Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk (tt)

Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ ……… …/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Tuyên

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Hữu Hải

Thời gian: vào hồi giờ tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Khoa Sau đại học, Học viện Hành chính Quốc gia

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đắk Lắk có nhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển các loại cây công nghiệp có giá trị cao như cà phê, cao su, ca cao Điều này không những góp phần nâng cao đời sống kinh tế - xã hội của đồng bào các dân tộc, đẩy mạnh chương trình nông thôn mới mà còn đảm bảo quốc phòng, an ninh trên địa bàn Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh và ồ ạt về cả sản lượng và diện tích cây công nghiệp không theo quy hoạch đã dẫn tới sự suy thóa trầm trọng của môi trường Mặc dù, chính quyền địa phương tỉnh Đắk Lắk đã có những bước triển khai, thực hiện các chính sách nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm cây công nghiệp, song vẫn còn nhiều hạn

chế Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk” có ý nghĩa lý

luận và thực tiễn, góp phần hoàn thiện việc quy hoạch và phát triển các sản phẩm cây công nghiệp có giá trị cao và bền vững ở tỉnh Đắk Lắk

2 Tình hình nghiên cứu

Có nhiều đề tài trong và ngoài nước chọn cây công nghiệp làm đối tượng nghiên cứu theo những cách tiếp cận khác nhau.Tuy nhiên, đối với vấn đề quản lý nhà nước về cây công nghiệp nói chung của tỉnh Đắk Lắk lại chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu Chính vì vậy,

tác giả chọn nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk” không trùng lặp

với các công trình và bài viết khoa học đã công bố

3 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài

Mục đích nghiên cứu: thông qua phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về phát triển cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, bài học kinh nghiệm của một số quốc gia để đề xuất hệ thống các

giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của quản lý nhà nước về cây công nghiệp chủ lực theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh

Nhiệm vụ nghiên cứu: Hệ thống hoá cơ sở lý luận về nội dung về quản lý nhà nước đối với cây công nghiệp theo hướng bền vững, đánh giá thực trạng phát triển cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh và thực tiễn quản lý cây công nghiệp của chính quyền địa phương và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về cây công nghiệp theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnhĐắk Lắk

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động quản lý của cơ quan quản lý nhà nước về phát triển cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Phạm vi nghiên cứu:

- Không gian: địa bàn tỉnh Đắk Lắk (gồm các loại cây công nghiệp chủ lực là cà phê, ca cao, cao su, tiêu và điều)

- Thời gian nghiên cứu: thu thập số liệu từ 2010 – 2015 trên cơ sở đó

đề xuất định hướng sự phát triển đến năm 2020

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Các quan điểm và định hướng của Đảng và Nhà nước về phát triển cây công nghiệp; các quan điểm về phát triển bền vững của các tổ chức tiến bộ trên thế giới

Phương pháp luận: Phương pháp duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lê Nin

Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Về mặt lí luận: Hệ thống hóa và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận

về phát triển bền vững cây công nghiệp, quản lý nhà nước về cây công nghiệp theo nghĩa hẹp

Về mặt thực tiễn: Luận văn đã phân tích thực trạng về quản lý nhà nước đối với cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk làm cơ sở cho việc đánh giá những mặt tích cực và hạn chế trong công tác quản lý nhà nước, đóng góp một số kiến nghị, đề xuất phù hợp với công tác quản lý nhà nước về cây công nghiệp theo hướng bền vững

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học về quản lý nhà nước về phát triển bền vững cây công nghiệp

Chương 2: Thực trạng phát triển cây công nghiệp và quản lý nhà nước về cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Chương 3: Quan điểm và một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT

TRIỂN BỀN VỮNG CÂY CÔNG NGHIỆP

1.1 Phát triển bền vững cây công nghiệp

1.1.1 Định nghĩa và phân loại cây công nghiệp

1.1.1.1 Định nghĩa

“Cây công nghiệp là cây cho sản phẩm chủ yếu dùng làm nguyên liệu cho công nghiệp chế biến như cà phê, ca cao, chè, cao su…” 1.1.1.2 Phân loại

Xét theo chu kì phát triển: Cây công nghiệp ngắn ngày và cây công nghiệp dài ngày

1.1.2 Vai trò của cây công nghiệp

Cây công nghiệp giúp: Tận dụng lợi thế cạnh tranh của khu vực, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế của một quốc gia; Bảo vệ môi trường; Đảm bảo ổn định xã hội, an ninh quốc phòng

1.1.3 Phát triển bền vững cây công nghiệp

1.1.1.3 Khái niệm phát triển bền vững

Định nghĩa về PTBV được đề cập tại mục 4, Điều 3, Luật Bảo vệ

môi trường 2005: “Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường”

1.1.1.4 Khái niệm về phát triển bền vững cây công nghiệp

Phát triển bền vững cây công nghiệp là việc khai thác và sử dụng nguồn lực hiện tại để phát triển các loại cây công nghiệp phục vụ nhu cầu hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến khả năng sử dụng các nguồn lực đó của thế hệ tương lai, đảm bảo sự phát triển của cây công nghiệp

phù hợp với tình hình KT-XH và bảo vệ môi trường

1.1.1.5 Tại sao phải phát triển bền vững cây công nghiệp

Nền kinh tế tăng trưởng quá nhanh đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và suy giảm đa dạng sinh học; Các ảnh hưởng của BĐKH đang trở thành một vấn đề cấp thiết,

đe dọa đến sự PTBV của cả thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng

Vì vậy, phát triển bền vững là xu hướng tất yếu nhằm đảm bảo sự phát triển dài hạn của quốc gia Nhóm cây công nghiệp lâu năm như cà phê,

hồ tiêu, điều đã góp mình vào việc xóa đói giảm nghèo cho bà con nông dân, đảm bảo an ninh - quốc phòng, đồng thời phát triển cây công nghiệp theo hướng bền vững còn góp phần bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên đất, nước, khí hậu…

1.2 Quản lý nhà nước về cây công nghiệp

1.2.1 Khái niệm quản lý nhà nước về cây công nghiệp

Quản lý nhà nước đối với phát triển bền vững cây công nghiệp (theo nghĩa hẹp) là sự tác động có tổ chức và bằng quyền lực nhà nước của cơ quan quản lý nhà nước ở địa phương đối với sự phát triển của cây công nghiệp trên địa bàn quản lý theo thẩm quyền nhằm sử dụng

có hiệu quả nhất các nguồn lực kinh tế trong và ngoài nước, tận dụng các cơ hội có thể đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế, tiến bộ và công bằng xã hội, sử dụng hợp lý các nguồn lực tự nhiên và bảo vệ

KT-quản lý nhà nước về phát triển bền vững

1.2.3 Yêu cầu của quản lý nhà nước về cây công nghiệp theo hướng bền vững

Đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tế của đối tượng quản lý, với định hướng phát triển KT-XH của địa phương và của quốc gia; Phải có được sự ổn định tương đối để hoạt động quản lý nhà nước không bị gián đoạn trong bất kì tình huống nào, đồng thời có tính linh hoạt nhất định nhằm đảm bảo cho lĩnh vực CCN có được sự thích ứng tối thiểu đối với những sự thay đổi của quốc gia và quốc tế; Hướng tới mục tiêu quản lý là thúc đẩy sự phát triển của cây công nghiệp theo hướng hiện đại hiệu quả và bền vững; Đảm bảo tính hệ thống và nhất quán trong quá trình hoạt động quản lý nhà nước ở địa phương

1.2.4 Nội dung quản lý nhà nước về phát triển cây công nghiệp theo hướng bền vững

Xây dựng chiến lược, kế hoạch, quy hoạch phát triển cây công nghiệp, định hướng chuyển dịch cơ cấu cây trồng; Tạo lập môi trường

và điều kiện thuận lợi cho cây công nghiệp phát triển; Ban hành và triển khai các chính sách hỗ trợ; Xây dựng hệ thống cơ quan quản lý, đội ngũ cán bộ công chức quản lý về lĩnh vực cây công nghiệp; Phối hợp giữa các cấp, ngành; Thực hiện công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra

1.2.5 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý nhà nước về cây công nghiệp theo hướng bền vững

1.2.5.1 Điều kiện tự nhiên

Sự phát triển của cây công nghiệp chịu nhiều ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên.Vì vậy, nhà quản lý phải có những chính sách linh hoạt

và phù hợp với từng điều kiện cụ thể nhằm khắc phục và tận dụng tối

đa các yếu tố tự nhiên của khu vực đó

1.2.5.2 Điều kiện kinh tế, xã hội

Công tác quản lý nhà nước về cây công nghiệp chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi yếu tố kinh tế, xã hội thông qua: Định hướng phát triển kinh tế,

xã hội của địa phương theo từng thời kì; Tiềm năng phát triển của địa phương đó, khả năng áp dụng khoa học sản xuất, ; Phong tục tập quán và trình độ lao động, đặc biệt là ở các khu vực vùng sâu, vùng xa nhiều đồng bào dân tộc sinh sống

1.2.5.3 Khoa học - Kĩ thuật

Chính phủ cần có những chính sách kịp thời nhằm đuổi kịp các tiến

bộ công nghệ trên thế giới, khuyến khích áp dụng vào thực tiễn và đẩy mạnh nghiên cứu khoa học Ngoài ra, sự phát triển liên tục của KH -

KT còn đặt ra yêu cầu bản thân nhà nước cũng cần liên tục cập nhật, nâng cao trình độ nhân lực và cơ cấu tổ chức của mình để phù hợp với tiến bộ trên thế giới và bắt kịp với xu thế toàn cầu hóa

1.2.5.4 Chất lượng nguồn nhân lực và tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về cây công nghiệp

Nguồn nhân lực là yếu tố tác động trực tiếp tới chất lượng hoạt động quản lý nhà nướcvề cây công nghiệp bởi nó là nguồn lực để đảm bảo tính hiệu lực và hiệu quả của công tác quản lý nhà nước

Một cơ cấu tổ chức tốt, tinh gọn, không chồng chéo, ít tầng nấc sẽ giúp cho các hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước diễn ra một cách

có hệ thống, tránh tình trạng trùng chéo chức năng, nhiệm vụ, đội ngũ nhân lực phát huy được năng lực của mình

1.3 Một số kinh nghiệm thực tiễn về quản lý nhà nước về nông nghiệp ở một số nước trên thế giới

1.3.1 Kinh nghiệm thực tiễn

1.3.1.1 Kinh nghiệm của Israel

Xây dựng và hoàn thiện cơ cấu Bộ NN&PTNT, cơ quan cao nhất

chỉ đạo mọi hoạt động của ngành nông nghiệp; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp

1.3.1.2 Kinh nghiệm của Brazil

Brazil đã tận dụng rất tốt những đặc trưng về chất lượng sản phẩm

để định vị thị trường và xây dựng kế hoạch xúc tiến thương mại, hỗ trợ người dân trong việc tìm kiếm thị trường đầu ra

1.3.1.3 Kinh nghiệm của Thái Lan

Triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ và xúc tiến thương mại; Phát huy tối đa vai trò của hệ thống khuyến nông

1.3.2 Bài học rút ra

Nâng cao công tác định hướng và xây dựng chính sách; Xây dựng chiến lược phát triển cho những loại sản phẩm chủ lực, chế biến sâu và giá trị kinh tế cao; Phát triển nông nghiệp gắn với việc sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường; Thực hiện bảo hiểm trong nông nghiệp; Coi trọng công tác khuyến nông

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÂY CÔNG NGHIỆP VÀ QUẢN

LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÂY CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN

TỈNH ĐẮK LẮK 2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Lắk

2.1.2 Các nguồn tài nguyên

2.1.2.1 Đất đai

Đắk Lắk có nguồn tài nguyên đất đai thích hợp cho phát triển nông nghiệp Đất đỏ Bazan phù hợp cho phát triển cây công nghiệp dài ngày như cà phê, cao su, dâu tằm

2.1.2.2 Khí hậu

Thời tiết được chia thành hai mùa khá rõ rệt là mùa mưa và mùa khô Đặc điểm khí hậu đã tạo ra các vùng sinh thái nông nghiệp thích hợp với nhiều loại cây công nghiệp dài ngày có giá trị kinh tế cao như

cà phê, tiêu, cao su, điều, bông vải…

2.1.2.3 Tài nguyên nước

Nước mặt: Đắk Lắk có hệ thống sông suối phong phú và phân bố tương đối đồng đều Nước ngầm: Nguồn nước ngầm trên vùng đất Bazan tương đối lớn, thường ở độ sâu 40 - 90 m nhưng chỉ tập trung ở khối Bazan Buôn Ma Thuột - Krông Buk

2.1.3 Điều kiện kinh tế -xã hội

2.1.3.1 Dân số

Dân số Đắk Lắk năm 2015 là gần 1,8 triệu người, chủ yếu là dân số

nông thôn (chiếm 77,87%) Cộng đồng dân cư Đắk Lắk gồm 47 dân tộc, trong đó người Kinh chiếm trên 70% Phần lớn dân cư của tỉnh là dân di cư, hay còn gọi là dân “kinh tế mới” Sự biến động dân số của Đắk Lắk trong những năm gần đây chủ yếu là do tăng cơ học

Đắk Lắk có tốc độ phát triển kinh tế khá ổn định Giai đoạn 2010 -

2015, tốc độ tăng trưởng GDP duy trì ở mức khá, bình quân tăng 8%/năm Chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ ngành Nông, Lâm, Ngư nghiệp sang các ngành Công nghiệp - Xây dựng và Dịch vụ, song còn khá chậm GDP bình quân đầu người toàn tỉnh đã tăng gấp 1,7 lần trong vòng sáu năm (2010 - 2015) tăng từ 15,79 triệu đồng/người lên 32,75 triệu đồng/người

2.1.4 Những ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đến quản lý nhà nước về cây công nghiệp theo hướng bền vững

2.1.4.1 Những ảnh hưởng tích cực

Là khu vực có khí hậu, đất đai phù hợp cho việc phát triển các cây công nghiệp lâu năm có giá trị kinh tế cao, Nhà nước thường có những chính sách đầu tư, hỗ trợ và khuyến khích phát triển các loại cây trồng này; Thị trường (trong nước và ngoài nước) về sản phẩm CCN đang được mở rộng nhờ vị trí địa lí khá thuận lợi; Người dân có kinh nghiệm; Nguồn lao động trẻ dồi dào; Tài nguyên đất và hệ thống thủy văn thích hợp cho phát triển các giống CCN lâu; Cơ cấu kinh tế đang dần dịch chuyển theo hướng hiện đại

2.2 Tình hình phát triển cây công nghiệp trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

2.2.1 Vai trò của cây công nghiệp trong cơ cấu kinh tế của tỉnh

Đối với các tỉnh Tây nguyên nói chung, tỉnh Đắk Lắk nói riêng, cây công nghiệp có vị trí quan trọng trong đảm bảo ổn định và phát triển kinh tế của địa phương Kinh tế Đắk Lắk có sự phụ thuộc rất lớn vào ngành Nông, Lâm nghiệp, đặc biệt là CCN lâu năm

Về xuất khẩu, giai đoạn 2010 - 2015, giá trị xuất khẩu nông sản đều chiếm trên 90% kim ngạch xuất khẩu của tỉnh, trong đó, chủ lực là cà

phê, tiêu, cao su và điều

2.2.2 Tình hình sử dụng đất

Năm 2015, diện tích đất sử dụng cho nông nghiệp ở Đắk Lắk là 1.160,1 nghìn ha, trong đó, đất sản xuất nông nghiệp 627,3 nghìn ha (chiếm 51,2%); diện tích trồng cây lâu năm chiếm 61,8 % diện tích sản xuất nông nghiệp và có xu hướng tiếp tục tăng Tuy nhiên, mặc dù Đắk Lắk là tỉnh có diện tích trồng cây công nghiệp khá lớn, song về cơ cấu diện tích lại khá manh mún, 85% các vườn cà phê đều do các hộ

cá thể quản lý, với quy mô trung bình 0,8 - 1 ha/hộ

2.2.3 Giống cây trồng

Là khu vực có nền nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo, nhu cầu về giống cây trồng và phân bón trên toàn địa bàn tỉnh ngày một tăng cao