Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)

Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)Thanh tra hành chính Từ thực tiễn thanh tra thành phố Tuyên Quang tỉnh Tuyên Quang (LV thạc sĩ)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

ĐỖ THỊ HOÀNG YẾN

THANH TRA HÀNH CHÍNH – TỪ THỰC TIỄN THANH TRA THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG,

TỈNH TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 60 38 01 02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS ĐINH VĂN MINH

HÀ NỘI – 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài “Thanh tra hành chính – Từ thực tiễn Thanh tra thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang” là công trình nghiên cứu thực

sự của bản thân tôi, không trùng lặp với các công trình nghiên cứu có liên quan đã đƣợc công bố Số liệu và các kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, hoàn toàn dựa theo số liệu thu thập và điều tra Các thông tin trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn tài liệu tham khảo

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Tác giả

Đỗ Thị Hoàng Yến

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này là kết quả của bản thân sau một quá trình nỗ lực học tập

và nghiên cứu với sự giúp đỡ của thầy cô, đơn vị, đồng nghiệp và người thân

Để có được thành quả ngày hôm nay, lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo – TS Đinh Văn Minh, người hướng dẫn khoa học trực tiếp, đã dành nhiều thời gian, công sức trong quá trình nghiên cứu để giúp tôi hoàn thành luận văn này

Tiếp theo, tôi xin gửi lời cảm ơn đến Học viện Hành chính Quốc gia, khoa Sau Đại học cùng toàn thể thầy, cô giáo của Học viện Hành chính Quốc gia đã giảng dạy tận tình và truyền đạt những kiến thức quý báu, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin chân thành cảm ơn Thanh tra thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang đã hỗ trợ, giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn Xin gửi lời cảm ơn tới các đồng chí công tác tại Thanh tra thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu điều tra nghiên cứu

Cuối cùng, tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến gia đình, người thân, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi an tâm công tác, học tập và

sự quan tâm, chia sẻ của các bạn học cùng lớp Cao học Luật Hành chính và Luật Hiến pháp LH2.B1 cũng chính là động lực giúp tôi hoàn thành khóa học

và luận văn này

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn./

Tác giả

Đỗ Thị Hoàng Yến

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA VÀ THANH TRA HÀNH CHÍNH 6

1.1 Khái quát chung về thanh tra 6

1.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc của thanh tra hành chính 10

1.3.Cấu thành thanh tra hành chính 21

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra hành chính 31

Tiểu kết Chương 1 38

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THANH TRA HÀNH CHÍNH TẠI THANH TRA THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG, TỈNH TUYÊN QUANG 39

2.1 Khái quát chung về thành phố Tuyên Quang 39

2.2 Cơ cấu, tổ chức, nội dung hoạt động của Thanh tra thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang 41

2.3 Thực trạng hoạt động thanh tra hành chính tại Thanh tra thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang 45

2.4 Nhận xét chung về thanh tra hành chính từ thực tiễn Thanh tra thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang 61

Tiểu kết Chương 2 68

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THANH TRA HÀNH CHÍNH TẠI THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG, TỈNH TUYÊN QUANG 69

3.1 Yêu cầu của việc bảo đảm thanh tra hành chính tại thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang 69

3.2 Phương hướng bảo đảm thanh tra hành chính tại thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang 71

3.3 Giải pháp bảo đảm thanh tra hành chính tại thành phố Tuyên Quang, tỉnh

Tuyên Quang 75

Tiểu kết chương 3 83

KẾT LUẬN 84

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

2010 – 2015 57 Bảng 2.3: Bảng thống kê kết quả xử lý và chỉ đạo việc thực hiện kết luận, kiến nghị thanh tra hành chính của Thanh tra thành phố Tuyên Quang năm 2010 –

2015 59

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn

Lúc sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Đối với cán bộ, được làm công tác thanh tra là một vinh dự Vì sao? Vì công tác thanh tra là một công tác quan trọng, Đảng và Chính phủ có tin cậy mới giao cho làm nhiệm

vụ ấy” [43] Có thể thấy, công tác thanh tra là một trong những nội dung cơ bản của hoạt động quản lý hành chính nhà nước, là một chức năng thiết yếu của quản lý nhà nước, là công cụ phục vụ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước Bên cạnh đó, thanh tra còn là một phương thức phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế, phát hiện và xử lý những biểu hiện quan liêu, tham

ô, lãng phí và những hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động quản lý

Ngay từ những ngày đầu lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất chú ý tới việc sử dụng, phát huy vai trò công tác thanh tra Tại cuộc họp Chính phủ ngày 13/11/1945, Hồ Chủ tịch đề nghị “Các Bộ trưởng có thể chia nhau đi thanh tra một khu vực gần Hà Nội, Bộ Nội vụ sẽ khảo cứu và lập một chương trình về việc này” Ngày 23/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 64/SL thành lập Ban Thanh tra đặc biệt, tiền thân của các tổ chức thanh tra ngày nay

Có thể nói, kể từ khi tổ chức và hoạt động thanh tra được chính thức quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật chuyên biệt, công tác thanh tra

đã phát huy được các nhân tố tích cực trong phòng ngừa xử lý vi phạm, góp phần thúc đẩy hoàn thành nhiệm vụ, hoàn thiện cơ chế tăng cường pháp chế

xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của

cơ quan tổ chức và nhân dân

Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, các quy định hiện hành về thanh tra, còn chưa được quy định rõ, còn chồng chéo về vai trò, hoạt động của thanh tra hành chính và chuyên ngành, hoạt động phối hợp xử lý giữa cơ quan

thanh tra và các cơ quan chức năng dẫn đến hiệu quả của công tác thanh tra còn nhiều hạn chế, làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước Bên cạnh đó, quyền hạn thanh tra còn bị hạn chế, các kết luận, kiến nghị thanh tra chưa được thực thi một cách nghiêm chỉnh và còn thiếu nhiều biện pháp cứng rắn, chế tài đủ mạnh Một số cán bộ thanh tra chưa đáp ứng được yêu cầu về trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, phẩm chất đạo đức và bản lĩnh chính trị trong thực hiện nhiệm vụ được giao Để xử lý dứt điểm tình trạng trên không chỉ là vấn đề riêng của một địa phương, một ngành mà phải cần có sự hỗ trợ từ tất cả các

cơ quan hữu quan Tình hình trên đặt ra đòi hỏi phải nghiên cứu một cách tổng thể cả về lý luận và thực tiễn về công tác thanh tra nói chung, đặc biệt công tác thanh tra hành chính nói tiêng, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này

Xuất phát từ những lý do nêu trên, em đã chọn đề tài: “ Thanh tra hành chính – từ thực tiễn Thanh tra thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang” làm đề tài Luận văn tốt nghiệp chương trình sau đại học chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính tại Học viện Hành chính Quốc gia

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Hiện nay, nói về thanh tra hành chính, có khá nhiều đề tài nghiên cứu

và tác giả đề cập đến nội dung liên quan đến hoạt động này, nhưng để nghiên cứu một cách trực tiếp, có hệ thống chuyên sâu về thanh tra hành chính thì số lượng công trình nghiên cứu còn hạn chế, cụ thể như sau:

Thứ nhất, về các đề tài nghiên cứu khoa học

- “Cơ sở xác định trách nhiệm của Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp trong công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng” do đồng chí Nguyễn Tuấn Khanh – Viện khoa học Thanh tra làm chủ nhiệm

- “Một số giải pháp nhằm hạn chế trùng lắp, chồng chéo trong hoạt động

thanh tra” do đồng chí Lê Đức Trung – Viện khoa học Thanh tra làm chủ nhiệm

Thứ hai, về các đề tài luận án, luận văn đã bảo vệ

- Luận án tiến sỹ “Tổ chức và hoạt động của các tổ chức Thanh tra ở nước ta trong giai đoạn hiện nay – thực trạng và giải pháp” của tác giả Trịnh Xuân Thiện

- Luận văn thạc sỹ :“Hoạt động thanh tra hành chính của cơ quan Thanh tra tỉnh, từ thực tiễn tỉnh Cà Mau”; “Thanh tra quận, huyện; Thanh tra xây dựng xã, phường, thị trấn tại Thành phố Hồ Chí Minh”

Thứ ba, các bài nghiên cứu đăng trên báo, tạp chí, các trang điện tử chính thống

- “Phân định thanh tra hành chính - thanh tra chuyên ngành: những vướng mắc đặt ra cho việc sửa đổi Luật thanh tra” của tác giả Đinh Văn Minh – Viện khoa học Thanh tra

- “Thanh tra hành chính góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà Nước” của tác giả Nguyễn Tân Đông – Thanh tra tỉnh Đồng Tháp

Các đề tài, chuyên đề, bài viết nghiên cứu trên đây mới chỉ đề cập bước đầu đến vấn đề thanh tra hành chính Các bài viết, các công trình nghiên cứu phần lớn tập trung vào khó khăn khi thực hiện hoạt động thanh tra hành chính, phân định giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên nghành, chưa có nhiều

đề tài đi sâu nghiên cứu về lý luận , thực tiễn công tác tổ chức thực hiện hoạt động thanh tra hành chính ở các cấp, các ngành, cụ thể là hoạt động thanh tra hành chính trên địa bàn thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

Các công trình nghiên cứu trên sẽ là cơ sở, tiền đề trong việc tham khảo, tiếp cận, nghiên cứu để đưa ra những giải pháp trong công tác hoàn thiện tổ chức

và thực hiện thanh tra hành chính tại thanh tra thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn luận giải, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về thanh tra hành chính

Phân tích thực trạng về thanh tra hành chính ở thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

Xác định những ưu điểm, hạn chế về thanh tra hành chính tại thành phố Tuyên Quang, phát hiện những mặt tích cực đã làm và những mặt hạn chế trong công tác thanh tra

Đề xuất những phương hướng, giải pháp đảm bảo thanh tra hành chính tại thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu trên, luận văn sẽ thực hiện nhiệm vụ sau: nghiên cứu những vấn đề chung về thanh tra hành chính; trên cơ sở đó nghiên cứu đặc điểm, vai trò, cấu thành, nội dung của thanh tra hành chính Đi sâu tìm hiểu, đánh giá thực trạng thanh tra hành chính tại thành phố Tuyên Quang Trong quá trình nghiên cứu chỉ rõ những ưu điểm, hạn chế thanh tra hành chính trong thực tiễn, nguyên nhân của ưu điểm, hạn chế, từ đó đề xuất các phương hướng, giải pháp nhằm đảm bảo cho hoạt động thanh tra hành chính

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Đối tượng nghiên cứu

Thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc

Thanh tra trách nhiệm quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước

Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian: Thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

Phạm vi thời gian: từ năm 2010 đến năm 2015

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

Phương pháp luận

Luận văn được nghiên cứu trên phương pháp chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, vận dụng các quan điểm, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Phương pháp nghiên cứu

Ngoài ra, để đạt được mục đích nghiên cứu của luận văn, tác giả sử dụng một số phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê, hệ thống hóa …

6 Kết cấu của luận văn

Bố cục của luận văn gồm 3 chương :

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về thanh tra và thanh tra hành chính

Chương 2: Thực trạng thanh tra hành chính tại Thanh tra thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

Chương 3: Phương hướng, giải pháp bảo đảm thanh tra hành chính tại thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA VÀ THANH TRA HÀNH CHÍNH

1.1 Khái quát chung về thanh tra

1.1.1.Khái niệm thanh tra

Thuật ngữ thanh tra ( tiếng Anh là Inspect ) xuất xuất phát từ gốc tiếng Latinh là “inspectorate”, có nghĩa là “nhìn vào bên trong”, chỉ sự kiểm tra, xem xét từ bên ngoài của chủ thể có thẩm quyền đối với hoạt động của đối tượng nhất định Theo thuật ngữ này, “hoạt động thanh tra chỉ giới hạn trong hoạt động kiểm tra, xem xét, chưa bao gồm vai trò xử lý của chủ thể thanh tra đối với đối tượng thanh tra, các cá nhân, tổ chức sau khi kiểm tra, xem xét” [16]

Theo Từ điển Luật học Đức, thanh tra được giải thích “là sự tác động của chủ thể đến đối tượng đã và đang thực hiện thẩm quyền được giao nhằm đạt được mục đích nhất định - sự tác động có tính trực thuộc” [18] Theo cách giải thích này, thuật ngữ thanh tra được nhìn theo góc hiểu về mặt nội dung hoạt động, nghĩa là, bất kể sự tác động nào của chủ thể thanh tra đến đối tượng thanh tra trực thuộc đã và đang thực hiện thẩm quyền được giao để hướng đến một mục đích nhất định đều được hiểu là hoạt động thanh tra Từ góc nhìn này, chúng ta có thể thấy được sự tương đồng giữa thuật ngữ thanh tra theo từ điển Luật học Đức, với thuật ngữ thanh tra hành chính theo Luật thanh tra 2010 ở nước ta là cùng mang tính trực thuộc và kiểm soát nội bộ

Theo từ điển tiếng Việt "thanh tra (người thuộc cơ quan có thẩm quyền) kiểm tra, xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, cơ quan, xí nghiệp" [45]; thanh tra thường đi kèm với một chủ thể nhất định: “Người làm nhiệm vụ thanh tra”, “đoàn thanh tra” và “đặt trong phạm vi quyền hành của một chủ thể nhất định” Theo quan niệm này, thanh tra là khái niệm để chỉ hoạt động kiểm soát của cơ quan, tổ chức, người được giao nhiệm vụ, quyền hạn nhằm: “xem xét và phát hiện, ngăn chặn với những gì trái với quy định” [21] của các tổ chức, cá nhân là đối tượng của thanh tra

Ở nước ta, quan niệm về thanh tra hiện nay cũng như trong lịch sử được thể hiện qua những mô hình cơ quan nhà nước, các quy định của pháp luật và được đề cập ở những giác độ khác nhau:

Thời kỳ phong kiến, khái niệm thanh tra chưa được sử dụng nhưng có các chức quan làm công việc giống như thanh tra, đó là: Dưới thời Lý có chức quan Gián nghị đại phu (tả, hữu gián nghị đại phu); thời Trần có cơ quan gọi

là “Ngự sử đài” với chức năng gần giống như cơ quan thanh tra Nhà nước hiện nay và có chức “Quan ngự sử” đứng đầu Ngự sử đài Ngự sử đài có nhiệm vụ giúp Vua trong việc theo dõi, xem xét các công việc hệ trọng của triều đình Quan Ngự sử đời nhà Trần có quyền tiền trảm hậu tấu và là chức quan duy nhất có quyền can gián Vua Thời nhà Lê có hàm “Gián nghị đại phu” phong tặng cho bất cứ bề tôi nào dám nói thẳng, nói đúng sự thật, Gián nghị đại phu có quyền can gián nhà Vua những việc nên làm và những việc không nên làm

Sau này, xuất phát từ nhu cầu cấp thiết đòi hỏi phải có cơ quan thực hiện chức năng thanh tra trong hoạt động quản lý nhà nước, ngày 23 tháng 11 năm 1945, chỉ sau 3 tháng từ khi Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa được thành lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 64/SL ngày 23/11/1945 thành lập Ban thanh tra đặc biệt, Điều 1 Sắc lệnh quy định: “Chính phủ sẽ lập ngay một Ban thanh tra đặc biệt có ủy nhiệm là đi giám sát tất cả các công việc và các nhân viên của các Ủy ban nhân dân và các cơ quan của Chính phủ” Từ đây, thuật ngữ “Thanh tra” xuất hiện ở nước ta, quyền thanh tra được xác định và chính thức giao cho Chính phủ, trở thành khâu trọng yếu trong chu trình quản lý nhà nước của Chính phủ Từ đó, dưới góc độ quyền lực nhà nước, khái niệm thanh tra được hiểu là chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhà nước, là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức,

cá nhân Hoạt động thanh tra được thực hiện bởi cơ quan chuyên trách theo một trình tự, thủ tục luật định, nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành

vi vi phạm pháp luật, phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật, để kiến nghị với nhà nước các biện pháp khắc phục; phát huy nhân

tố tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả, hiệu lực của hoạt động quản lý nhà nước, bảo vệ lợi ích của nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan,

tổ chức, cá nhân

Từ những quan niệm trên, có thể hiểu: Thanh tra là việc xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân

1.1.2.Vai trò của thanh tra trong quản lý nhà nước

Trong mối quan hệ giữa quản lý nhà nước và thanh tra, quản lý nhà nước giữ vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động thanh tra Tiếp đó, thanh tra lại có tác động tích cực đối với quản lý và góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của quản lý nhà nước Trong vai trò của mình, thanh tra không chỉ là hoạt động kiểm tra, giám sát việc tuân theo chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan,

tổ chức, cá nhân; kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý nghiêm khắc đối với những hành vi vi phạm và đề ra các biện pháp giúp các đối tượng thanh tra khắc phục, sửa chữa sai lầm, khuyết điểm, phát huy ưu điểm… mà hơn hết còn

là phương tiện để chủ thể quản lý phát hiện những biểu hiện trì trệ, không phù hợp với thực tiễn khách quan của cơ chế, phương pháp quản lý đã và đang cản trở các hoạt động quản lý, từ đó đề xuất các biện pháp cải cách, hoàn thiện các hoạt động quản lý nhà nước Như V.I.Lê nin đã chỉ rõ: “Quản lý đồng thời phải

có thanh tra, quản lý và thanh tra là một chứ không phải là hai” [11]

Vai trò của công tác thanh tra đối với hoạt động quản lý nhà nước được thể hiện trên những nội dung cơ bản sau:

Thanh tra là chức năng không thể thiếu của quản lý nhà nước, có vai trò quan trọng đối với việc đánh giá hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước Hoạt động thanh tra xem xét, đánh giá trên thực tế việc thực hiện chủ chương, chính sách, pháp luật của nhà nước, qua đó kịp thời phát hiện những sơ hở, những sự bất hợp lý trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị điều chỉnh Từ đó góp phần giúp cho chủ thể quản lý có được những thông tin cần thiết phục vụ cho việc hoạch định cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật và đưa ra các biện pháp chỉ đạo, điều hành hợp lý

Thanh tra là phương thức đảm bảo trật tự, kỷ cương trong quản lý, phòng ngừa vi phạm pháp luật, góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Thông qua hoạt động thanh tra, những sai lệch trong việc thực hiện chủ chương, chính sách, pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra được phát hiện và xử lý kịp thời, bảo đảm tính tôn nghiêm của pháp luật Đồng thời hoạt động thanh tra cũng là phương thức để tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, hướng dẫn đối tượng thanh tra thực hiện đúng các quy định của pháp luật để từ đó góp phần phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật xảy ra và tái diễn ở đối tượng quản lý nhà nước

Bên cạnh việc tìm ra những sơ hở, yếu kém trong công tác quản lý, những nội dung trong chủ trương, chính sách chưa phù hợp với thực tiễn khách quan để kịp thời kiến nghị; phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm pháp luật, tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn đối tượng quản lý thực hiện đúng các quy định của pháp luật, hoạt động thanh tra còn phải phát hiện và khẳng định, tạo điều kiện phát huy, nhân rộng những nhân tố tích cực Có như vậy thì hiệu quả công tác thanh tra mới đáp ứng được yêu cầu phát triển của thực tiễn, hiệu quả công tác quản lý mới được nâng cao

Tiếp đó, Hiến pháp năm 2013 ghi nhận quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nhân dân là cội nguồn của quyền lực nhà nước Nhà nước có nghĩa

vụ chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tạo mọi điều kiện

để nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình, tham gia quản lý nhà nước và quản lý xã hội Hoạt động thanh tra góp phần bảo đảm quyền dân chủ của nhân dân thông qua hoạt động tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh và thanh tra việc thực hiện pháp luật về thanh tra, tiếp công dân; giải quyết khiếu nại, tố cáo Từ đó bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, góp phần bảo đảm các quyền dân chủ, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân

1.2 Khái niệm, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc của thanh tra hành chính

1.2.1 Khái niệm thanh tra hành chính

Theo gốc nghĩa Hán Việt thì “hành chính” có nghĩa là sự thi hành những chính sách và pháp luật của chính phủ, tức là hoạt động quản lý hành chính nhà nước [45]

Ở nước ta hiện nay có khá nhiều cách hiểu và giải thích khác nhau về thuật ngữ này, tuỳ theo góc độ tiếp cận của từng nhà nghiên cứu Có tác giả cho rằng: Hành chính là những biện pháp tổ chức và điều hành của các tổ chức, các nhóm, các đoàn thể hợp tác trong hoạt động của mình để đạt được mục tiêu chung [22] Một tác giả khác cho rằng: Hành chính ngày nay được hiểu là hoạt động quản lý xã hội của nhà nước, nó phải được xem xét trong

mối quan hệ Nhà nước và hệ thống chính trị, tức là trong một thể chế xã hội

cụ thể [15]

Tuy có nhiều cách tiếp cận, nhưng đặc điểm cơ bản của hành chính xuất phát từ việc trong bất kỳ xã hội nào cũng cần có sự phân công lao động, cần tới sự xác lập những tỉ lệ giữa các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Theo đó, hành chính theo nghĩa chung là quản lý công việc, là quản lý xã hội; theo nghĩa riêng, hẹp hơn là công việc nhà nước và tổ chức quản lý nhà nước

Về cơ bản, hành chính là tổng thể những hoạt động (thao tác) nhất định do con người, chủ thể quản lý thực hiện đối với khách thể quản lý nhằm cải tạo khách thể, bảo đảm cho nó vận động tới một mục tiêu đã định Hành chính chính là hoạt động quản lý của con người để tạo ra sự vận hành mang tính hệ thống của xã hội [42]

1.2.1.2 Khái niệm thanh tra hành chính

Xuất phát từ góc độ quản lý của thuật ngữ hành chính và khía cạnh

“xem xét, đánh giá” của hoạt động thanh tra, thanh tra hành chính có thể được hiểu theo cách chung nhất là xem xét, đánh giá việc thực hiện quản lý của các

cơ quan quản lý nhà nước

Khái niệm thanh tra hành chính được đề cập lần đầu tiên trong Luật Thanh tra 2004 Theo đó, tại Khoản 2, Điều 4 của Luật Thanh tra 2004 đưa ra định nghĩa: “Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý nhà nước theo cấp hành chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp” Xét

về bản chất, nội dung của khái niệm này không khác nhiều so với với khái niệm “thanh tra nhà nước” trong Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 Cần phải nhắc lại rằng, Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 được ban hành trên cơ sở của Hiến pháp năm 1980, theo cơ chế quản lý kế hoạch hóa tập trung cao độ Khi

đó, Nhà nước quản lý bằng các biện pháp mang nặng tính hành chính Nhà

nước là “cấp trên” của mọi cơ quan, tổ chức, đơn vị, kể cả doanh nghiệp (khi

đó chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước) Hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng được tiến hành trên cơ sở các kế hoạch mệnh lệnh hành chính Mỗi đơn vị kinh tế được coi như là một đơn vị cơ sở của cơ quan nhà nước chủ quản Vì thế, mục đích, nội dung, phương pháp tiến hành một cuộc thanh tra đối với cơ quan nhà nước cấp dưới hay đối với một doanh nghiệp về cơ bản là giống nhau Có thể nói rằng, ở cơ chế kế hoạch hóa tập trung, thì mọi hoạt động thanh tra đều mang tính hành chính Hay nói cách khác, đó là thanh tra của cấp trên đối với cấp dưới [19]

Việc chuyển đổi cơ chế quản lý từ tập trung quan liêu sang cơ chế thị trường đã kéo theo một loạt những thay đổi Đối tượng chịu sự thanh tra, kiểm tra đa dạng hơn, phức tạp hơn với sự gia tăng về số lượng các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế cũng như quá trình xã hội hoá nhiều lĩnh vực Nhà nước không còn can thiệp trực tiếp, giữ vai trò chỉ huy thông qua các mệnh lệnh hành chính mà quản lý xã hội thông qua các công cụ quản lý vĩ

mô, tạo cơ sở pháp lý cho mọi thành phần hoạt động và phát triển cũng như thực hiện việc chức năng thanh tra, kiểm tra, kiểm soát là chủ yếu Nhà nước, với một quan niệm và nhận thức mới thực hiện vai trò phục vụ xã hội với tính chất là một tổ chức dịch vụ công Nhà nước có trách nhiệm tạo ra một hành lang pháp lý cho các doanh nghiệp và cá nhân tự do phát triển Nhà nước có quyền và có nhiệm vụ tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển, bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, công bằng Bản thân các cơ quan nhà nước cũng phải hoạt động trên cơ sở pháp luật, tuân thủ pháp luật Rõ ràng, trong

cơ chế quản lý mới, phương thức, cách thức, mục đích nội dung thanh tra đối với các doanh nghiệp không thể mang tính hành chính giống như thanh tra đối với các cơ quan, đơn vị, cá nhân trong bộ máy nhà nước mà cần phải có sự thay đổi Chính vì vậy, Luật Thanh tra 2010 ra đời đã đánh dấu một bước phát triển mới trong quan niệm về thanh tra hành chính, trong sự phân định giữa

thanh tra hành chính và thanh tra chuyên nghành Theo đó, nội dung của thanh tra hành chính lúc này chủ yếu hướng vào kiểm tra, xem xét việc thực hiện trách nhiệm quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước Đồng thời, thông qua các hoạt động thanh tra kinh tế - xã hội để làm rõ trách nhiệm trong thực hiện, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, đơn vị, cá nhân và làm rõ các sai phạm có liên quan

Từ những phân tích trên, căn cứ theo Khoản 2, Điều 3 Luật Thanh tra

2010, Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao

1.2.2 Đặc điểm của thanh tra hành chính

Hoạt động thanh tra hành chính có nhiều đặc điểm cơ bản phân biệt với hoạt động thanh tra chuyên ngành và các loại hình kiểm tra, giám sát của các cơ quan dân cử, cơ quan tư pháp và nhân dân, tuy nhiên nhìn ở góc độ quản lý nhà nước hoạt động này có những đặc điểm nổi bật như sau:

Thứ nhất, hoạt động thanh tra hành chính là hoạt động do cơ quan

hành chính nhà nước có thẩm quyền tiến hành, cơ quan trực tiếp đảm nhiệm

là các cơ quan thanh tra có thẩm quyền Ở trung ương là Thanh tra Chính phủ;

ở cấp tỉnh là Thanh tra tỉnh, ở cấp huyện là Thanh tra huyện, đồng thời các cơ quan Thanh tra chuyên ngành cũng tiến hành hoạt động thanh tra hành chính như: Thanh tra bộ, Thanh tra sở

Thứ hai, đối tượng của thanh tra hành chính là các cơ quan, tổ chức,

cá nhân trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp, chẳng hạn như bộ, cơ quan ngang bộ tiến hành hoạt động thanh tra đối với các cơ quan, tổ chức, đơn vị chịu sự quản lý trực tiếp của bộ, cơ quan ngang bộ; Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tiến hành thanh tra đối với các sở, ngành, đơn vị hành chính sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước do Uỷ ban nhân dân tỉnh thành lập; Uỷ ban nhân dân huyện, thị xã tiến hành thanh tra đối với

cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện, của Uỷ ban nhân dân cấp xã

Thứ ba, cơ sở của hoạt động thanh tra hành chính là mối quan hệ trực

thuộc giữa các đối tượng thanh tra với Thủ trưởng cơ quan hành chính Đây cũng là điểm khác biệt cơ bản với loại hình giám sát của cơ quan dân cử

Thứ tư, nội dung của thanh tra hành chính không chỉ xem xét, đánh

giá việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao của

cơ quan, tổ chức và cá nhân trực thuộc cơ quan có thẩm quyền quản lý mà còn xem xét đánh giá cả tính hợp pháp, hợp lý, tính trách nhiệm và hiệu quả hoạt động quản lý của đối tượng được thanh tra

Như vậy, đặc điểm cơ bản của hoạt động thanh tra hành chính là hoạt

động thanh tra của cơ quan hành chính có thẩm quyền hướng vào bên trong nội bộ bộ máy hành chính nhà nước, đối với cơ quan, tổ chức và cán bộ, công chức, viên chức trực thuộc; nội dung xem xét, đánh giá việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ và quyền hạn được giao cũng như trách nhiệm và hiệu quả quản lý của bộ máy hành chính nhà nước

1.2.3 Vai trò của thanh tra hành chính

Tại Hội nghị cán bộ thanh tra toàn miền Bắc lần thứ nhất ngày 19/4/1957, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói “nếu Trung ương Đảng, Chính phủ có nghị quyết, chỉ thị đưa về các ngành, các địa phương, kết quả thế nào không

có thanh tra khó mà biết được địa phương nào làm tốt, làm vừa, làm xấu; có làm hay không làm trên không biết; địa phương nhiều khi tự mình cũng không biết; trên không thấu dưới; dưới không thấu trên Thanh tra là để theo dõi xem các kế hoạch, chỉ thị, chính sách đó, các địa phương đã chấp hành thế nào”[43] Có thể thấy, ngay từ những ngày đầu lập nước, chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cao vai trò công tác thanh tra đối với hiệu quả của bộ máy nhà nước Là khâu cuối cùng trong chu trình quản lý, thanh tra nói chung và thanh

tra hành chính nói riêng đã phát huy được những vai trò tích cực của mình trong việc phát hiện những khiếm khuyết, sơ hở của cơ chế, chính sách; đồng thời xử lý các vi phạm để hoàn thiện và nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý Nhà nước Theo đó, vai trò của thanh tra hành chính được thể hiện trên những khía cạnh sau:

Một là, bảo đảm sự ổn định, trật tự, kỷ cương, kỷ luật trong hoạt động quản lý nhà nước, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

Xây dựng nhà nước pháp quyền định hướng xã hội chủ nghĩa là việc thực hiện các nội dung như: tăng cường pháp chế, đảm bảo tính dân chủ trong hoạt động và bảo vệ quyền con người Thanh tra hành chính với vai trò bảo đảm pháp chế của nhà nước, là hoạt động giúp cơ quan nhà nước xem xét, xử

lý những vi phạm pháp luật trong thực hiện Hiến pháp, luật và các văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước Đồng thời, bao gồm cả hoạt động xem xét, đánh giá việc thực hiện trách nhiệm quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước

Như vậy, chủ thể của thanh tra hành chính cũng có thể là đối tượng của thanh tra hành chính Theo đó, thanh tra hành chính cũng giúp phát hiện và kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý những người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước để xảy ra sự chậm trễ, phiền hà, nhũng nhiễu trong cơ quan mình trong việc giải quyết công việc của cơ quan, đơn vị.Từ đó, thanh tra hành chính sẽ góp phần bảo đảm trật tự pháp luật trong việc phòng ngừa tham nhũng, lãng phí và các tiêu cực, sai sót có thể xảy ra trong hoạt động quản lý Ngoài ra, phát huy hiệu quả của thanh tra hành chính sẽ giúp hướng đến một nền hành chính trong sạch, tiết kiệm chi phí, thời gian trong hoạt động quản lý nhà nước; đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

Hai là, thanh tra hành chính phát hiện, xử lý, phòng ngừa hành vi vi phạm pháp luật, tham nhũng

Ngay từ những ngày đầu lập nước, chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “muốn chống bệnh quan liêu, bệnh bàn giấy, muốn biết các Nghị quyết

có được thi hành hay không, thi hành có đúng không; muốn biết ai ra sức làm,

ai làm cho qua chuyện, chỉ có một cách là khéo kiểm soát” và “ kiểm soát khéo, bao nhiêu khuyết điểm lòi ra hết, hơn nữa kiểm tra khéo về sau khuyết điểm nhất định bớt đi”[9] Theo đó, thanh tra hành chính cùng với các phương thức kiểm tra, giám sát khác được coi là hiện thân của kỷ cương pháp luật Do

cơ quan thanh tra hành chính gắn với hệ thống cơ quan quản lý nhà nước – là

hệ thống cơ quan trực tiếp tổ chức đường lối, chính sách, pháp luật trên mọi lĩnh vực đời sống chinh trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng, đối ngoại, vì thế, thanh tra hành chính có thể phát hiện được những sai sót, vi phạm trong việc thực đường lối, chính sách, pháp luật và trong hoạt động quản lý một cách nhanh chóng và kịp thời Ngoài ra, với cách thức hoạt động của mình, thanh tra hành chính sẽ phân tích một cách sâu sắc, đầy đủ về nguyên nhân, động cơ, mục đích, tính chất mức độ của hành vi vi phạm Từ

đó, đưa ra các giải pháp hữu hiệu trong việc khắc phục các kẽ hở của chính sách, pháp luật và trong các quyết định quản lý

Cùng với đó, thông qua việc thanh tra các hoạt động quản lý kinh tế, quản lý xã hội của cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị, xã hội, các đơn vị lực lượng vũ trang, hoạt động của các doanh nghiệp, các đơn vị sự nghiệp và các tổ chức khác có sử dụng vốn và tài sản nhà nước, góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng cũng như các hành vi tiêu cực khác trong hoạt động kinh tế - xã hội

Ba là, thanh tra hành chính góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong hoạt động quản lý

“Hiệu quả suy đến cùng là chỉ tiêu so sánh giữa hai yếu tố kết quả và chi phí Hiệu quả trong quản lý là đạt kết quả và mục tiêu đề ra với chi phí ở mức tối thiểu”[44] Tiến hành thanh tra hành chính giúp cơ quan nhà nước có thẩm quyền phát hiện những sơ hở, bất cập trong việc thực hiện chính sách,

pháp luật; sơ hở, bất cập trong hoạt động quản lý; sơ hở, bất cập trong các quyết định quản lý

Là một giai đoạn trong chu trình quản lý, hoạt động thanh tra hành chính có vai trò kiểm định, đánh giá hiệu quả của quản lý nhà nước Hoạt động này nhằm phát hiện kịp thời những sơ hở, yếu kém trong công tác quản

lý đồng thời đề xuất những kiến nghị nhằm khắc phục và nâng cao hơn nữa hiệu quả trong quản lý nhà nước và sử dụng hợp lý các nguồn lực, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Thông qua hoạt động thanh tra hành chính những sai sót trong việc thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật được phát hiện và khắc phục kịp thời Những lỗ hổng, bất hợp lý trong chủ trương, chính sách, pháp luật được điều chỉnh hợp lý Bên cạnh đó, thông qua hoạt động thanh tra hành chính, các chủ thể quản lý có được những thông tin góp phần phát hiện những thay đổi và dự báo được những vấn đề sắp phát sinh để có biện pháp phòng ngừa Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong giai đoạn hiện nay Đồng thời qua hoạt động thanh tra, đối tượng quản

lý nhà nước cũng tiếp thu những kiến nghị hợp lý của đối tượng thanh tra, từ

đó nắm bắt được những nhân tố tích cực về con người hoặc về cách làm trong quản lý nhà nước mà có phương hướng đào tạo, bồi dưỡng hoặc nhân rộng

mô hình để đẩy mạnh hiệu quả quản lý đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn Đồng thời việc các cơ quan quản lý tiếp nhận được các thông tin từ đối tượng thanh tra phản ánh để tự sửa, hoàn thiện mình, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước

Bốn là thanh tra hành chính bảo đảm quyền, lợi ích của nhà nước; quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân

Hiến pháp 2013 đã tạo nên một bước phát triển mới trong việc ghi nhận những quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân, trong đó có quyền tham gia quản lý nhà nước, tham gia giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước

Đồng thời nhà nước có nghĩa vụ chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tạo mọi điều kiện để nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình, tham gia quản lý nhà nước và quản lý xã hội Việc lắng nghe và tiếp thu những yêu cầu, khiếu nại, tố cáo của người dân hay những kiến nghị hợp lý của đối tượng thanh tra cũng góp phần đảm bảo thực hiện nghiêm minh nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý nhà nước”[8] Thông qua hoạt động thanh tra hành chính, cụ thể là hoạt động thanh tra trách nhiệm thực hiện Luật khiếu nại, tố cáo và hoạt động thanh tra trách nhiệm thực hiện Luật phòng, chống tham nhũng đối với các cơ quan quản lý nhà nước trực thuộc, các quyền, lợi ích hợp pháp của người dân luôn được củng cố và được đảm bảo thực hiện trên thực tế, góp phần bảo đảm “dân chủ thực” cho người dân Cùng với đó, phát hiện và xử lý một cách triệt để những hành vi sai phạm; kỷ luật đúng đối tượng lợi dụng quyền hạn, chức vụ để nhũng nhiễu, tham ô, lãng phí trong quá trình thực hiện công vụ; thu hồi lại tài sản thất thoát cho ngân sách Nhà nước, thoái trả số tiền thu sai quy định, đảm bảo cho lợi ích của Nhà nước, các cơ quan, tổ chức, cá nhân

1.2.4 Nguyên tắc thanh tra hành chính

Nguyên tắc trong hoạt động thanh tra hành chính là những tư tưởng chủ đạo, những tiêu chuẩn hành động mà các chủ thể và đối tượng của thanh tra hành chính phải tuân thủ trong quá trình thanh tra Các nguyên tắc này sẽ

sẽ chỉ đạo và chi phối các mối quan hệ trong thanh tra nhằm đảm bảo cho hoạt động thanh tra đạt được mục đích đề ra

Theo quy định tại điều 7 Luật Thanh tra 2010, nguyên tắc của hoạt động thanh tra bao gồm: Tuân theo pháp luật; bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời Không trùng lặp về phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian thanh tra giữa các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra [27] Đây là những quy định làm nền tảng cơ bản,

mang tính xuyên suốt đối với hoạt động thanh tra.Theo đó, các nguyên tắc cơ bản của thanh tra hành chính bao gồm:

Một là, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật về thanh tra hành chính

Điều 12 Hiến pháp nước ta khẳng định: "Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa" [23] Như vậy, Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, mà thanh tra là một trong những công cụ quản lý hữu hiệu của Nhà nước, đặc biệt là hoạt động thanh tra hành chính Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên, quan trọng nhất của thanh tra hành chính là phải tuân thủ các quy định của pháp luật thanh tra và các văn bản có liên quan Nội dung của nguyên tắc này được thể hiện ở việc các chủ thể và đối tượng không được vi phạm những điều cấm của pháp luật khi thanh tra; cán bộ làm công tác thanh tra không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để sách nhiễu, gây khó khăn cho đối tượng bị thanh tra; phải đảm bảo cho đối tượng

bị thanh tra chấp hành pháp luật một cách nghiêm chỉnh Là một trong những phương thức đảm bảo pháp chế, ngăn ngừa, phát hiện và xử lý những hành vi

vi phạm pháp luật, hoạt động thanh tra nói chung và thanh tra hành chính nói riêng cần đặc đặc biệt quan tâm và chú trọng tới việc thực hiện nguyên tắc này

Hai là, nguyên tắc bảo đảm tính chính xác, khách quan, trung thực của hoạt động thanh tra

Theo Hồ Chủ Tịch: “Thái độ của người cán bộ thanh tra là kiểm tra phải cẩn thận Nghe không được thiên lệch, nghe một bên, nên nghe người này, nghe người kia Phải khách quan Chớ do ý muốn và suy đoán chủ quan của mình" [43] Theo đó, hiệu quả của hoạt động thanh tra hành chính có được đảm bảo hay không phụ thuộc rất nhiều vào sự chính xác, khách quan, trung thực khi tiến hành thanh tra Bởi lẽ, khi xem xét vai trò của thanh tra hành chính với kiểm tra, giám sát trong thực hiện quyền lực Nhà nước, cho

thấy, hoạt động thanh tra hành chính luôn gắn với cơ quan quản lý Nhà nước,

vì vậy, đối tượng của thanh tra hành chính cụ thể và trực tiếp hơn so với đối tượng của từng chủ thể kiếm tra, giám sát Bên cạnh đó, hoạt động của thanh tra hành chính là nhằm hỗ trợ tốt hơn cho hoạt động kiểm tra, giám sát Do

đó, thanh tra hành chính được coi là một trong những công cụ hiệu quả của Nhà nước trong việc thực hiện chức năng quản lý Chính bởi vậy, những thông tin, kết quả của thanh tra hành chính cung cấp phục vụ cho hoạt động quản lý cần đòi hỏi có độ chính xác, trung thực cao cũng như tính khách quan của đời sống xã hội Để đáp ứng yêu cầu đó, đòi hỏi thái độ của các cán bộ làm công tác thanh tra hành chính phải cẩn trọng, tỉ mỉ, xem xét một cách thấu đáo và đánh giá vụ việc thanh tra một cách khách quan, trung thực, chính xác; song phải mang tính chắt lọc và được xem xét thông qua những phân tích, đánh giá, kiến nghị phù hợp

Ba là, nguyên tắc bảo đảm tính dân chủ, công khai, minh bạch trong hoạt động thanh tra

Công khai, minh bạch là nguyên tắc cơ bản trong thanh tra hành chính Nội dung của công khai, minh bạch trong hoạt động thanh tra bao gồm: công khai quyết định thanh tra, tiếp xúc công khai đối tượng bị thanh tra, công khai kết luận thanh tra…Tùy từng đối tượng, nội dung mà có hình thức công khai thích hợp như: Trên các phương tiện thông tin đại chúng, trong phạm vi địa phương hay trong đơn vị công tác của đối tượng…Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật, có những thông tin cần được bảo mật, nhất là khi chưa có kết luận chính thức Chẳng hạn như những vấn đề liên quan đến bí mật quốc gia,

an ninh quốc phòng hoặc giữ bí mật về người tố cáo để bảo vệ họ Bên cạnh công khai, minh bạch, nguyên tắc dân chủ cũng cần được chú trọng và bảo đảm, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động trong việc tiếp thu ý kiến phản ánh của các thành viên đoàn thanh tra, đối tượng bị thanh tra và từ phía người dân

Bốn là, nguyên tắc bảo đảm tính trách nhiệm trong việc phát hiện, xử

lý các hành vi vi phạm pháp luật của chủ thể và đối tượng

Việc chấp hành pháp luật thanh tra nói chung, thanh tra hành chính nói riêng là trách nhiệm căn bản của chủ thể và đối tượng trong phát hiện, xử

lý các hành vi vi phạm Theo đó, đảm bảo hiệu lực, hiệu quả cho hoạt động thanh tra Trách nhiệm của chủ thể thanh tra, ở đây là các cơ quan Thanh tra Nhà nước, là thực hiện tiến hành thanh tra theo đúng trình tự quy định của pháp luật Cùng với đó, cần phát huy hết khả năng, đạo đức nghệ nghiệp, bản lĩnh chính trị vững vàng, tận tâm, nghiêm túc trong phát hiện xử lý các sai phạm Trách nhiệm của các đối tượng bị thanh tra, là thực hiện theo đúng trình tự của Đoàn thanh tra, thành khẩn khai báo, cung cấp các tài liệu liên quan để phục vụ cho việc xác minh trong tiến hành thanh tra Khi bị phát hiện

có sai phạm đúng người, đúng tội, các đối tượng bị thanh tra có trách nhiệm phải thực hiện đúng theo kết luận thanh tra, không chây ì hay cố tình chống đối Việc đảm bảo tính trách nhiệm trong việc phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật của chủ thể và đối tượng thanh tra sẽ là cơ sở để hoạt động thanh tra hành chính được tiến hành một cách thuận lợi, hiệu quả và kịp thời

1.3.Cấu thành thanh tra hành chính

1.3.1 Chủ thể hoạt động thanh tra hành chính

Căn cứ theo Luật Thanh tra 2010, chủ thể hoạt động thanh tra hành chính là các cơ quan nhà nước, công chức nhà nước có thẩm quyền pháp lý về thanh tra hành chính theo quy định của pháp luật thanh tra

Theo đó, chủ thể của thanh tra hành chính, ở trung ương là Thanh tra Chính phủ; ở cấp tỉnh là Thanh tra tỉnh; ở cấp huyện là Thanh tra huyện; Thanh tra bộ, Thanh tra sở, vừa thực hiện thanh tra hành chính, vừa thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành

1.3.2 Đối tượng của thanh tra hành chính

Khi Luật Thanh tra 2010 chưa được xây dựng và ban hành, trên cơ sở khái niệm, nội dung về thanh tra hành chính của Luật Thanh tra 2004: thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý nhà nước theo cấp hành chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc thẩm quyền quản lý trực tiếp [24], đã tồn tại những quan niệm khác nhau về đối tượng của thanh tra hành chính:

Quan niệm thứ nhất cho rằng, đối tượng của hoạt động thanh tra hành chính phải là các cơ quan nhà nước và công chức nhà nước Theo quan niệm này, hoạt động thanh tra hành chính sẽ không hướng vào các đối tượng là các doanh nghiệp mà phải hướng vào việc xem xét, đánh giá việc thực hiện pháp luật, nhiệm vụ cũng như hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước [19]

Quan niệm thứ hai lại cho rằng, đối tượng thanh tra hành chính bao hàm cả các tổ chức, doanh nghiệp Theo quan niệm này, cần phải thông qua thanh tra các đối tượng quản lý mà đánh giá trách nhiệm quản lý của các bộ, ngành, địa phương có liên quan đến sai phạm của doanh nghiệp bị thanh tra [19]

Trong luận văn này, tác giả tiếp cận đối tượng của thanh tra hành chính theo quan niệm thứ hai Bởi lẽ, một nội dung quan trọng của thanh tra hành chính là thanh tra việc thực hiện trách nhiệm quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước Căn cứ vào tình hình thực tiễn, để làm rõ, đánh giá được trách nhiệm quản lý của các bộ, nghành, địa phương, cần có sự thanh tra đối với tất cả các cả các đối tượng thuộc quyền quản lý của cá nhân, tổ chức, đơn

vị đó, có thể bao hàm cả các tổ chức, doanh nghiệp Tuy nhiên, xét theo Luật Thanh tra 2010, thì đối tượng của thanh tra hành chính chủ yếu vẫn là các cơ quan nhà nước, công chức nhà nước và viên chức nhà nước Trong đó:

Với đối tượng là các cơ quan Nhà nước:

Cơ quan Nhà nước là bộ phận cấu thành của bộ máy Nhà nước, là tổ chức mang quyền lực Nhà nước được thành lập và có thẩm quyền theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện nhiệm vụ và chức năng của nhà nước [6] Tuy nhiên, khi xét trong đối tượng của thanh tra hành chính, các cơ quan nhà nước này phải mang tính trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp, chẳng hạn như bộ, cơ quan ngang bộ tiến hành hoạt động thanh tra đối với các

cơ quan, tổ chức, đơn vị chịu sự quản lý trực tiếp của bộ, cơ quan ngang bộ;

Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tiến hành thanh tra đối với các sở, ngành, đơn vị hành chính sự nghiệp, doanh nghiệp nhà nước do

Uỷ ban nhân dân tỉnh thành lập; Uỷ ban nhân dân huyện, thị xã tiến hành thanh tra đối với cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện, của

Uỷ ban nhân dân cấp xã

Với đối tượng là cán bộ, công chức Nhà nước:

Theo khoản 1 điều 4 Luật Cán bộ công chức quy định: Cán bộ là người được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước [26]

Trong phạm vi về thanh tra hành chính, khái niệm cán bộ được giới hạn

là người được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan nhà nước, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước

Cũng theo Luật Cán bộ công chức, được quy định tại khoản 2 điều 4: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức

vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công

nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải

là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn

vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị

- xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật [26]

Căn cứ vào cơ quan nơi công chức thực hiện nhiệm vụ, có thể phân thành bốn loại: Công chức trong cơ quan của Đảng, tổ chức chính trị - xã hội; Công chức trong cơ quan nhà nước; Công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản

lý của đơn vị sự nghiệp công lập; Công chức trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; công chức trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân

mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp

Căn cứ vào vị trí công tác, công chức được phân thành 2 loại:Công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý; Công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý

Công chức cấp xã có các chức danh sau đây: Trưởng Công an; Chỉ huy trưởng Quân sự; Văn phòng - thống kê; Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); Tài chính - kế toán; Tư pháp - hộ tịch; Văn hóa - xã hội

Trong phạm vi của thanh tra hành chính, đối tượng công chức của thanh tra hành chính được tiếp cận là Công chức được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan nhà nước; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập

Với đối tượng là viên chức:

Căn cứ theo Điều 2, Luật Viên chức 2010, Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật [29]

Theo đó, trong phạm vi của thanh tra hành chính, đối tượng viên chức của thanh tra hành chính được tiếp cận là người được tuyển dụng theo hợp đồng làm việc, được bổ nhiệm vào một chức danh nghề nghiệp, chức vụ quản

lý (trừ các chức vụ quy định là công chức); thực hiện các công việc hoặc nhiệm vụ có yêu cầu về năng lực, kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc các lĩnh vực: giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học, công nghệ, văn hóa, thể dục thể thao, du lịch, lao động - thương binh và

xã hội, thông tin - truyền thông, tài nguyên môi trường, dịch vụ như bác sĩ, giáo viên, giảng viên đại học

1.3.3 Nội dung hoạt động thanh tra hành chính

Căn cứ vào đặc điểm của thanh tra hành chính, và xét những nội dung quy định tại Luật Thanh tra 2010, cùng Nghị định số: 86/2011/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh tra, nội dung hoạt động của thanh tra hành chính bao gồm:

1.3.3.1 Thanh tra việc thực hiện trách nhiệm quản lý của cơ quan quản lý nhà nước

Trong tiếng Anh, có hai thuật ngữ cùng được hiểu là “trách nhiệm”:

“responsibility” và “accountability” Trách nhiệm với nghĩa là “responsibility” thường được hiểu là việc phải làm, như là bổn phận, nghĩa vụ Còn

"accountability" có nghĩa rộng hơn responsibility, không chỉ có nghĩa là những việc phải làm, mà còn bao gồm việc đứng ra nhận và chịu trách nhiệm

về kết quả thực hiện những việc đó [17]

Ở nước ta hiện nay cũng có nhiều cách hiểu khác nhau về thuật ngữ trách nhiệm Có tác giả cho rằng “trách nhiệm là sự thực hiện bổn phận,

nghĩa vụ của chủ thể đối với người khác, với xã hội một cách tự giác Trách nhiệm đối lập với vô trách nhiệm, gắn liền với chịu trách nhiệm”[4] Một số tác giả khác lại cho rằng, trách nhiệm có nghĩa là “ chịu trách nhiệm” với hàm

ý là phải gánh chịu một hậu quả bất lợi nào đó [10]

Trên đây là những cách hiểu thông thường về “trách nhiệm” Để định nghĩa về trách nhiệm dưới góc độ của quản lý nhà nước, trước hết, ta cần biết: Theo pháp luật hiện hành, hệ thống cơ quan quản lý nhà nước bao gồm Chính phủ, các Bộ và cơ quan ngang Bộ, các cơ quan trực thuộc Chính phủ, các chính quyền địa phương Theo đó, trách nhiệm quản lý của cơ quan quản lý nhà nước là những nghĩa vụ mà cơ quan quản lý nhà nước phải thực hiện trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình Trách nhiệm của các

cơ quan quản lý nhà nước được xác định từ những quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật Như vậy, các cơ quan quản lý nhà nước có rất nhiều trách nhiệm, bao gồm: quản lý nhà nước trên tất cả các nghành, lĩnh vực; tổ chức các hoạt động để phát triển kinh tế - xã hội; tổ chức các hoạt động để giữ gìn trật tự an ninh, an toàn xã hội; xây dựng những dự án, chương trình, kế hoạch phát triển toàn xã hội; giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng [14]… Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, với nội dung của thanh tra hành chính, thanh tra việc thực hiện trách nhiệm quản lý của cơ quan quản lý Nhà nước sẽ được tác giả nghiên cứu dưới 2 góc độ:

Thứ nhất, thanh tra trách nhiệm thực hiện giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan quản lý nhà nước

Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo là những nhiệm vụ mà cơ quan quản lý nhà nước phải thực hiện theo quy định của pháp luật về khiếu nại, tố cáo

Theo quy định của Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo hiện hành và Nghị định 75/2012/NĐ-CP quy định một số điều chi tiết của Luật Khiếu nại, Nghị

định 76/2012/NĐ-CP quy định một số điều chi tiết của Luật Tố cáo, các cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm:

Tổ chức tiếp công dân

Giải quyết khiếu nại, tố cáo theo thẩm quyền

Tổ chức thi hành quyết định giải quyết khiếu nại, quyết định xử lý tố cáo Hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra các cơ quan, tổ chức do mình quản lý trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo

Quản lý nhà nước về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo

Theo đó, nội dung thanh tra trách nhiệm của cơ quan hành chính nhà nước trong giải quyết khiếu nại, tố cáo sẽ bao gồm thanh tra việc thực hiện các nhiệm vụ của các cơ quan hành chính nhà nước trong:

Tổ chức tiếp công dân, nhận khiếu nại, tố cáo

Giải quyết khiếu nại, tố cáo

Tổ chức thi hành các quyết định giải quyết khiếu nại, các quyết định giải quyết tố cáo

Hướng dẫn, đôn đốc các cơ quan, tổ chức thuộc thẩm quyền quản lý trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo

Quản lý nhà nước về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo

Thứ hai, thanh tra trách nhiệm trong thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng của các cơ quan quản lý nhà nước, bao gồm:

Trách nhiệm trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình,

kế hoạch công tác phòng, chống tham nhũng; công tác tuyên truyền, phổ biến, quán triệt chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước về phòng chống tham nhũng trong cán bộ, công chức, viên chức thuộc cơ quan, tổ chức

và quần chúng nhân dân

Trách nhiệm trong việc công khai, minh bạch trong mua sắm tài sản công, xây dựng cơ bản, tài chính – ngân sách; quản lý, sử dụng các khoản hỗ

trợ, viện trợ, huy động; quản lý đất đai, tài sản công, công tác tổ chức cán bộ; việc thực hiện quy định về trách nhiệm cung cấp thông tin

Trách nhiệm trong việc cải cách hành chính, đổi mới công nghệ quản lý Trách nhiệm trong việc xây dựng, thực hiện các chế độ, định mức, tiêu chuẩn cho cán bộ, công chức

Trách nhiệm trong việc kê khai, xác minh, công khai kết quả xác minh tài sản, thu nhập theo quy định

Trách nhiệm trong việc chi, trả lương qua tài khoản cho các đối tượng hưởng lương từ ngân sách

Trách nhiệm trong việc xử lý tin báo, giải quyết tố cáo về dấu hiệu tham nhũng, tiêu cực trong nội bộ theo chức năng quản lý nhà nước

Trách nhiệm trong việc ban hành các văn bản chỉ đạo, các quy định

về công tác phòng, chống tham nhũng

Trách nhiệm việc người đứng đầu định kì kiểm điểm trách nhiệm trong công tác phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi tham nhũng; việc xem xét, xử lý trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra tham nhũng

1.3.3.2 Thanh tra kinh tế - xã hội

Trong giai đoạn từ sau khi miền Bắc được giải phóng đến nửa cuối thập kỷ 80 của thế kỷ trước, gần như toàn bộ nguồn vốn, đất đai và những tư liệu sản xuất chủ yếu đều thuộc về Nhà nước Khi đó, các công trường, nhà máy, xí nghiệp, hợp tác xã… đều là những đơn vị cơ sở của Nhà nước, do Nhà nước trực tiếp điều hành từ kế hoạch sản xuất đến địa chỉ tiêu thụ sản phẩm Trong điều kiện như vậy, để tránh thất thoát, để bảo vệ tài sản Nhà nước thì việc thanh tra các hoạt động kinh tế của bất kỳ một doanh nghiệp nào là một sự cần thiết khách quan giống như sự tập trung cao độ trong quản lý nhà nước khi

đó Bởi vì tài sản công chính là đối tượng dễ bị tham ô, ăn cắp, lãng phí và sử dụng sai mục đích nhất Hay nói cách khác, chính chế độ công hữu là nền tảng

triết học của sự ra đời hoạt động kiểm soát mà nhiều thế hệ cán bộ thanh tra vẫn gọi là “thanh tra kinh tế-xã hội” [1].Thế nhưng, kể từ sau Pháp lệnh Thanh tra, trong cơ chế quản lý mới đối với nền kinh tế thì về mặt pháp lý, đã không còn cơ sở để tiến hành các hoạt động thanh tra kinh tế - xã hội theo cách làm truyền thống Đến khi Luật Thanh tra ban hành, tư duy này còn được thể hiện

rõ hơn ở việc phân định giữa thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành

Tuy nhiên, hiện nay, khi Luật Thanh tra 2010 đã có những hướng dẫn, quy định cụ thể về tổ chức, hoạt động của thanh tra hành chính và chính và thanh tra chuyên nghành, thì thanh tra kinh tế - kinh tế xã hội vẫn được nhắc đến trong báo cáo thanh tra của các cơ quan thanh tra nhà nước, mặc nhiên được coi là một trong những phương diện, nội dung hoạt động của thanh tra hành chính Xét về bản chất hiện nay, Thanh tra kinh tế - xã hội là những cuộc thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý kinh tế, tài chính của các cơ quan, đơn vị, cá nhân với mục đích là phát hiện những sai phạm để xử lý (chủ yếu là thu hồi) và chấn chỉnh (chủ yếu là kiến nghị xem xét trách nhiệm của các cá nhân) Suy cho cùng, kết quả của các cuộc thanh tra này nhằm hướng vào việc xem xét trách nhiệm quản lý; trách nhiệm thực thi pháp luật; phát hiện, xử lý và phòng chống tham nhũng, hoàn toàn phù hợp, đồng điệu với mục đích mà thanh tra hành chính hướng đến

So với bản chất của thanh tra kinh tế - xã hội giai đoạn trước khi Luật Thanh tra 2004 được ban hành, thanh tra kinh tế - xã hội của các cơ quan thanh tra nhà nước hiện nay không còn hướng vào đối tượng là các doanh nghiệp mà chủ yếu hướng vào đối tượng là các cơ quan nhà nước, công chức nhà nước Việc thanh tra các doanh nghiệp chỉ nhằm giải quyết các sai phạm

có liên quan đến trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan quản lý

Từ khi Luật Thanh tra 2010 được ban hành và có hiệu lực, một số cuộc thanh tra hành chính được thực hiện bởi các cơ quan thanh tra nhà nước

có thể kể đến là: Thanh tra việc quản lý tài chính, các nguồn thu chi của các trường học, bệnh viện; Thanh tra các sự án đầu tư phát triển giao thông; Thanh tra việc quản lý đất đai… Tuy nhiên, do chưa có một văn bản pháp luật nào quy định cụ thể về nội dung, đối tượng, phạm vi của thanh tra hành chính nên chúng ta vẫn chưa có được một tên gọi chính xác cho các cuộc thanh tra này, và mặc định rằng, đó là các cuộc thanh tra kinh tế - xã hội

Tóm lại, căn cứ theo tình hình thực tiễn về chủ thể, mục đích, nội dung hoạt động, có thể nói rằng, thanh tra kinh tế - xã hội là một trong những nội dung hoạt động của thanh tra hành chính Theo đó, các cuộc thanh tra kinh tế - xã hội có thể được nêu với tên gọi là thanh tra hành chính

1.3.4 Hình thức thanh tra hành chính

Hình thức thanh tra hành chính là những biểu hiện bên ngoài của hoạt động này Có nhiều hình thức thanh tra khác nhau, điều này phụ thuộc vào cách phân loại khác nhau hay còn phụ thuộc vào căn cứ phân loại khác nhau Bao gồm: thanh tra theo chương trình, kế hoạch hoặc thanh tra đột xuất

Thanh tra hành chính theo chương trình, kế hoạch được tiến hành theo chương trình, kế hoạch thanh tra đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt

Kế hoạch thanh tra là văn bản xác định nhiệm vụ chủ yếu về thanh tra của cơ quan thực hiện chức năng thanh tra để thực hiện định hướng chương trình và yêu cầu quản lý của thủ trưởng cơ quan quản lý cùng cấp [27]

Kế hoạch thanh tra cần được dựa vào căn cứ sau:

Yêu cầu nhiệm vụ chính trị của các cơ quan cùng cấp cần tiến hành thanh tra để phục vụ cho sự lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của cấp đó;

Những vấn đề bất cập, bức xúc mà quá trình thanh tra trong kỳ kế hoạch trước đã phát hiện nhưng chưa được giải quyết hoặc giải quyết chưa dứt điểm;

Những vấn đề do đơn thư khiếu nại tố cáo của công dân; đơn kiến nghị

đề nghị của cơ quan, tổ chức chuyển đến nhưng chưa được giải quyết dứt điểm vào kỳ kế hoạch trước

Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp có trách nhiệm phê duyệt kế hoạch thanh tra Thanh tra theo chương trình kế hoạch có tác dụng tạo điều kiện thuận lợi đề đoàn thanh tra có sự chuẩn bị một cách tốt nhất cho việc thanh tra về lực lượng tiến hành, thời gian, tài liệu liên quan, thu thập thông tin, khảo sát thực tế…nhằm bảo đảm cho cuộc thanh tra đạt hiệu quả nhất

Thanh tra hành chính đột xuất được tiến hành khi phát hiện cán bộ, công chức hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm pháp luật; theo yêu cầu của việc giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc do Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền quyết định Thanh tra đột xuất thường gắn với những vấn đề cấp thiết, bức xúc nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những sai phạm để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra hành chính

1.4.1 Yếu tố về nhận thức

Theo quan điểm triết học Mác – Lenin, nhận thức được định nghĩa là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào trong bộ óc của con người, có tính tích cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thực tiễn [7] Theo đó, hiện thực khách quan sẽ chỉ mang tính tích cực khi được nhận thức một cách đầy đủ, không sai lệch

Trước đây, trong suốt một thời gian dài, hoạt động của Thanh tra viên

và các cán bộ làm công tác thanh tra vẫn chỉ được quan niệm như hoạt động của một công chức hành chính Tính sáng tạo, chủ động của hoạt động của thanh tra còn hạn chế, bản thân nghành thanh tra cũng chưa nhận thức hết thanh tra là tiền đề, là điều kiện của quản lý nhà nước Vì vậy, vai trò của các

thanh tra viên trong thực thi nhiệm vụ chưa được phát huy, hiệu quả của hoạt động thanh tra cũng vì thế mà chưa mang lại kết quả đáng mong đợi

Từ khi đất nước ta bước vào thời kì đổi mới, nền kinh tế quan liêu, tập trung bao cấp dần được chuyển sang nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Phương thức lãnh đạo, quản lý đời sống kinh tế, xã hội của Đảng và nhà nước cũng có sự thay đổi mạnh mẽ Những thay đổi căn bản đó đặt ra đòi hỏi, thách thức đối với tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, trong đó có tổ chức và hoạt động của ngành thanh tra Với nền kinh tế phát triển nhanh cùng xu thế chung của thế giới, con người dễ mua bán với nhau hơn, dễ thỏa thuận với nhau hơn, những tiêu cực xã hội, mặt trái của nền kinh tế thị trường, hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang tấn công vào hệ thống cơ quan nhà nước, trong đó có các

cơ quan thực thi pháp luật, gây ra những tác hại không nhỏ, giảm sút lòng tin của nhân dân vào đội ngũ cán bộ công chức Đây cũng là yếu tố có tác động lớn dẫn đến hậu quả nghiêm trọng xảy ra đó là các hành vi tham nhũng, lạm dụng chức vụ, quyền hạn, sách nhiễu nhân dân của công chức Chính vì vậy,

đã đến lúc, chúng ta cần thay đổi nhận thức về tầm quan trọng của nghành thanh tra nói chung, đặc biệt là thanh tra hành chính nói riêng

Hiện nay, công luận và dư luận xã hội đã và đang phát huy vai trò quan trọng vào quá trình quản lý và phát triển đất nước, nhiều cuộc thanh tra đã được dư luận quan tâm, chú ý Ở những cuộc thanh tra này, kết quả thanh tra thường sẽ tác động tới nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân hoặc xử lý những vấn

đề xã hội đang bức xúc Thực tiễn cũng cho thấy, nhiều bài báo, những loạt phóng sự điều tra… về những hành vi vi phạm của người có chức quyền trong hoạt động quản lý, để xảy ra sai phạm đã giúp ích rất nhiều cho các cơ quan thanh tra trong quá trình tiến hành thanh tra và kiến nghị xử lý Điều này cho thấy rằng, hoạt động của nghành thanh tra đang dần nhận được sự quan tâm

lớn từ tất cả các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong xã hội, nhận thức về tầm quan trọng của thanh tra nói chung, thanh tra hành chính nói riêng cũng theo

đó được nâng cao

Tóm lại, hoạt động thanh tra hành chính có phát huy được hết vai trò, mang lại những kết quả tích cực trong phòng ngừa và xử lý sai phạm hay không, phụ thuộc rất nhiều vào vấn đề nhận thức của mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân về vị thế quan trọng của thanh tra trong quản lý nhà nước Có nhận thức đúng về tầm quan trọng của nghành thanh tra, hoạt động thanh tra hành chính mới không còn mang tính hình thức, sơ sài; các cá nhân, tổ chức trong xã hội mới quan tâm, chú ý, mạnh dạn tố giác khi phát hiện có vi phạm; các cơ quan chức năng mới tận tâm, trách nhiệm với hết khả năng và đạo đức nghề nghiệp của mình Theo đó, hiệu quả của thanh tra hành chính mới mang lại những kết quả đáng mong đợi, góp phần trong việc đảm bảo trật tự kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng của đất nước

1.4.2 Yếu tố về pháp luật

Pháp luật thực định là nhân tố có ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra Đã có nhiều văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, quy định của ngành về tổ chức và hoạt động thanh tra được xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện trên thực tế, tạo nên hành lang pháp lý cho tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra, cho hoạt động thanh tra

để đáp ứng nhu cầu thực tiễn đặt ra

Hoạt động thanh tra được thực hiện trên nguyên tắc tuân theo pháp luật cho nên pháp luật sẽ là cơ sở quan trọng cho quá trình tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra Một hệ thống pháp luật đầy đủ và hoàn chỉnh sẽ là điều kiện hết sức quan trọng bảo đảm cho hiệu quả và hiệu lực của công tác thanh tra Thêm nữa, pháp luật về thanh tra còn phải bảo đảm tính thực tiễn, tính khả thi của nó, đặc biệt là những quy định về tổ chức bộ máy, về nhiệm vụ,