DSpace at VNU: Xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học chủ đề tọa độ trong không gian

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC PHÙNG THỊ HUYỀN XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TỌA ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ P

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHÙNG THỊ HUYỀN

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TỌA ĐỘ

TRONG KHÔNG GIAN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHÙNG THỊ HUYỀN

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TỌA ĐỘ

TRONG KHÔNG GIAN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN TOÁN

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Bùi Văn Nghị

ỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt Error! Bookmark not defined Danh mục bảng biểu Error! Bookmark not defined Danh mục các hình Error! Bookmark not defined MỞ ĐẦU 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 9

1.1 Kiểm tra, đánh giá 9

1.1.1 Quan niệm về kiểm tra, đánh giá 9

1.1.2 Chức năng của kiểm tra, đánh giá 10

1.2 Kiểm tra, đánh giá bằng câu hỏi trắc nghiệm khách quan 10

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển phương pháp trắc nghiệm 10

defined

1.3 Phương pháp xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan phần tọa độ

trong không gian Error! Bookmark not defined 1.3.1 Căn cứ vào mức độ nhận thức Error! Bookmark not defined 1.3.2 Các dạng câu hỏi trắc nghiệm khách quan Error! Bookmark not defined

1.4 Một số thực trạng về kiểm tra đánh giá bằng câu hỏi trắc nghiệm tổng quan của

giáo viên chủ đề Tọa độ trong không gian Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: XÂY DỰNG MỘT SỐ CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH

QUAN VỀ TỌA ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN Error! Bookmark not defined

2.1 Một số câu hỏi trắc nghiệm khách quan dùng trong dạy học bài “Hệ tọa độ

trong không gian” Error! Bookmark not defined 2.1.1 Nội dung và yêu cầu về kiến thức kĩ năng Error! Bookmark not defined 2.1.2 Thể hiện của từng mức độ Error! Bookmark not defined

2.1.3 Dự kiến những sai lầm có thể mắc phải của học sinh khi tiếp nhận những tri

thức trong bài Error! Bookmark not defined 2.1.4 Một số câu hỏi theo từng mức độ Error! Bookmark not defined

2.2 Một số câu hỏi trắc nghiệm khách quan dùng trong dạy học bài “Phương trình

mặt phẳng” Error! Bookmark not defined 2.2.1 Nội dung và yêu cầu về kiến thức kĩ năng Error! Bookmark not defined 2.2.2 Thể hiện của từng mức độ Error! Bookmark not defined

2.2.3 Dự kiến những sai lầm có thể mắc phải của học sinh khi tiếp nhận những tri

thức trong bài Error! Bookmark not defined 2.2.4 Một số câu hỏi theo từng mức độ Error! Bookmark not defined

2.3 Một số câu hỏi trắc nghiệm khách quan dùng trong dạy học bài “Phương trình

đường thẳng Error! Bookmark not defined 2.3.1 Nội dung và yêu cầu về kiến thức kĩ năng Error! Bookmark not defined 2.3.2 Thể hiện của từng mức độ Error! Bookmark not defined

2.3.3 Dự kiến những sai lầm có thể mắc phải của học sinh khi tiếp nhận những tri

thức trong bài Error! Bookmark not defined 2.3.4 Một số câu hỏi theo từng mức độ Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined

3.1 Mục đích, tổ chức thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.1.1 Mục đích Error! Bookmark not defined 3.1.2 Tổ chức Error! Bookmark not defined 3.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.2.1 Nội dung thực nghiệm trên lớp học Error! Bookmark not defined 3.2.2 Nội dung bài kiểm tra Error! Bookmark not defined 3.3 Kết quả thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.3.1 Thống kê ý kiến của giáo viên Error! Bookmark not defined 3.3.2 Thống kê ý kiến của học sinh Error! Bookmark not defined 3.3.4 Thống kê điểm bài kiểm tra học sinh Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

Ở ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự phát triển của xã hội đòi hỏi tất cả các ngành phải có sự phát triển, đổi mới không ngừng Trong đó, ngành Giáo dục phải đổi mới cả về hệ thống, nội dung, chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

Trong sự đổi mới về kiểm tra đánh giá, việc kết hợp giữa phương pháp kiểm tra đánh giá bằng các đề tự luận với câu hỏi trắc nghiệm khách quan đã

và đang được nhiều giáo viên quan tâm sử dụng Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan đã được nghiên cứu và kiểm nghiệm, cho thấy phương pháp này có khá nhiều ưu điểm Tuy nhiên, cũng còn không ít giáo viên Toán THPT hiểu về câu hỏi trắc nghiệm khách quan chưa thật thấu đáo và còn lúng túng trong việc sử dụng phương pháp này trong đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh

Tuy đã có một số kết quả nghiên cứu và một số sách tham khảo giới thiệu về hệ thống những câu hỏi trắc nghiệm khách quan, nhưng thực tế trong quá trình dạy học cho thấy giáo viên cần thiết phải biết tự thiết kế, xây dựng những đề kiểm tra cho phù hợp với đối tượng học sinh của mình

Nghiên cứu hình học bằng phương pháp tọa độ là một phương pháp

“Đại số hóa” Hình học Việc nghiên cứu Hình học được thể hiện thông qua các biểu thức tọa độ, công thức, phương trình nên kết quả nghiên cứu thường là những con số Chính vì thế, theo chúng tôi, sử dụng phương pháp kiểm tra đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan cho chương này sẽ có nhiều thuận lợi

Vì những lý do trên đề tài được chọn là: Xây dựng và sử dụng câu hỏi

trắc nghiệm khách quan trong dạy học chủ đề tọa độ trong không gian

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Đã có một số luận văn Thạc sĩ nghiên cứu về sử dụng phương pháp kiểm tra đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan trong quá trình dạy học, đánh giá kết quả học tập môn Toán Chẳng hạn các đề tài sau:

- “Xây dựng câu hỏi trắc nghiệm chủ đề hàm số, phương trình bậc hai một ẩn trong chương trình đại số lớp 9 cho học sinh THCS” [5]

- “Sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan để kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh THPT” [11]

- “Biên soạn hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học Hình học không gian lớp 11 THPT” [18]

- “Sử du ̣ng phương pháp trắc nghiê ̣m khách quan để kiểm tra đánh giá kết quả ho ̣c tâ ̣p chương Hàm số lượng giác, Giải tích 11 Ban nâng cao” [8]

Bởi vậy, chúng tôi đã lựa chọn đề tài lần này sao cho không trùng lặp với những đề tài, công trình đã được công bố

3 Mục đích nghiên cứu

Biên soạn được một bộ câu hỏi trắc nghiệm về Phương pháp tọa độ trong không gian nhằm hỗ trợ trong quá trình dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận về kiểm tra đánh giá bằng câu hỏi trắc nghiệm khách quan

- Nghiên cứu chương trình nội dung phương pháp tọa độ trong không gian

- Biên soạn một hệ thống câu hỏi trắc nghiệm về phương pháp tọa độ trong không gian

- Đề xuất giải pháp sư phạm về sử dụng hệ thống câu hỏi một cách có hiệu quả

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của đề tài

5 Giả thuyết khoa học

Nếu biên soạn được một bộ câu hỏi trắc nghiệm về phương pháp tọa độ trong không gian và vận dụng các biện pháp sư phạm thích hợp sẽ góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá kết quả học tập chủ đề này của học sinh một cách có hiệu quả

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Lý luận về kiểm tra đánh giá về câu hỏi trắc nghiệm tổng quan và các kết quả nghiên cứu đã công bố liên quan gần gũi với đề tài

6.2 Phương pháp nghiên cứu điều tra – quan sát

Dự giờ, quan sát, lập phiếu điều tra về việc sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan của giáo viên trong chủ đề Tọa độ trong không gian

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm tại một số lớp 12 nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của đề tài Sử dụng một phần bộ câu hỏi đã biên soạn được trong dạy học và dùng kiểm tra một phần thuộc nội dung phương pháp tọa độ trong không gian tại lớp thực nghiệm Đánh giá thực nghiệm thông qua quan sát trên lớp, phiếu đánh giá của giáo viên, phiếu đánh giá của học sinh

và qua bài kiểm tra

7 Khách thể nghiên cứu

Chương trình sách giáo khoa Hình học 12 ban cơ bản và thực tiễn sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan ở trường THPT

8 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan chủ đề tọa độ trong không gian lớp 12 ban cơ bản THPT

9 Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu nội dung chủ đề Tọa độ trong không gian theo chương trình, sách giáo khoa Hình học 12 ban cơ bản, Nxb Giáo dục, năm 2010

- Phương pháp kiểm tra đánh giá bằng câu hỏi trắc nghiệm khách quan ở trường THPT

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày theo ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2: Xây dựng một số câu hỏi trắc nghiệm về Tọa độ trong

không gian

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Kiểm tra, đánh giá

1.1.1 Quan niệm về kiểm tra, đánh giá

Có nhiều định nghĩa khác nhau về đánh giá:

Theo tài liệu [20]: đánh giá là nhận định giá trị

Theo bảng thuật ngữ đối chiếu Anh - Việt: “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn

đã đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả của công việc” [3, tr.5]

Theo tài liệu [17] đánh giá là việc căn cứ vào các số đo và các tiêu chí xác định, đánh giá năng lực và phẩm chất của sản phẩm đào tạo để nhận định, phán đoán và đề xuất các quyết định nhằm nâng cao không ngừng chất lượng đào tạo Đánh giá có thể là định lượng dựa vào các con số hoặc định tính dựa vào các ý kiến và giá trị

Theo tài liệu [6] trong giáo dục, đánh giá được hiểu: “…là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn

đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc”

Như vậy, chúng ta có thể định nghĩa chung về đánh giá trong dạy học: Đánh giá trong dạy học là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán

về kết quả của quá trình dạy và học, dựa vào sự phân tích những thông tin được đối chiếu với mục tiêu dạy học đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng của dạy học, nâng cao chất lượng và hiệu quả quá trình dạy học

Theo tài liệu [20]: Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét

Theo tác giả Trần Bá Hoành [7]: Kiểm tra là việc thu thập những dữ

liệu thông tin về một lĩnh vực nào đó làm cơ sở cho việc đánh giá

Còn theo tác giả Nguyễn Trọng Phúc [13] thì khái niệm kiểm tra thuộc

về phạm trù phương pháp, nó giữ vai trò liên hệ ngược trong quá trình dạy

học, nó cho biết những thông tin về kết quả vận hành của hệ dạy học

Từ các định nghĩa trên, chúng ta có một định nghĩa chung về kiểm tra trong dạy học như sau: Kiểm tra là một quá trình thu thập thông tin, dữ kiện phản ánh trình độ đạt được trong nhân cách người học, nhân cách học sinh sau một quá trình học, làm cơ sở cho việc đánh giá Thi cũng là một kiểm tra nhưng có tầm quan trọng hơn đặc biệt trong các đợt kết thúc khóa học; tuyển sinh;…

1.1.2 Chức năng của kiểm tra, đánh giá

Theo Trần Bá Hoành [7], kiểm tra, đánh giá có ba chức năng:

Chức năng khoa học: Nhận định chính xác một mặt nào đó trong thực trạng dạy học, về hiệu quả thực nghiệm một sáng kiến cải tiến nào đó trong dạy học

Chức năng sư phạm: Làm sáng tỏ thực trạng, định hướng điều chỉnh hoạt động dạy và học

Chức năng xã hội: Công khai hóa kết quả học tập của mỗi học sinh trong tập thể lớp, trường, báo cáo kết quả học tập, giảng dạy trước phụ huynh học sinh, các cấp quản lí

1.2 Kiểm tra, đánh giá bằng câu hỏi trắc nghiệm khách quan

1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển phương pháp trắc nghiệm

Ở Mỹ, từ đầu thế kỷ XIX, người ta đã dùng phương pháp này chủ yếu

để phát hiện năng khiếu, xu hướng nghề nghiệp của học sinh Sang đầu thế kỷ

XX, E.Thoidaicơ là người đầu tiên dùng trắc nghiệm như một phương pháp “

khách quan và nhanh chóng ” để đo trình độ kiến thức học sinh, bắt đầu dùng TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Hình học 12, Nxb Giáo dục, Hà Nội

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Hình học 12 Sách giáo viên, Nxb Giáo

dục, Hà Nội

3 Hà Thị Đức (1991), “Kiểm tra, đánh giá khách quan kết quả HT của HS

một khâu quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả DH ở trường phổ thông”,

Tạp chí thông tin khoa học (25)

4 Trần Khánh Đức(2012), Đo lường và đánh giá trong giáo dục, Tập bài

giảng Khoa sư phạm Đại học Quốc gia Hà Nội

5 Lê Xuân Hải (2003), Xây dựng câu hỏi trắc nghiệm chủ đề hàm số,

phương trình bậc hai một ẩn trong chương trình đại số lớp 9 cho học sinh THCS, Luận văn thạc sĩ, trường Đại học Thái Nguyên, Thái Nguyên

6 Nguyễn Phụng Hoàng, Võ Ngọc Lan (1996), Phương pháp trắc nghiệm

trong kiểm tra và đánh giá thành quả học tập, Nxb Giáo dục, Hà Nội

7 Trần Bá Hoành (1997), Đánh giá trong giáo dục, Nxb Giáo dục, Hà Nội

8 Nguyễn Thi ̣ Vân Huyền (2011), Sử dụng phương pháp trắc nghiê ̣m khách

quan để kiểm tra đánh giá kết quả học tập chương Hàm số lượng giác , Giải tích 11 Ban nâng cao, Luận văn Thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục, Đại học

Quốc gia Hà Nội

9 Nguyễn Mộng Hy (Chủ biên) (2010), Bài tập Hình học 12, Nxb Giáo dục,

Hà Nội

10 Nguyễn Bá Kim (2007), Phương pháp dạy học môn Toán, Nxb Đại học

Sư phạm, Hà Nội

11 Hoàng Lê Minh (2003), Sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan

để kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh THPT , Luận

văn thạc sĩ, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội

tâm đảm bảo chất lượng đào tạo và nghiên cứu phát triển giáo dục

13 Nguyễn Trọng Phúc (2001), Trắc nghiệm khách quan và vấn đề đánh giá trong giảng dạy Địa lý, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

14 Dương Thiệu Tống (2005), Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập

(phương pháp thực hành), Nxb Khoa học Xã hội

15 Nguyễn Thế Thạch (Chủ biên) (2010), Hướng dẫn thực hiện chương

trình sách giáo khoa lớp 12 môn Toán, Nxb Giáo dục, Hà Nội

16 Lâm Quang Thiệp, Nghiêm Xuân Nùng (1995), Trắc nghiệm và đo

lường cơ bản trong Giáo dục, Nxb Giáo dục, Hà Nội

17 Lâm Quang Thiệp (2000), Giáo dục học đại học, Nxb Đại học Quốc Gia

Hà Nội

18 Lâm Quang Thiệp (2008), Trắc nghiệm và ứng dụng, Nxb Khoa học và

Kỹ thuật Hà Nội

19 Vũ Thanh Tuyết (2009), Biên soạn hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách

quan trong dạy học Hình học không gian lớp 11 THPT, Luận văn thạc sĩ Đại

học Thái Nguyên, Thái Nguyên

20 Viện ngôn ngữ học(2001), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Viện ngôn ngữ học

Việt Nam