DSpace at VNU: Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan dạng MCQ chương 3 và chương 4 sinh học 11 nâng cao trung...
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
VŨ THỊ THANH XUÂN
XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN DẠNG MCQ CHƯƠNG 3 VÀ CHƯƠNG 4 SINH HỌC 11 NÂNG CAO TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
ĐỂ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC
HÀ NỘI - NĂM 2009
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
VŨ THỊ THANH XUÂN
XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN DẠNG MCQ CHƯƠNG 3 VÀ CHƯƠNG 4 SINH HỌC 11
NÂNG CAO TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐỂ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP
CỦA HỌC SINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM SINH HỌC
Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học sinh học
Mã số : 60.14.10
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS LÊ ĐÌNH TRUNG
HÀ NỘI - NĂM 2009
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS
Lê Đình Trung, người đã chỉ dẫn tận tình, chu đáo trong suốt thời gian nghiên cứu để em hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu
Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ của các trường THPT thuộc địa bàn Quận Kiến
An, Thành phố Hải Phòng, đặc biệt các thầy cô giáo trong Bộ môn Sinh học của các Trường THPT Đồng Hòa và Trường THPT Hùng Vương đã tạo điều kiện cho tôi tiến hành điều tra và thực nghiệm thành công
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã giúp đỡ động viên tôi hoàn thành cuốn Luận văn này
Hà Nội, tháng 11 năm 2009
Học viên
Vũ Thị Thanh Xuân
Trang 4DANH MỤC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TRONG LUẬN VĂN
Bộ GD – ĐT : Bộ Giáo dục và Đào tạo
Trang 5Mục lục
1.2 Những khái niệm cơ bản về kiểm tra đánh giá kết quả
1.2.6 Các loại trắc nghiệm trong kiểm tra, đánh giá kết quả
1.3 Phương pháp xác định các chỉ tiêu định lượng câu hỏi
Trang 61.3.1 Xác định độ khó của câu hỏi trắc nghiệm 18 1.3.2 Xác định độ phân biệt của câu hỏi trắc nghiệm 19
1.3.4 Xác định độ tin cậy của bài trắc nghiệm (KR1) 21 1.4 Cơ sở của kỹ thuật xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách
1.4.2 Các cấp độ kiến thức trong mức độ nhận thức 25 1.5 Trắc nghiệm khách quan được sử dụng như một phương
1.5.1 Trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận 27 1.5.2 Sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan để dạy bài mới 30 1.6 Thực trạng dạy học phần sinh trưởng và phát triển ở các
1.6.1 Điều tra tình hình dạy học phần sinh trưởng và phát triển 30 1.6.2 Điều tra tình hình sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách
quan trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập 33
Chương 2 XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TNKQ DẠNG
MCQ CHƯƠNG 3 VÀ CHƯƠNG 4 SINH HỌC 11 NÂNG CAO THPT ĐỂ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT
QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
35
2.1 Xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan dạng MCQ
chương 3 và chương 4 sinh học 11 nâng cao Trung học phổ thông
35
2.1.1 Tiêu chuẩn của một câu hỏi trắc nghiệm, một bài trắc
2.1.2 Các nguyên tắc xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách
2.1.3 Quy trình xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan
2.1.3.1 Phân tích logic cấu trúc nội dung chương 3, chương 4
2.1.3.2 Viết mục tiêu dạy học cho từng bài và xác định mục đích 43
Trang 7yêu cầu của từng câu MCQ 2.1.3.3 Lập bảng trọng số chi tiết cho các nội dung cần kiểm tra 44 2.1.3.4 Xây dựng câu hỏi theo kế hoạch đã ghi trong bảng trọng
2.1.3.5 Kiểm định câu hỏi bằng các số đo: độ khó (FV), độ phân
biệt (DI), độ giá trị, độ đáng tin (độ tin cậy) 48 2.2 Sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan dạng MCQ vào
2.2.2 Các biện pháp sử dụng câu hỏi TNKQ dạng MCQ 55
Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 58
3.3.3.2 Nhận xét kết quả kiểm tra trong và sau thực nghiệm 65
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 67
PHỤ LỤC
Trang 8MỞ ĐẦU
1 Lý do nghiên cứu
Viêt Nam đang trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước,
trong đó “Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo
nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” Để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp
hoá, hiện đại hoá đất nước, ngành giáo dục đang tiến hành công cuộc cải cách giáo dục toàn diện và rộng khắp, nhằm nâng cao chất lượng dạy và học
Trong cải cách giáo dục, bên cạnh những đổi mới về nội dung, chương trình,
cơ sở vật chất giảng dạy thì sự đổi mới về phương pháp dạy học vô cùng quan trọng, vì nó cho phép đánh giá khách quan chất lượng dạy và học, đồng thời cho thấy hiệu quả của những cải tiến về nội dung và phương pháp giảng dạy đã thực hiện, từ đó có biện pháp điều chỉnh cho phù hợp
Ở Việt Nam, phương pháp sử dụng câu hỏi TNKQ đã bước đầu áp dụng trong việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập và khâu tuyển sinh Trong sinh học, việc sử dụng câu hỏi TNKQ cũng được sử dụng trong khâu kiểm tra đánh giá kết quả học tập do có nhiều ưu thế trong giảng dạy như:
- Đánh giá được kiến thức của học sinh trên diện rộng;
- Kiểm ra được khả năng nhận thức của học sinh ở các cấp độ: nhớ, hiểu, tổng hợp, khái quát hóa, vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống sản xuất;
- Hạn chế tình trạng quay cóp của học sinh bằng cách đổi chỗ các câu hỏi để tạo ra nhiều đề khác nhau và hạn chế thời gian làm bài ở một lượng hợp lí;
- Chấm điểm nhanh và khách quan bằng phương pháp chấm điểm danh riêng cho câu hỏi TNKQ;
Trang 9- Có thể sử dụng ở nhiều khâu của quá trình giảng dạy như: kiểm tra bài cũ, kiểm tra kiến thức mới, ôn tập củng cố
SGK Sinh học lớp 11 nâng cao THPT bao gồm toàn bộ phần sinh học cơ thể (đa bào) với nhiều nội dung mới và kiến thức sâu Do vậy, việc định hướng phương pháp kiểm tra đánh giá mới sao cho phù hợp với nội dung kiến thức mới là rất cần thiết Phương pháp đánh giá phải đảm bảo được tính khách quan, độ tin cậy, chân thực, có như vậy, phương pháp giảng dạy mới được cải tiến và đạt hiệu quả cao nhất
Để góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn sinh học ở các trường trung học phổ thông nói chung, chất lượng dạy học sinh học của lớp 11 nâng cao nói
riêng, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài "Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm
khách quan dạng MCQ chương 3 và chương 4 sinh học 11 nâng cao Trung học phổ thông để kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh" làm đề tài luận
văn thạc sỹ
2 Mục đích nghiên cứu
Xây dựng hệ thống câu hỏi TNKQ dạng MCQ theo nội dung chương 3, chương 4 sinh học 11 nâng cao Trung học phổ thông và đề xuất quy trình sử dụng chúng vào kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh
3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Quy trình xây dựng và sử dụng câu hỏi TNKQ dạng
MCQ trong chương 3, chương 4 sinh học 11 nâng cao
Khách thể nghiên cứu: HS ở một số trường THPT - thuộc Quận Kiến An –
Thành phố Hải Phòng
4 Giả thuyết khoa học
Trang 10Nếu xây dựng được các nguyên tắc, quy trình xây dựng các dạng câu hỏi trắc nghiệm và sử dụng hợp lý vào khâu kiểm tra đánh giá thì sẽ nâng cao chất lượng kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan dạng MCQ trong chương 3, chương 4 sinh học 11 nâng cao THPT
5.2 Tìm hiểu tình hình sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan, đặc biệt là
sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan vào khâu kiểm tra đánh giá trong dạy học chương 3, chương 4 sinh học 11 nâng cao THPT
5.3 Xác định nguyên tắc, quy trình xây dựng câu hỏi TNKQ dạng MCQ để xây dựng hệ thống câu hỏi TNKQ cho từng loại kiến thức trong dạy học chương 3, chương 4 sinh học 11 nâng cao THPT
5.4 Xây dựng quy trình sử dụng câu hỏi TNKQ dạng MCQ hợp lý vào khâu kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh học chương 3, chương 4 sinh học
11 nâng cao THPT
5.5 Thực nghiệm sử dụng TNKQ trong khâu kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh tại một số trường THPT thuộc Quận Kiến An – Thành phố Hải
Phòng
6 Phương pháp nghiên cứu
6.1 Nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu các văn bản nghị quyết của Đảng và Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới dạy học Nghiên cứu chương trình sinh học lớp 11 nâng cao THPT, các giáo trình sinh trưởng và phát triển, tài liệu trong và ngoài nước làm cơ
sở cho việc xây dựng và sử dụng câu hỏi TNKQ vào khâu kiểm tra đánh giá trong dạy học
Trang 11TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Sinh học 11 nâng cao, Nxb Giáo dục
2 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ Đại Học (1995), Trắc nghiệm và đo lường cơ bản trong giáo dục, GS.TS Lâm Quang thiệp biên dịch, Hà Nội
3 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ Đại học (1994), Những cơ sở của kĩ thuật trắc nghiệm, GS.TS Lâm Quang Thiệp biên dịch, Hà Nội
4 Đinh Quang Báo (2006), Một số vấn đề về phương pháp giảng dạy sinh học, Nxb trường Đại học Sư phạm Hà Nội
5 Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành (1998), Lý luận dạy học sinh học - Phần đại cương, Nxb Giáo dục, Hà Nội
6 Benjamin S Bloom (1956), Nguyên tắc phân loại mục tiêu giáo dục, Hà Nội - 1995, Đoàn Văn Điền dịch
7 Nguyễn Thành Đạt - Nguyễn Đức Thành - Nguyễn Xuân Viết (2005), tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên THPT chu kì III 2004 - 2007, Nxb Đại học Sư phạm
8 Nguyễn Phụng Hoàng, Võ Ngọc Lan (1996), phương pháp trắc nghiệm trong kiểm tra đánh giá thành quả học tập, Nxb giáo dục, Hà Nội
9 Trần Bá Hoành (1971), Thử dùng phương pháp test để điều tra tình hình nhận thức của học sinh về một số khái niệm trong chương trình sinh học đại cương lớp 9, Tạp chí nghiên cứu giáo dục, trang 21-23
10 Trần Bá Hoành (1996), Kỹ thuật dạy học sinh học, Nxb Giáo dục, Hà Nội
11 Trần Bá Hoành (1997), Đánh giá trong giáo dục, Nxb Giáo dục, Hà Nội
Trang 1212 Trần Bá Hoành (1996), Phát triển các phương pháp dạy học tích cực trong bộ môn sinh học, sách bồi dưỡng thường xuyên chu kì 1997-2000, Nxb Giáo dục, Hà Nội
13 Trần Bá Hoành, Trịnh Ngân Giao(2002), Đại cương về phương pháp dạy học sinh học, Nxb Giáo dục, Hà Nội
14 Trần Bá Hoành (2006), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo khoa, Nxb Đại học Sư phạm
15 Vũ Đình Luận (2005), Xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan MCQ để nâng cao chất lượng môn di truyền học ở trường Cao đẳng sư phạm, Luận án tiến sĩ giáo dục học, ĐHSP Hà Nội
16 Lê Đức Ngọc (2001), Vắn tắt về đo lường đánh giá thành quả học tập trong giáo dục Đại học, Đại học Quốc gia Hà Nội
17 Nguyễn Đức Thành (chủ biên) - Nguyễn Văn Duệ - Dương Tiến sỹ (2002), Dạy học sinh học ở trường THPT, Tập I, Nxb Giáo dục Hà Nội
18 Nguyễn Đức Thành (chủ biên) - Nguyễn Văn Duệ - Dương Tiến sỹ (2002), Dạy học sinh học ở trường THPT, Tập II, Nxb Giáo dục Hà Nội
19 Nguyễn Bá Thủy (2002), Dạy bài ôn tập chương bằng hệ thống bài tập TNKQ, Tạp chí giáo dục (20), trang 27
20 Nguyễn Cảnh Toàn (chủ biên) - Nguyễn Kỳ - Vũ Văn Tảo - Lê Khánh Bằng (2002), Học và dạy cách học, Nxb ĐHSP Hà Nội
21 Lê Đình Trung (1994), Xây dựng và sử dụng bài toán nhận thức để nâng cao hiêu quả dạy học phần cơ sở vật chất và cơ chế di truyền trong chương trình sinh học THPT, Luận án PTS khoa học sư phạm, ĐHSP Hà Nội
Trang 1322 Lê Đình Trung (1998), Nghiên cứu quy trình và những kết quả bước đầu xây dựng câu hỏi dạng MCQ về một số nội dung kiến thức sinh học ở ĐHSP, Thông báo khoa học số 6-1998, trường ĐHSP- ĐHQG Hà Nội, trang 58 - 65