DSpace at VNU: Các yếu tố tác động đến việc chăm sóc sức khỏe của người di cư qua nghiên cứu trường hợp phường Vĩnh Tuy, Quận Hai Bà Trưng, Hà Nội

DSpace at VNU: Các yếu tố tác động đến việc chăm sóc sức khỏe của người di cư qua nghiên cứu trường hợp phường Vĩnh Tuy,...

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ NHƯ TRANG

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI DI CƯ QUA NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP PHƯỜNG VĨNH TUY,

QUẬN HAI BÀ TRƯNG, HÀ NỘI

Chuyên ngành: Xã hội học

Mã số: 60.31.30

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRỊNH VĂN TÙNG

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trịnh Văn Tùng Tôi xin chịu trách nhiệm trước những kết quả đã điều tra được trong luận văn này

Hà Nội, tháng 04 năm 2015

Tác giả luận văn

Lê Thị Nhƣ Trang

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu này để tôi có thể đạt được các mục tiêu và kết quả nhất định trong đề tài nghiên cứu của mình, tôi đã nhận được sự chia

sẻ, hỗ trợ, giúp đỡ và hướng dẫn tận tình của giảng viên hướng dẫn PGS.TS Trịnh Văn Tùng, phòng sau đại học trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội , các thầy cô trong khoa Xã hội học cùng sự hợp tác giúp đỡ của tập thể cán bộ, nhân dân, người lao động hiện đang sinh sống và làm việc tại phường Vĩnh Tuy, quận Hai Bà Trưng, Tp Hà Nội Vì vậy, nhân dịp này tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới giảng viên hướng dẫn PGS.TS Trịnh Văn Tùng, các thầy cô trong khoa xã hội học trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội cùng tập thể cán bộ, nhân dân, người lao động tại phường Vĩnh Tuy, quận Hai Bà Trưng, Tp Hà Nội đã tạo điều kiện hướng dẫn, hỗ trợ, giúp đỡ tận tình cho tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này một cách thuận lợi nhất

Trong phạm vi của công trình nghiên cứu này, cũng như bản thân tôi còn hạn hẹp về kinh nghiệm, vì vậy trong nghiên cứu này không tránh khỏi những thiếu sót, tôi mong nhận được sự chia sẻ, đóng góp ý kiến của quý thầy cô giáo và toàn thể bạn đọc

Chân thành cảm ơn !

Hà Nội, tháng 04 năm 2015

Học viên

Lê Thị Nhƣ Trang

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 10

1 Lý do chọn đề tài 10

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 3

3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 9

4 Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined 5 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined 8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined NỘI DUNG CHÍNH Error! Bookmark not defined Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined 1.1.1.1 Khái niệm người di cư Error! Bookmark not defined 1.1.1.2 Khái niệm sức khỏe 17

1.1.1.3 Khái niệm chăm sóc sức khỏe 19

1.1.1.5 Khái niệm tác động Error! Bookmark not defined 1.1.2 Lý thuyết ứng dụng Error! Bookmark not defined 1.1.2.1 Lý thuyết nhu cầu Error! Bookmark not defined 1.1.2.2 Lý thuyết lựa chọn hợp lý Error! Bookmark not defined 1.1.3 Quan điểm của Đảng và chính sách của nhà nước về chăm sóc sức khỏe cho người dân 23

1.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN Error! Bookmark not defined 1.2.1 Đặc điểm của địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.2.2 Đặc trưng về hành vi chăm sóc sức khỏe ở nhóm người dân di cư tại địa bàn nghiên cứu 27

Chương 2 THỰC TRẠNG CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI DÂN DI

CƯ ĐẾN PHƯỜNG VĨNH TUY Error! Bookmark not defined 2.1 Thực trạng cảm nhận về sức khỏe của người dân di cư tại địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.1.1 Đặc điểm của người dân di cư tại phường Vĩnh Tuy Error! Bookmark

not defined

2.1.1.1 Về nhóm tuổi Error! Bookmark not defined 2.1.1.2 Về giới tính Error! Bookmark not defined 2.1.1.3 Về tình trạng hôn nhân Error! Bookmark not defined 2.1.1.4 Về trình độ học vấn Error! Bookmark not defined 2.1.1.5 Về nghề nghiệp Error! Bookmark not defined 2.1.1.6 Về hiện trạng nhập cư Error! Bookmark not defined

2.1.2 Cảm nhận về sức khỏe của người dân di cư tại địa bàn 38

2.2 Thực trạng sử dụng dịch vụ y tế và thẻ BHYT của người dân di cư tại địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.1 Hoạt động chăm sóc sức khỏe của người dân di cư tại phường Vĩnh Tuy Error!

Bookmark not defined

2.2.2 Hoạt động chăm sóc sức khỏe của người dân di cư tại phường Vĩnh Tuy

có sử dụng thẻ bảo hiểm y tế khi ốm đau 48

* Tiểu kết 58

Chương 3 XU HƯỚNG VÀ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI VIỆC CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI DI CƯ TẠI PHƯỜNG VĨNH TUY 59 3.1 Đánh giá về xu hướng hoạt động khám chữa bệnh thông qua dịch vụ bảo hiểm

y tế 59

3.1.1 Nhu cầu sử dụng thẻ bảo hiểm y tế khi ốm đau của người dân di cư tại địa bàn nghiên cứu 59 3.1.2 Đánh giá về lợi ích của thẻ bảo hiểm y tế khi ốm đau 66 3.1.3 Đánh giá về những rào cản trong sử dụng bảo hiểm y tế khi tham gia khám chữa bệnh 74

3.2 Xu hướng sử dụng thẻ bảo hiểm y tế của người dân di cư tại phường Vĩnh Tuy

3.1.1 Xu hướng mua thẻ bảo hiểm y tế của những người di cư không tham gia bảo hiểm

y tế 77 3.1.2 Xu hướng sử dụng thẻ bảo hiểm y tế của những người di cư khi tham gia bảo hiểm

y tế khi khám chữa bệnh Error! Bookmark not defined

3.3 Một số yếu tố tác động tới việc chăm sóc sức khỏe của người dân di cư tại phường Vĩnh Tuy 82 3.3.1 Yếu tố về kinh tế của cá nhân và hộ gia đình di cư tại phường Vĩnh Tuy Error! Bookmark not defined

3.3.2 Yếu tố về nhân khẩu xã hội 84

3.3.3 Yếu tố về chính sách xã hội Error! Bookmark not defined

* Tiểu kết 103

KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1 Nhóm tuổi của đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined Bảng 2.2 Giới tính của đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined Bảng 2.3.Tình trạng hôn nhân của đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined

Bảng 2.4.Trình độ học vấn của đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined Bảng 2.5 Nghề nghiệp của đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined Bảng 2.6.Thời gian nhập cư của đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined Bảng 2.7 Lý do di cư đến nơi ở hiện tại Error! Bookmark not defined Bảng 2.8 Đối tượng cùng di cư đến Error! Bookmark not defined Bảng 2.9 Khó khăn khi di cư đến nơi ở mới Error! Bookmark not defined Bảng 2.10 Tự đánh giá về tình trạng sức khỏe hiện tại Error! Bookmark not defined

Bảng 2.11 Cảm nhận về tình trạng sức khỏe theo nhóm tuổi Error! Bookmark not defined

Bảng 2.12.Cảm nhận về tình trạng sức khỏe theo giới tính Error! Bookmark not defined

Bảng 2.13 Lựa chọn cơ sở khám chữa bệnh theo thu nhập Error! Bookmark not defined

Bảng 2.14 Nhóm đóng bảo hiểm y tế của đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined

Bảng 2.15 Tình trạng sử dụng bảo hiểm y tế trong khám chữa bệnh Error! Bookmark not defined

Bảng 2.16 Đánh giá về mức độ cần thiết của bảo hiểm y tế theo nhóm tuổi Error! Bookmark not defined

Bảng 2.17 Đánh giá về mức độ cần thiết của bảo hiểm y tế theo nghề nghiệp Error! Bookmark not defined

Bảng 2.18 Giải pháp tăng cường sự tham gia bảo hiểm y tế của người dân Error! Bookmark not defined

Bảng 3.1 Thu nhập trung bình trong tháng của hộ gia đình Error! Bookmark not defined

Bảng 3.2.Đánh giá về mức sống của hộ gia đình Error! Bookmark not defined Bảng 3.3 Đánh giá về mức phí mua bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined Bảng 3.4 Hiểu biết về lợi ích của dịch vụ bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined

Bảng 3.5 Hiểu biết về lợi ích của dịch vụ bảo hiểm y tế theo trình độ học vấn

Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC BIỂU Biểu 2.1.Cơ sở khám chữa bệnh Error! Bookmark not defined Biểu 2.2.Việc lựa chọn các cơ sở y tế dựa vào yếu tố Error! Bookmark not defined

Biểu 2.3 Nguồn gốc bảo hiểm y tế của đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined

Biểu 2.4 Tình trạng sử dụng bảo hiểm y tế theo giới tính Error! Bookmark not defined

Biểu 2.5 Đánh giá mức độ sử dụng thẻ bảo hiểm y tế tại địa bàn Error! Bookmark not defined

Biểu 2.6 Đánh giá về mức độ cần thiết của bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined

Biểu 2.7 Đánh giá về chất lượng khám chữa bệnh bằng thẻ bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined

Biểu 2.8 Đánh giá về thủ tục khám chữa bệnh bằng thẻ bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined

Biểu 2.9 Đánh giá về chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh của các cở y tế tại địa bàn Error! Bookmark not defined

Biểu 2.10 Đánh giá về khả năng tiếp cận của người dân Error! Bookmark not defined

với các cơ sở y tế tại địa bàn Error! Bookmark not defined Biểu 3.1 Nghề nghiệp của đối tượng điều tra Error! Bookmark not defined Biểu 3.2 Đánh giá về mức phí mua bảo hiểm y tế theo nhóm tuổi Error! Bookmark not defined

Biểu 3.3 Đánh giá về chi phí hỗ trợ của bảo hiểm y tế khi tham gia khám, chữa bệnh Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DS-KHHGĐ : Dân số Kế hoạch hóa Gia đình

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Những năm gần đây ở nước ta dòng người di cư từ nông thôn ra các thành phố lớn diễn ra ngày càng mạnh mẽ, với tốc độ tăng nhanh, quy mô ngày một lớn [9] Đây là một vấn đề mang tính xã hội, bởi nó có tác động không nhỏ đến mỗi gia đình và cộng đồng, nhất là sự biến đổi cấu trúc gia đình do sự di cư của thế hệ giữa ra các thành phố lớn sinh sống và làm việc, các gia đình ở nông thôn trong tình trạng khuyết thế hệ, chức năng và vai trò của gia đình không được đảm bảo do có những biến đổi lớn Đối với các thành phố lớn nơi tiếp nhận dòng người nhập cư vào, hiện nay đang phải đối mặt với các vấn đề khó khăn lớn như: những xáo trộn về đời sống xã hội, tình trạng thiếu việc làm, thất nghiệp, tệ nạn xã hội, cơ sở hạ tầng không đáp ứng được do mật độ dân cư đông Trong số các vấn đề đó thì một vấn đề đang được quan tâm hiện nay đó là việc chăm sóc sức khỏe cho đối tượng là những người dân di cư ở khu vực thành thị, bởi nhiều trẻ em, người già, thậm chí người trong độ tuổi lao động trong các gia đình nhập cư vào thành thị chưa được tiếp cận với các dịch vụ xã hội, dịch vụ chăm sóc sức khỏe Chính vì vậy, sức khỏe của nhóm dân cư này có sự khác biệt nhất định so với các nhóm dân cư khác Làn sóng di cư diễn ra mạnh ở các tỉnh thành trên cả nước tới các thành phố lớn như: Hà Nội,

Tp Hồ Chí Minh, Đà Nẵng

Hà Nội là thành phố lớn, là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, đây là khu vực có nền kinh tế phát triển năng động nhất cả nước,do vậy hàng năm lực lượng dân số

ở các tỉnh khác di cư về chiếm tỷ lệ khá cao Theo số liệu Tổng điều tra Dân số và Nhà ở Việt Nam năm 2009 của Tổng cục Thống kê cho thấy, dân số Hà Nội là 6.448.837 người (chiếm khoảng 7,5% dân số cả nước); trong khi đó tỷ lệ nhập cư về Hà Nội trung bình khoảng 100.000 người/năm [9] Như vậy, mỗi năm qui mô dân số Hà Nội dự kiến tăng thêm tương đương với dân số của một huyện lớn Năm 2009, mật độ dân số trung bình của Hà Nội là 1.926 người/km2, cao gấp 7,4 lần so với cả nước và mật độ này có chiều hướng tăng cao do dòng người nhập cư hàng năm đang tăng lên; qui mô và tốc độ của lượng người di dân vào Hà Nội qua các năm ngày càng tăng, cụ thể năm 2001 số người di

cư vào Hà Nội là 16.985

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường (1999), Nghiên cứu các yếu tố thúc đẩy làn

sóng di dân tự do từ khác khu vực nông thôn ra đô thị trong quá trình chuyển đổi kinh tế ở nước ta hiện nay và ảnh hưởng của nó tới sự phát triển kinh tế - xã hội các vùng đô thị, Chương trình nghiên cứu Việt Nam - Hà Lan, Hà Nội

2 Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (1999), Tăng cường năng lực cho chính

sách di dân nội địa ở Việt Nam, dự án VIE/95/004 Hà Nội

3 Bộ Y tế, Tổng cục Thống kê (2003) Báo cáo chuyên đề Điều tra Y tế Quốc gia

2001-2002: Đánh giá hiệu quả sử dụng dịch vụ y tế Nhà xuất bản Y học Hà Nội –

Việt Nam

4 Bộ Y tế, Tổng cục Thống kê (2003), Báo cáo chuyên đề Điều tra Y tế Quốc gia

2001-2002: Chính sách hỗ trợcủa Nhà nước trong CSSK – Nhìn từ phía người hưởng lợi Nhà xuất bản Y học Hà Nội - Việt Nam

5 BộY tế-Tổng cục Thống kê (2003), Báo cáo kết quả Điều tra Y tế Quốc Gia

2001-2002 Nhà xuất bản Y học, Hà nội

6 Báo cáo điều tra ban đầu chương trình RHIYA Việt Nam (2005) TTDS Đại học Kinh tế quốc dân thực hiện do Quỹ Dân sốLiên Hợp Quốc (UNFPA) và Liên minh Châu Âu (EU) tài trợ Hà Nội, Việt Nam

7 Bộ Y tế (2011), Chiến lược quốc gia bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân

dân giai đoạn 2011 – 2020

8 Đỗ Văn Hòa (1999), Nghiên cứu di dân ở Việt Nam, NXB Nông nghiệp

9 Điều tra di dân năm (2004), Mối quan hệ giữa di dân và sức khỏe

10 Đặng Nguyên Anh (2005) Di dân trong nước: Vận hội và thách thức đối với công

cuộc đổi mới và phát triển ở Việt Nam Trung tâm kinh tế Châu Á - Thái Bình

Dương Nhà xuất bản Thế giới Hà Nội, Việt Nam

11 Đặng Nguyên Anh (2006), Chính sách di dân trong quá trình phát triển kinh tế-xã

hội ở các tỉnh miền núi, Nxb Thế giới, Hà Nội)

12 Đặng Nguyên Anh (2012), Di dân con lắc và di dân mùa vụ trong giai đoạn phát

triển mới của đất nước, Tạp chí Xã hội học (4)

13 Đinh Quang Hà (2014), Di dân tự do nông thôn – đô thị với trật tự xã hội ở Hà Nội,

luận án tiến sĩ ngành Xã hội học

14 Hoàng Đình Cầu (1995), Quản lý và Chăm sóc sức khỏe ban đầu, NXB Y học Hà

Nội

15 Hoàng Văn Chức (2004), Di dân tự do đến Hà Nội – Thực trạng và giải pháp, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

16 Liên hợp quốc (1958), Khái niệm về di dân và các hình thức di dân trên thế giới

17 Nguyễn Đức Vinh (1998), Điều kiện chăm sóc sức khỏe của người dân di cư

18 Phạm Đức Thành; Mai Quốc Chánh (1998), Giáo trình Kinh tế Lao động

19 Phạm Quý Thọ (2000), Mối quan hệ giữa di dân nông thôn – Hà Nội với vấn đề việc

làm và mức sống

20 Phạm Tất Dong- Lê Ngọc Hùng (2000), Xã hội học đại cương, NXB Đại học Quốc

gia, Hà Nội

21 Tổ chức Y tế thế giới – WHO (1976), Khái niệm về sức khỏe và những vấn đề chung

về sức khỏe

22 Trung tâm nghiên cứu dân số, nguồn lao động (1993), Báo cáo tổng quan về di dân

tự do ở Việt Nam, Dự án VIE/93/PO2 Hà Nội

23 Trịnh Văn Tùng (1999), Tổng thuật từ André Akoun và Ansart Pierre, Từ điển Xã hội

học, Paris, Nxb Le Robert và Seuil, trang 272 (588 trang)

24 Trương Thị Kim Chuyên (2004), Di chuyển xã hội sự khác biệt giữa các vùng và quỹ

đạo phát triển mới ở nông thôn Việt Nam

25 Tổng cục thống kê (2005), Sách hướng dấn nghiệp vụ chỉ tiêu xã hội ở Việt Nam,

NXB Thống kê, Hà Nội

26 Tổng cục DS-KHHGĐ (2011), Dân số học, Tài liệu dùng cho Chương trình bồi

dưỡng nghiệp vụ dân số-kế hoạch hoá gia đình

27 Tổng Cục Thống kê và Quỹ dân số Liên hợp quốc (2011), Di cư và đô thị hóa ở Việt

Nam: Thực trạng, xu hướng và những khác biệt