KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI (LV thạc sĩ)KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI (LV thạc sĩ)KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI (LV thạc sĩ)KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI (LV thạc sĩ)KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI (LV thạc sĩ)KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI (LV thạc sĩ)KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI (LV thạc sĩ)KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI (LV thạc sĩ)KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI (LV thạc sĩ)
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ
…………/………… ……/……
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
NGUYỄN THỊ CẨM GIANG
KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI
Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 60 38 01 02
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH
THỪA THIÊN HUẾ- NĂM 2017
Trang 2Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : TS TẠ NGỌC HẢI
Phản biện 1 : Phảnbiện 2 :
Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành Chính Quốc gia
Địa điểm : Phòng họp , nhà – Hội trường bảo vệ luận văn thạc sĩ Học viện Hành chính Quốc gia
Số : –Đường – Quận : Thành phố Thời gian : vào hồi giờ tháng năm 201
Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Khoa Sau đại học, Học viện Hành chính
Quốc gia
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Trong thời gian qua, công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật đối với cấp huyện do Sở Tư pháp thực hiện đã đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên, hiện nay, công tác này vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế như văn bản ban hành sai chưa được phát hiện
và xử lý kịp thời; một số nơi có biểu hiện né tránh, chậm trễ trong việc xử lý văn bản trái pháp luật đã được kiểm tra, phát hiện Do vậy, để đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và đồng bộ trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của HĐND, UBND cấp huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi thì việc nghiên cứu chỉ ra những tồn tại, hạn chế nhằm tìm ra giải pháp khắc phục, qua đó góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động ban hành văn bản quy phạm của HĐND, UBND cấp huyện trên địa bàn tỉnh
Từ những lý do nêu trên, qua khảo sát thực tiễn hoạt động kiểm tra văn bản QPPL của HĐND, UBND cấp huyện trên địa bàn
tỉnh Quảng Ngãi, tác giả chọn đề tài: “Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi” làm luận văn tốt nghiệp khóa học
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
Qua nghiên cứu, tham khảo các sách, đề tài, bài viết cho thấy, hoạt động xây dựng và ban hành văn bản QPPL nói chung, hoạt động kiểm tra văn bản QPPL nói riêng đã được đề cập nghiên cứu, phản ánh trên nhiều góc độ và thời gian khác nhau nhưng vẫn còn nhiều vấn đề về thực trạng hoạt động kiểm tra văn bản QPPL của HĐND và UBND ở cấp tỉnh trong thời gian gần đây chưa được đề
Trang 4cập nghiên cứu, đánh giá và kiến nghị một cách đầy đủ, thấu đáo Chính vì vậy, việc chọn đề tài về kiểm tra văn bản QPPL của HĐND, UBND cấp huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi để nghiên cứu vẫn là cần thiết trong tình hình hiện nay
3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
Nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện hoạt động kiểm tra văn bản QPPL dưới góc độ lý luận và xuất phát từ thực tiễn thực hiện hoạt động này ở tỉnh Quảng Ngãi Luận văn tập trung làm rõ cơ sở lý luận về kiểm tra văn bản QPPL của HĐND và UBND; Phân tích, đánh giá đúng thực trạng kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của HĐND và UBND cấp huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm cũng như đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng kiểm tra văn bản QPPL của HĐND, UBND cấp huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hệ thống văn bản
QPPL của HĐND, UBND cấp huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi; hoạt động kiểm tra văn bản QPPL của HĐND, UBND cấp huyện do
Sở Tư pháp tỉnh Quảng Ngãi tham mưu UBND tỉnh thực hiện từ năm
2012 đến năm 2016 trong phạm vi 14 huyện, thành phố tại tỉnh Quảng Ngãi; các nhóm giải pháp về kiến nghị hoàn thiện hoạt động kiểm tra văn bản QPPL của HĐND, UBND cấp huyện nói chung và của tỉnh Quảng Ngãi nói riêng
Trang 55 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
Vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, về Chính phủ phục vụ nhân dân và các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước Tác giả đồng thời sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu như: phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, quan sát
6 Giả thuyết nghiên cứu
Nhận định và đánh giá đúng thực trạng, chỉ ra được nguyên nhân của vấn đề, qua đó có các giải pháp khắc phục đồng bộ, đúng định hướng thì hoạt động kiểm tra văn bản QPPL của HĐND và UBND cấp huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi sẽ phát huy hiệu quả cao hơn so với hiện nay và còn tác động tích cực vào việc khắc phục những tồn tại, hạn chế chung trong hoạt động kiểm tra văn bản QPPL của HĐND, UBND cấp huyện tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trong cả nước
7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Tổng hợp và làm rõ hệ thống lý luận về hoạt động kiểm tra văn bản QPPL; đưa ra một số nhận xét đánh giá về hoạt động này đối với xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Ngoài ra, luận văn còn có ý nghĩa đối với đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra văn bản QPPL hiểu đầy đủ, sâu sắc về bản chất nghiệp vụ của hoạt động kiểm tra, cách lựa chọn và hậu quả pháp lý của từng biện pháp xử lý để
tham mưu đúng theo quy định của pháp luật
Trang 68 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu
tham khảo, luận văn được viết thành 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý
luận về kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân
và Ủy ban nhân dân; Chương 2: Thực trạng kiểm tra văn bản quy
phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp
huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi; Chương 3: Giải pháp hoàn
thiện hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp huyện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi
Chương 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN VÀ ỦY BAN
NHÂN DÂN 1.1 Văn bản quy phạm pháp luật
1.1.1 Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật
Quy phạm pháp luật là quy tắc xử sự chung, có hiệu lực bắt buộc chung, được áp dụng lặp đi lặp lại nhiều lần đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phạm vi cả nước hoặc đơn vị hành chính nhất định, do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định trong Luật này ban hành và được Nhà nước bảo đảm thực hiện
Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành theo đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục quy định trong Luật này
Trang 7Văn bản có chứa quy phạm pháp luật nhưng không được ban hành đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự, thủ tục quy định trong luật này thì không phải là văn bản quy phạm pháp luật
1.1.2 Đặc điểm của văn bản quy phạm pháp luật
Văn bản QPPL có các đặc điểm như sau: Là văn bản có chứa các QPPL; do cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền ban hành; tên gọi, thể thức các loại văn bản QPPL được quy định cụ thể trong pháp luật; được ban hành theo trình tự, thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định; được Nhà nước đảm bảo việc thực hiện
1.1.3 Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật
Hiện nay, hệ thống pháp luật nước ta gồm 26 hình thức với 18 chủ thể ban hành Việc giảm bớt hình thức ban hành văn bản QPPL
đã hạn chế được sự cồng kềnh, phức tạp, nhiều tầng nấc thậm chí là chồng chéo, mâu thuẫn của hệ thống văn bản QPPL ở nước ta hiện nay
1.2 Văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân
và Ủy ban nhân dân
1.2.1 Khái niệm văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân
Có thể hiểu khái niệm văn bản QPPL của HĐND, UBND
như sau: Văn bản quy phạm pháp luật của HĐND, UBND là văn bản
do HĐND, UBND ban hành trong đó có chứa quy phạm pháp luật, được ban hành theo đúng hình thức, trình tự, thủ tục theo quy định
của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015
Trang 81.2.2 Đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân
Bên cạnh những đặc điểm của văn bản QPPL nói chung thì văn bản QPPL của HĐND và UBND có những đặc điểm riêng như mang tính quyền lực nhà nước; mang tính cụ thể, thiết thực, kịp thời;
có hiệu lực pháp luật không lâu dài; có hiệu lực trong phạm vi địa
giới hành chính của địa phương
1.2.3 Hình thức văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân
Trước đây, theo quy định của Luật 2004, Luật 2008 thì hình thức văn bản QPPL của HĐND là Nghị quyết và UBND là quyết định, chỉ thị Tuy nhiên, hiện nay theo Luật 2015 thì HĐND các cấp chỉ có hình thức là nghị quyết và UBND các cấp chỉ còn lại hình thức
là quyết định
1.2.4 Phân biệt văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân với các loại văn bản hành chính khác ở địa phương
Nhận biết, phân biệt được sự giống nhau và sự khác nhau văn bản QPPL với văn bản hành chính thông thường là cơ sở đầu tiên phục vụ cho công tác xây dựng văn bản được đảm bảo đúng hình thức, quy trình, chất lượng cũng như bảo đảm việc kiểm tra đúng đối tượng
1.2.5 Tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân
Trang 9Tính hợp hiến của văn bản QPPL được hiểu là mọi văn bản
QPPL do HĐND, UBND các cấp ban hành phải phù hợp với hiến pháp
Tính hợp pháp đối với văn bản QPPL của HĐND, UBND là văn bản phải được ban hành đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục luật định; có nội dung; hình thức và kỹ thuật trình bày tuân theo quy định của pháp luật
Tính thống nhất của văn bản QPPL của HĐND, UBND là sự
phù hợp, sự đồng bộ trong các quy định của pháp luật
1.3 Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân
1.3.1 Khái niệm kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
Có thể nêu khái niệm kiểm tra văn bản QPPL của HĐND và
UBND như sau: Kiểm tra văn bản QPPL của HĐND và UBND các
cấp là hoạt động được tiến hành thường xuyên của cơ quan nhà nước
có thẩm quyền đối với các văn bản QPPL do HĐND, UBND ban hành theo quy định của pháp luật, qua đó xem xét, đánh giá, kết luận
về tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật được kiểm tra và xử lý văn bản trái pháp luật
1.3.2 Đặc điểm của kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân
Kiểm tra văn bản có các đặc điểm như: nội dung của kiểm tra văn bản QPPL là xem xét, đánh giá và kết luận về tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của văn bản QPPL; là hoạt động mang tính quyền lực nhà nước; là hoạt động có tính chất phòng ngừa và mục
Trang 10đích chính của kiểm tra là kịp thời phát hiện những văn bản đã ban hành có nội dung không phù hợp, trái với quy định của pháp luật để kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý;
1.3.3 Nguyên tắc, nội dung, phương thức kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân
Nguyên tắc kiểm tra bao gồm: nguyên tắc thường xuyên,
toàn diện, kịp thời; nguyên tắc khách quan, công khai, minh bạch; Nguyên tắc pháp chế; Nguyên tắc phối hợp giữa các cơ quan; Nguyên tắc không vụ lợi; Nguyên tắc thông tin đầy đủ, chính thức về kết quả kiểm tra; Nguyên tắc chịu trách nhiệm
Nội dung kiểm tra: Xác định văn bản QPPL được ban hành
đúng thẩm quyền; Xác định nội dung của văn bản phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành; Xác định văn bản quy phạm pháp luật được ban hành đúng căn cứ pháp lý; Xác định văn bản QPPL được ban hành phải được trình bày đúng thể thức và kỹ thuật; Văn bản được ban hành phải tuân thủ đầy đủ các quy định về trình tự, thủ tục xây dựng, ban hành theo quy định của pháp luật
Phương thức kiểm tra văn bản QPPL của HĐND và UBND: Gồm có hai phương thức tự kiểm tra văn bản và kiểm tra văn
bản theo thẩm quyền
Quy trình kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của HĐND
và UBND
Quy trình tự kiểm tra văn bản QPPL gồm 7 bước: Gửi
văn bản kiểm tra; Tiếp nhận văn bản thuộc đối tượng kiểm tra; Phân
Trang 11công người kiểm tra văn bản; Thực hiện kiểm tra văn bản; Báo cáo kết quả tự kiểm tra; Xử lý văn bản trái pháp luật đã ban hành; Công
bố, lưu trữ kết quả tự kiểm tra;
Quy trình kiểm tra văn bản QPPL theo thẩm quyền cũng gồm 7 bước: Gửi văn bản kiểm tra; Tiếp nhận văn bản thuộc đối
tượng kiểm tra; Phân công người kiểm tra; Tiến hành kiểm tra; Báo cáo kết quả kiểm tra văn bản và đề xuất hướng xử lý; Kết luận kiểm tra văn bản trái pháp luật; Cơ quan, người đã ban hành văn bản phải
tổ chức xem xét, xử lý văn bản đó và thông báo kết quả xử lý cho cơ quan kiểm tra văn bản
1.3.4 Thẩm quyền kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân
Tự kiểm tra của cơ quan ban hành văn bản:
Trách nhiệm thực hiện tự kiểm tra đối với các văn bản của chính quyền địa phương là Trưởng Ban pháp chế của HĐND; Giám đốc Sở Tư pháp, Trưởng phòng Tư pháp, công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã là đầu mối giúp HĐND và UBND cùng cấp thực hiện việc tự kiểm tra văn bản do mình ban hành
Kiểm tra theo thẩm quyền: Thực hiện theo Điều 113 và Điều 114 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015
1.3.5 Các dấu hiệu sai phạm, hình thức và thẩm quyền xử
lý các văn bản quy phạm pháp luật
Các dấu hiệu sai phạm: Sai hoặc thiếu căn cứ pháp lý; Vi
phạm thẩm quyền ban hành, bao gồm thẩm quyền về hình thức; Có nội dung trái với quy định của pháp luật; Vi phạm các quy định về
Trang 12thủ tục ban hành; Vi phạm các quy định về hình thức, kỹ thuật trình bày
Các hình thức xử lý: Đình chỉ việc thi hành văn bản trái
pháp luật; Bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản trái pháp luật (trước đây có hình thức hủy bỏ); Đính chính văn bản:
Thẩm quyền xử lý
Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp huyện đình chỉ việc thi hành và bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ văn bản trái pháp luật của UBND cấp dưới trực tiếp Đình chỉ việc thi hành nghị quyết trái pháp luật của HĐND cấp dưới trực tiếp và đề nghị HĐND cùng cấp bãi bỏ
1.3.6 Ý nghĩa của kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân
Kiểm tra văn bản QPPL của HĐND và UBND có ý nghĩa rất quan trọng trong việc ban hành và xây dựng văn bản Thông qua hoạt động này những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, lạc hậu, bất hợp pháp được loại bỏ làm cho hệ thống văn bản QPPL được đồng bộ, minh bạch và đảm bảo tính hợp pháp, hợp hiến và tính thống nhất của văn bản Bên cạnh đó, cũng đồng thời góp phần nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật ban hành văn bản cũng như trách nhiệm của cơ quan soạn thảo, ban hành văn bản
Chương 2:
THỰC TRẠNG KIỂM TRA VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN, ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NGÃI
Trang 132.1 Giới thiệu khái quát về điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ngãi
Quảng Ngãi là tỉnh ven biển, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm miền Trung gồm có 14 huyện, thành phố, trong đó có 6 huyện miền núi, 01 hải đảo, 01 thành phố và 06 huyện đồng bằng với 184
xã, phường, thị trấn với diện tích là 5.152,49 km2
Tỉnh Quảng Ngãi với tiềm lực kinh tế - xã hội đa dạng, có lợi thế lớn và bước đầu đạt được những thành tựu quan trọng nhưng hiện tại có không ít những khó khăn, tồn tại Đây chính là những thách thức lớn đối với tỉnh Quảng Ngãi, trong đó với vai trò là cơ quan đứng đầu bộ máy hành chính của địa phương, UBND tỉnh Quảng Ngãi cần tiếp tục có những giải pháp để vừa phát huy thế mạnh của địa phương, đồng thời vừa khắc phục được những khó khăn, tồn tại Một trong những giải pháp quan trọng đó là xây dựng ban hành các
cơ chế, chính sách hiệu quả, phù hợp với địa phương Chính vì vậy,
dự báo trong những năm tiếp theo, số lượng văn bản QPPL do các cấp chính quyền ở Quảng Ngãi ban hành có thể tăng về mặt số lượng
và đa dạng về lĩnh vực Điều này đồng nghĩa với việc các cơ quan có liên quan sẽ tham mưu ban hành văn bản QPPL trên nhiều lĩnh vực nhằm phục vụ cho hoạt động quản lý, điều hành và văn bản xẩy ra sai sót là khó tránh khỏi
2.2 Kết quả đạt được trong hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi