Nghiên cứu tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá (tt)

Nghiên cứu tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá (tt)Nghiên cứu tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá (tt)Nghiên cứu tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá (tt)Nghiên cứu tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá (tt)Nghiên cứu tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá (tt)Nghiên cứu tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá (tt)Nghiên cứu tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá (tt)Nghiên cứu tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá (tt)

ĐẶNG THỊ HOÀNG TUYÊN

NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG CỦA PHƯƠNG PHÁP ĐẠI TRƯỜNG CHÂM TRONG ĐIỀU TRỊ CHỨNG ĐAU VÀ PHỤC HỒI VẬN ĐỘNG CỘT SỐNG CỔ DO THOÁI HOÁ

Chuyên ngành : Y học cổ truyền

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC

HÀ NỘI – 2017 CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI:

Người hướng dẫn khoa học:

1 PGS.TS NGHIÊM HỮU THÀNH

2 GS.TS NGUYỄN VĂN CHƯƠNG

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Bá Quang

Phản biện 2: GS.TS Đỗ Công Huỳnh

Phản biện 3: PGS.TS Phạm Văn Minh

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Viện Vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại

- Thư viện Viện Y học Cổ truyền Quân Đội

- Thư viện Quốc gia

ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thoái hóa cột sống cổ (THCSC) là bệnh phổ biến, là tổn thươnghay gặp nhất của cột sống cổ (CSC) và đứng hàng thứ hai sau thoáihóa cột sống thắt lưng trong bệnh lý thoái hóa cột sống

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) có 0,3 - 0,5% dân số bị bệnh

lý về khớp thì trong đó có 20% bị thoái hóa khớp và cột sống Ở ViệtNam, căn bệnh thoái hóa này chiếm gần 17,41% số bệnh về xươngkhớp, trong đó 2/3 là thoái hóa cột sống (cột sống thắt lưng: 31,12%,

đốt sống cổ: 13,96%)

Hiện nay có nhiều phương pháp điều trị thoái hóa cột sống cổ nhưnội khoa, ngoại khoa, vật lý trị liệu phục hồi chức năng đã đưa lại kếtquả tốt Y học cổ truyền không có bệnh danh Thoái hóa cột sống cổ,nhưng những biểu hiện lâm sàng của nó được xếp vào phạm vi chứng

tý Các biện pháp điều trị bằng thuốc YHCT, xoa bóp bấm huyệt,châm cứu… đã cho kết quả khả quan, đặc biệt tác dụng giảm đau vàphục hồi chức năng vận động cột sống cổ, trong đó có phương phápĐại trường châm

Vì vậy ứng dụng phương pháp Đại trường châm trong điều trịgiúp người bệnh giảm đau, phục hồi chức năng vận động cột sống cổmột cách hiệu quả, ít có tác dụng phụ, đáp ứng nhu cầu cấp thiết củangười bệnh

Trong thời gian gần đây, chưa có công trình khoa học nào nghiêncứu chuyên sâu một cách bài bản khoa học để khẳng định hiệu quảcủa phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phụchồi vận động cột sống cổ Để làm sáng tỏ các giá trị khoa học của

phương pháp Đại trường châm chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên

cứu tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá”

2 Mục tiêu của đề tài

1 Mô tả một số đặc điểm của bệnh nhân thoái hoá cột sống cổ.

2 Đánh giá tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi chức năng vận động.

3 Đánh giá tác dụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau và phục hồi vận động thông qua một số chỉ số sinh lý, hoá sinh.

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

+ Ý nghĩa khoa học của luận án: thể hiện qua việc đề tài đã nghiêncứu các chỉ số lâm sàng, cận lâm sàng, đây là nghiên cứu tiếp tục một số

đề tài về điều trị đau cột sống cổ về một số chỉ số lâm sàng ( mức độ đautheo thang VAS, đo tầm vận động cột sống cổ, đánh giá mức độ ảnhhưởng của đau với chức năng sinh hoạt hàng ngày qua bộ câu hỏi NPQ),các chỉ số sinh lý ( ngưỡng đau, điện cơ bề mặt), các chỉ số hóa sinh(định lượng sự thay đổi hàm lượng (β-endorphin, catecholamin) trongmáu Đây là các bằng chứng khoa học khách quan để làm sáng tỏ tácdụng của phương pháp Đại trường châm trong điều trị chứng đau vàphục hồi vận động cột sống cổ do thoái hoá, phương pháp Đại trườngchâm có hiệu quả điều trị đau và phục hồi chức năng vận động cột sống

cổ tốt hơn so với phương pháp Hào châm

+ Tính thực tiễn của luận án: đề tài đã đáp ứng được nhu cầu cấpthiết của người bệnh bị thoái hóa cột sống cổ ngày càng tăng ở Việt nam,qua đó cho thấy phương pháp Đại trường châm có thể giải quyết chứngđau cũng như phục hồi chức năng vận động cột sống cổ tốt hơn phươngpháp Hào châm và có thể áp dụng ở các tuyến Y tế cơ sở

4 Cấu trúc luận án

Luận án được trình bày trong 131 trang (không kể tài liệu thamkhảo và mục lục) Luận án gồm 7 phần: Đặt vấn đề 2 trang; Tổngquan tài liệu 35 trang; Đối tượng và phương pháp nghiên cứu 22trang; Kết quả nghiên cứu 35 trang; Bàn luận 34 trang; Kết luận 2trang; Kiến nghị 1 trang

Luận án gồm: 33 bảng; 4 biểu đồ; 15 hình; Tài liệu tham khảo 120(tiếng việt 70, tiếng nước ngoài 50); 7 phụ lục

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1.1 Thoái hóa cột sống cổ theo Y học hiện đại và Y học cổ truyền

1.1.1 Thoái hóa cột sống cổ theo y học hiện đại.

* Định nghĩa: THCSC là bệnh cột sống mạn tính, đau và biến

dạng, không có biểu hiện viêm Tổn thương cơ bản của bệnh là tìnhtrạng thoái hóa của sụn khớp và đĩa đệm (ở CSC), cùng với nhữngthay đổi ở phần xương dưới sụn và màng hoạt dịch

* Chẩn đoán thoái hóa cột sống cổ

Triệu chứng lâm sàng gồm: Hội chứng cột sống cổ và Hội chứng

rễ thần kinh cổ, trên phim X quang có hình ảnh thoái hóa cột sống cổ

1.1.2.Thoái hóa cột sống cổ theo y học cổ truyền.

- Phương pháp đại trường châm

Đại trường châm là phương pháp kết hợp Trường châm và Đại châm,kim dài 5 thốn, Đường kính kim từ 0,3- 0,5 mm Kích thước kim đượctính một thốn tương đương 2 cm - 2,2 cm, khi châm bệnh nhân thì xácđịnh huyệt theo đồng thân thốn của bệnh nhân

Đại trường châm dùng kim to, kim dài châm xuyên kinh, xuyênhuyệt với mục đích điều khí nhanh hơn, mạnh hơn

- Phương pháp Hào châm tức là kim vừa nhỏ, vừa nhọn, dài

2,6 thốn (theo thốn đồng thân của bệnh nhân)

- Khái niệm điện châm.

Phương pháp điện châm là dùng máy điện tử tạo xung điện ởcường độ và các dải tần số khác nhau, thay thế cho thủ pháp vê tay

kích thích huyệt, nhằm mục đích điều khiển sự vận hành khí huyết,

để đưa trạng thái cơ thể trở lại cân bằng và ổn định, tiêu trừ bệnh tật.Thủ pháp tả 4 - 10Hz (240- 600 xung/phút), thủ pháp bổ 0,5- 3Hz(30- 180 xung/phút) Biên độ xung từ 1- 60 μA, ngưỡng chịu đượctùy từng bệnh nhân

- Cơ chế tác dụng của châm theo Y học hiện đại và y học cổ truyền

+ Cơ chế tác dụng của châm theo Y học hiện đại

Theo Thuyết thần kinh - thể dịch; Thuyết “cổng kiểm soát”;Thuyết phản xạ thần kinh thực vật

+ Cơ chế tác dụng của châm theo Y học cổ truyền

Theo nguyên tắc điều hòa âm dương, phù chính khu tà, sơ thôngkinh lạc

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU2.1 Đối tượng nghiên cứu

- Bệnh nhân nhập viện được chẩn đoán Thoái hóa cột sống cổđiều trị tại Bệnh viện Châm cứu TW

- Tiêu chuẩn theo Y học hiện đại: bệnh nhân từ 35 tuổi trở lên,không phân biệt giới tính, nghề nghiệp, được chẩn đoán xác địnhThoái hóa cột sống cổ (lâm sàng có biểu hiện hội chứng cột sống cổ,hội chứng rễ thần kinh cổ, cận lâm sàng có hình ảnh Thoái hóa cộtsống cổ trên Phim Xquang)

Tự nguyện tham gia vào nghiên cứu, và tuân thủ đúng quy trìnhđiều trị

- Tiêu chuẩn theo Y học cổ truyền: bệnh nhân thuộc thể phonghàn thấp tý trên nền can thận hư

- Cỡ mẫu 120 bệnh nhân được chọn ngẫu nhiên và phân bổ vào 2nhóm: nhóm Đại trường châm (nghiên cứu) (n = 60), nhóm Hàochâm (đối chứng) (n = 60), có tuổi, giới, nghề nghiệp tương đồng

2.2 Phương pháp nghiên cứu: áp dụng thử nghiệm lâm sàng ngẫu

+ Các chỉ số sinh lý: được xác định tại các thời điểm trước điều

trị, sau điều trị lần 1, và sau điều trị lần thứ 7, gồm: sự biến đổicủa ngưỡng đau, điện cơ, mạch, huyết áp, nhịp thở, huyết học

+ Các chỉ số hoá sinh: được xác định tại các thời điểm trước

điều trị, sau điều trị 1 lần, và sau điều trị 7 lần gồm: định lượng sựthay đổi của hàm lượng β- endorphin, catecholamin trong máu

2.3. Tiến hành nghiên cứu

+ Phương pháp nghiên cứu trên nhóm nghiên cứu (phương pháp Đại trường châm)

Phác đồ huyệt:

+ Châm tả các huyệt bên bị bệnh: kích thước kim được tính mộtthốn tương đương 2 cm - 2,2 cm, khi châm bệnh nhân thì xác địnhhuyệt theo thốn đồng thân của bệnh nhân

Giáp tích C4 → C7, Phong trì, Kiên tỉnh, Kiên ngung→ Tý nhu,Khúc trì → Thủ tam lý, Hợp cốc

+ Châm bổ 2 bên: Thận du

Liệu trình điều trị: châm ngày một lần Thời gian: 20 phút cho

một lần châm Một liệu trình điều trị 7 lần

+ Phương pháp nghiên cứu trên nhóm đối chứng (phương pháp

Hào châm)

Phác đồ huyệt:

+ Châm tả các huyệt bên bị bệnh: kích thước kim được tính một

thốn tương đương 2 cm - 2,2 cm, khi châm bệnh nhân thì xác địnhhuyệt theo thốn đồng thân của bệnh nhân

Giáp tích C4, C5, C6, C7, Phong trì, Kiên tỉnh, Kiên ngung, Týnhu, Khúc trì , Thủ tam lý, Hợp cốc

+ Châm bổ 2 bên: Thận du

Liệu trình điều trị: châm ngày một lần Thời gian: 20 phút cho

một lần châm Một liệu trình điều trị 7 lần

2.4 Phương pháp đánh giá các chỉ tiêu nghiên cứu

- Mức độ đau: đánh giá cảm giác đau chủ quan của bệnh nhântheo thang nhìn tương ứng VAS

- Xác định ngưỡng đau được xác định bằng máy Analgesy Meter

- Đánh giá mức độ ảnh hưởng của đau với chức năng sinh hoạthàng ngày bằng (NPQ)

- Đo tầm vận động cột sống cổ

- Đo điện cơ bề mặt

- Định lượng sự thay đổi các chỉ số hóa sinh hàm lượng endorphin, catecholamin) trong máu

(β Theo dõi tái phát đau sau điều trị ở bệnh nhân của hai nhóm tại

thời điểm sau điều trị 6 tháng và 12 tháng qua các thông số mức độđau theo thang điểm VAS, ảnh hưởng của đau với chức năng sinhhoạt hàng ngày bằng (NPQ) Quá trình theo dõi được thực hiện bằngphiếu điều tra

- Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị :nhiễm trùng tại nơi châm, vựng châm

2.5 Xử lý số liệu

- Số liệu thu được trong nghiên cứu được phân tích, xử lý theophương pháp thống kê y sinh học, sử dụng phần mềm thống kê SPSS23.0 (Statistical Package for the Social Sciences)

- Các tham số sử dụng trong nghiên cứu: Trung bình mẫu (X

)

Độ lệch chuẩn (SD), bằng test T- student, kiểm định χ2 Kết quảnghiên cứu được coi là có ý nghĩa thống kê khi p< 0,05

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU3.1 Một số đặc điểm của bệnh nhân nghiên cứu

Bảng 3.4 Phân bố mức độ đau của bệnh nhân theo

thang điểm VAS (điểm)

Nhóm nghiên cứu

Mức độ

Đại trường châm (1) (n=60)

Hào châm (2) (n=60) p1-2

Bảng 3.5 Phân bố bệnh nhân theo mức độ hạn chế tầm vận động

trước điều trị (độ).

Nhóm nghiên cứu

Tầm vận động

Đại trường châm (1) (n=60)

Hào châm (2) (n=60)

Tổng (n= 120)

Bệnh nhân hạn chế vận động cột sống cổ chủ yếu ở mức độ trung

bình với nhóm Đại trường châm và nhóm Hào châm chiếm 55,0%,với (p>0,05)

Bảng 3.6 Phân bố bệnh nhân theo mức độ ảnh hưởng đau với chức năng sinh hoạt hàng ngày đánh

Nhóm nghiên cứu

Đại trường châm (1) (n=60)

Hào châm (2) (n=60)

Tổng (n= 120)

Bảng 3.7 Phân bố bệnh nhân theo hình ảnh phim chụp Xquang

Hào châm (2) (n=60)

Tổng (n=120) p1-2

n Tỷ lệ % n Tỷ lệ % n Tỷ lệ %

Giảm đường cong sinh

>0,05Gai xương, mỏ

Bảng 3.11 Mức độ cải thiện tầm vận động cột sống cổ tại thời

điểm sau 7 lần điều trị

Nhóm nghiên

cứu

Đại trường châm (1)

Hào châm (2) (n = 60)

Tổng

Sau 7 ngày điều trị tầm vận động CSC ở nhóm Đại trường

châm đạt mức độ tốt là 78,4% và khá là 18,3% cao hơn so với ởnhóm Hào châm 56,7% tốt, 30,0% khá, với (p <0,05)

Bảng 3.13 Mức độ cải thiện ảnh hưởng đau với

(NPQ) tại thời điểm sau 7 lần điều trị

Nhóm nghiên

cứu

NPQ

Đại trường châm (1) (n=60)

Sự cải thiện mức độ ảnh hưởng đau với chức năng sinh hoạt đánh

giá bằng (NPQ) sau 7 lần điều trị ở nhóm Đại trường châm chiếm

81,7% đạt mức độ tốt cao hơn so với ở nhóm Hào châm 58,3% mức

Hào châm (2) (n = 60)

Tổng

Hào châm (2) (n=60) p 1-2

X

1 ± SD X

2 ± SDTrước

điều trị

Ngưỡng đau 493,83 ±17,08 464,0 ±19,42 < 0,001

Hệ số giảm 1,14 ± 0,05 1,12 ± 0,05 <0,05

Hào châm (2) (n=60) p 1-2

Bảng 3.23 Sự biến đổi của Cường độ điện cơ cơ sở (Baseline)

P pb-c ;pa-c <0,01 pa-b >0,05 p b-c; pa-c<0,05 pa-b >0,05 ;

Cường độ điện cơ cơ sở ở nhóm Đại trường châm là 0,99 ± 0,17 mVthấp hơn so với ở nhóm Hào châm (1,06 ± 0,16 mV), với (p < 0,05)

Bảng 3.24 Sự biến đổi của cường độ điện co cơ tối đa (Peak)

±SD) (mV)

Nhóm nghiên cứu

Điện cơ (Peak)

Đại trường châm (1) (n= 60)

Hào châm (2) (n=60) p 1-2

3.4 Sự biến đổi các chỉ số sinh hóa máu trước và sau điều trị bằng phương pháp Đại trường châm.

Bảng 3.27 Sự thay đổi hàm lượng β- endorphin (pg/ml) (X

± SD) trong máu

Nhóm nghiên cứu

Hàm lượng

β- endorphin

Đại trường châm (1) (n= 60)

Hào châm (2) (n=60)

p 1-2

X

1 ± SD X

2 ± SDTrước điều trị (a) 60,2 ± 11,68 57,63 ± 10,6 > 0,05Sau 1 lần điều trị (b) 65,39 ± 11,86 61,42 ± 7,74 < 0,05

Nhóm nghiên cứu

Hàm lượng

β- endorphin

Đại trường châm (1) (n= 60)

Hào châm (2) (n=60)

p 1-2

X

1 ± SD X

2 ± SDSau 7 lần điều trị (c) 69,55 ± 12,81 64,14 ± 9,0 < 0,01

± SD) trong máu

Nhóm nghiên cứu

Hàm lượng

Adrenalin

Đaị trường châm (1) (n= 60)

Hào châm (2) (n=60)

p p a-b >0,05 ;

p b-c ; p a-c<0,01

p a-b >0,05 ;

p b-c ; p a-c<0,05Hàm lượng Adrenalin trung bình ở nhóm Đại trường châm là51,28 ± 12,94 pg/ml, sau 7 ngày điều trị tăng lên 56,67 ± 12,46pg/ml; ở nhóm Hào châm là 49,85 ± 12,14 pg/ml và 55,29 ± 12,9pg/ml Tuy nhiên, sự tăng này giữa hai nhóm không có ý nghĩathống kê, với (p>0,05)

± SD) trong máu

Nhóm nghiên cứu

Hàm lượng

Noradrenalin

Đại trường châm (1) (n= 60)

Hào châm (2) (n=60) p 1-2

P p a-b >0,05 ;

p b-c ; p a-c<0,01

p a-b >0,05 ;

p b-c ; p a-c<0,05

Hàm lượng Noradrenalin trung bình ở nhóm Đại trường châm là

346,93 ± 59,98 pg/ml, sau 7 ngày điều trị tăng lên 382,72 ± 70,0 pg/ml; ởnhóm Hào châm là 353,31 ± 53,82 pg/ml và 375,4 ± 65,99 pg/ml, tuynhiên, sự biến đổi tăng này là không có ý nghĩa thống kê, với (p>0,05)

3.5 Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị

Bảng 3.30 Tác dụng không mong muốn

Nhóm nghiên cứu

Tác dụng

không mong muốn

Đại trường châm (1) (n=60) Hào châm (2) (n=60)

Với 120 bệnh nhân điều trị bằng phương pháp Đại trường châm

và Hào châm không có bệnh nhân nào bị tai biến như vựng châm,gãy kim, nhiễm trùng…, chỉ có bốn lần ở cả hai nhóm có chảy máukhi rút kim Tuy nhiên không xảy ra trên cùng bệnh nhân và xuấthiện rải rác trong các ngày khác nhau của liệu trình điều trị, khôngảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân cũng như không ảnh hưởngđến kết quả điều trị chung

3.6 Theo dõi tái phát đau sau điều trị.

Bảng 3.32 Theo dõi tái phát đau sau điều trị tại thời điểm 6 tháng

và 12 tháng theo thang điểm VAS

châm (1)

(n=60)

Hào châm (2) (n=60)

p 1-2

Đại trường châm (1) (n=60)

Hào châm (2) (n=60

p 1-2

Đau nhiều 4 6,7 5 8.3

<0,01

2 3,3 14 23,

3

<0,01

Ở nhóm Đại trường châm mức độ đau theo thang VAS tại thời

điểm sau 6 tháng và 12 tháng điều trị cải thiện tốt hơn so với nhómHào châm, số lượng bệnh nhân không đau lần lượt là (53,4% và30,0%), ở nhóm Hào châm là (31,7% và 11,7%), sự khác biệt có ýnghĩa thống kê, với (p < 0,01)

Bảng 3.33 Theo dõi tái phát đau sau điều trị 6 tháng và 12 tháng theo mức độ ảnh hưởng của đau với chức năng sinh hoạt đánh giá

bằng bộ câu hỏi (NPQ)

Nhóm

Mức độ đau

Đại trường châm (1) (n=60)

Hào châm (2) (n=60) p 1-2

Đại trường châm (1) (n=60)

Hào châm (2) (n=60

<0,01

Ở nhóm Đại trường châm tại thời điểm sau 6 tháng và 12 điều trị sốlượng bệnh nhân có mức độ ảnh hưởng của đau với chức năng sinh hoạtđánh giá bằng (NPQ) tốt hơn so với ở nhóm Hào châm ở mức khôngảnh hưởng hoặc ảnh hưởng nhẹ lần lượt là (83,3%, và 75,0%, Ở nhómHào châm là (60,0% và 45,0%), sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với(p < 0,01)