Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)

Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk (LV thạc sĩ)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ ………./……… ……./……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

LÊ THỊ MAI LAM

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KRÔNG BUK, TỈNH ĐĂK LĂK

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ CÔNG

ĐĂK LĂK – NĂM 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

………./………IÁO ……./……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIAỤC

LÊ THỊ MAI LAM

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KRÔNG BUK, TỈNH ĐĂK LĂK

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ CÔNG

Chuyên ngành: Quản lý công

Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn chân thành đến quý thầy, cô giáo, đặc biệt là

sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của TS Nguyễn Thị Hường; sự giúp đỡ của bạn

bè đồng nghiệp, và gia đình

Tôi xin cảm ơn Ủy ban nhân dân huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk; Phòng Nội vụ và Phòng Giáo dục và Đào tạo Huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk đã cung cấp những tài liệu có liên quan để giúp tôi hoàn thành luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Lê Thị Mai Lam

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng Luận văn “Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk” là do bản thân tôi viết và

chưa được công bố Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn đảm bảo tin cậy, chính xác và trung thực Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình

Tác giả luận văn

Lê Thị Mai Lam

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 5

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu luận văn 5

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 6

7 Kết cấu của luận văn 7

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC TIỂU HỌC 8

1.1 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục 14

1.3 Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học 20

1.4 Kinh nghiệm của một số địa phương và bài học kinh nghiệm cho huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk 32

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIÁO DỤC TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN KRÔNG BUK, TỈNH ĐĂK LĂK 43

2.1 Khái quát chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk 43

2.2 Thực trạng quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học của huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk 46

2.3 Kết quả, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế trong thực hiện quản

lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk

Lăk 77

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 83

Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN KRÔNG BUK, TỈNH ĐĂK LĂK 84

3.1 Nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk 84

3.2 Phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước về giáo dục Tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk 88

3.4 Một số kiến nghị 102

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 109

PHẦN KẾT LUẬN 110

TÀI LIỆU THAM KHẢO 113

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, tư tưởng của Người về giáo dục luôn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam Ngay sau Cách mạng tháng 8 - 1945 thành công Người xem việc nâng cao dân trí là “một công việc cần phải thực hiện cấp tốc” để làm cho “mọi người Việt Nam, ai cũng đều có kiến thức để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà” [28, tr.118]

Tiếp tục thực hiện tư tưởng của Người, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định giáo dục là quốc sách hàng đầu Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học

Trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam, giáo dục phổ thông (trong

đó có giáo dục tiểu học) được Đảng và Nhà nước ta xác định là bậc học có tầm quan trọng đặc biệt góp phần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ một cách toàn diện nhất Ở tuổi này, trẻ em là những trang giấy trắng, trên đó cha

mẹ, thầy cô giáo là những người trực tiếp vẽ lên những nét đầu tiên của cuộc đời, từ đó giúp các em phát triển những nhân tố sẵn có của bản thân Trong các nội dung cần phát triển, việc tiếp thu những kiến thức mà thầy cô giáo truyền đạt là việc rất quan trọng, nhưng việc khơi dậy và bồi dưỡng tình cảm, đạo đức

thành những người con có hiếu với cha mẹ, biết yêu thương bạn bè và những người xung quanh, yêu quê hương đất nước, sống hòa bình hữu nghị với mọi đất nước trên thế giới

Từ khi hai miền thống nhất, non sông quy về một mối, đặc biệt là trong gần một thập kỷ qua, sự nghiệp giáo dục phổ thông đã có những thành tựu vô cùng to lớn: Quy mô giáo dục không ngừng được mở rộng, chất lượng ngày một được nâng cao và từng bước đáp ứng với yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nhận thức được tầm quan trọng không nhỏ của giáo dục tiểu học trong

hệ thống giáo dục quốc dân, trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta đã thường xuyên chăm lo, tạo điều kiện để giáo dục bậc tiểu học có được sự đổi mới và phát triển vững chắc Trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk trong thời gian 5 năm từ 2011 – 2016, ngành giáo dục nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng đã thường xuyên được quan tâm, tạo điều kiện để phát triển Đội ngũ giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất trường lớp có sự phát triển đáng kể, chất lượng về chuyên môn tốt, trang thiết bị phục vụ cho công tác dạy và học được đầu tư thích đáng, tạo ra những điều kiện thuận lợi để giáo dục tiểu học phát huy thế mạnh tiềm năng của mình

Tuy nhiên bên cạnh những kết quả tích cực, sự nghiệp giáo dục bậc tiểu học ở huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk vẫn còn tồn tại những yếu kém, bất cập, thể hiện ở những điểm như: chất lượng giáo dục ở các trường còn chưa đồng đều, dạy và học ở vùng kinh tế - xã hội khó khăn còn nhiều hạn chế, cơ sở vật chất ở một số đơn vị trường còn thiếu, lạc hậu Bên cạnh đó, năng lực trình độ

tổ chức quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên đáp ứng còn chậm so với yêu cầu thực tế của xã hội, và yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài trong thời kỳ mới Đó là những vấn đề đặt ra cần sự đầu tư giải

quyết kịp thời nhằm giúp giáo dục tiểu học đạt được những kết quả vững chắc hơn nữa

Từ những vấn đề còn khó khăn nêu trên, việc thực hiện mục tiêu chiến lược giáo dục huyện nhà giai đoạn 2011 – 2016, trong đó giáo dục tiểu học đóng vai trò quan trọng trong việc làm cơ sở nền tảng, cung cấp nguồn nhân lực, càng trở thành vấn đề có tầm quan trọng hơn bao giờ hết, và trở thành vấn

đề đòi hỏi cao của thực tế

Để hình thành góc nhìn tổng quan nhất về vấn đề QLNN đối với ngành giáo dục nói chung và giáo dục bậc Tiểu học nói riêng, qua đó có hướng cải thiện thật chủ động và sáng tạo hoạt động QLNN về giáo dục Tiểu học trên địa

bàn huyện, tôi chọn vấn đề “Quản lý nhà nước về giáo dục Tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk” làm đề tài luận văn Thạc sỹ chuyên

ngành Quản lý công để nghiên cứu khoa học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

GD&ĐT hiện nay là một vấn đề được nhiều nhà quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm Trong những năm gần đây, cũng có nhiều luận văn thạc sỹ, tiến

sỹ, những công trình nghiên cứu khoa học về giáo dục với phạm vi quốc gia hoặc tại từng địa phương cụ thể Có thể kể đến một số đề tài và các công trình nghiên cứu tại Việt Nam như:

"Quản lý nhà nước nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học trên địa bàn thành phố Hà Nội" Luận văn thạc sỹ Quản lý hành chính công của tác giả Nguyễn Thị Thu Hương (2011) Luận văn đã trình bày nội dung QLNN trong việc nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học, và đưa ra các biện pháp nhằm hoàn thiện QLNN về nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học trên địa bàn thành phố

Hà Nội [31]

"Quản lý nhà nước về giáo dục phổ thông Tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Nguyễn Duy Dương (2011) Luận văn đã nêu các vấn đề lý luận về giáo dục và đào tạo, nói lên thực trạng giáo dục Việt Nam nói chúng và tỉnh Bắc Giang nói riêng Đồng thời đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện GD&ĐT tại địa phương [27]

"Quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo– Thực trạng và giải pháp hoàn thiện" của tác giả Hoàng Thị Tú Oanh (Luận văn thạc sĩ quản lý Hành chính công, 2007) Luận văn đã nêu các vấn đề lý luận về giáo dục và đào tạo, nói lên thực trạng giáo dục Việt Nam Sau đó đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện GD&ĐT nước ta [32]

Ngoài ra cũng có nhiều luận văn, đề tài nghiên cứu khoa học khác, nghiên cứu về giáo dục tiểu học, nhưng tập trung chủ yếu vào các nội dung về phương pháp giảng dạy và các hoạt động quản lý khác

Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách đầy đủ và hệ thống nội dung QLNN về giáo dục Tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk

Lăk Vì vậy, tác giả chọn đề tài “Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk” là đề tài mới và không trùng lặp

với các đề tài đã được công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

- Mục đích:

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, thực trạng, xác định những thành tựu và hạn chế trong QLNN về giáo dục Tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk, luận văn đề xuất những giải pháp nhằm đổi mới và hoàn thiện hơn nữa công tác QLNN về giáo dục Tiểu học trên địa bàn huyện

- Nhiệm vụ:

Phân tích các vấn đề lý luận QLNN về giáo dục, QLNN về giáo dục ở các trường tiểu học

Cung cấp các thông tin một cách có hệ thống về lý luận, và thực tiễn giáo dục bậc tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk

Đánh giá thực trạng QLNN về giáo dục tiểu học trên địa bàn cấp huyện tại tỉnh Đăk Lăk

Phân tích, làm rõ dự báo định hướng phát triển giáo dục bậc Tiểu học và

đề xuất các giải pháp, kiến nghị góp phần phát triển giáo dục bậc Tiểu học trong giai đoạn tới của Đảng và Nhà nước đối với giáo dục Tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu trong luận văn này là hoạt động QLNN đối với giáo dục bậc tiểu học nói chung và trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk nói riêng

- Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn tập trung nghiên cứu hoạt động QLNN về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk

Thời gian từ năm 2011 đến giai đoạn hiện nay (Cuối 2016)

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu luận văn

- Phương pháp luận

Sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác – Lê Nin trong việc phân tích, xem xét vấn đề nghiên cứu

Cơ sở lý luận của Tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước về vai trò của giáo dục, chính sách của Nhà nước với sự nghiệp phát triển đất nước

Dựa trên hệ thống lý luận về QLNN đối với GD&ĐT nói chung, giáo dục tiểu học nói riêng

- Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các phương pháp sau:

Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp: thông qua việc phân tích số liệu, các thông tin đã được thu thập có liên quan đến đề tài nghiên cứu Từ đó tổng hợp, xác định nguyên nhân của thực trạng để tìm ra các giải pháp phù hợp

Phương pháp chuyên gia: tận dụng các thông tin của các chuyên gia trong lĩnh vực QLNN về giáo dục, giáo dục bậc tiểu học, để làm phong phú thêm thông tin trong đề tài

Ngoài ra còn sử dụng thêm các phương pháp như:

Kết quả nghiên cứu của đề tài một mặt hệ thống hóa lý luận cơ bản QLNN

về giáo dục tiểu học trên địa bàn cấp huyện, bước đầu gợi mở một số vấn đề lý luận về giáo dục tiểu học và QLNN về giáo dục bậc tiểu học gắn với địa bàn các huyện thuộc Tây Nguyên như Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk

Ngoài ra đề tài nghiên cứu cũng làm phong phú thêm những nghiên cứu,

đề tài về giáo dục bậc tiểu học

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, nội dung chính của đề tài được kết cấu như sau:

Chương 1: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước đối với giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk

Chương 3: Phương hướng, giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk

Chương 1

CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC TIỂU HỌC 1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm giáo dục

Bất kỳ một xã hội nào muốn tồn tại và phát triển đều phải tổ chức thực hiện các hoạt động giáo dục liên tục đối với các thế hệ con người Giáo dục là nhu cầu tất yếu của xã hội loài người, một lịch sử khách quan không thể tách rời của lịch sử loài người Những kinh nghiệm mà loài người tích lũy trong quá trình phát triển lịch sử được lưu giữ từ thế hệ này sang thế hệ khác, nhằm duy trì và phát triển xã hội loài người Sự truyền thụ lại kiến thức đó được gọi là giáo dục

Suốt quá trình lịch sử phát triển của xã hội loài người, sự phát triển nào cũng cần đến các yếu tố, như tài nguyên, vốn, con người… Song, tất cả các nguồn tài nguyên đều nhờ đến bàn tay và khối óc của con người mới phát huy được tác dụng Chỉ nhờ có con người, các nguyên vật liệu mới được khai thác, chế biến và sản xuất thành hàng hoá Với sự sáng tạo của con người mà khoa học và kỹ thuật mới phát triển, các phát minh, sáng chế mới ra đời và năng suất lao động được cải thiện Ngay cả khi khoa học hiện đại, cùng sự xuất hiện của rôbốt thay thế con người trong một số công việc, nhưng nó cũng chính do con người phát minh ra Để có thể làm được tất cả những điều kể trên thì con người phải biết cách khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên sẵn có, và sáng chế ra những phương tiện phục vụ cho cuộc sống của mình, thì tất yếu họ phải có tri thức, và cần được đào tạo, giáo dục

Có nhiều khái niệm khác nhau về giáo dục tùy theo những góc nhìn mà chúng ta tìm hiểu Dưới đây là một số khái niệm về giáo dục mà chúng ta thường gặp

Giáo dục theo nghĩa rộng: “là sự hình thành nhân cách được tổ chức một cách có mục đích, có tổ chức thông qua các hoạt động, và giữa các quan hệ giữa nhà giáo dục với người được giáo dục nhằm giúp người được giáo dục chiếm lĩnh những kinh nghiệm của xã hội loài người”[46]

Giáo dục theo nghĩa hẹp: “Đó là một bộ phận của quá trình hình thành những cơ sở khoa học của thế giới quan, niềm tin, lý tưởng, động cơ, thái độ, tình cảm, những tính cách, những hành vi, thói quen cư xử đúng đắn trong xã hội, kể cả việc phát triển và nâng cao thể lực”

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Giáo dục là quá trình đào tạo con người một cách có mục đích, nhằm chuẩn bị cho con người tham gia đời sống

xã hội, tham gia lao động sản xuất, nó được thực hiện bằng cách tổ chức việc truyền thụ và lĩnh hội những kinh nghiệm lịch sử - xã hội của loài người” [30,

tr 50]

Theo từ điển Hán Việt: “Giáo dục là hoạt động có tổ chức, có mục đích nhằm đào tạo con người, làm cho họ trở thành những con người có năng lực theo tiêu chuẩn nhất định”, [14, tr.116]

Nghiên cứu sự hình thành và phát triển con người, C.Mác cho rằng, con người là một thực thể sinh học - xã hội Theo đó, đứa trẻ mới ra đời chỉ là “con người dự bị” Nó không thể trở thành con người, nếu bị cô lập, tách khỏi đời sống xã hội Muốn tồn tại và phát triển, đứa trẻ phải gia nhập vào môi trường

xã hội Chính việc gia nhập vào môi trường xã hội, thông qua các thiết chế xã hội, đặc biệt là giáo dục, con người mới có thể hoà nhập vào xã hội Giáo dục

triển Mặt khác, giáo dục còn đưa lại cho con người tri thức và văn hóa Điều này giúp họ có nhiều cống hiến hơn cho xã hội Như vậy, theo ông, giữa xã hội

và hoạt động giáo dục luôn có mối quan hệ biện chứng Trong đó, xã hội đóng vai trò là nhân tố quy định hoạt động giáo dục, định hướng cho sự phát triển của giáo dục, còn giáo dục có tác động tích cực đối với sự phát triển của xã hội [13]

Giáo dục là hiện tượng xã hội đặc trưng của xã hội loài người, trở thành một chức năng sinh hoạt không thể thiếu được và không bao giờ mất đi ở bất

kỳ một hình thái phát triển nào của xã hội Giáo dục là một bộ phận của quá trình tái sản xuất mở rộng sức lao động xã hội, là một trong những nhân tố quan trọng trong việc tái sản xuất mở rộng sức lao động xã hội Giáo dục mang tính lịch sử, cụ thể, tính chất, mục đích, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp và tổ chức giáo dục biến đổi theo các giai đoạn phát triển của xã hội, theo mỗi hình thức chế độ chính trị, hay kinh tế của xã hội ấy

Với rất nhiều cách hiểu và khái niệm khác nhau, tuy vậy tất cả chúng ta đều thừa nhận vai trò vô cùng to lớn của giáo dục đối với con người và sự phát triển của xã hội

1.1.2 Khái niệm giáo dục tiểu học

Giáo dục phổ thông là quá trình trang bị kiến thức cơ bản, thông thường cần nhất cần có về khoa học xã hội, khoa học tự nhiên…đối với mỗi con người Tuy là kiến thức phổ thông nhưng nó lại bao gồm trong đó nhiều lĩnh vực khác nhau xuất hiện trong đời sống xã hội, do đó kiến thức phổ thông là một kho kiến thức vô cùng to lớn mà không ai có thể nắm bắt được, nhất là trong giai đoạn hiện nay với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ

Hệ thống giáo dục quốc dân gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên Các cấp học và trình độ đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm:

- Giáo dục mầm non có nhà trẻ và mẫu giáo;

- Giáo dục phổ thông có tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông;

- Giáo dục nghề nghiệp có trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề;

- Giáo dục đại học và sau đại học đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học, trình độ thạc sĩ, trình độ tiến sĩ

Giáo dục phổ thông dành cho lứa tuổi từ 6 đến 18 tuổi Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [38 ]

Theo Điều lệ trường tiểu học năm 2010: Trường tiểu học là cơ sở giáo dục đầu tiên trong hệ thống giáo dục phổ thông, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng Giáo dục tiểu học được thực hiện trong năm năm học,

từ lớp một đến lớp năm Tuổi của học sinh vào học lớp một là sáu tuổi Ở tuổi này các em rất hiếu động, tò mò, tư duy và suy nghĩ còn mang tính cụ thể, trực quan, thích khen hơn chê trong các hoạt động Kinh nghiệm còn hạn chế Các

em rất hồn nhiên, trong sáng Các em tin gần như tin tuyệt đối vào thầy cô, hoạt động chủ đạo là hoạt động học tập [8]

Trong trường tiểu học, dạy học là hoạt động trọng tâm, chiếm một quỹ thời gian lớn, chi phối nhiều hoạt động khác Nhưng do đặc điểm tâm lí học

sinh tiểu học, trẻ có nhu cầu phát triển mạnh cả về trí tuệ, lẫn thể chất Bản chất của việc “học mà chơi, chơi mà học” vẫn là đặc điểm tâm lí hết sức quan trọng

và đặc trưng cho mọi hoạt động học tập, lao động, vui chơi giải trí của các em Đây là thời kì mà tư duy của trẻ đang chuyển dần từ tư duy trực quan sinh động sang tư duy trừu tượng Nhất là đối với học sinh đầu cấp tư duy của trẻ mới được hình thành từ những thao tác cụ thể tức là những thao tác của tư duy thuộc

về những đồ vật có thể điều khiển bằng tay hoặc có thể trực giác hóa Vì vậy, song song với việc đặt những viên gạch nền móng của kiến thức văn hóa và khoa học cho các em, chúng ta cần phải tổ chức cho trẻ sinh hoạt vui chơi một cách lí thú , bổ ích phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi của các em Thầy cô giáo là người có tác động quan trọng đối với tinh thần, suy nghĩ của các em do đó đặt

ra thêm cho chúng ta một bài toán là lựa chọn giáo viên đủ tâm, đủ tài nhằm làm cho giáo dục tiểu học có chất lượng một cách thực sự

1.1.3 Khái niệm quản lý nhà nước về giáo dục

QLNN về giáo dục là sự tác động có tổ chức và có sự điều chỉnh bằng

quyền lực Nhà nước đối với các hoạt động giáo dục do các cơ quan quản lý giáo dục của Nhà nước từ Trung ương đến cơ sở để tiến hành thực hiện chức năng, nhiệm vụ do Nhà nước trao quyền nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục, duy trì kỷ cương, thỏa mãn nhu cầu giáo dục của nhân dân, thực hiện mục tiêu giáo dục của Nhà nước

Cần lưu ý rằng, QLNN là việc thực thi ba quyền : Lập pháp - Hành pháp

- Tư pháp để điều chỉnh mọi quan hệ xã hội và hành vi của công dân Còn QLNN về Giáo dục – đào tạo thực chất là thực thi quyền hành pháp để tổ chức, điều hành và điều chỉnh mọi hoạt động giáo dục trong phạm vi toàn xã hội Tuy nhiên, để quản lý có hiệu lực và hiệu quả, việc sử dụng quyền hành pháp phải

kết hợp với quyền lập pháp, lập qui và hoạt động thanh tra, kiểm tra trong các hoạt động của toàn bộ hệ thống

1.1.4 Khái niệm quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học

Trong hệ thống giáo dục nước ta, bậc tiểu học có một vị trí hết sức quan trọng, bởi đây là bậc giáo dục “nền móng” để xây dựng một “con người mới”

Là những trẻ em mới chập chững cắp sách tới trường để học những lễ nghi, phép tắc, những cách ứng xử ở nhà trường, trong gia đình và ra ngoài xã hội; những kiến thức văn hoá và khoa học cơ bản đầu tiên Độ tuổi này, các em đến trường với tràn đầy sức sống và tâm hồn trong sáng

QLNN về giáo dục tiểu học là xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển giáo dục tiểu học, ban hành và tổ chức thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục tiểu học; ban hành điều lệ nhà trường tiểu học, cùng với nó là các quy định về tổ chức và hoạt động của các trường tiểu học.[37]

QLNN về giáo dục tiểu học còn phải thực hiện nhiệm vụ quy định mục tiêu, chương trình bậc tiểu học, tiêu chuẩn giáo viên tiểu học, tiêu chuẩn về cơ

sở vật chất thiết yếu, thư viện, thiết bị trường học, việc biên soạn, xuất bản, in

ấn, phát hành sách giáo khoa, các thông tư quy định đánh giá học sinh trong năm học, quy định về kiểm định chất lượng trường tiểu học

QLNN về tiểu học còn là việc tổ chức thống kê, thông tin các công tác nghiên cứu, ứng dụng công nghệ thông tinh trong hoạt động quản lý, giảng dạy; quản lý các hoạt động giáo dục, ban hành các quy chế thi đua, khen thưởng, kỷ luật một cách kịp thời Quy định công tác quy hoạch, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và nhà giáo cũng như những viên chức trong ngành

1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục

1.2.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục

GD&ĐT ở mỗi quốc gia luôn được coi là vấn đề hết sức quan trọng Ngay từ khi giành được chính quyền Hồ Chí Minh đã chỉ rõ "một dân tộc dốt

là một dân tộc yếu" Do đó GD&ĐT là một nhiệm vụ quan trọng của cách mạng Việt Nam Vấn đề giáo dục đã trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu của cách mạng Là bộ phận gắn bó mật thiết với sự nghiệp cách mạng Việt Nam Thấm nhuần tư tưởng đó bắt đầu, qua các giai đoạn lịch sử, Việt Nam đang dần vững bước hội nhập với thế giới, và chứng tỏ vị thế của mình trên trường quốc tế [2]

Cương lĩnh xây dựng và phát triển đất nước trong thời kì quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011) một lần nữa khẳng định lại quan điểm xuyên suốt của Đảng ta: “GD&ĐT có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hoá và con người Việt Nam [23]

Theo quan điểm của C Mác, con người không chỉ là lực lượng làm chủ

tự nhiên một cách thực sự và có ý nghĩa, không chỉ là chủ thể của hoạt động sản xuất vật chất mà còn là yếu tố hàng đầu, yếu tố đóng vai trò quyết định trong lực lượng sản xuất của xã hội Khi nguồn lực con người được coi là yếu

tố quyết định sự phát triển của mỗi quốc gia thì phát triển giáo dục và đào tạo

là phương tiện chủ yếu để quyết định chất lượng con người, là nền tảng của chiến lược con người Con người vừa là trung tâm của mọi sự phát triển, vừa là mục tiêu, động lực của sự phát triển Với tư cách là động lực cho sự phát triển, GD&ĐT chuẩn bị cho con người sự phát triển bền vững trên tất cả các lĩnh vực, cho lợi ích hiện tại và tương lai của đất nước [13]

Bên cạnh đó, từ thực tiễn hiện nay, trên cơ sở kinh tế thị trường, các nền kinh tế tiên tiến trên thế giới đang trong quá trình thực hiện bước chuyển tiếp trình độ phát triển từ kinh tế công nghiệp sang hậu công nghiệp và kinh tế tri thức Những thành tựu của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đã biến tri thức thành yếu tố quan trọng bên trong quá trình sản xuất và quyết định sự phát triển của nền kinh tế Trong bối cảnh đó, giáo dục đã trở thành nhân tố quyết định nhất đối với sự phát triển kinh tế - xã hội

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2020 được thông qua tại Đại hội XI, vai trò của GD&ĐT lại được làm rõ: “GD&ĐT cần tập trung vào việc phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao” [25]

Văn kiện Đại hội XII khẳng định, kế thừa quan điểm chỉ đạo của nhiệm

kỳ trước, Đảng ta đưa ra đường lối đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực Đồng thời, khẳng định: Giáo dục, đào tạo và khoa học, công nghệ là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho giáo dục, đào tạo và khoa học, công nghệ là đầu tư cho phát triển Phát triển GD&ĐT nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, với tiến bộ khoa học, công nghệ, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực và thị trường lao động Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực

và phẩm chất người học; học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn Đây là tiêu điểm của sự phát triển, mang tính đột phá, khai mở con đường phát triển nguồn nhân lực Việt Nam trong thế kỷ XXI, khẳng định triết lý nhân sinh mới của nền giáo dục nước nhà “dạy người, dạy chữ, dạy nghề” [26]

1.2.2 Vai trò, vị trí của giáo dục tiểu học tại Việt Nam

Xuất phát từ nhu cầu phát triển nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa Nhân cách con người hình thành được tạo bởi nhiều yếu tố, trong đó GD

- ĐT là yếu tố giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển trí tuệ và nhân cách con người Do đó giáo dục nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng có tác động

to lớn đối với sự phát triển của mỗi cá nhân Nhiều nhà khoa học đã chỉ ra rằng

sự phát triển của trẻ em là một quá trình chịu ảnh hưởng của ba yếu tố: di truyền, môi trường, giáo dục Giáo dục là hình thức tác động bên ngoài đến con người đang phát triển, nhưng tác động của giáo dục là sự tác động có mục đích đến

sự phát triển đó

Bậc tiểu học là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân Bởi vì ngay sau khi kết thúc bậc mầm non - bậc học giúp các em làm quen với môi trường xã hội, vừa học vừa chơi, các em bước vào quá trình học tập chính thức với nhiều môn học Các em sẽ được học cách viết chữ, làm các bài toán Ở cấp học này, thầy cô giáo là những người đặc biệt quan trọng, người giáo viên có vai trò vô cùng to lớn trong đời sống tinh thần của đứa trẻ Vì ngoài dạy chữ, tính toán còn phải rèn các em về "lời ăn, tiếng nói", dạy cách làm quen và đối mặt với cuộc sống cùng những kỹ năng sống cơ bản Tiếp sau chương trình phổ cập giáo dục tiểu học là phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi và phổ cập giáo dục THCS

Đối với hệ thống giáo dục Việt Nam, giáo dục tiểu học được xem là nền tảng Bác Hồ trước đây ví trẻ em như búp trên cành cần được nâng niu, chăm sóc, dạy dỗ một cách đặc biệt Đến nay, giáo dục tiểu học vẫn nhận được nhiều

sự quan tâm của xã hội, với những sự đổi mới về chương trình, phương pháp giảng dạy… Từ các cơ quan chủ quản của Bộ giáo dục đến các cơ sở giáo dục đều cố gắng làm mới mình, thầy cô giáo tự học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ để đạt chất lượng hơn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội

Với chương trình học và hoạt động ngoại khóa của bậc tiểu học sẽ giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài

về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và nhiều những kỹ năng cơ bản khác Qua đây hình thành và phát triển những cơ sở nền tảng nhân cách con người Sản phẩm của giáo dục tiểu học có giá trị rất lâu dài, có tính chất quyết định đối với cuộc đời mỗi con người Những điều học được từ bậc tiểu học sẽ được mỗi người sử dụng hằng ngày, trong sinh hoạt, lao động

Nhiệm vụ cơ bản của giáo dục tiểu học là:

- Tổ chức các hoạt động giảng dạy, học tập và hoạt động theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành;

- Thực hiện phổ cập giáo dục theo quy định của Nhà nước;

- Xây dựng, phát triển nhà trường, thực hiện kiểm định chất lượng theo các quy định của Bộ GD&ĐT và nhiệm vụ phát triển giáo dục của địa phương;

- Quản lý cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh; sử dụng cơ sở vật chất, đất đai, trang thiết bị và tài chính theo quy định của pháp luật;

- Phối hợp với gia đình, các tổ chức và cá nhân trong cộng đồng thực hiện hoạt động giáo dục;

- Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật [8]

1.2.3 Mục tiêu phát triển đối với giáo dục tiểu học

Cùng với mục tiêu chung của nền giáo dục Việt Nam đó là phấn đấu xây dựng một nền giáo dục Việt Nam hiện đại, khoa học, dân tộc, làm nền tảng cho

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển bền vững đất nước, hòa

hội nhập mạnh mẽ với quốc tế, nền giáo dục này phải đào tạo được những con người có khả năng tư duy, sáng tạo, thích nghi nhanh, có lập trường

Đến năm 2020, nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản và toàn diện theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện, gồm: giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành, năng lực ngoại ngữ

và tin học; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao phục vụ

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức; đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục và cơ hội học tập suốt đời cho mỗi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập Quy mô giáo dục phát triển hợp lý, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Đổi mới nội dung, phương pháp, chương trình giáo dục ở tất cả các cấp học và trình độ đào tạo phát triển đội ngũ nhà giáo yêu cầu vừa tăng quy mô, nâng cao chất lượng, hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới quản lý giáo dục Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt; có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hóa, hiện đại hoá, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thống giáo dục và đào ta ̣o; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực [3]

Theo Luật Giáo dục 2005, mục tiêu tổng quát giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở Tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo

đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời Hoàn thành việc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn sau năm 2015 Phấn đấu đến năm 2020, có 99% trẻ em trong độ tuổi đi học tiểu học, trong đó đặc biệt chú trọng tỷ lệ trẻ em đồng bào dân tộc thiểu số trong độ tuổi được đến trường Thực hiện giáo dục hòa nhập để đến 2020 có 70% người khuyết tật được học hòa nhập

Mục tiêu giáo dục tiểu học cụ thể đầu tiên đó là đào tạo đạo đức và nhân cách Giai đoạn tiểu học là khoảng thời gian trẻ bắt đầu bước vào môi trường học tập thực thụ, chính vì vậy các giáo viên cần giáo dục cho trẻ biết yêu thương, quan tâm giúp đỡ cha mẹ, bạn bè và những người xung quanh, biết cách cảm ơn, xin lỗi và biết chia sẻ với những người không may mắn Định hướng nhân cách được coi là mục tiêu giáo dục tiểu học quan trọng nhất ở giai đoạn này, bởi khi được tiếp xúc với môi trường mới, các em rất dễ học theo những điều không tốt nếu không được định hướng đúng đắn ngay từ ban đầu

Tiếp ngay sau nhân cách thì kiến thức chính là mục tiêu giáo dục tiểu học thứ hai mà các thầy cô giáo cần quan tâm Đối với kiến thức ở khối tiểu học, các em sẽ cần luyện tập khả năng đọc, viết, làm toán, tìm hiểu về tự nhiên,

xã hội và thế giới xung quanh

Với mục tiêu giáo dục tiểu học là giúp các em phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần, nên ngoài giáo dục trẻ về nhân cách và kiến thức, các em còn được đào tạo về kỹ năng cần thiết như ý thức tự giác làm bài tập về nhà, giúp đỡ gia đình với những công việc vừa sức, tích cực tham gia các hoạt động chung của lớp, tinh thần làm việc đội nhóm, khả năng tự bảo vệ bản thân…

Dù mục tiêu giáo dục tiểu học có đa dạng đến đâu thì mục đích cuối cùng vẫn là đào tạo cho các em phát triển đúng hướng, trở thành những công dân tốt trong tương lai

1.3 Quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học

1.3.1 Sự cần thiết đối với quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học

Đối với hệ thống giáo dục Việt Nam nói chung, giáo dục tiểu học nói riêng luôn có mục tiêu hoạt động của mình Trong quá trình phát triển để đạt được mục tiêu ấy, rất có thể sẽ xảy ra những hoạt động đi chệch hướng, gây hậu quả đáng tiếc Hoạt động QLNN về giáo dục sẽ giúp cho hoạt động của cả

hệ thống giáo dục nhất là giáo dục tiểu học đạt hiệu quả chất lượng cao Nhằm quản lý tốt các hoạt động giáo dục tiểu học, Nhà nước nhất thiết phải đề ra những quy định điều chỉnh ở mức độ phù hợp Tầm quan trọng của giáo dục tiểu học không ai có thể không ghi nhận, nó có tầm quan trọng mang ý nghĩa sâu sắc trong việc tạo nên nguồn nhân lực chất lượng cao cho quá trình phát triển của đất nước Trong thời gian qua Đảng và Nhà nước luôn đề ra những chính sách đầu tư xứng đáng cho giáo dục tiểu học

Trong quá trình phát triển kinh tế xã hội Đảng và Nhà nước đề ra nhiều chủ trương, chính sách để phục vụ nhiệm vụ xây dựng đất nước giàu mạnh Nền giáo dục trong guồng quay ấy sẽ xuất hiện những ảnh hưởng nhất định QLNN về giáo dục nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng sẽ giúp cho sự phát triển của GD&ĐT đi đúng hướng, đáp ứng các mục tiêu chiến lược cho từng giai đoạn phát triển của đất nước

Lĩnh vực GD&ĐT bao gồm rất nhiều hoạt động cụ thể bởi các cơ quan quản lý khác nhau, được phân công phụ trách theo nhiệm vụ và trách nhiệm rõ ràng kèm theo Tuy nhiên vẫn tồn tại những công tác còn chồng chéo, trùng lặp

trong việc giải quyết các công tác liên quan Do đó cần sự quản lý của nhà nước

để hoạt động GD&ĐT đi vào kỷ cương, và tuân thủ trật tự đề ra

GD&ĐT luôn hướng tới mục tiêu xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhằm phát triển kinh tế nhanh và bền vững Giáo dục là phương thức để thực hiện nhiệm vụ tối quan trọng này Giáo dục giúp nâng cao năng suất lao động của không chỉ các cá nhân mà cả tập thể bằng cách truyền đạt những kiến thức của thế hệ trước dành cho thế hệ sau Chỉ có những học sinh có kiến thức đầy đủ, vững chắc nhất ở bậc tiểu học mới có thể tiếp cận có hiệu quả những kiến thức mới ở bậc học sau này, và trở thành những nhân tài của đất nước Những thành tựu của giáo dục tiểu học đã chứng minh cho việc QLNN về giáo dục tiểu học đã có những hướng đi đúng Do đó, QLNN về giáo dục tiểu học là một đòi hỏi cấp thiết cần thực hiện Giáo dục tiểu học cũng như các hoạt động xã hội, giáo dục khác cần được nhà nước điều chỉnh, quản lý Sự quản lý này nếu không thống nhất đồng

bộ từ Trung ương đến cơ sở thì sẽ không huy động được sự tham gia đông đảo của nhiều tầng lớp xã hội cùng phát triển giáo dục tiểu học

Trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế,

do có sự phân hóa xã hội nên bao giờ cũng có sự phát triển chưa đồng đều giữa các vùng, các khu vực Chính lý do này sự QLNN về giáo dục là điều cần thiết

để đảm bảo cho sự công bằng về cơ hội học tập cho mọi người dân phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội hay địa phương sinh sống, mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội Tạo điều kiện cho mọi người đều có điều kiện tham gia vào quá trình giáo dục

Nhà nước là chủ thể của quản lý nhà nước về GD&ĐT với hệ thống các

cơ quan quyền lực mà trực tiếp là Chính phủ và hệ thống bộ máy QLNN về

các cơ sở giáo dục và những người tham gia vào quá trình GD&ĐT Nhà nước

là chủ thể đầu tư lớn nhất về những điều kiện vật chất cho GD&ĐT Do đó sự quản lý của nhà nước về GD&ĐT là hết sức cần thiết

Với sự phát triển của kinh tế thị trường mang đến rất nhiều tác động tích cực như; sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế, cùng những đa dạng phong phú trong văn hóa, giáo dục, y tế… Ý thức, trách nhiệm cá nhân được đề cao, sự

tự chủ, tự lập, khả năng thích nghi, sáng tạo được tôi luyện, nó buộc con người

ta luôn phải rèn luyện, nâng cao trình độ Kinh tế thị trường là điều kiện kích thích tăng năng suất lao động không ngừng Sự tìm tòi, sáng tạo của cá nhân luôn được khuyến khích Chính điều này đòi hỏi mỗi người phải học tập, rèn luyện tay nghề, rèn luyện bản thân Kinh tế thị trường cũng rất nghiêm khắc đào thải những trì trệ, sự lạc hậu, lỗi thời của con người và các sản phẩm yếu kém về nội dung cũng như hình thức Nhưng bên cạnh đó cũng không ít những tiêu cực Đó là lối sống chạy theo đồng tiền, họ định giá trị của con người căn

cứ vào của cải của người đó, từ đó tìm các quan hệ đem lại lợi ích gì cho gia đình mình, cho cá nhân mình Tiền xâm nhập vào nhiều mối quan hệ đạo đức

xã hội, thậm chí thành nguyên tắc xử thế và tiêu chuẩn hành vi của không ít người Chính vì vậy mà những hiện tượng tham ô, hối lộ, móc ngoặc, buôn lậu, lừa đảo, làm hàng giả, mua quan bán chức, chạy chức chạy quyền bằng tiền… Những quan niệm và hành vi của đạo đức truyền thống như tinh thần giúp đỡ nhau, kính già, yêu trẻ, tôn sư trọng đạo, bị biến động do toan tính của đồng tiền Do đó, Nhà nước cần thực hiện chức năng quản lý đối với giáo dục nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng nhằm hạn chế những tiêu cực nói trên, đảm bảo cho việc thực hiện mục tiêu của giáo dục tiểu học xây dựng thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kỳ mới “vừa hồng, vừa chuyên” như Bác Hồ đã từng nói Làm tốt công tác quản lý giáo dục tiểu học chính là góp phần xây dựng một nền tảng vững chắc cho sự phát triển về kinh tế xã hội của địa phương

1.3.2 Yêu cầu trong quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học

QLNN về giáo dục tiểu học là hoạt động của hệ thống chính quyền các cấp nhằm tổ chức, điều khiển thống nhất mọi lực lượng xã hội, thực hiện tốt nhiệm vụ nhằm trang bị những kiến thức hiểu biết cơ bản, thiết thực và hiệu quả cho các em Bao gồm những kiến thức các môn Toán, Tiếng Việt, và các

bộ môn khác nhằm tìm hiểu về tự nhiên, xã hội thế giới xung quanh các em, cũng như việc đào tạo về đạo đức, nhân cách, kỹ năng sống cơ bản

Trong quá trình quản lý nhà nước về giáo dục, các cơ quan được phân công nhiệm vụ này cần đảm bảo tính thống nhất, thông suốt trong việc quản lý, đưa ra các chủ trương, chính sách về giáo dục Đồng thời có các chính sách hỗ trợ, ưu tiên, có khuôn khổ pháp luật để quản lý GD&ĐT sao cho đúng hướng phát triển đề ra

Khi tổ chức chỉ đạo, điều hành hoạt động quản lý nhà nước cần bảo đảm tương ứng giữa nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm với nguồn lực tài chính, nhân sự và các điều kiện cần thiết khác để thực hiện nhiệm vụ được giao

Nhà nước thực hiện phân công, phân cấp và xác định cụ thể nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm về lĩnh vực giáo dục của các Bộ, UBND các cấp và các cơ quan có liên quan, đồng thời phát huy cao nhất tính chủ động, sáng tạo của cơ quan quản lý giáo dục các cấp trong việc thực hiện chức trách và nhiệm

vụ được giao

1.3.3 Nội dung quản lý nhà nước đối với giáo dục tiểu học

Như trên đã nói, QLNN về giáo dục tiểu học là hoạt động của hệ thống chính quyền các cấp nhằm tổ chức, điều khiển, thống nhất mọi lực lượng xã hội, phát huy tối đa các tiềm năng xã hội, thực hiện tốt mục tiêu “hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học trung học cơ sở”, giúp nâng cao trình độ nhân dân, phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội

Theo đó, công tác QLNN về giáo dục tiểu học bao gồm những nội dung

cơ bản:

Thứ nhất: Hoạch định và tổ chức thực thi chính sách, pháp luật về giáo

dục tiểu học; xây dựng hành lang pháp lý trong quản lý giáo dục tiểu học Trong hoạt động quản lý của mình về giáo dục tiểu học, Nhà nước đã xây dựng và chỉ đạo thực hiện nhiều chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển giáo dục Những chính sách phát triển giáo dục tiểu học có thể kể đến cụ thể:

- Nghị định số 49/2010/NĐ-CP, ngày 14 tháng 5 năm 2010, Quy định về miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập và cơ chế thu, sử dụng học phí đối với cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân từ năm học 2010 - 2011 đến năm học 2014 – 2015 Tất cả các đối tượng học sinh, sinh viên thuộc diện chính sách đều được miễn, giảm học phí; Nhà nước cấp trực tiếp tiền hỗ trợ miễn, giảm học phí cho gia đình các đối tượng được miễn, giảm, để sau đó các đối tượng này đóng học phí đầy đủ cho các nhà trường [20]

- Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến chính sách dân tộc Nghị định số 82/2010/NĐ-CP, được ban hành ngày 15 tháng 07 năm 2010, quy định việc dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên [16] Nghị định này quy định về điều kiện, nội dung, phương pháp và hình thức tổ

chức dạy học; về đào tạo, bồi dưỡng giáo viên; về chế độ, chính sách đối với người dạy và người học tiếng dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên trong hệ thống giáo dục quốc dân Nghị định cũng quy định điều kiện tổ chức dạy học; quy trình đưa tiếng dân tộc thiểu số vào dạy học; nội dung, phương pháp dạy học; hình thức tổ chức dạy học và cấp chứng chỉ được thực hiện theo quy định của Bộ GD&ĐT

Bên cạnh việc hoạch định thực thi chính sách về giáo dục, Nhà nước còn

tổ chức song song hoạt động ban hành và thực hiện văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục nói chung, giáo dục tiểu học nói riêng Một số minh chứng để thấy rõ điều này như:

- Thông tư số 41/2010/TT-BGDĐT, ngày 30 tháng 12 năm 2010 về ban hành Điều lệ trường tiểu học Trong thông tư quy định một số nội dung tại trường Tiểu học như: những quy định chung về trường tiểu học; hoạt động tổ chức và quản lý nhà trường; chương trình giáo dục và hoạt động giáo dục; giáo viên; học sinh; tài sản của nhà trường; nhà trường gia đình và xã hội [8]

- Thông tư số: 22/2016/TT-BGDĐT, ngày 22 tháng 9 năm 2016 của Bộ GD&ĐT về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định đánh giá học sinh tiểu học ban hành kèm theo thông tư số 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 8 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Trong Thông tư này đã quy định nội dung đánh giá về học tập cũng như năng lực, phẩm chất của học sinh tiểu học Việc đánh giá sẽ được thực hiện thường xuyên và định kỳ đối với các em [11]

Thứ hai: tổ chức bộ máy quản lý giáo dục tiểu học Theo quy định, Nhà

nước thống nhất quản lý hệ thống giáo dục quốc dân về hoạt động giáo dục như mục tiêu, chương trình, nội dung, kế hoạch hoạt động, quy chế thi cử, hệ thống văn bằng, chứng chỉ các loại, quản lý chất lượng giáo dục, phân cấp quản lý

giáo dục, giao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục [17] Các cơ quan quản lý giáo dục bao gồm:

- Chính phủ trình Quốc hội trước khi quyết định những chủ trương lớn có ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ học tập của công dân trong phạm vi cả nước, những chủ trương về cải cách nội dung chương trình của một cấp học; hằng năm báo cáo Quốc hội về hoạt động giáo dục và việc thực hiện ngân sách giáo dục

- Bộ GD&ĐT chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện QLNN về giáo dục với nhiều lĩnh vực khác nhau như: mục tiêu, chương trình, nội dung, kế hoạch, chất lượng giáo dục đào tạo; tiêu chuẩn nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, quy chế thi, tuyển sinh, hệ thống văn bằng, chứng chỉ, cơ sở vật chất, trang thiết bị trường học QLNN đối với các dịch vụ công thuộc lĩnh vực giáo dục của mình

- Bộ, cơ quan ngang bộ phối hợp với Bộ GD&ĐT thực hiện QLNN về giáo dục theo thẩm quyền

- Uỷ ban nhân dân các cấp thực hiện QLNN về giáo dục theo sự phân cấp của Chính phủ và có trách nhiệm bảo đảm các điều kiện về đội ngũ nhà giáo, tài chính, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của các trường công lập thuộc phạm

vi quản lý, đáp ứng yêu cầu mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục tại địa phương

- Sở giáo dục ở tỉnh, thành phố, Phòng GD&ĐT ở quận, huyện là các cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh và huyện, có chức năng tham mưu, giúp UBND, thực hiện chức năng QLNN về lĩnh vực giáo dục đào tạo Về các dịch

vụ công thuộc phạm vi quản lý của Sở hay Phòng GD&ĐT trên địa bàn theo quy định của pháp luật Thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo sự ủy quyền của UBND

Trong đó, UBND cấp huyện có trách nhiệm thực hiện chức năng quản lý nhà nước về giáo dục trên địa bàn huyện; chịu trách nhiệm trước UBND cấp tỉnh về phát triển giáo dục mầm non, tiểu học, THCS và xây dựng xã hội học tập trên địa bàn huyện với các nội dung quản lý chủ yếu:

- Xây dựng quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án phát triển sự nghiệp giáo dục trình cấp trên phê duyệt Sau đó tiến hành chỉ đạo, kiểm tra tổ chức thực hiện quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án giáo dục đã được phê duyệt

- Chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức thực hiện và kiểm tra giám sát các cơ sở giáo dục thuộc huyện mình trong việc thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục

- Chỉ đạo, hướng dẫn kiểm tra Phòng GD&ĐT, các cơ sở giáo dục thuộc thẩm quyền quản lý của UBND cấp huyện trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục trên địa bàn

- Thực hiện phổ cập giáo dục, chống mù chữ và xây dựng xã hội học tập trên địa bàn

- Thực hiện công tác thống kê, thông tin, báo cáo theo định kỳ và hàng năm về tổ chức và hoạt động giáo dục theo hướng dẫn của UBND cấp tỉnh và

Sở Giáo dục và Đào tạo

- Bảo đảm đủ biên chế công chức cho Phòng GD&ĐT, biên chế sự nghiệp cho các cơ sở giáo dục; đảm bảo thực hiện các chính sách, cũng như ban hành các biện pháp phục vụ cho sự nghiệp giáo dục tại địa phương

- Bảo đảm các điều kiện về tài chính, cơ sở vật chất để phát triển giáo dục trên địa bàn

- Chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức thực hiện phong trào thi đua; quyết định khen thưởng các tổ chức, cá nhân có nhiều công lao đối với sự phát triển của giáo dục

- Chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức thực hiện công tác cải cách hành chính, thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị và xử lý vi phạm về giáo dục theo quy định của pháp luật; và việc công khai tài chính, kiểm tra, giám sát việc thực hiện công khai chất lượng giáo dục

Đối với Phòng GD&ĐT có trách nhiệm tham mưu giúp UBND cấp huyện thực hiện chức năng QLNN về giáo dục trên địa bàn huyện [18]; chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan trong các hoạt động cơ bản:

- Thực hiện cơ chế, chính sách, pháp luật, các quy định của cấp trên về các nội dung công tác giáo dục trên địa bàn;

- Hướng dẫn, tổ chức thực hiện công tác chuyên môn, nghiệp vụ có liên quan như: công tác tuyển sinh, thi cử, cấp phát văn bằng, chứng chỉ; công tác phổ cập giáo dục, chống mù chữ và xây dựng xã hội học tập trên địa bàn;

- Thực hiện công tác thống kê, thông tin, báo cáo về tổ chức và hoạt động giáo dục định kỳ và hàng năm theo hướng dẫn của Sở GD&ĐT và UBND cấp huyện;

- Chủ trì xây dựng, tổng hợp kế hoạch biên chế sự nghiệp giáo dục của các cơ sở giáo dục trực thuộc theo hướng dẫn của Sở GD&ĐT và UBND cấp huyện;

- Chủ trì xây dựng, lập dự toán ngân sách giáo dục hàng năm đối với các

cơ sở giáo dục trực thuộc; quyết định phân bổ, giao dự toán chi ngân sách giáo dục cho các cơ sở giáo dục trực thuộc khi được cấp có thẩm quyền phê duyệt.;

- Thực hiện cải cách hành chính, công tác thực hành tiết kiệm, phòng chống tham nhũng, lãng phí, công tác kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị về giáo dục theo quy định của pháp luật; kiểm tra, giám sát việc công khai chất lượng giáo dục, công khai điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục, công khai tài chính của các cơ sở giáo dục trực thuộc;

- Giúp UBND cấp huyện quản lý các cơ sở giáo dục trực thuộc, gồm: cơ sở giáo dục mầm non, trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường phổ thông có nhiều cấp học (trong đó không có cấp trung học phổ thông) và các cơ sở giáo dục khác (nếu có) thuộc thẩm quyền quản lý của UBND cấp huyện;

Chúng ta có thể thấy rõ hơn tổ chức bộ máy QLNN từ Trung ương đến địa phương về giáo dục tại Việt Nam theo sơ đồ sau:

SỞ GD&ĐT

PHÒNG GD&ĐT

VỤ GIÁO DỤC TIỂU HỌC

PHÒNG GD TIỂU HỌC

BỘ PHẬN TIỂU HỌC

UBND XÃ

(PHƯỜNG)

BAN VĂN HÓA XÃ HỘI

CƠ SỞ GD TIỂU HỌC

Thứ ba: huy động và quản lý các nguồn lực để phát triển giáo dục tiểu

học Phát triển giáo dục không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước mà còn là nhiệm

vụ chung của toàn xã hội Do đó việc huy động các nguồn lực về cơ sở vật chất, động viên các tầng lớp nhân dân góp sức xây dựng nền giáo dục nước nhà là việc vô cùng quan trọng Nhưng công tác này cũng cần đặt dưới sự quản lý của Nhà nước để phát huy hết được ý nghĩa vốn có của nó

Thứ tư: Xây dựng các tiêu chí, tiêu chuẩn đánh giá, kiểm định chất

lượng giáo dục tiểu học Kiểm định chất lượng giáo dục là biện pháp chủ yếu nhằm xác định mức độ thực hiện mục tiêu, chương trình, nội dung giáo dục đối với nhà trường và cơ sở giáo dục khác Việc kiểm định chất lượng giáo dục được thực hiện định kỳ trong phạm vi cả nước và đối với từng cơ sở giáo dục Mục tiêu của kiểm định chất lượng giáo dục nói chung và giáo dục tiểu học nói riêng nhằm xác định mức độ đáp ứng mục tiêu giáo dục trong từng giai đoạn của cơ sở giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục [10]

Thứ năm: Thu hút, tuyển dụng, đào tạo nguồn nhân lực giáo dục tiểu

học Hiện nay, ở nước ta sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang đặt ra nhiều yêu cầu đối với việc phát triển nguồn nhân lực, nhất là trong ngành giáo dục Với vai trò quan trọng của mình trong việc xây dựng, phát triển đất nước, đòi hỏi công tác QLNN về giáo dục cần có chính sách thu hút, tuyển dụng người tài, và đào tạo nguồn nhân lực trong giáo dục Tiểu học, có lòng yêu nghề mến trẻ, có trình độ chuyên môn đồng thời với tư tưởng chính trị vững vàng sẽ đào tạo ra những con người có ích cho xã hội sau này

Thứ sáu: Thanh tra, kiểm tra nhằm thiết lập trật tự kỷ cương pháp luật

trong hoạt động quản lý giáo dục và phát triển giáo dục tiểu học Đối với tình hình thực tế hiện nay, Nhà nước chủ yếu thực hiện hoạt động thanh tra Thanh tra giáo dục là thanh tra chuyên ngành về giáo dục Thanh tra giáo dục thực

hiện quyền thanh tra trong phạm vi quản lý về giáo dục, nhằm bảo đảm việc thi hành pháp luật, phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa và xử lý vi phạm, bảo

vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực giáo dục

Trong QLNN về giáo dục tiểu học, Nhà nước sử dụng các công cụ sau

để quản lý hoạt động giáo dục:

- Công cụ bằng pháp luật: Đây là công cụ quan trọng nhất trong QLNN

về giáo dục Mọi đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đều được thể chế trong hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật, có giá trị bắt buộc đối với mọi tổ chức, cá nhân tham gia các hoạt động giáo dục và quản lý giáo dục Các cơ quan và những người quản lý thực hiện các nhiệm vụ, chức năng QLNN về giáo dục theo thẩm quyền được pháp luật quy định Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục càng đầy đủ và hoàn thiện thì công cụ quản lý càng sắc bén và tạo điều kiện cho công tác QLNN về giáo dục càng thuận lợi và hiệu quả

- Công cụ về tổ chức: công cụ tổ chức của các cơ quan chức năng QLNN

về giáo dục là bộ máy tổ chức cùng với chức trách, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền theo luật định của các cơ quan QLNN về giáo dục thể hiện qua các quy trình, quy phạm, thủ tục hành chính của việc tổ chức, thực hiện các chức năng nhiệm vụ của cơ quan quản lý giáo dục các cấp

- Công cụ chính sách: cũng như tất cả các lĩnh vực hoạt động xã hội khác, nhà nước thực hiện vai trò, chức năng quản lý giáo dục của mình thông qua hệ thống các chính sách Chính sách được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm các chủ trương, đường lối lớn cũng như nghĩa hẹp là các chính sách cụ thể về giáo dục nhằm làm cho các hoạt động giáo dục phù hợp với các mục tiêu và lợi ích quốc

gia, xã hội và từng cá nhân Hệ thống chính sách là công cụ chủ yếu để chi phối, định hướng toàn bộ các hoạt động giáo dục của quốc gia

- Công cụ về kinh tế: trong quá trình thực thi công tác QLNN về giáo dục, các cơ quan quản lý sử dụng các biện pháp kinh tế như công cụ để quản lý

và điều tiết các hoạt động giáo dục thông qua các chính sách, các quy định, chế

độ về đầu tư, học phí, tài chính…

- Công cụ tâm lý – xã hội: trong một chừng mực nhất định và trong những hoàn cảnh cần thiết Nhà nước cũng sử dụng các công cụ tâm lý xã hội như tổ chức các phong trào, cuộc vận động để tạo ra sự ủng hộ, đồng thuận trong các tầng lớp, trong cộng đồng để thực thi các chính sách giáo dục có hiệu quả

1.4 Kinh nghiệm của một số địa phương và bài học kinh nghiệm cho huyện Krông Buk, tỉnh Đăk Lăk

Giáo dục là quá trình tổ chức có ý thức, hướng tới mục đích khơi gợi hoặc biến đổi nhận thức, năng lực, tình cảm, thái độ của người dạy và người học theo hướng tích cực nghĩa là góp phần hoàn thiện nhân cách người học bằng những tác động có ý thức từ bên ngoài, góp phần đáp ứng các yêu cầu tồn tại và phát triển của con người trong xã hội

Hoạt động giáo dục có tác động trực tiếp đến nhiều hoạt động khác trong

xã hội Nhất là đối với sự sinh tồn, phát triển của mỗi quốc gia Do đó, giáo dục luôn được quan tâm nhiều nhằm hướng tới sự phát triển ổn định của đất nước Đảng và Nhà nước ta luôn có những hành động thể hiện sự quan tâm này ở mỗi địa phương, từ các thành phố trực thuộc Trung ương cho đến các tỉnh có kinh

tế xã hội còn khó khăn Các chính sách giáo dục quốc gia, mục tiêu giáo dục, nâng cao chất lượng giáo dục là mối quan tâm đặc biệt Việc vận dụng sự chỉ đạo của Nhà nước ở các địa phương về giáo dục là khác nhau, sự sáng tạo trong thực hiện các chính sách, kế hoạch, không giống nhau tạo nên chất lượng giáo