DSpace at VNU: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

DSpace at VNU: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn tài li...

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ TUYẾT NGÂN

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT PHÁT TRIỂN

DU LỊCH MẠO HIỂM TẠI VƯỜN QUỐC GIA BA BỂ,

TỈNH BẮC KẠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội, 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỖ TUYẾT NGÂN

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT PHÁT TRIỂN

DU LỊCH MẠO HIỂM TẠI VƯỜN QUỐC GIA BA BỂ,

TỈNH BẮC KẠN

Chuyên ngành: Du lịch

(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Mạnh Hà

Hà Nội, 2015

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ Error! Bookmark not defined

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined 3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Lịch sử nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 10

7 Bố cục của luận văn Error! Bookmark not defined Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DU LỊCH MẠO HIỂM Error! Bookmark not defined 1.1 Các khái niệm và cách tiếp cận Error! Bookmark not defined 1.2 Đặc điểm của loại hình du lịch mạo hiểm Error! Bookmark not defined 1.3 Phân loại du lịch mạo hiểm Error! Bookmark not defined 1.4 Nguyên tắc phát triển sản phẩm du lịch mạo hiểm Error! Bookmark not defined 1.5 Các điều kiện phát triển của du lịch mạo hiểm Error! Bookmark not defined 1.6 Mối quan hệ giữa du lịch mạo hiểm và các loại hình du lịch khác Error! Bookmark not defined 1.7 Thị trường và đối tượng khách tham gia vào du lịch mạo hiểm Error! Bookmark not defined 1.8 Thực tiễn tổ chức và khai thác du lịch mạo hiểm Error! Bookmark not defined. Chương 2 ĐIỀU KIỆN VÀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH MẠO HIỂM TẠI VƯỜN QUỐC GIA BA BỂ Error! Bookmark not defined 2.1 Khái quát về vườn quốc gia Ba Bể Error! Bookmark not defined 2.2 Điều kiện phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể Error! Bookmark not defined. 2.3 Hiện trạng khai thác phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể 50

2.4 Nguyên nhân của thực trạng phát triển du lịch mạo hiểm ở Ba Bể 65

2.5 Đánh giá chung hoạt động du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể Error!

Bookmark not defined.

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH MẠO HIỂM TẠI

VƯỜN QUỐC GIA BA BỂ Error! Bookmark not defined

3.1 Những căn cứ chủ yếu Error! Bookmark not defined 3.2 Một số giải pháp cụ thể Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trên thế giới, du lịch mạo hiểm đã được biết đến từ những năm đầu của thế kỷ

XX và có sự tăng trưởng khá nhanh thông qua việc ra đời của các sản phẩm cũng như điểm đến mới Ngày càng nhiều khách du lịch từ nhiều độ tuổi khác nhau, không phân biệt giới tính tham gia vào các chương trình du lịch mạo hiểm Đối tượng khách du lịch mạo hiểm thường có khả năng chi trả cao, đi du lịch dài ngày

Vì vậy, những nước quan tâm phát triển du lịch thường trú tâm tới loại hình du lịch này nhằm đề ra chiến lược quảng bá hiệu quả

Việt Nam là quốc gia có tiềm năng du lịch và đang nổi lên là một điểm đến mới, hấp dẫn trên bản đồ du lịch thế giới Với 3/4 địa hình là đồi núi, hệ thống sông ngòi đa dạng, các dãy núi đá vôi, nhiều hang động đẹp, nhiều khu rừng nguyên sinh nhiệt đới, với hơn 3.000 km bờ biển tạo nên những cảnh đẹp vô cùng phong phú, v.v là những điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các loại hình du lịch mạo hiểm Các hoạt động đi bộ băng rừng, leo núi, mô tô, xe đạp địa hình, khám phá hang động, lặn biển, xuôi dòng bằng bè mảng, đua thuyền, lướt ván, nhảy dù, đu dây v.v trở thành các hoạt động du lịch hấp dẫn cho cả du khách trong nước và quốc tế Hiện nay đã có một số doanh nghiệp lữ hành nghiên cứu, tổ chức các chương trình

du lịch mạo hiểm như chương trình chinh phục đỉnh Fan Xi Păng, đỉnh Lang Biang, đỉnh Bạch Mã, đèo Prenn, các chương trình lặn biển ở Nha Trang, Cù Lao Chàm, Phú Quốc, Côn Đảo, đi xe đạp địa hình, xe mô tô thể thao ở Hà Giang, chèo thuyền

kayak trên vịnh Hạ Long, đảo Cát Bà, các trò chơi dây nước, dây cáp ở Phong Nha – Kẻ Bàng, v.v Tuy nhiên, các hoạt động đó mới chỉ khai thác tài nguyên du lịch tại khu vực đồng bằng, ven biển và một số khu vực miền núi gần các thị trấn, gần đường quốc lộ, còn một phần lớn các khu vực có điều kiện phát triển loại hình du lịch mạo hiểm vẫn chưa được đánh giá, khai thác Việc xây dựng các chương trình

du lịch mạo hiểm cho khách còn tương đối manh mún, khai thác ở mức thí điểm, thăm dò, chưa được tổ chức hiệu quả Do đó, cần có những nghiên cứu, đánh giá sâu về loại hình du lịch được đánh giá là tiềm năng này ở Việt Nam nhằm có các đề xuất cho việc khai thác hiệu quả giá trị đó, góp phần vào việc thực hiện chiến lược

du lịch của quốc gia và của địa phương

Vườn quốc gia Ba Bể được thành lập năm 1992 theo Quyết định số 83/TTg, là nơi bảo tồn sinh cảnh rừng thường xanh mưa ẩm nhiệt đới điển hình với đa dạng sinh học cao Ngoài ra, Ba Bể cũng được công nhận là một trong các khu đất ngập nước quan trọng của thế giới, và gần đây cũng được công nhận là một trong các khu RAMSAR của Việt Nam

Trung tâm VQG Ba Bể là hồ Ba Bể - hồ kiến tạo tự nhiên lớn nhất ở Việt Nam, được UNESCO xếp vào một trong 20 hồ nước ngọt tự nhiên đẹp trên thế giới cần được bảo vệ và phát triển Hồ có diện tích mặt nước khoảng trên 500 ha với chiều dài khoảng 7km, được bao bọc bởi vách núi đá và dạng địa hình đá vôi điển hình Tại khu vực hồ Ba Bể có nhiều điểm tham quan, thắng cảnh đẹp và hấp dẫn, tiêu biểu là thác Đầu Đẳng, Ao Tiên, hệ thống các hang động có vẻ đẹp kỳ vĩ là điều kiện rất thuận lợi cho các hoạt động tham quan, khám phá, mạo hiểm

Tuy nhiên du lịch mạo hiểm tại Ba Bể phát triển chưa xứng đáng với tiềm năng Các sản phẩm, dịch vụ còn đơn điệu, khai thác chưa đồng bộ, hấp dẫn và chưa giữ chân được khách du lịch Chính vì vậy việc tạo ra yếu tố mới, lạ về loại hình sản phẩm, phương thức tổ chức phù hợp sẽ là điều kiện quan trọng nhằm phát huy được các tiềm năng du lịch ở đây, đặc biệt là loại hình du lịch mạo hiểm

Từ những thực tế và sự cấp thiết đó, tác giả đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất phát triển du lịch mạo hiểm tại vườn quốc gia Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn”

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Du lịch mạo hiểm VQG Ba Bể

Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian: Vườn quốc gia Ba Bể và các bên liên quan đến hoạt động du lịch mạo hiểm ở Ba Bể

+ Về thời gian: Từ tháng 09/2014 đến tháng 08/2015

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu, đánh giá thực trạng và kinh nghiệm phát triển du lịch mạo hiểm tại Ba Bể nhằm đề xuất các giải pháp cho việc phát triển, khai thác hoạt động du lịch mạo hiểm ở Ba Bể theo hướng hiệu quả, bền vững và trách nhiệm hơn

4 Lịch sử nghiên cứu

Du lịch mạo hiểm được nghiên cứu ở nhiều nơi cả trên thế giới cũng như Việt Nam Mỗi nghiên cứu, đều thể hiện những quan điểm riêng, đánh giá vào các vấn

đề riêng của hoạt động du lịch mạo hiểm, từ tiềm năng, cách tổ chức, vận hành, lợi ích, hiệu quả cũng như các tác động của chúng

Trên thế giới có một số nghiên cứu đánh giá điển hình về du lịch mạo hiểm như:

John Swarbrooke (2003), “Du lịch mạo hiểm: Lĩnh vực mới” (Adventure tourism: The New Frontier): Tài liệu đã đề cập tới các vấn đề lý luận của du lịch mạo hiểm như khái niệm du lịch mạo hiểm, các nhân tố của du lịch mạo

hiểm, thị trường cung – cầu, việc quảng bá du lịch mạo hiểm, vấn đề quản lý trong du lịch mạo hiểm

Ralf Buckley (2006), “Du lịch mạo hiểm” (Adventure tourism): Tác giả dành

ra 23 trong 27 chương để mô tả các loại hình du lịch mạo hiểm cụ thể tại các vùng trên thế giới như đi xuyên rừng, chèo thuyền vượt thác, leo núi, lặn dưới đáy biển, nhảy dù Ralf Buckley nhấn mạnh hai khía cạnh tạo nên sản phẩm du lịch đó là hoạt động và nơi diễn ra các hoạt động ấy, đồng thời ông cũng đánh giá du lịch mạo hiểm sẽ là tiềm năng của ngành du lịch nhằm tạo ra nét đặc sắc riêng giữa một môi trường cạnh tranh du lịch đang ngày càng gay gắt hiện nay

Tại Việt Nam có một số nghiên cứu khoa học trong nước như:

Trương Quang Hải (2006): “Nghiên cứu tuyến Du lịch mạo hiểm Phong Nha –

Kẻ Bàng” Đề tài tập trung vào vấn đề khai thác tiềm năng của một số tuyến du lịch mạo hiểm, từ đó đưa ra định hướng phát triển du lịch mạo hiểm tại Phong Nha – Kẻ Bàng

Phạm Trung Lương (2008): “Cơ sở khoa học để phát triển các sản phẩm du lịch thể thao - mạo hiểm ở vùng núi phía Bắc” Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận, tiềm năng, thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển sản phẩm du lịch mạo hiểm – thể thao ở khu vực vùng núi Phía Bắc, xây dựng những sản phẩm du lịch phù hợp, đáp ứng nhu cầu xã hội

Trịnh Lê Anh (2006): “Du lịch Trekking ở Việt Nam: Loại hình và phương thức tổ chức (Nghiên cứu trường hợp ở Sa Pa – Lào Cai)” Đề tài bước đầu khái quát cơ sở khoa học loại hình du lịch trekking và hiện trạng phương thức tổ chức trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn (trong phân hệ du lịch thể thao – khám phá, mạo hiểm) Từ đó khuyến nghị phương thức tổ chức khai thác du lịch trekking phù hợp tại Sa Pa

Trương Việt Trường (2010): “Nghiên cứu du lịch sinh thái kết hợp với du lịch mạo hiểm tại khu mỏ Kẽm - Chì Chợ Đồn, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn” Nghiên

cứu trình bày cơ sở lý luận về du lịch sinh thái và du lịch mạo hiểm, hiện trạng các loại hình du lịch sinh thái và du lịch mạo hiểm trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, phân tích hiện trạng khu mỏ Kẽm – Chì, huyện Chợ Đồn, làm rõ các tiềm năng, khả năng phát triển và đưa ra một số định hướng nhằm phát triển du lịch sinh thái, du lịch mạo hiểm cho khu mỏ này

Các công trình trên đều tập trung vào việc phân tích, đánh giá về tiềm năng du lịch của điểm nghiên cứu và đề xuất khai thác các hoạt động du lịch nên được khai thác và phát triển cho địa phương Đây cũng là các nghiên cứu quan trọng nhất về

cở sở lý luận và định hướng cho việc phát triển du lịch mạo hiểm ở Việt Nam, đặc biệt là ở Bắc Kạn và Ba Bể

5.1 Các phương pháp nghiên cứu

Thu thập và xử lý thông tin: Mục đích của hoạt động này là nhằm tìm hiểu lịch

sử nghiên cứu, kế thừa thành tựu, bài học mà đồng nghiệp đã làm về cùng một vấn

đề Do vậy, việc thu thập và đánh giá thông tin nhằm không lặp lại những công việc

mà đồng nghiệp đã thực hiện Trong khuôn khổ của luận văn, tác giả thực hiện việc thu thập các nghiên cứu, văn bản, tài liệu lý luận, các bài báo, công bố nghiên cứu khác nhau về du lịch mạo hiểm, từ đó lựa chọn thông tin quan trọng phục vụ cho đề tài nghiên cứu của mình Các thông tin được thu thập từ các nghiên cứu, đánh giá, bài bao khoa học, luận văn, đề án nghiên cứu, từ các nguồn khác nhau, các thông tin

về Ba Bể và các hoạt động du lịch ở Ba Bể được tập trung thu thập ở Sở VHTT&DL tỉnh Bắc Kạn, Ban Quản lý VQG Ba Bể, v.v Dựa trên nguồn thông tin đó tác giả đã đánh giá, chọn lọc nội dung, thông tin, kinh nghiệm, so sánh, bình luận, nhận định và trích dẫn trong luận văn

Khảo sát thực địa: Các hoạt động nghiên cứu, đánh giá tại thực địa đã giúp tác

giả kiểm tra, đánh giá lại độ chính xác của các tư liệu, tài liệu và thu thập các số liệu thực tế, các nguồn thông tin mới nhất mà các tài liệu chưa cập nhật được Khảo sát

thực địa được thực hiện thông qua các hoạt động thăm, quan sát, trải nghiệm và đánh giá về hoạt động du lịch mạo hiểm tại Ba Bể Tác giả đã tiến hành khảo sát thực tế trên các tuyến du lịch chính đang được khai thác tại Ba Bể như:

1 Tuyến du lịch sông: Bến thuyền Buốc Lốm - Động Puông - Bản làng ven sông Năng (Bản Cám, Bản Tàu) - Thác Đầu Đẳng

2 Tuyến du lịch hồ: Hồ Ba Bể - Đảo Bà Goá - Đền An Mã - Ao Tiên

3 Tuyến du lịch rừng: Đường đi bộ trong rừng nguyên sinh VQG, các chòi

quan sát ngắm cảnh hồ, làng bản

4 Tuyến du lịch làng bản ven hồ: Bản Pác Ngòi (Phía nam hồ) - Bản Bó Lù (Phía Tây nam hồ) - Bản Cốc Tộc (Phía Tây nam hồ)

5 Các điểm tham quan du lịch lân cận hồ Ba Bể: Động Hua Mạ (Xã Quảng

Khê) - Thác Bạc (Xã Hoàng Trĩ)

Khảo sát ở các tuyến và điểm du lịch chính này nhằm tìm hiểu, đánh giá được hiện trạng cơ sở hạ tầng – vật chất kĩ thuật, phương thức tổ chức, hiệu quả và các bất cập từ mô hình và cách quản lý vận hành các mô hình này

Phương pháp điều tra xã hội học: Tác giả sử dụng phương pháp điều tra xã

hội học để lấy ý kiến chủ quan của các đối tượng bằng những câu hỏi về nhu cầu

và mức độ hài lòng của đối tượng được khảo sát về du lịch mạo hiểm tại VQG

Ba Bể Phương pháp này được tiến hành với các giai đoạn như sau:

Giai đoạn 1: Lựa chọn nhóm đối tượng điều tra

Đối tượng tác giả lựa chọn là các bên liên quan tới hoạt động du lịch mạo hiểm tại VQG Ba Bể Tuy nhiên, việc am hiểu về tiềm năng và thực trạng của du lịch mạo hiểm tại đây có thể khác nhau đối với từng nhóm đối tượng Vì vậy, tác giả đã phân khúc ra một số nhóm như sau:

- Những người làm công tác nghiên cứu, giảng dạy có hiểu biết sâu rộng về

du lịch mạo hiểm

- Những người làm công tác tại ban quản lý và hướng dẫn viên tại địa phương tiến hành khảo sát

- Người dân địa phương sinh sống quanh khu vực nghiên cứu

- Khách du lịch đến VQG Ba Bể

Giai đoạn 2: Thực hiện khảo sát

Tác giả trực tiếp điều tra theo từng nhóm đối tượng dựa trên bảng hỏi (Xem phụ lục 5, 7) Có 2 loại bảng hỏi đã được sử dụng là:

Bảng hỏi dành cho du khách (cho cả khách Việt Nam và khách nước ngoài) nhằm thu thập thông tin về những đánh giá, cảm nhận và góp ý của du khách về du lịch mạo hiểm Ba Bể Nội dung bảng hỏi gồm 2 phần chính: Phần thông tin của du khách và đánh giá của du khách về du lịch mạo hiểm Ba Bể Tổng số phiếu phát ra

là 60 phiếu, tổng số phiếu thu về là 52 phiếu (chiếm tỉ lệ 86,7%), số phiếu không hợp lệ (không gửi lại hoặc không điền đầy đủ thông tin) là 8 phiếu (chiếm 13,3%)

Bảng hỏi dành cho người dân kinh doanh du lịch tại VQG Ba Bể nhằm thu thập thông tin về nhận thức và nhu cầu của cộng đồng dân cư bản địa sinh sống quanh khu vực nghiên cứu Tổng số phiếu phát ra và thu về là 20 phiếu

Nhờ sự giúp đỡ của ban quản lý và hướng dẫn viên tại VQG Ba Bể, tác giả đã thu nhận được phần lớn bảng hỏi của du khách quốc tế Theo tác giả nhận định, việc tiếp cận với khách nội địa khó khăn hơn người nước ngoài, bởi tính cách của người Việt ngại hoặc chưa quen với hoạt động cho ý kiến

Giai đoạn 3: Tổng hợp và đưa ra kết quả đánh giá

Sau khi tiến hành điều tra khảo sát, tác giả xử lý dữ liệu thu thập được để từ đó đưa ra các ý kiến mang tính khách quan nhất có thể Để trình bày và xử lý những số liệu điều tra, tác giả đã áp dụng phương pháp tính tỉ lệ phần trăm Phương pháp này