DSpace at VNU: Đánh giá việc áp dụng chuẩn mực khoa học trong hoạt động của các tổ chức khoa học và công nghệ ở Việt Nam hiện nay

DSpace at VNU: Đánh giá việc áp dụng chuẩn mực khoa học trong hoạt động của các tổ chức khoa học và công nghệ ở Việt Nam...

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỒNG THỊ PHƯƠNG ANH

ĐÁNH GIÁ VIỆC ÁP DỤNG CHUẨN MỰC KHOA HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC KHOA HỌC

VÀ CÔNG NGHỆ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

Hà Nội, 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐỒNG THỊ PHƯƠNG ANH

ĐÁNH GIÁ VIỆC ÁP DỤNG CHUẨN MỰC KHOA HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC KHOA HỌC

VÀ CÔNG NGHỆ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

MÃ SỐ: 60.34.72

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Cao Đàm

Hà Nội, 2014

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, cho tôi được gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới thầy Vũ Cao Đàm đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi rất tận tình trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới thầy Mai Hà và những cán bộ Viện Chiến lược và Chính sách Khoa học và Công nghệ đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành đề tài này

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến toàn thể các thầy cô giáo trong Khoa Khoa học Quản lý – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiên luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy giáo, cô giáo, các bạn học viên và những người quan tâm để luận văn có được kết quả cao nhất

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng năm 2014

Tác giả

Đồng Thị Phương Anh

MỤC LỤC

MỤC LỤC 4

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6

MỞ ĐẦU 7

1 Lý do nghiên cứu 7

2 Lịch sử nghiên cứu 7

defined

3.1 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined 3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined

6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Phương pháp chứng minh Error! Bookmark not defined

8.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu Error! Bookmark not defined 8.2 Phương pháp phỏng vấn sâu Error! Bookmark not defined

9 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUẨN MỰCError! Bookmark not

defined

1.1 Khái niệm chuẩn mực Error! Bookmark not defined 1.2 Khái niệm lệch chuẩn Error! Bookmark not defined 1.3 Khái niệm chuẩn mực khoa học Error! Bookmark not defined 1.4 Khái niệm đánh giá Error! Bookmark not defined 1.5 Hoạt động của tổ chức khoa học và công nghệError! Bookmark not

defined

defined

1.7 Phân loại lệch chuẩn Error! Bookmark not defined

1.7.1 Lệch chuẩn do ý thức Error! Bookmark not defined

1.7.2 Lệch chuẩn do chi phối của hệ vĩ môError! Bookmark not defined

1.7.3 Lệch chuẩn do kiến tạo xã hội Error! Bookmark not defined

1.7.4 Lệch chuẩn do phương pháp tiếp cận, trình độ phương tiện, kỹ thuật

Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TUÂN THỦ CÁC CHUẨN MỰC TRONG

HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC HIỆN NAY Error! Bookmark not defined 2.1 Chuẩn mực khoa học trên thế giới Error! Bookmark not defined 2.2 Chuẩn mực khoa học tại Việt Nam Error! Bookmark not defined

2.2.1 Chuẩn mực trong quá trình hoạch định chính sách Error!

Bookmark not defined

2.2.2 Chuẩn mực trong tổ chức nghiên cứu khoa họcError! Bookmark not defined

2.2.3 Chuẩn mực trong đánh giá nghiên cứu khoa họcError! Bookmark

not defined

2.2.4 Chuẩn mực trong chính sách đối với nhân lực nghiên cứu Error!

Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ VIỆC TUÂN THỦ CHUẨN MỰC TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC KH&CN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Error! Bookmark not defined

3.1 Đánh giá việc áp dụng các chuẩn mực trong hoạt động của các tổ chức

KH&CN Error! Bookmark not defined

3.1.1 Đề tài được đánh giá theo cấp hành chínhError! Bookmark not

defined

3.1.2 Thành tích khoa học của người nghiên cứu được đánh giá căn cứ

vào cấp đề tài Error! Bookmark not defined

3.1.3 Bổ nhiệm chức vụ khoa học căn cứ vào quyết định hành chính

Error! Bookmark not defined

3.1.4 Các cơ quan quản lý nhà nước cũng được giao đề tài nghiên cứu

Error! Bookmark not defined

3.1.5 Nghiệm thu đề tài nghiên cứu chưa có tiêu chí cụ thể Error!

Bookmark not defined

3.2 Những biện pháp điều chỉnh hành vi lệch chuẩnError! Bookmark not

defined

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

1 Kết luận Error! Bookmark not defined

2 Khuyến nghị Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC 12

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

KH&CN: Khoa học và Công nghệ

MỞ ĐẦU

1 Lý do nghiên cứu

Trong thời đại ngày nay, KH&CN đóng vai trò rất quan trọng góp phần phát triển kinh tế, xã hội Những thành tựu to lớn của KH&CN đang tác động sâu sắc đến tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, ở tất cả các quốc gia trên thế giới Tri thức KH&CN ngày càng chứng tỏ vai trò là lực lƣợng lao động mạnh, tiên quyết, không thể thiếu Bối cảnh hội nhập và hợp tác quốc tế càng phát triển, càng đặt ra những yêu cầu mới, hết sức khó khăn cho hoạt động quản lý KH&CN nói chung và hoạt động nghiên cứu ứng dụng KH&CN nói riêng

Trong xã hội hiện nay đều tồn tại những chuẩn mực chung mang tính toàn xã hội Tuy nhiên mỗi nhóm xã hội, mỗi địa vị xã hội đều có những chuẩn mực riêng biệt và cộng đồng khoa học cũng không nằm ngoài điều đó Thực tế trong cộng đồng này tình hình lệch chuẩn diễn ra khá phổ biến, trong cái lệch chuẩn ấy có khi là người ta vô ý thức, thiếu kiến thức, thông tin mà lệch chuẩn, cũng có khi là người ta có ý thức, có tính toán, cố tình lệch chuẩn

Đã có nhiều phân tích nguyên nhân tình trạng yếu kém của khoa học Việt Nam từ thiếu đầu tư cho nghiên cứu khoa học, thiếu động cơ làm việc, cơ chế quản lý còn nhiều bất cập… Và một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn tới tình trạng này là do ở Việt Nam chưa có quy định về chuẩn mực khoa học phù hợp với các chuẩn mực quốc tế

Để giải quyết vấn đề trên chúng ta cần phải nhận diện các lệch chuẩn

và đưa khuyến nghị bổ sung vào các văn bản quy phạm pháp luật góp phần điều chỉnh các hành vi lệch chuẩn Đưa ra một nghiên cứu đánh giá việc áp dụng các chuẩn mực khoa học đã được thừa nhận trên thế giới vào hoạt động của các tổ chức khoa học và công nghệ ở Việt Nam hiện nay như thế nào

2 Lịch sử nghiên cứu

Thực tế hiện nay nghiên cứu về chuẩn mực khoa học là vấn đề được nhiều người quan tâm trên thế giới cũng như ở Việt Nam

Ở Hàn Quốc đánh giá các viện nghiên cứu Chính phủ, văn phòng Thủ tướng Chính phủ bắt đầu thực hiện đánh giá viện nghiên cứu Chính phủ (GRIs) lần đầu tiên năm 1991 Dựa trên kết quả của những đánh giá này, một vài viện nghiên cứu chính phủ đã phải giải thể, tái cơ cấu hoặc hợp nhất Từ năm 1999 đến năm 2005, có 4 hội đồng nghiên cứu được thành lập Mỗi hội đồng thực hiện đánh giá viện nghiên cứu chính phủ trong lĩnh vực nghiên cứu của họ

Kể từ năm 2006, Hàn Quốc giới thiệu một hệ thống đánh giá viện nghiên cứu chính phủ dựa trên hiệu quả hoạt động, theo đó việc hoàn thành các nhiệm

vụ, mục tiêu, công tác quản lý của mỗi viện nghiên cứu chính phủ đều được đánh giá Việc cấp kinh phí hoạt động cho các viện có thể tăng hoặc giảm dựa trên kết quả của những đánh giá này

Ở Đức, đầu tư của nhà nước cho phát triển KH&CN được thực hiện chủ yếu dưới ba hình thức là: đầu tư theo cơ quan nghiên cứu và phát triển; đầu tư cho việc thực hiện các chương trình KH&CN phục vụ phát triển kinh tế, xã hội; đầu tư để thực hiện các chương trình, đề tài thông qua quỹ KH&CN Đánh giá

là công cụ quan trọng giúp cơ quan quản lý nhà nước về KH&CN xem xét hiệu quả đầu tư cho thực hiện các chương trình, dự án KH&CN vì vậy mà ở Đức thường xuyên tổ chức đánh giá nhiệm vụ KH&CN, đánh giá tổ chức KH&CN Hoạt động đánh giá được tiến hành trên cơ sở những văn bản pháp quy do nhà nước ban hành và được áp dụng trong toàn quốc cho cả hệ thống KH&CN Đánh giá KH&CN ở Đức có những chuẩn mực và yêu cầu chung là tính chính xác và khách quan, tính chất tham dự của phía đánh giá và đối tượng được đánh giá, kết quả đánh giá được công bố công khai

Còn ở Việt Nam đã có một số bài viết, bài báo bàn về vấn đề này như:

“Một hệ chuẩn mực về KH&CN khác lạ” của tác giả Vũ Cao Đàm được đăng trên tạp chí Tia Sáng, số 3+4, 2013

“Cần xem lại tiêu chuẩn cấp đề tài khi đánh giá thành tích khoa học” của tác giả Vũ Cao Đàm được đăng trên tạp chí Hoạt động Khoa học, số 5,2000

“Căn bệnh hành chính hóa khoa học” của tác giả Vũ Cao Đàm được đăng trên tạp chí Khoa học và Tổ quốc, số 14, 2002

“Khảo luận về những chuẩn mực giá trị trong khoa học ở Việt Nam hiện nay” và “Khảo luận về căn bệnh hành chính hóa khoa học” được đăng trong tập I – Lý luận và phương pháp luận khoa học, Tuyển tập các công trình

đã công bố của tác giả Vũ Cao Đàm

“Khác biệt và phức tạp so với các chuẩn mực quốc tế” của tác giả Nguyễn Văn Tuấn được đăng trên tạp chí Tia Sáng, số 11, 2009

“Chuyện như đùa về chuẩn mực trong khoa học và giáo dục” được đăng trong tập IV – Nghịch lý của khoa học và giáo dục trong xã hội đương đại Việt Nam, Tuyển tập các công trình đã công bố của tác giả Vũ Cao Đàm

“Cần thoát khỏi sự tự ti trong quản lý khoa học và giáo dục” của tác giả Vũ Cao Đàm được đăng trên tạp chí Tia Sáng, số 8, 2014

“Đã đến lúc cần nâng cao tính tự tin trong quá trình hoạch định chính sách của Việt Nam” của tác giả Vũ Cao Đàm, trong báo cáo đề dẫn Hội thảo RLS ngày 28/4/2014

Những bài viết, báo cáo trên chủ yếu đưa ra những tiêu chuẩn hay chuẩn mực

để đánh giá kết quả hay hiệu quả nghiên cứu, phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nghiên cứu, đến quá trình xét duyệt bổ nhiệm GS, PGS, nghiệm thu đề tài nghiên cứu nói chung hiện nay chứ chưa áp dụng trực tiếp vào một tổ chức KH&CN nào cả

Luận văn “Nâng cao chất lượng đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học (Nghiên cứu trường hợp Hải Phòng)” của tác giả Nguyễn Văn An

Luận văn đã nêu ra được thực trạng đánh giá các kết quả nghiên cứu khoa học của Hải Phòng; xây dựng các chuẩn mực liên quan đến đánh giá và các giải pháp nâng cao chất lượng đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học của Hải Phòng Trong đó đã nêu các quan điểm xây dựng chuẩn mực: giá trị của kết quả nghiên cứu khoa học trước hết ở giá trị tri thức; việc nghiên cứu xây dựng các chuẩn mực phải hướng tới thực hiện các yêu cầu và nội dung của đổi mới

cơ chế quản lý KH&CN; việc nghiên cứu xây dựng các chuẩn mực phải dựa trên quan điểm đánh giá là cả một quá trình Đánh giá, nghiệm thu kết quả nghiên cứu chỉ là khâu cuối cùng

Luận văn “Đổi mới quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học theo định hướng nhu cầu nhằm gắn kết nghiên cứu với thực tiễn tại Thái Bình” của tác giả Phạm Thị Quỳnh

Luận văn đã nêu ra được một hệ thống cơ sở lý luận về quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học trong hoạt động quản lý KH&CN Đồng thời cũng đã đưa ra những giải pháp đổi mới quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học theo định hướng nhu cầu: đổi mới cơ chế đề xuất và xét duyệt các đề tài,

dự án KH&CN theo hình thức chủ động; cần có cơ chế chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia đề xuất nhiệm vụ KH&CN nhiều hơn nữa;

trao cho hội đồng KH&CN chuyên ngành chức năng giám sát việc thực hiện các đề tài, dự án KH&CN; cải thiện chất lượng hội đồng lựa chọn nhiệm vụ KH&CN; thay đổi các tiêu chí xét duyệt đề tài, dự án KH&CN theo định hướng nhu cầu

Luận văn “Đánh giá thực hiện quy trình quản lý đề tài nghiên cứu khoa học (Nghiên cứu trường hợp Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội)” của tác giả Nguyễn Ngọc Dương

Luận văn đã nêu ra được những đánh giá tổ chức thực hiện quy trình quản lý

đề tài nghiên cứu khoa học ở trường Đại học Khoa học Tự nhiên: đánh giá về hoạt động đề xuất ý tưởng, về công tác, tuyển chọn, đấu thầu và giao nhiệm

vụ nghiên cứu khoa học, đánh giá tình hình tổ chức thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học và đánh giá nghiệm thu đề tài Đồng thời cũng đưa ra được một

số biện pháp nâng cao hiệu quả của việc thực hiện quy trình quản lý đề tài nghiên cứu khoa học: đổi mới một số bước trong thực hiện quy trình, ban hành những quy định cụ thể, nâng cao năng lực của cán bộ quản lý, nghiên cứu

Tuy nhiên, những luận văn trên mới chỉ đưa ra những đánh giá chung, không

có tiêu chí cụ thể và không dựa trên những chuẩn mực khoa học chung của thế giới

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục & Đào tạo (2009), Thông tư số 16/2009/TT-BGDĐT Quy định chi tiết việc xét công nhận, hủy bỏ công nhận đạt tiêu chuẩn, bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh GS, PGS

2 Bộ KH&CN (2009), Thông tư số 12/2009/TT-BKHCN Hướng dẫn đánh giá nghiệm thu đề tài KH&CN, dự án sản xuất thử nghiệm cấp nhà nước

3 Chính phủ (2014), Nghị định số 40/2014/NĐ-CP Quy định việc sử dụng, trọng dụng cá nhân hoạt động KH&CN

4 Chính phủ (2013), Nghị định số 141/2013/NĐ-CP Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Giáo dục đại học

5 Vũ Cao Đàm (2002), Căn bệnh hành chính hóa khoa học, Tạp chí Khoa học và Tổ quốc, số 14/2002

6 Vũ Cao Đàm (2005), Cần xem lại tiêu chuẩn cấp đề tài khi đánh giá

thành tích khoa học, Tạp chí Hoạt động Khoa học, số 5/2000

7 Vũ Cao Đàm (2014), Cần thoát khỏi sự tự ti trong quản lý khoa học và

giáo dục, Tạp chí Tia sáng, số 8/2014

8 Vũ Cao Đàm (2014), Đã đến lúc cần nâng cao tính tự tin trong quá trình hoạch định chính sách của Việt Nam, Báo cáo đề dẫn Hội thảo RLS ngày 28/4/2014

9 Vũ Cao Đàm (2011), Đánh giá nghiên cứu khoa học, Nhà xuất bản

Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội

10 Vũ Cao Đàm (2013), Một hệ chuẩn mực về Khoa học và Công nghệ

khác lạ, Tạp chí Tia sáng, số 3+4/2013

11 Vũ Cao Đàm (2009), Tuyển tập các công trình đã công bố, tập I, Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội

12 Vũ Cao Đàm (2009), Tuyển tập các công trình đã công bố, tập II, Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội

13 Vũ Cao Đàm (2009), Tuyển tập các công trình đã công bố, tập IV, Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội

14 Phạm Duy Hiển, Khoa học Việt Nam kẹt trong phi chuẩn mực, tư duy

ăn xổi, http://baodatviet.vn, ngày cập nhật 05.01.2013

15 Hội đồng chức danh Giáo sư nhà nước (2010), Văn bản pháp quy về việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh Giáo sư, Phó giáo sư, Lưu hành nội bộ, tháng 5/2010

16 http://am.ascb.org/dora/

17 http://www.nistpass.gov.vn/vi/

18 http://www.ussh.vnu.edu.vn/

19 Doãn Thi Ngọc, Tọa đàm: Sự hiện diện của khoa học xã hội Việt Nam trên trường quốc tế, http://gas.hoasen.edu.vn, ngày cập nhật 27.8.2012

20 Quốc hội (2013), Luật số 29/2013/QH13 Luật KH&CN