt là khâu công tác cưỡng chế trong THADS ở tỉnh Cà Mau và làm rõ nguyên nhân của thực trạng đó

- Xây dựng những quan điểm, giải pháp có tính lâu dài, thường xuyên liên tục để đảm bảo cho việc nâng cao hiệu quả công tác THADS, CCTHADS được đúng quy định pháp luật, đồng bộ, thống nhất trong toàn hệ thống các cơ quan THADS ở tỉnh Cà Mau

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Về thời gian: Luận văn nghiên cứu thực tiễn việc CCTHADS của Cục THADS tỉnh Cà Mau khi thực hiện công tác THADS trong 05 năm (2012-2017) và những văn bản quy phạm pháp luật về THADS nói chung và CCTHADS nói riêng trong khoảng thời gian từ năm 1993 đến năm 2017

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về NN và PL và những quan điểm của Đảng và NN ta về công tác THADS, về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và những nghiên cứu có liên quan đến áp dụng pháp luật trong công tác CCTHADS

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Lênin, chủ yếu sử dụng các phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, phân tích và tổng hợp, lịch sử cụ thể, so sánh, hệ thống hóa, logic, thống kê kết hợp với khảo sát thực tế

Mác-6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Luận văn là công trình nghiên cứu cơ bản, toàn diện, có hệ thống về cơ sở lý luận, thực tiễn công tác THADS và khâu công tác CCTHADS; Nâng cao hiệu quả công tác CCTHADS ở tỉnh Cà Mau Vì vậy, có thể xem những nội dung sau đây là những đóng góp mới về khoa học của luận văn

- Luận văn nghiên cứu chỉ ra những đặc điểm chủ yếu của quá trình hình thành và phát triển của công tác THADS nói chung và cưỡng chế trong THADS nói

8

riêng trong hệ thống pháp luật Việt Nam từ năm 1946 đến nay

- Luận văn đưa ra và luận giải được một số quan điểm cơ bản về khái niệm pháp luật THADS, CCTHADS; Đánh giá, phân tích đúng thực trạng hiệu quả cưỡng chế trong THADS và đưa ra những quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng khâu công tác cưỡng chế trong THADS ở tỉnh Cà Mau

- Trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất phương hướng và giải pháp đảm bảo tuân thủ pháp luật khi thực hiện CCTHADS trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp hiện nay ở Việt Nam và các chế định về Thừa phát lại trong điều kiện đổi mới, phát triển ổn định, bền vững và hội nhập quốc tế

Học viên hy vọng kết quả nghiên cứu luận văn sẽ là một tài liệu tham khảo cần thiết và bổ ích dành cho không chỉ các nhà lập pháp mà còn cho các nhà nghiên cứu, các cán bộ giảng dạy pháp luật; Phục vụ cho việc trang bị những kiến thức chuyên sâu cho các cán bộ, CHV đang công tác tại các Cơ quan THADS các cán

bộ, Kiểm sát viên VKSND thực hiện công tác kiểm sát việc chấp hành pháp luật trong công tác THADS nói chung và CCTHADS nói riêng được khách quan, có căn

9

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc của cưỡng chế trong thi hành án dân sự

1.1.1 Khái niệm cưỡng chế trong thi hành án dân sự theo pháp luật Việt Nam

Để bảo đảm thực thi PL mà mình ban hành ra, bất kỳ NN nào cũng sử dụng sức mạnh cưỡng chế “Cưỡng chế” là khái niệm thuộc phạm trù Nhà nước và Pháp luật, là hiện tượng gắn liền với NN Về thuật ngữ, hiểu theo nghĩa rộng, trong cuốn Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm ngôn ngữ và văn hoá Việt Nam do Nxb Văn

hoá - Thông tin ấn hành 1998 nêu rõ: “cưỡng chế là bắt phải tuân theo bằng sức

mạnh quyền lực” Còn theo cuốn Từ điển Bách khoa Việt Nam tập l xuất bản năm

l995, thì khái niệm cưỡng chế là “dùng quyền lực NN để bắt buộc người khác thực

hiện những việc làm trái với ý muốn của họ Cưỡng chế là một trong những phương pháp chủ yếu của hoạt động quản lý nhà nước”; Theo cuốn Từ điển Luật học do

Nxb Từ điển Bách khoa Hà Nội xuất bản năm 1999 thì khái niệm cưỡng chế là

“những biện pháp bắt buộc cá nhân hay tổ chức phải thực hiện và phục tùng một mệnh lệnh nhất định của cơ quan NN có thẩm quyền do nhà nước quy định” Như

vậy, cưỡng chế là một phương thức sử dụng và bảo đảm cho quyền lực NN Tuỳ từng chế độ chính trị và điều kiện phát triển của kinh tế - xã hội cụ thể, mà ở từng

NN khác nhau, phương pháp cưỡng chế được sử dụng ở các phạm vi, mức độ và cách thức khác nhau Ngoài ra, các hình thức và các BPCC cũng được sử dụng tuỳ từng quan hệ xã hội mà pháp luật điều chỉnh Nhưng nhìn chung bất cứ lĩnh vực nào

mà PL điều chỉnh cũng đều cần sử dụng các BPCC bảo đảm thi hành Trong hoạt động tư pháp, để bảo đảm tính hiệu lực của các bản án, quyết định NN phải định ra các BPCC nghiêm khắc bảo đảm cho việc thi hành Thực ra khi Toà án ra bản án, quyết định thì bản thân sự phán quyết đó đã thể hiện quyền lực đặc biệt của NN, thể

tự “trừng phạt” hoặc sự tự nguyện tuyệt đối của người phải THA Việc PL quy định các biện pháp nhằm bảo đảm việc thực thi các bản án, quyết định của Toà án là tất yếu; Bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực PL có được thi hành nghiêm chỉnh, dứt điểm hay không; kỷ cương PL có được tôn trọng, lợi ích hợp pháp của NN, của tập thể, của các tổ chức xã hội và mọi công dân có được bảo đảm hay không phụ thuộc nhiều vào kết quả THA; trong THADS các bên đương sự có quyền tự định đoạt, thoả thuận với nhau nhằm thực hiện các quyền, nghĩa vụ dân sự theo bản án, quyết định của Tòa án Tự nguyện THA đã trở thành một nguyên tắc, biện pháp quan trọng được Đảng và Nhà nước ta tập trung chỉ đạo tăng cường thường xuyên trong mọi giai đoạn xây dựng và phát triển đất nước Làm tốt công tác động viện tự nguyện THA một mặt giúp các cơ quan THADS đạt được số vụ việc thi hành xong

mà không phải tốn kém kinh phí của ngân sách Nhà nước, không cần phải huy động lực lượng và các nguồn lực khác để tổ chức cưỡng chế; tự nguyện THA tốt giúp giải tỏa mâu thuẫn, cũng cố tình làng, nghĩa xóm, thắt chặt tình đoàn kết trong nội bộ nhân dân

Giải thích, thuyết phục để các bên tự nguyện THADS là nhiệm vụ của CHV, của cơ quan THADS trong quá trình tổ chức THA; Còn thuyết phục trong THADS bắt nguồn từ việc các bên đương sự có quyền tự nguyện thực hiện các quyền, nghĩa

vụ dân sự đã được bản án, quyết định ghi nhận, thể hiện ý chí của các bên đương sự nhằm thi hành bản án, quyết định của Tòa án Tuy vậy, khi người phải THA đã được giải thích, thuyết phục, mặc dù có điều kiện THA mà tìm mọi cách trì hoãn, trốn tránh để không tự nguyện thi hành, thì buộc cơ quan THADS phải tổ chức CCTHA CCTHA thể hiện quyền năng của cơ quan THA, bảo đảm tính nghiêm

“người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành thì

bị cưỡng chế thi hành án theo quy định của Luật này”[58] Theo đó, người phải

THA sẽ phải tự nguyện THA khi có điều kiện, nếu không thực hiện thì người có thẩm quyền THA tiến hành cưỡng chế Theo pháp luật hiện hành thì người có thẩm quyền trực tiếp THA và áp dụng BPCC bao gồm CHV và TPL (sau đây gọi chung

là người có thẩm quyền THA)

Nói tóm lại:“Biện pháp cưỡng chế là biện pháp THADS dùng quyền lực NN

cưỡng bức bắt buộc của cơ quan THA do CHV quyết định theo thẩm quyền nhằm buộc người phải THA phải thực hiện những hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản theo bản án, quyết định của tòa án, được áp dụng trong trường hợp người phải THA có điều kiện THA mà không tự nguyện THA trong thời hạn do CHV ấn định hoặc trường hợp cần ngăn chặn người phải THA tẩu tán, hủy hoại tài sản.”

1.1.2 Đặc điểm của cưỡng chế thi hành án dân sự

1.1.2.1 Cưỡng chế thi hành án là quyền năng đặc biệt của Nhà nước

Chỉ có cơ quan chức năng của NN, người có thẩm quyền được NN giao mới được phép áp dụng các BPCCTHA và việc áp dụng BPCC phải theo quy định của pháp luật, ví dụ: Theo quy định của BLTTHS Việt Nam thì cơ quan công an, tổ chức trong quân đội mới có quyền THA phạt tù; Còn theo quy định của LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) thì chỉ có CHV mới được quyền ra quyết định áp dụng BPCCTHADS

1.1.2.2 Cưỡng chế là một nguyên tắc cơ bản trong thi hành án dân sự

1.1.2.3 Đối tượng cưỡng chế thi hành án dân sự là tài sản hoặc hành vi của người phải thi hành án

THADS không nhằm mục đích trừng trị bản thân người phải THA, mà nhằm khôi phục những quyền, lợi ích về tài sản và các quyền dân sự khác đã bị tổn hại Người phải THA phải thực hiện nghĩa vụ bằng tài sản hoặc hành vi dân sự của bản thân họ Vì vậy, việc CCTHA phải áp dụng đối với người phải THA trên cơ sở các đối tượng này sau khi động viên mà tự nguyện THA

1.1.2.4 Người phải thi hành án phải chịu mọi chi phí về cưỡng chế

Các hình phạt tù có thời hạn, tù chung thân, tử hình mang tính cưỡng chế tuyệt đối, người bị kết án không có khả năng lựa chọn cách thức chấp hành hình phạt Do vậy NN phải thiết lập hệ thống trại giam và các trang thiết bị khác, phạm nhân ngoài nghĩa vụ lao động học tập, cải tạo thì được hưởng các chế độ vật chất do

PL quy định Tuy nhiên, trong THADS xuất phát từ nguyên tắc quyền tự định đoạt của đương sự, người phải THA có thể lựa chọn phương thức thi hành nghĩa vụ: tự nguyện hoặc bị cưỡng chế Khi bị áp dụng BPCC thì ngoài khả năng bị tước đoạt một số tài sản để thi hành nghĩa vụ, người phải THA còn phải chịu mọi chi phí cho việc tổ chức cưỡng chế Tuy nhiên, pháp luật về THADS cũng quy định quyền của Thủ trưởng cơ quan THADS là có thể xét miễn, giảm chi phí CCTHA cho người

13

phải THA, đây là chính sách của NN đối với những người phải THA lâm vào hoàn cảnh quá khó khăn

1.1.2.5 Hiệu lực của quyết định cưỡng chế

Quyết định cưỡng chế không chỉ có giá trị bắt buộc đối với người phải THA,

mà tất cả những tổ chức, cá nhân có liên quan đều phải tôn trọng và thực hiện Nói một cách khác, ngoài bản thân người phải THA phải thực hiện quyết định cưỡng chế của CHV, thì những tổ chức, cá nhân có liên quan đều phải thực hiện, ví dụ: Khi CHV ra quyết định khấu trừ tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng, tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc

NN của người phải THA, thì theo quy định tại LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014): Ngân hàng, tổ chức tín dụng, hoặc Kho bạc nhà nước phải thực hiện quyết định này [55, 58]

1.1.3 Các nguyên tắc của các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự

1.1.3.1 Chỉ người có thẩm quyền thi hành án mới có quyền áp dụng biện pháp thi hành án dân sự

Theo PL hiện hành thì chỉ có cơ quan THADS và Văn phòng TPL mới được

NN trao cho quyền tổ chức thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực PL của cơ quan có thẩm quyền và chỉ người có thẩm quyền THA mới có quyền quyết định BPCC Ngoài ra các chủ thể khác, bằng sức mạnh của mình, bắt buộc người khác phải THA đều trái pháp luật

1.1.3.2 Chỉ áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự khi hết thời gian tự nguyện thi hành trừ trường hợp áp dụng cưỡng chế ngay

Hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 45 của LTHADS năm 2008 (sửa đổi,

bổ sung năm 2014), người phải THA có điều kiện THA mà không tự nguyện THA thì bị cưỡng chế Tuy nhiên để đảm bảo công tác THA thật sự hiệu quả, với mục đích ngăn chặn những hành vi tẩu tán tàn sản, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh nghĩa

vụ THA của đương sự trong thời gian tự nguyện THA thì chủ thể có thẩm quyền vẫn được áp dụng biện pháp bảo đảm, BPCCTHA được quy định tại chương IV LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) [55, 58]

14

1.1.3.3 Không được cưỡng chế thi hành án trong thời gian mà pháp luật quy định không được cưỡng chế thi hành án

Xuất phát từ mục đích nhân đạo đối với người phải THA, PL quy định không

tổ chức CCTHA trong thời gian từ 22 giờ đến 06 giờ sáng ngày hôm sau, các ngày nghỉ, ngày lễ theo quy định của pháp luật và các trường hợp đặc biệt như 15 ngày trước và sau tết nguyên đán, các ngày truyền thống của các đối tượng chính sách

1.1.3.4 Chỉ được áp dụng 06 biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự được quy định theo pháp luật

Để tránh sự lạm quyền của các chủ thể trong việc cưỡng chế THA dân sự, pháp luật quy định người có thẩm quyền THA chỉ có thể áp dụng trong 06 BPCCTHA quy định tại Điều 71 Luật THADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) Việc áp dụng BPCCTHADS phải tương ứng với nghĩa vụ của người phải thi hành án và các chi phí cần thiết Trường hợp người phải THA chỉ có một tài sản duy nhất lớn hơn nhiều lần so với nghĩa vụ phải THA mà tài sản đó không thể phân chia được hoặc việc phân chia làm giảm đáng kể giá trị của tài sản thì người có thẩm quyền THA vẫn có quyền áp dụng biện pháp bảo đảm, BPCC để THA

1.1.3.5 Khi áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự phải đảm bảo

và tôn trọng quyền con người, quyền công dân và tính nhân đạo

THADS là hoạt động liên quan trực tiếp đến quyền con người đã được Hiến pháp quy định Vì vậy, chỉ trong trường hợp cần thiết mới áp dụng các BPCCTHA, còn lại cần tôn trọng sự tự nguyện và thỏa thuận của các bên tham gia vào quan hệ pháp luật trong THADS; đảm bảo mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật; khi

áp dụng BPCC, kê biên để THA, pháp luật chỉ cho phép kê biên những tài sản đủ để THA và thanh toán chi phí về việc THA chứ không kê biên tất cả tài sản của người phải THA Đồng thời, khi kê biên tài sản, CHV không được kê biên những thứ cần thiết tối thiểu cho cuộc sống và của gia đình người phải THA Yêu cầu đặt ra đối với Cán bộ, Chấp hành viên trong công tác tiếp dân, tiếp đương sự tham gia giải quyết liên quan đến THADS cần có sự mẫu mực, công tâm khách quan, tôn trọng đúng mức; cần có sự bảo vệ và tôn trọng tuyệt đối các quyền công dân, quyền con

15

người, các lợi ích hợp pháp, chính đáng của mọi người khi tham gia vào các công

việc liên quan đến hoạt động THADS

1.1.4.Vai trò của cưỡng chế trong thi hành án dân sự

Các BPCCTHA là chế tài độc lập nhằm bảo đảm việc thi hành nghĩa vụ của người phải THA Một người không thực hiện nghĩa vụ THA ngoài khả năng bị CCTHA còn có thể bị các cơ quan có thẩm quyền chế tài bằng nhiều biện pháp Tuy nhiên, việc CCTHADS không có tính chất trừng phạt, mà chỉ là cách thức để bảo vệ quyền lợi cho người được THA Các biện pháp CCTHADS là công cụ pháp lý hữu hiệu nhất bảo đảm thi hành nghiêm chỉnh, hiệu quả bản án, quyết định của Toà án Ngoài ra hiệu lực của quyết định cưỡng chế có tác dụng lớn trong việc răn đe, giáo dục ý thức tự giác chấp hành PL của người phải THA, góp phần nâng cao ý thức PL của nhân dân

1.2 Nội dung của cưỡng chế trong thi hành án dân sự

1.2.1 Căn cứ cưỡng chế thi hành án

Điều 70 LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) quy định 03 căn

cứ để CCTHA bao gồm:

a) Bản án, quyết định: Đây là những bản án, quyết định được thi hành theo

thủ tục THADS, gồm có: Bản án, quyết định dân sự, hình phạt tiền, tịch thu tài sản, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, xử lý vật chứng, tài sản, án phí và quyết định dân sự trong bản án, quyết định hình sự, phần tài sản trong bản án, quyết định hành chính của Toà án Quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh có liên quan đến tài sản của bên phải THA của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh và quyết định của Trọng tài thương mại

b) Quyết định thi hành án: Là quyết định do Thủ trưởng cơ quan THA ban

hành, đó có thể là quyết định THA được ban hành theo thủ tục chủ động ra quyết định THA án hoặc quyết định THA được ban hành theo thủ tục THA theo đơn yêu cầu

c) Quyết định cưỡng chế thi hành án: Là quyết định do CHV ban hành

16

Tuy nhiên, trong trường hợp bản án, quyết định đã tuyên kê biên, phong toả tài sản, tài khoản và trường hợp thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Toà án, thì không phải có quyết định CCTHA [55, 58]

1.2.2 Biện pháp cưỡng chế thi hành án

Các BPCCTHA theo Điều 71 LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014), gồm có sáu biện pháp cưỡng chế sau đây:

1 Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án

2 Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án

3 Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ

4 Khai thác tài sản của người phải thi hành án

5 Buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ

6 Buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định [62]

1.2.3 Kế hoạch cưỡng chế thi hành án

Điều 72 LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) quy định: Kế hoạch CCTHA bao gồm các nội dung chính sau đây: BPCC cần áp dụng; Thời gian, địa điểm cưỡng chế; Phương án tiến hành cưỡng chế; Yêu cầu về lực lượng tham gia và bảo vệ cưỡng chế; Dự trù chi phí cưỡng chế Kế hoạch cưỡng chế phải được gửi ngay cho VKSND, cơ quan Công an cùng cấp, UBND xã nơi tổ chức cưỡng chế hoặc cơ quan, tổ chức có liên quan đến việc CCTHA Căn cứ vào kế hoạch cưỡng chế của cơ quan THADS, cơ quan Công an có trách nhiệm lập kế hoạch bảo vệ cưỡng chế, bố trí lực lượng, phương tiện cần thiết để giữ gìn trật tự, bảo vệ hiện trường, kịp thời ngăn chặn, xử lý hành vi tẩu tán tài sản, hành vi cản trở, chống đối việc THA, tạm giữ người chống đối, khởi tố vụ án hình sự khi có dấu hiệu phạm tội

1.2.4 Chi phí cưỡng chế thi hành án

Chi phí CCTHA được xác định là các khoản chi phí do người phải THA chịu

để tổ chức CCTHA, trừ trường hợp pháp luật quy định chi phí CCTHA do người

17

được THA hoặc do ngân sách NN chi trả Đối tượng chịu chi phí CCTHA theo quy định tại Điều 73 LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) như sau:

1 Người phải thi hành án chịu chi phí CCTHA sau đây:

a) Chi phí thông báo về CCTHA

b) Chi phí mua nguyên liệu, nhiên liệu, thuê phương tiện, thiết bị bảo vệ, y

tế, phòng, chống cháy, nổ, các thiết bị, phương tiện cần thiết khác cho việc CCTHA

c) Chi phí cho việc định giá, giám định tài sản, bán đấu giá tài sản; chi phí định giá lại tài sản, trừ trường hợp đó là chi phí xác minh theo yêu cẩu của người được THA hoặc chi phí định giá lại tài sản nếu người được THA yêu cầu định giá lại và trường hợp định giá lại do có vi phạm quy định về định giá

d) Chi phí cho việc thuê, trông coi, bảo quản tài sản; chi phí bốc dỡ, vận chuyển tài sản; chi phí thuê nhân công và khoản chi phục vụ cho việc xây ngăn, phá dỡ; chi thuê đo đạc, xác định mốc giới để thực hiện việc CCTHA

đ) Chi phí cho việc tạm giữ, thu giữ tài sản, giấy tờ

e) Tiền bồi dưỡng cho những người trực tiếp tham gia cưỡng chế và bảo vệ CCTHA

2 Người được THA phải chịu chi phí CCTHA sau đây:

a) Chi phí định giá lại tài sản nếu người được THA yêu cầu định giá lại, trừ trường hợp định giá lại do có vi phạm quy định về định giá

b) Một phần hoặc toàn bộ chi phí xây ngăn, phá dỡ trong trường hợp bản án, quyết định xác định người được THA phải chịu chi phí xây ngăn, phá dỡ

3 Ngân sách NN trả chi phí CCTHA trong các trường hợp sau đây:

a) Định giá lại tài sản khi có vi phạm quy định về định giá

b) Chi phí xác minh điều kiện THA;

c) Chi phí cần thiết khác theo quy định của Chính phủ;

d) Trường hợp đương sự được miễn, giảm chi phí CCTHA theo quy định của PL

18

4 CHV dự trù chi phí cưỡng chế và thông báo cho người phải THA biết ít nhất 03 ngày làm việc trước ngày cưỡng chế đã được ấn định, trừ trường hợp cần thiết phải cưỡng chế ngay Chi phí CCTHA được tạm ứng từ ngân sách NN

5 Các khoản chi phí CCTHA được thanh toán theo mức chi thực tế, hợp lý

do Thủ trưởng cơ quan THADS duyệt theo đề xuất của CHV Thủ trưởng cơ quan THADS nơi tổ chức việc THA thực hiện xét miễn, giảm các khoản chi phí CCTHA

6 Chi phí CCTHA do đương sự nộp hoặc được khấu trừ vào tiền thu được, tiền bán đấu giá tài sản kê biên, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ Sau khi xử

lý tài sản hoặc thu được tiền, CHV phải làm thủ tục hoàn trả ngay các khoản tiền đã tạm ứng trước đó [55, 58]

1.2.5 Cưỡng chế đối với tài sản thuộc sở hữu chung

- Trước khi cưỡng chế đối với tài sản thuộc sở hữu chung của người phải THA với người khác, kể cả quyền sử dụng đất, CHV phải thông báo cho chủ sở hữu chung biết việc cưỡng chế Chủ sở hữu chung có quyền khởi kiện yêu cầu Toà án xác định phần sở hữu của họ đối với tài sản chung Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày nhận được thông báo, nếu chủ sở hữu chung không khởi kiện thì người được THA hoặc CHV có quyền yêu cầu Toà án xác định phần sở hữu của người phải THA trong khối tài sản chung để bảo đảm THA Nếu là tài sản thuộc quyền sở hữu chung của vợ, chồng thì CHV xác định phần sở hữu của vợ, chồng theo quy định của PL về hôn nhân và gia đình và thông báo cho vợ, chồng biết Trường hợp vợ

hoặc chồng không đồng ý thì có quyền khởi kiện yêu cầu Toà án phân chia tài sản

chung trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày phần sở hữu được CHV xác định Hết thời hạn trên, đương sự không khởi kiện thì CHV tiến hành xử lý tài sản và thanh toán lại cho vợ hoặc chồng của người phải THA giá trị phần tài sản thuộc quyền sở hữu của họ

- Khi tài sản kê biên thuộc sở hữu chung đã xác định được phần sở hữu của các chủ sở hữu chung được xử lý như sau: Đối với tài sản chung có thể chia được thì CHV áp dụng BPCC phần tài sản tương ứng với phần sở hữu của người phải THA; khi tài sản chung không thể chia được hoặc nếu việc phân chia làm giảm

19

đáng kể giá trị của tài sản thì CHV có thể áp dụng BPCC đối với toàn bộ tài sản và thanh toán lại cho chủ sở hữu chung còn lại giá trị phần tài sản thuộc quyền sở hữu của họ

- Khi bán tài sản chung, chủ sở hữu chung được quyền ưu tiên mua tài sản

1.2.6 Xử lý đối với tài sản khi cưỡng chế có tranh chấp

Khi cưỡng chế đối với tài sản của người phải THA mà có tranh chấp với người khác thì CHV vẫn tiến hành cưỡng chế và yêu cầu đương sự, người có tranh chấp khởi kiện tại Toà án hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết CHV xử

lý tài sản đã kê biên theo quyết định của Toà án, cơ quan có thẩm quyền Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày CHV yêu cầu mà đương sự, người có tranh chấp không khởi kiện tại Toà án hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết thì tài sản được

xử lý để THA

1.3 Cơ sở pháp luật về cưỡng chế trong thi hành án dân sự

1.3.1 Cơ sở lý luận

Việc pháp luật THADS quy định về BPCCTHADS xuất phát từ những cơ sở

lý luận sau đây:

Thứ nhất, từ yêu cầu của việc áp dụng kết hợp giữa biện pháp tự nguyện THADS và biện pháp bảo đảm THADS

Thứ hai, từ yêu cầu của việc đa dạng hóa biện pháp tổ chức THADS và sự khác nhau giữa biện pháp tự nguyện THADS và biện pháp bảo đảm THADS

1.3.2 Cơ sở thực tiễn

Qua thực tiễn công tác THADS, chúng ta thấy khi người phải THA không tự nguyện THA thì sẽ bị CHV áp dụng biện pháp đảm bảo THADS với một số biện pháp như phong tỏa tài sản; tạm giữ tài sản, giấy tờ của đương sự và tạm dừng việc đăng ký, chuyển dịch, thay đổi hiện trạng về tài sản Nhưng hai biện pháp kể trên cũng chỉ là biện pháp để người phải THA có thời gian để tự nguyện THA mà thôi Khi hết thời gian áp dụng biện pháp đảm bảo THA nếu không có biện pháp cứng rắn hơn thì nguy cơ người phải THA sẽ thực hiện việc tẩu tán, chuyển dịch, thay đổi hiện trạng về tài sản để nhằm mục đích trốn tránh nghĩa vụ THA Do vậy đòi hỏi cơ

20

quan pháp luật phải có biện pháp cứng rắn hay còn gọi là BPCC trong THADS là rất cần thiết, có ý nghĩa quan trọng, vừa góp phần bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của các đương sự, vừa góp phần giáo dục nâng cao ý thức pháp luật của người phải THA và đảm bảo được tính nghiêm minh của PL trong công tác THADS.Và theo quy định của pháp luật THADS Việt Nam hiện hành có những BPCC trong THADS, cụ thể như sau:

1.3.3 Các biện pháp cưỡng chế trong thi hành án dân sự theo pháp luật Việt Nam hiện hành

1.3.3.1 Cưỡng chế thi hành đối với tài sản là tiền

Khấu trừ tiền trong tài khoản

CHV ra quyết định khấu trừ tiền trong tài khoản của người phải THA, số tiền khấu trừ không được vượt quá nghĩa vụ THA và chi phí cưỡng chế Ngay sau khi nhận được quyết định về khấu trừ tiền trong tài khoản của người phải THA, cơ quan, tổ chức đang quản lý tài khoản phải khấu trừ tiền để chuyển vào tài khoản của

cơ quan THADS hoặc chuyển cho người được THA theo quyết định khấu trừ

Việc phong toả tài khoản được chấm dứt trong các trường hợp sau đây: a) Người phải thi hành án đã thi hành xong nghĩa vụ THA

b) Cơ quan, tổ chức đã thực hiện xong yêu cầu của CHV về khấu trừ tiền trong tài khoản của người phải THA

c) Có quyết định đình chỉ THA theo quy định tại Điều 50 của LTHADS năm

2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) CHV ra quyết định chấm dứt việc phong toả tài khoản ngay sau khi có căn cứ nêu trên [55, 58]

Trừ vào thu nhập của người phải thi hành án

Thu nhập của người phải THA gồm tiền lương, tiền công, tiền lương hưu, tiền trợ cấp mất sức lao động và thu nhập hợp pháp khác Việc trừ vào thu nhập của người phải THA được thực hiện trong các trường hợp sau đây:

a) Theo thỏa thuận của đương sự;

b) Bản án, quyết định ấn định trừ vào thu nhập của người phải THA;

Thu tiền từ hoạt động kinh doanh của người phải thi hành án

Trường hợp người phải THA có thu nhập từ hoạt động kinh doanh thì CHV

ra quyết định thu tiền từ hoạt động kinh doanh của người đó để THA Khi thu tiền CHV phải để lại số tiền tối thiểu cho hoạt động kinh doanh và sinh hoạt của người phải THA và gia đình CHV cấp biên lai thu tiền cho người phải THA

Thu tiền của người phải thi hành án đang giữ

Trường hợp phát hiện người phải THA đang giữ tiền mà có căn cứ xác định khoản tiền đó là của người phải THA thì CHV ra quyết định thu tiền để THA CHV lập biên bản thu tiền và cấp biên lai cho người phải THA Trường hợp người phải THA không ký vào biên bản thì phải có chữ ký của người làm chứng

Thu tiền của người phải thi hành án đang do người thứ ba giữ

Trường hợp phát hiện người thứ ba đang giữ tiền của người phải THA thì CHV ra quyết định thu khoản tiền đó để THA Người thứ ba đang giữ tiền của người phải THA có nghĩa vụ giao nộp tiền cho CHV để THA CHV lập biên bản thu tiền, cấp biên lai cho người thứ ba đang giữ tiền và thông báo cho người phải THA Trường hợp người thứ ba đang giữ tiền không ký vào biên bản thì phải có chữ

ký của người làm chứng

1.3.3.2 Cưỡng chế đối với tài sản là giấy tờ có giá

22

Khi phát hiện người phải THA hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân đang giữ giấy

tờ có giá của người phải THA thì CHV ra quyết định thu giữ giấy tờ đó để THA Người phải THA hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân giữ giấy tờ có giá của người phải THA phải chuyển giao giấy tờ đó cho cơ quan THADS theo quy định của PL Nếu người phải THA hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân giữ giấy tờ có giá không giao giấy

tờ cho cơ quan THADS thì CHV yêu cầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền chuyển giao giá trị của giấy tờ đó để THA Việc bán giấy tờ có giá được thực hiện theo quy định của PL

1.3.3.3 Cưỡng chế đối với tài sản là quyền sở hữu trí tuệ

Kê biên, sử dụng, khai thác quyền sở hữu trí tuệ

CHV ra quyết định kê biên quyền sở hữu trí tuệ thuộc quyền sở hữu của người phải THA Nếu người phải THA là chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ chuyển quyền sử dụng quyền sở hữu trí tuệ cho cơ quan, tổ chức, cá nhân khác thì quyền sở hữu trí tuệ vẫn bị kê biên Khi kê biên quyền sở hữu trí tuệ của người phải THA, tùy từng đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ, CHV thu giữ các giấy tờ có liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ của người phải THA

1.3.3.4 Cưỡng chế đối với tài sản là vật

a) Thực hiện việc kê biên tài sản

Trước khi kê biên tài sản là bất động sản ít nhất là 03 ngày làm việc, CHV thông báo cho đại diện chính quyền cấp xã hoặc đại diện tổ dân phố nơi tổ chức cưỡng chế, đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về thời gian, địa điểm, tài sản kê biên, trừ trường hợp cần ngăn chặn đương sự tẩu tán, huỷ hoại tài sản, trốn tránh việc THA Nếu đương sự vắng mặt thì có thể uỷ quyền cho người khác thực hiện các quyền, nghĩa vụ của mình Trường hợp đã được thông báo hợp lệ mà đương sự hoặc người được uỷ quyền vắng mặt thì CHV vẫn tiến hành việc kê biên, nhưng phải mời người làm chứng và ghi rõ vào nội dung biên bản kê biên Trường hợp không mời được người làm chứng thì CHV vẫn tiến hành việc kê biên nhưng phải ghi rõ vào nội dung biên bản kê biên Khi kê biên đồ vật, nhà ở, công trình kiến

mô tả tình trạng từng tài sản, yêu cầu của đương sự và ý kiến của người làm chứng (Biên bản kê biên có chữ ký những người tham gia)

b) Kê biên tài sản là quyền sử dụng đất, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm

Trước khi kê biên tài sản là quyền sử dụng đất, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm theo quy định của PL, CHV yêu cầu cơ quan đăng ký cung cấp thông tin về tài sản, giao dịch đã đăng ký Sau khi kê biên, CHV thông báo bằng văn bản cho cơ quan đăng ký về việc kê biên tài sản đó để xử lý theo quy định của PL

c) Kê biên, xử lý tài sản đang cầm cố, thế chấp

Trường hợp người phải THA không còn tài sản nào khác hoặc có tài sản nhưng không đủ để THA, CHV có quyền kê biên, xử lý tài sản của người phải THA đang cầm cố, thế chấp nếu giá trị của tài sản đó lớn hơn nghĩa vụ được bảo đảm và chi phí CCTHA Khi kê biên tài sản đang cầm cố, thế chấp, CHV phải thông báo ngay cho người nhận cầm cố, nhận thế chấp; khi xử lý tài sản kê biên, người nhận cầm cố, nhận thế chấp được ưu tiên thanh toán

d) Cưỡng chế kê biên tài sản của người phải thi hành án đang do người thứ

ba giữ

Trường hợp xác định người thứ ba đang giữ tài sản của người phải THA, kể

cả trường hợp tài sản được xác định bằng bản án, quyết định khác thì CHV ra quyết định kê biên tài sản đó để THA; trường hợp người thứ ba không tự nguyện giao tài sản thì CHV cưỡng chế buộc họ phải giao tài sản để THA; Nếu tài sản kê biên đang cho thuê thì người thuê được tiếp tục thuê theo hợp đồng đã giao kết

đ) Cưỡng chế kê biên vốn góp

24

CHV yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổ chức nơi người phải THA có vốn góp cung cấp thông tin về phần vốn góp của người phải THA để cưỡng chế kê biên phần vốn góp đó Trong trường hợp cần thiết, CHV yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xác định phần vốn góp của người phải THA; trưng cầu tổ chức, cá nhân có chuyên môn xác định phần giá trị vốn góp của người phải THA để CCTHA Đương sự có quyền yêu cầu Toà án xác định phần vốn góp của người phải THA

e) Cưỡng chế kê biên đồ vật bị khóa, đóng gói

Khi kê biên đồ vật đang bị khoá hoặc đóng gói thì CHV yêu cầu người phải THA, người đang sử dụng, quản lý đồ vật mở khoá, mở gói; nếu họ không mở hoặc

cố tình vắng mặt thì CHV tự mình hoặc có thể thuê cá nhân, tổ chức khác mở khoá, phá khoá hoặc mở gói, trong trường hợp này phải có người làm chứng Người phải THA phải chịu thiệt hại do việc mở khoá, phá khóa, mở gói Sau khi mở khoá, phá khoá, mở gói, CHV niêm phong đồ vật và giao bảo quản theo quy định (phải lập biên bản, có chữ ký của những người tham gia và người làm chứng)

g) Cưỡng chế kê biên tài sản gắn liền với đất

Khi cưỡng chế kê biên tài sản là công trình xây dựng gắn liền với đất phải kê biên cả quyền sử dụng đất, trừ trường hợp quyền sử dụng đất không được kê biên

theo quy định của pháp luật hoặc việc tách rời tài sản kê biên và đất không làm

giảm đáng kể giá trị tài sản đó

h) Cưỡng chế kê biên nhà ở

Việc cưỡng chế kê biên nhà ở là nơi ở duy nhất của người phải THA và gia đình chỉ được thực hiện sau khi xác định người đó không có các tài sản khác hoặc

có nhưng không đủ để THA, trừ trường hợp người phải THA đồng ý kê biên nhà

ở để THA Khi kê biên nhà ở phải kê biên cả quyền sử dụng đất gắn liền với nhà ở

Trường hợp nhà ở gắn liền với đất thuộc quyền sử dụng của người khác thì CHV chỉ kê biên nhà ở và quyền sử dụng đất để THA nếu người có quyền sử dụng đất đồng ý Trường hợp người có quyền sử dụng đất không đồng ý thì chỉ kê biên nhà ở của người phải THA, nếu việc tách rời nhà ở và đất không làm giảm đáng kể giá trị căn nhà

25

Khi kê biên nhà ở của người phải THA đang cho thuê, cho ở nhờ thì CHV phải thông báo ngay cho người đang thuê, đang ở nhờ biết Nếu tài sản kê biên là nhà ở, cửa hàng đang cho thuê được bán đấu giá mà thời hạn thuê hoặc thời hạn lưu

cư vẫn còn thì người thuê có quyền tiếp tục được thuê hoặc lưu cư theo quy định của BLDS

Việc cưỡng chế kê biên nhà ở bị khoá được thực hiện như sau: CHV yêu cầu người phải THA, người đang sử dụng, quản lý nhà ở mở khoá; nếu họ không mở hoặc cố tình vắng mặt thì CHV tự mình hoặc có thể thuê cá nhân, tổ chức khác mở khoá, phá khoá, trong trường hợp này phải có người làm chứng Người phải THA phải chịu thiệt hại do việc mở khoá, phá khóa Trường hợp cần thiết, sau khi mở khoá, phá khoá, CHV niêm phong đồ vật và giao bảo quản theo quy định Việc mở khoá, phá khoá hoặc niêm phong phải lập biên bản, có chữ ký của những người tham gia và người làm chứng

i) Cưỡng chế kê biên phương tiện giao thông

Trường hợp kê biên phương tiện giao thông của người phải THA, CHV yêu cầu người phải THA, người đang quản lý, sử dụng phương tiện đó phải giao giấy đăng ký phương tiện đó (nếu có): Đối với phương tiện giao thông đang được khai thác sử dụng thì sau khi kê biên CHV có thể thu giữ hoặc giao cho người phải THA, người đang quản lý, sử dụng tiếp tục khai thác sử dụng, bảo quản nhưng không được chuyển nhượng, cầm cố, thế chấp Nếu giao cho người phải THA, người đang quản lý, sử dụng tiếp tục khai thác sử dụng phương tiện giao thông thì CHV cấp cho người đó biên bản thu giữ giấy đăng ký để phương tiện được phép tham gia giao thông; CHV có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cấm chuyển nhượng, cầm cố, thế chấp, cho thuê hoặc hạn chế giao thông đối với phương tiện bị kê biên; Việc kê biên đối với tàu bay, tàu biển để THA được thực hiện theo quy định của PL về bắt giữ tàu bay, tàu biển

k) Cưỡng chế kê biên hoa lợi

Trường hợp người phải THA có tài sản mang lại hoa lợi, CHV cưỡng chế kê biên hoa lợi đó để bảo đảm THA Đối với hoa lợi là lương thực, thực phẩm thì khi kê

26

biên, CHV phải để lại một phần để người phải THA và gia đình họ sinh sống theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 87 của LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014)

1.3.3.5 Định giá tài sản kê biên

Điều 98 và 99 LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) quy định về định giá và định giá lại tài sản đã kê biên Theo đó, ngay khi kê biên tài sản mà đương sự thoả thuận được về giá tài sản hoặc về tổ chức thẩm định giá thì CHV lập biên bản về thỏa thuận đó Giá tài sản do đương sự thoả thuận là giá khởi điểm để bán đấu giá Trường hợp đương sự có thoả thuận về tổ chức thẩm định giá thì CHV

ký hợp đồng dịch vụ với tổ chức thẩm định giá đó Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày kê biên tài sản, CHV ký hợp đồng dịch vụ với tổ chức thẩm định giá trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tài sản kê biên trong các trường hợp sau đây:

- Đương sự không thoả thuận được về giá và không thoả thuận được việc lựa chọn tổ chức thẩm định giá

- Tổ chức thẩm định giá do đương sự lựa chọn từ chối việc ký hợp đồng dịch

vụ

- Thi hành phần bản án, quyết định thuộc diện chủ động thi hành án quy định tại khoản 2 Điều 36 của LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014)

CHV xác định giá trong các trường hợp sau đây:

- Không thực hiện được việc ký hợp đồng dịch vụ

- Tài sản kê biên thuộc loại tươi sống, mau hỏng hoặc có giá trị nhỏ mà đương sự không thoả thuận được với nhau về giá

Việc định giá lại tài sản kê biên được thực hiện trong các trường hợp sau đây: a) Chấp hành viên có vi phạm nghiêm trọng quy định tại Điều 98 của Luật này dẫn đến sai lệch kết quả định giá tài sản;

b) Đương sự có yêu cầu định giá lại trước khi có thông báo công khai về việc bán đấu giá tài sản

1.3.3.6 Giao tài sản để thi hành án

27

Trường hợp đương sự thoả thuận để người được THA nhận tài sản đã kê biên

để trừ vào số tiền được THA thì CHV lập biên bản về việc thoả thuận đó Nếu có nhiều người được THA thì người nhận tài sản phải được sự đồng ý của những người được thi hành án khác và phải thanh toán lại cho những người được THA khác số tiền tương ứng tỷ lệ giá trị mà họ được hưởng.Việc giao tài sản để trừ vào số tiền được thi hành án được thực hiện trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày có thoả thuận Trong trường hợp này CHV không phải tổ chức cưỡng chế THA

1.3.3.7.Quyết định cưỡng chế giao tài sản bán đấu giá

Người phải THA, người đang quản lý, sử dụng tài sản không giao tài sản bán đấu giá cho người mua được tài sản thì thủ tục cưỡng chế giao tài sản được thực hiện theo quy định tại các điều 114, 115, 116 và 117 của LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014)

1.3.3.8 Cưỡng chế khai thác đối với tài sản

- Cưỡng chế khai thác đối với tài sản để thi hành án

CHV cưỡng chế khai thác tài sản của người phải THA trong trường hợp tài sản của người phải THA có giá trị quá lớn so với nghĩa vụ phải THA và tài sản đó

có thể khai thác để THA hoặc người được THA đồng ý cưỡng chế khai thác tài sản

để THA án nếu việc khai thác tài sản không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba Khi CHV ra quyết định cưỡng chế khai thác tài sản, thì trong Quyết định ghi rõ hình thức khai thác; số tiền, thời hạn, thời điểm, địa điểm, phương thức nộp tiền cho cơ quan THADS để THA Quyết định cưỡng chế khai thác tài sản phải được gửi ngay cho cơ quan có thẩm quyền quản lý, đăng ký đối với tài sản đó và UBND cấp xã nơi có tài sản và việc thực hiện giao dịch, chuyển giao quyền sở hữu tài sản đối với tài sản đang khai thác phải được sự đồng ý của CHV

- Hình thức cưỡng chế khai thác tài sản để thi hành án

Tài sản của người phải THA bị cưỡng chế khai thác để THA theo các hình thức sau đây: Tài sản mà người phải THA đang trực tiếp khai thác hoặc cho người khác khai thác thì người đang khai thác được tiếp tục khai thác; Nếu tài sản, bao gồm cả quyền sử dụng đất mà chưa khai thác thì CHV yêu cầu người phải THA ký

28

hợp đồng khai thác tài sản với tổ chức, cá nhân có nhu cầu khai thác tài sản Người khai thác tài sản này phải nộp số tiền thu được từ việc khai thác tài sản cho cơ quan THADS, sau khi trừ các chi phí cần thiết và trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày yêu cầu mà người phải THA không ký hợp đồng khai thác với người khác thì CHV kê biên, xử lý tài sản đó để THA

- Chấm dứt việc cưỡng chế khai thác tài sản

CHV ra quyết định chấm dứt việc cưỡng chế khai thác tài sản trong các trường hợp sau đây:

a) Việc khai thác tài sản không hiệu quả hoặc làm cản trở đến việc thi hành án; b) Người phải thi hành án, người khai thác tài sản thực hiện không đúng yêu cầu của Chấp hành viên về việc khai thác tài sản;

c) Người phải THA đã thực hiện xong nghĩa vụ THA và các chi phí về THA; d) Có quyết định đình chỉ thi hành án

Trường hợp việc cưỡng chế khai thác tài sản chấm dứt do việc khai thác tài sản không hiệu quả hoặc làm cản trở đến việc THA hoặc người phải THA, người khai thác tài sản thực hiện không đúng yêu cầu của CHV về việc khai thác tài sản, thì CHV tiếp tục kê biên và xử lý tài sản đó để THA; Còn trường hợp việc cưỡng chế khai thác tài sản chấm dứt do người phải THA đã thực hiện xong nghĩa vụ THA

và các chi phí về THA hoặc có quyết định đình chỉ THA, thì trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày có quyết định, CHV ra quyết định giải toả việc cưỡng chế khai thác tài sản và trả lại tài sản cho người phải THA

1.3.3.9 Cưỡng chế đối với tài sản là quyền sử dụng đất

- Quyền sử dụng đất được kê biên, bán đấu giá để thi hành án

CHV chỉ kê biên quyền sử dụng đất của người phải THA thuộc trường hợp được chuyển quyền sử dụng theo quy định của pháp luật về đất đai: Người phải THA chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà thuộc trường hợp được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai hoặc thuộc diện quy hoạch phải thu hồi đất, nhưng chưa có quyết định thu hồi đất thì vẫn

được kê biên, xử lý quyền sử dụng đất đó

29

- Kê biên quyền sử dụng đất

Khi cưỡng chế kê biên quyền sử dụng đất, CHV yêu cầu người phải THA, người đang quản lý giấy tờ về quyền sử dụng đất phải nộp các giấy tờ đó cho cơ quan THADS và khi kê biên quyền sử dụng đất có tài sản gắn liền với đất thuộc quyền sở hữu của người phải THA thì kê biên cả quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất Trường hợp đất của người phải THA có tài sản gắn liền với đất mà tài sản đó thuộc quyền sở hữu của người khác thì CHV chỉ kê biên quyền sử dụng đất

và thông báo cho người có tài sản gắn liền với đất.Việc kê biên quyền sử dụng đất phải lập biên bản ghi rõ vị trí, diện tích, ranh giới thửa đất được kê biên, có chữ ký của những người tham gia kê biên

- Tạm giao quản lý, khai thác, sử dụng diện tích đất đã kê biên

Trường hợp diện tích đất đã kê biên đang do người phải THA quản lý, khai thác, sử dụng thì CHV tạm giao diện tích đất đã kê biên cho người đó Trường hợp diện tích đất đã kê biên đang do tổ chức hoặc cá nhân khác quản lý, khai thác, sử dụng thì tạm giao cho tổ chức, cá nhân đó; Còn trong trường hợp người phải THA hoặc tổ chức, cá nhân nêu trên không nhận thì CHV tạm giao diện tích đất đã kê biên cho tổ chức, cá nhân khác quản lý, khai thác, sử dụng Trường hợp không có tổ chức, cá nhân nào nhận thì cơ quan thi THADS tiến hành ngay việc định giá và bán đấu giá theo quy định của pháp luật Việc tạm giao quản lý, khai thác, sử dụng đất

đã kê biên phải được lập biên bản, trong đó ghi rõ:

a) Diện tích, loại đất, vị trí, số thửa đất, số bản đồ;

b) Hiện trạng sử dụng đất;

c) Thời hạn tạm giao quản lý, khai thác, sử dụng đất;

d) Quyền và nghĩa vụ cụ thể của người được tạm giao quản lý, khai thác, sử dụng đất

Trong thời hạn tạm giao quản lý, khai thác, sử dụng đất đã kê biên, người được tạm giao không được chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, tặng cho, để thừa kế, thế chấp, hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất; không được làm thay đổi hiện trạng sử dụng đất; không được sử dụng đất trái mục đích

30

- Xử lý tài sản gắn liền với đất đã kê biên

a) Trường hợp tài sản gắn liền với đất đã kê biên thuộc sở hữu của người khác thì xử lý như sau:

- Đối với tài sản có trước khi người phải THA nhận được quyết định THA thì CHV yêu cầu người có tài sản tự nguyện di chuyển tài sản để trả quyền sử dụng đất cho người phải THA Trường hợp người có tài sản không tự nguyện di chuyển tài sản thì CHV hướng dẫn cho người có tài sản và người phải THA thoả thuận bằng văn bản về phương thức giải quyết tài sản Trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày hướng dẫn mà họ không thoả thuận được thì CHV xử lý tài sản đó cùng với quyền

sử dụng đất để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người phải THA và người có tài sản gắn liền với đất Nếu người có tài sản là người thuê đất hoặc nhận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của người phải THA mà không hình thành pháp nhân mới thì người có tài sản được quyền tiếp tục ký hợp đồng thuê đất, hợp đồng góp vốn bằng quyền sử dụng đất với người trúng đấu giá, người nhận quyền sử dụng đất trong thời hạn còn lại của hợp đồng mà họ đã ký kết với người phải THA Trường hợp này, trước khi xử lý quyền sử dụng đất, CHV có trách nhiệm thông báo cho người tham gia đấu giá, người được đề nghị nhận quyền sử dụng đất về quyền được tiếp tục ký hợp đồng của người có tài sản gắn liền với đất

- Đối với tài sản có sau khi người phải THA nhận được quyết định THA thì CHV yêu cầu người có tài sản tự nguyện di chuyển tài sản để trả lại quyền sử dụng đất cho người phải THA Sau thời hạn 15 ngày, kể từ ngày yêu cầu, mà người có tài sản không di chuyển tài sản hoặc tài sản không thể di chuyển được thì CHV xử lý tài sản

đó cùng với quyền sử dụng đất Đối với tài sản có sau khi kê biên, nếu người có tài sản không di chuyển tài sản hoặc tài sản không thể di chuyển được thì tài sản phải bị tháo

dỡ Chấp hành viên tổ chức việc tháo dỡ tài sản, trừ trường hợp người nhận quyền sử dụng đất hoặc người trúng đấu giá quyền sử dụng đất đồng ý mua tài sản

- Người có tài sản gắn liền với đất của người phải THA được hoàn trả tiền bán tài sản, nhận lại tài sản, nếu tài sản bị tháo dỡ nhưng phải chịu các chi phí về kê biên, định giá, bán đấu giá, tháo dỡ tài sản

31

b) Trường hợp tài sản thuộc sở hữu của người phải THA gắn liền với quyền

sử dụng đất đã kê biên thì CHV xử lý tài sản cùng với quyền sử dụng đất

c) Đối với tài sản là cây trồng, vật nuôi ngắn ngày chưa đến mùa thu hoạch hoặc tài sản đang trong quy trình sản xuất khép kín chưa kết thúc thì sau khi kê biên, Chấp hành viên chỉ tiến hành xử lý khi đến mùa thu hoạch hoặc khi kết thúc quy trình sản xuất khép kín

1.3.3.10 Cưỡng chế trả vật, giấy tờ, chuyển quyền sử dụng đất

- Thủ tục cưỡng chế trả vật

a) Đối với vật đặc định, việc cưỡng chế được thực hiện như sau:

- CHV yêu cầu người phải THA, người đang quản lý, sử dụng trả vật cho người được THA; nếu người đó không thi hành thì CHV thu hồi vật để trả cho người được THA

- Trường hợp vật phải trả giảm giá trị mà người được THA không đồng ý nhận thì CHV hướng dẫn đương sự thoả thuận việc THA Việc THA được thực hiện theo thoả thuận; Còn trong trường hợp đương sự không thoả thuận được thì CHV cưỡng chế trả vật cho người được THA Đương sự có quyền khởi kiện yêu cầu Toà

án giải quyết về thiệt hại do vật phải trả bị giảm giá trị

- Trường hợp vật không còn hoặc bị hư hỏng đến mức không sử dụng được mà đương sự có thoả thuận khác về việc THA thì CHV thi hành theo thoả thuận; với trường hợp đương sự không thoả thuận được thì Thủ trưởng cơ quan THADS ra quyết định trả đơn yêu cầu THA Đương sự có quyền khởi kiện yêu cầu Toà án giải quyết về thiệt hại do vật phải trả không còn hoặc hư hỏng đến mức không sử dụng được

b) Đối với vật cùng loại thì CHV thực hiện việc cưỡng chế theo nội dung bản

án, quyết định; Trường hợp vật phải trả không còn hoặc hư hỏng, giảm giá trị thì CHV yêu cầu người phải THA trả vật cùng loại hoặc thanh toán giá trị của vật cùng loại, trừ trường hợp đương sự có thoả thuận khác

c) Trường hợp người phải THA, người đang quản lý, sử dụng vật phải trả có thể tẩu tán, huỷ hoại vật đó thì CHV có quyền áp dụng ngay biện pháp bảo đảm THA quy định tại Điều 68 của LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014)

32

- Cưỡng chế trả nhà, giao nhà

Trường hợp người phải THA có nghĩa vụ trả nhà thì CHV buộc người phải THA và những người khác có mặt trong nhà ra khỏi nhà, đồng thời yêu cầu họ tự chuyển tài sản ra khỏi nhà; nếu họ không tự nguyện thực hiện thì CHV yêu cầu lực lượng cưỡng chế đưa họ cùng tài sản ra khỏi nhà; với trường hợp họ từ chối nhận tài sản, CHV phải lập biên bản ghi rõ số lượng, chủng loại, tình trạng từng loại tài sản

và giao tài sản cho tổ chức, cá nhân có điều kiện bảo quản hoặc bảo quản tại kho của cơ quan THADS và thông báo địa điểm, thời gian để người có tài sản nhận lại tài sản

Trường hợp người phải THA cố tình vắng mặt mặc dù đã được thông báo quyết định cưỡng chế thì CHV thực hiện việc cưỡng chế, hết thời hạn 03 tháng, kể

từ ngày thông báo mà người có tài sản bảo quản không đến nhận thì tài sản đó được

xử lý, trừ trường hợp có lý do chính đáng việc cưỡng chế để trả lại công trình xây dựng, vật kiến trúc theo bản án, quyết định được thực hiện theo quy định về cưỡng chế trả nhà

Trường hợp cưỡng chế giao nhà là nhà ở duy nhất của người phải THA cho người mua được tài sản bán đấu giá, nếu xét thấy sau khi thanh toán các khoản nghĩa vụ THA mà người phải THA không còn đủ tiền để thuê nhà hoặc tạo lập nơi

ở mới thì trước khi làm thủ tục chi trả cho người được THA, CHV trích lại từ số tiền bán tài sản một khoản tiền để người phải THA thuê nhà phù hợp với giá thuê nhà trung bình tại địa phương trong thời hạn 01 năm Nghĩa vụ THA còn lại được tiếp tục thực hiện theo quy định

- Cưỡng chế trả giấy tờ

CHV ra quyết định cưỡng chế buộc người phải THA trả giấy tờ cho người được THA Trường hợp người phải THA không thực hiện thì CHV cưỡng chế buộc người đó trả giấy tờ để THA, trong trường hợp xác định người thứ ba đang giữ giấy

tờ phải trả thì CHV yêu cầu người đó giao giấy tờ đang giữ, nếu người thứ ba không

tự nguyện giao thì CHV cưỡng chế buộc người đó giao giấy tờ để THA; còn trường hợp giấy tờ không thể thu hồi được nhưng có thể cấp lại thì CHV yêu cầu cơ quan,

tổ chức có thẩm quyền ra quyết định hủy giấy tờ đó và cấp giấy tờ mới cho người

33

được THA Đối với giấy tờ không thể thu hồi và cũng không thể cấp lại được thì Thủ trưởng cơ quan THADS ra quyết định trả đơn yêu cầu THA và hướng dẫn đương sự khởi kiện yêu cầu Toà án giải quyết

- Cưỡng chế chuyển giao quyền sử dụng đất

Trường hợp bản án, quyết định tuyên nghĩa vụ chuyển giao quyền sử dụng đất thì CHV tổ chức giao diện tích đất cho người được THA Khi tiến hành giao đất phải có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý NN về đất đai cùng cấp và UBND cấp xã nơi có đất được chuyển giao, việc xử lý tài sản gắn liền với đất được chuyển giao thực hiện theo quy định sau đây:

a) Trường hợp tài sản gắn liền với đất hình thành sau khi có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật thì CHV yêu cầu người có tài sản đó tháo dỡ hoặc chuyển tài sản ra khỏi diện tích đất phải chuyển giao cho người được THA Nếu người có tài sản không thực hiện thì CHV cưỡng chế tháo dỡ hoặc chuyển tài sản ra khỏi diện tích đất phải chuyển giao, trừ trường hợp đương sự có thoả thuận khác Chi phí cưỡng chế do người có tài sản chịu; với trường hợp người có tài sản gắn liền với đất

từ chối nhận tài sản thì CHV lập biên bản ghi rõ số lượng, chủng loại, tình trạng từng loại tài sản, giao tài sản cho tổ chức, cá nhân có điều kiện bảo quản hoặc bảo quản tại kho của cơ quan thi hành án dân sự và thông báo địa điểm, thời gian để người có tài sản nhận lại tài sản Khi hết thời hạn thông báo mà người có tài sản không đến nhận thì tài sản được xử lý theo quy định tại Điều 126 của LTHADS năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014)

b) Trường hợp tài sản gắn liền với đất có trước khi có bản án, quyết định sơ thẩm nhưng bản án, quyết định được thi hành không tuyên rõ việc xử lý đối với tài sản đó thì cơ quan THADS yêu cầu Toà án đã ra bản án, quyết định giải thích rõ việc xử lý đối với tài sản hoặc đề nghị Toà án có thẩm quyền xem xét lại nội dung bản án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm thì việc cưỡng chế giao quyền sử dụng đất cho người trúng đấu giá hoặc cho người nhận quyền sử dụng đất để trừ vào số tiền được THA được thực hiện theo quy định về cưỡng chế chuyển quyền sử dụng đất theo bản án, quyết định của Tòa án

1.3.3.11 Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ buộc thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định

34

- Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ buộc thực hiện công việc nhất định

Trường hợp thi hành nghĩa vụ phải thực hiện công việc nhất định theo bản

án, quyết định mà người phải THA không thực hiện thì CHV quyết định phạt tiền

và ấn định thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định phạt tiền để người

đó thực hiện nghĩa vụ THA.Hết thời hạn đã ấn định mà người phải THA không thực hiện nghĩa vụ thi hành án thì CHV xử lý như sau:

a) Trường hợp công việc đó có thể giao cho người khác thực hiện thay thì CHV giao cho người có điều kiện thực hiện; chi phí thực hiện do người phải THA chịu

b) Trường hợp công việc đó phải do chính người phải THA thực hiện thì CHV đề nghị cơ quan có thẩm quyền truy cứu TNHS về tội không chấp hành án

- Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ không được thực hiện công việc nhất định

Người phải THA không tự nguyện chấm dứt việc thực hiện công việc mà theo bản án, quyết định không được thực hiện thì CHV ra quyết định phạt tiền đối với người đó, trong trường hợp cần thiết có thể yêu cầu họ khôi phục hiện trạng ban đầu Trường hợp người đó vẫn không chấm dứt công việc không được làm, không khôi phục lại hiện trạng ban đầu thì CHV đề nghị cơ quan có thẩm quyền truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án

- Cưỡng chế giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng theo bản án, quyết định

CHV ra quyết định buộc giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng theo bản án, quyết định Trước khi cưỡng chế giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng, CHV phối hợp với chính quyền địa phương,

tổ chức chính trị - xã hội tại địa phương đó thuyết phục đương sự tự nguyện THA; với trường hợp người phải THA hoặc người đang trông giữ người chưa thành niên không giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng thì CHV ra quyết định phạt tiền, ấn định thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định phạt tiền để người đó giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng Hết thời hạn đã ấn định mà người đó không thực hiện thì CHV tiến hành cưỡng chế buộc giao người chưa thành niên hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền truy cứu TNHS về tội không chấp hành án

35

- Cưỡng chế buộc nhận người lao động trở lại làm việc

Trường hợp người sử dụng lao động không nhận người lao động trở lại làm việc theo bản án, quyết định thì CHV ra quyết định phạt tiền đối với người sử dụng lao động là cá nhân hoặc người đứng đầu cơ quan, tổ chức sử dụng lao động, đồng thời ấn định thời hạn 10 ngày, kể từ ngày ra quyết định phạt tiền để người sử dụng lao động thực hiện việc nhận người lao động trở lại làm việc Hết thời hạn đã ấn định mà người sử dụng lao động không thực hiện thì CHV đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án; Trường hợp không thể bố trí người lao động trở lại làm công việc theo nội dung bản

án, quyết định thì người sử dụng lao động phải bố trí công việc khác với mức tiền lương tương đương theo quy định của pháp luật lao động Trường hợp người lao động không chấp nhận công việc được bố trí và yêu cầu người sử dụng lao động thanh toán các chế độ theo quy định của pháp luật lao động thì người sử dụng lao động phải thực hiện việc thanh toán để chấm dứt nghĩa vụ THA Người sử dụng lao động phải thanh toán cho người lao động khoản tiền lương trong thời gian chưa bố trí được công việc theo bản án, quyết định, kể từ ngày có đơn yêu cầu thi hành án cho đến khi người lao động được nhận trở lại làm việc và việc áp dụng BPCCTHA ảnh hưởng rất lớn đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên cũng như của người thứ ba có liên quan, vì vậy, đòi hỏi việc áp dụng phải vô cùng thận trọng, chặt chẽ

Hồ sơ THA phải đảm bảo thể hiện đầy đủ, chặt chẽ các quyết định đã ban hành, các hoạt động THA đã thực hiện của Thủ trưởng cơ quan THADS của CHV, các giấy tờ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan khác theo đúng quy định của PL

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng (tác động) đến cưỡng chế trong thi hành án dân sự

1.4.1 Đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước

Xuất phát từ yêu cầu bảo đảm thi hành các bản án, quyết định, tăng cường pháp chế nên trong Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 [3] của Bộ Chính trị

về “Một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới” đã đặt ra:

“Tiếp tục tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong công tác THADS, nâng cao hiệu quả