ĐẶT VẤN ĐỀ Sinh quyển là phần của Trái đất có các sinh vật sinh sống biota, kể cả con người.. Từ những loài sinh vật sống dưới đáy biển sâu đến những loài sinh vật trong không khí hoặc
Trang 1P h ầ n t h ứ n h ấ t : Đ ấ t n g ậ p n ư ớ c | 45
KHU DỰ TRỮ SINH QUYỂN – “PHÒNG THÍ NGHIỆM
HỌC TẬP” CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
Nguyễn Hoàng Trí
Ủy ban Quốc gia Chương trình Con người và Sinh quyển Việt Nam
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Sinh quyển là phần của Trái đất có các sinh vật sinh sống (biota), kể cả con người Từ những loài sinh vật sống dưới đáy biển sâu đến những loài sinh vật trong không khí hoặc sâu trong lòng đất đều thuộc về sinh quyển Giới hạn của sinh quyển bao gồm phần dưới của khí quyển, hầu hết thủy quyển (toàn bộ nước mặt và nước ngầm) và phần trên của địa quyển (toàn bộ đất và bề mặt lớp đá, lớp trầm tích trên nền đại dương và các hồ ao, sông, suối…)
Sự vận động của các thành phần trong sinh quyển theo cơ chế “hệ thống” và “tự điều chỉnh” như một cơ thể sống Khái niệm sinh quyển như một hệ thống sống trên Trái đất ra đời vào những năm 1920, nhưng cho mãi tới vài thập kỷ gần đây mới được chấp nhận rộng rãi Trái đất không chỉ như một ngôi nhà chung mà nó còn vận động thông qua các mối tương tác hữu
cơ giữa tất cả các loài thực vật và động vật với nhau, với môi trường và với con người
Con người là thành phần quan trọng của sinh quyển, sự tiến hóa của loài người gắn liền với
sự tiến hóa của sinh quyển Tác động của con người lên sinh quyển có thể thấy rõ như ô nhiễm môi trường, chuyển đổi hoặc gây ra đảo lộn nơi sống, thay đổi cấu trúc và phân bố lớp phủ thực vật và đất, khai thác quá mức nguồn lợi không tái tạo, thay đổi thành phần loài trong tự nhiên của một vùng (nông nghiệp), nhập nội loài mới gây đảo lộn sinh thái, thay thế
đa dạng loài bằng đơn loài (nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản), sử dụng quá mức thuốc trừ sâu, diệt cỏ, xả chất thải bừa bãi, làm mất cân bằng các hệ thống môi trường
Nếu như trước đây khu bảo tồn thường được xem như một cái “chai nút kín”, đó là sự tách biệt một khu vực tự nhiên ra khỏi thế giới loài người Cách tiếp cận như vậy sớm hay muộn
có thể dẫn đến thất bại do những áp lực xã hội và sinh thái cả trong và ngoài khu bảo tồn Những cách làm không hợp lý đó về bảo tồn cần được thay đổi Thực tế cho thấy, các khu bảo tồn vẫn cần có một số khu vực không có hoặc chịu rất ít tác động của con người với những quy định kiểm soát chặt chẽ, được gọi là vùng lõi Bên cạnh đó, cần thúc đẩy phát triển kinh tế thân thiện với môi trường, phát triển giáo dục và bảo tồn các giá trị văn hóa
truyền thống ở các vùng xung quanh, được gọi là các vùng đệm và chuyển tiếp, trong đó người dân địa phương đóng vai trò chủ chốt, thì công tác bảo tồn mới đạt được hiệu quả lâu dài và bền vững
Khái niệm khu dự trữ sinh quyển (DTSQ) do Chương trình Con người và Sinh quyển (tên tiếng Anh là: Man and Biosphere Program, viết tắt là: MAB) của Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên Hợp Quốc (UNESCO) lần đầu tiên được đưa ra tại Hội nghị khoa