DSpace at VNU: NGHIÊN CỨU SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA LÀN SÓNG HÀN TỚI LỐI SỐNG, HÀNH VI ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH THPT HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2009-2013

Những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của Làn sóng Hàn đối với học sinh THPT Thành phố Hà Nội ...Error!. Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐỊNH HƯỚNG LỐI SỐNG VÀ HÀNH VI ỨNG XỬ ĐỐI VỚI HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

*****

ĐỖ THỊ LIÊN VÂN

NGHIÊN CỨU SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA LÀN SÓNG HÀN TỚI LỐI SỐNG, HÀNH VI ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH

THPT HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2009-2013

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Châu Á học

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

_ *****

ĐỖ THỊ LIÊN VÂN

NGHIÊN CỨU SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA LÀN SÓNG HÀN TỚI LỐI SỐNG, HÀNH VI ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH THPT HÀ NỘI GIAI

ĐOẠN 2009-2013

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH CHÂU Á HỌC

Mã số: 60 31 06 01

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS MAI NGỌC CHỪ

MỤC LỤC

MỤC LỤC 3

LỜI CẢM ƠN 5

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 6

MỞ ĐẦU 9

1 Mục đích, ý nghĩa của đề tài 9

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 11

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật sử dụng Error! Bookmark not defined

5 Đóng góp mới về khoa học của luận văn Error! Bookmark not defined

6 Cấu trúc của luận văn Error! Bookmark not defined

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LÀN SÓNG HÀN VÀ LỐI SỐNG,

HÀNH VI ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Error! Bookmark not defined.

1.1 Khái niệm, đặc điểm, sự hình thành của Làn sóng HànError! Bookmark not defined.

1.2 Đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi THPT Error! Bookmark not defined

1.3 Khái niệm, đặc điểm lối sống, hành vi ứng xửError! Bookmark not defined

1.4 Những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của Làn sóng Hàn đối với học sinh

THPT Thành phố Hà Nội Error! Bookmark not defined

1.5 Những nhân tố tác động chủ quan và khách quan đến quá trình ảnh hưởng

của Làn sóng Hàn Error! Bookmark not defined

1.5.1 Những nhân tố tác động khách quan Error! Bookmark not defined.

1.5.2 Những nhân tố tác động chủ quan Error! Bookmark not defined.

1.6 Kinh nghiệm của Hàn Quốc và bài học rút ra đối với Hà NộiError! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA LÀN SÓNG HÀN

QUỐC TỚI LỐI SỐNG VÀ HÀNH VI ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH THPT

HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2009 - 2013 Error! Bookmark not defined.

2.1 Thực trạng chung về học sinh THPT Hà NộiError! Bookmark not defined

2.1.1 Về tình hình học tập của học sinh THPT Error! Bookmark not defined.

2.1.2 Về tư tưởng đạo đức, lối sống Error! Bookmark not defined.

2.1.3 Đời sống văn hóa, hành vi ứng xử Error! Bookmark not defined.

2.1.4 Về hoạt động phong trào, đoàn thể ở trường và ở địa phươngError! Bookmark not defined.

2.2 Thực trạng về sự ảnh hưởng của Làn sóng Hàn đến lối sống, hành vi ứng

xử của học sinh THPT Hà Nội Error! Bookmark not defined

2.2.1 Ảnh hưởng của Làn sóng Hàn qua lĩnh vực điện ảnhError! Bookmark not defined.

2.2.2 Làn sóng Kpop đang là trào lưu yêu thích của học sinh THPT Hà Nội Error! Bookmark not defined 2.2.3 Trào lưu học tiếng Hàn Quốc của học sinh THPT Hà Nội Error! Bookmark not defined.

2.2.4 Làn sóng Hàn với các sản phẩm tiêu dùng ngày càng phổ biếnError! Bookmark not defined.

2.3 Những cơ hội và thách thức, nguyên nhân của những hạn chế về sự ảnh

hưởng của Làn sóng Hàn Error! Bookmark not defined

2.3.1 Những cơ hội Error! Bookmark not defined.

2.3.2 Những thách thức, hạn chế Error! Bookmark not defined.

2.3.3 Nguyên nhân của những thách thức và những vấn đề đặt raError! Bookmark not defined.

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐỊNH HƯỚNG LỐI SỐNG VÀ

HÀNH VI ỨNG XỬ ĐỐI VỚI HỌC SINH THPT HÀ NỘI TRONG BỐI

CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ VỀ VĂN HÓA Error! Bookmark not defined.

3.1 Dự báo xu thế hội nhập và giao lưu văn hóa trong nước và trên thế giới Error! Bookmark not defined

3.2 Một số giải pháp định hướng lối sống và hành vi ứng xử đối với học sinh

THPT Hà Nội trong bối cảnh hội nhập quốc tế về văn hóaError! Bookmark not defined

3.2.1 Giải pháp về tuyên truyền, nâng cao nhận thức đối với người dân Hà

Nội Error! Bookmark not defined.

3.2.2 Tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh cần đẩy mạnh định

hướng, tuyên truyền về Làn sóng Hàn Error! Bookmark not defined.

3.2.4 Vai trò định hướng của gia đình đối với lứa tuổi học sinh THPTError! Bookmark not defined.

3.2.5 Ý thức và trách nhiệm của mỗi học sinh THPT Hà Nội khi tham gia giao

lưu, hội nhập quốc tế về văn hóa Error! Bookmark not defined.

3.3 Đề xuất kiến nghị với Thành phố Hà Nội Error! Bookmark not defined

3.3.1 Đối với các cấp chính quyền Thành phố Hà NộiError! Bookmark not defined.

3.3.2 Đối với Sở Giáo dục Đào tạo Hà Nội .Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

Phụ lục 1: Mẫu bảng hỏi Error! Bookmark not defined.

Phụ lục 2: Tóm tắt Kết quả điều tra khảo sát Error! Bookmark not defined.

LỜI CẢM ƠN

Với lòng k ính trọng và biết ơn sâu sắc , tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn

chân thành tới quý thầy, cô trong khoa Đông Phương học, Trường Đại học

Khoa học Xã hội & Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, những người đã tận

tình truyền thụ và mở mang cho tôi những kiến thức quý báu trong suốt quá

trình tôi học tập và nghiên cứu tại trường

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đặc biệt tới thầy giáo hướng dẫn GS.TS Mai

Ngọc Chừ, người đã tận tình hướng dẫn chỉ bảo cho tôi những định hướng

quan trọng và xác đáng trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

tốt nghiệp

Thông qua thành quả nghiên cứu của mình, tôi xin trân trọng cảm ơn tới

Ủy ban Nhân dân Thành phố Hà Nội; Sở Nội Vụ Thành phố Hà Nội; Quỹ Thu

hút, đ ào tạo tài năng trẻ & nguồn nhân lực chất lượng cao của Thành phố đã

xem xét ra Quyết định cử tôi đi học và cấp học bổng cho tôi trong suốt thời

gian học tập tại trường Tôi cũng bày tỏ lòng biết ơn của mình đến TS Nguyễn

Đình Dương, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển KT-XH Hà Nội đã quan

tâm, định hướng, tạo điều kiện cho phép tôi tham gia khóa học nâng cao trình

độ chuyên môn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Tổ chức Korea Foundation đã quan tâm, hỗ trợ

cấp học bổng động viên thành tích học tập của tôi trong năm qua Xin cảm ơn

các chuyên gia, các nhà quản lý, các thầy cô giáo và các em học sinh THPT Hà

Nội đã nhiệt tình cung cấp tư liệu và thông tin trong quá trình tôi thực hiện

điều tra khảo sát phục vụ nghiên cứu Cuối cùng, xin bày tỏ lòng cảm ơn chân

thành tới gia đình, bạn bè đồng khóa đã chia sẻ và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi

trong thời gian học tập vừa qua

Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng do quá trình vừa đi làm vừa đi học, thời

gian có hạn nên luận văn chắc chắn không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót

Tôi rất mong nhận được sự đóng góp, chỉ bảo, bổ sung thêm của Hội đồng,

thầy cô và các bạn

Một lần nữa, xin kính chúc quý thầy, cô dồi dào sức khỏe và thành công

trong sự nghiệp cao quý

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 31 tháng 10 năm 2014

Trân trọng

Đỗ Thị Liên Vân

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

THPT

TNCS

HCM

Trung học phổ thông Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh

TTN

TTATXH

NXB

HNQT

MXHVN

TVTN

VN

HN

TBD

KHXH

CLB

CNXH

KT-XH

NN

LĐ

KHCN

GDĐT

ĐTN

HDI

VH

CNTT

VTV

HTQT

Thanh thiếu niên Trật tự an toàn xã hội Nhà xuất bản

Hội nhập quốc tế Mạng xã hội Việt Nam Trẻ vị thành niên Việt Nam

Hà Nội Thái Bình Dương Khoa học xã hội Câu lạc bộ Chủ nghĩa xã hội Kinh tế xã hội Nhà nước Lao động Khoa học công nghệ Giáo dục đào tạo Đoàn thanh niên Chỉ số phát triển con người Văn hóa

Công nghệ thông tin Đài Truyền hình Việt Nam Hợp tác quốc tế

DANH MỤC CÁC BẢNG

1 Bảng 2.1: Quan niệm về những ảnh hưởng tích cực và tiêu

cực của Hàn lưu đối với học sinh THPT Hà Nội

59

DANH MỤC CÁC HÌNH

1 Hình 1.MĐ:Mô hình làn sóng của Johannes Schmidt, 1872 8

2 Hình 2.MĐ: Mô hình làn sóng mới theo không gian và thời gian

của Charler Bailey, 1973

9

3 Hình 3.MĐ: Mô hình làn sóng mới theo một hướng của Charler

Bailey, 1973

9

4 Hình 4.MĐ: Mô hình hóa sự hấp thụ Làn sóng Hàn của học sinh

THP T Hà Nội

16

5 Hình 2.1: Mức độ về lòng tự hào dân tộc của học sinh THPT Hà

Nội

47

6 Hình 2.2: Điểm yếu của học sinh THPT hiện nay 50

7 Hình 2.3: Loại hình văn hóa nghệ thuật yêu thích của học sinh

THPT Hà Nội

51

8 Hình 2.4: Thái độ của h/s THPT khi tham gi a các hoạt động xã

hội

52

9 Hình 2.5: Tỉ lệ sử dụng thường xuyên và rất thường xuyên các

10 Hình 2.6: Tương quan giữa giới tính và thái độ, tần suất tiêu thụ

phim, nhạc Hàn Quốc (tính trên số phiếu có trả lời)

56

11 Hình 2.7: Tương quan giữa khu vực sinh sống và thái độ, tần suất

tiêu thụ phim, nhạc Hàn Quốc của học THPT HN(tính trên số

phiếu có trả lời)

57

12 Hình 2.8: Tỷ lệ học sinh THPT Hà Nội có thần tượng Hàn Quốc 58

13 Hình 2.9: Mức độ thích học tiếng Hàn của học sinh THPT Hà Nội 62

14 Hình 2.10: Xét tương quan giới tính và khu vực sinh sống về mức

độ thích học tiếng Hàn của học sinh THPT Hà Nội

62

15 Hình 2.11: Tương quan giữa giới tính và thái độ với các sản

phẩm/dịch vụ tiêu dùng Hàn Quốc (tính trên số phiếu có trả lời)

64

16 Hình 2.12: Tương quan giữa khu vực sinh sống và thái độ với các

sản phẩm /dịch vụ tiêu dùng Hàn Quốc (tính trên số phiếu có trả

lời)

65

17 Hình 2.13: Quán ăn Hàn có hình ảnh của các thần tượng được

học sinh ưa chuộng

66

18 Hình 2.14: Các sản phẩm "made in Korea" cũng được học sinh

ưu tiên sử dụng

67

MỞ ĐẦU

1 Mục đích, ý nghĩa của đề tài

1.1 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Trong bối cảnh giao lưu và hội nhập quốc tế về văn hóa ngày càng sâu rộng với các nước nói chung và Hàn Quốc nói riêng, học sinh THPT Hà Nội đã

có điều kiện làm quen với nhiều loại hình văn hóa, nghệ thuật thế giới, trong

đó có một số loại hình văn hóa, nghệ thuật hiện đại của Hàn Quốc hay còn gọi

là “làn sóng văn hóa Hàn Quốc” - “Hallyu” (Hàn lưu) Đây là điều kiện thuận lợi để nâng cao nhận thức và trình độ thẩm mỹ cho học sinh THPT Hà Nội, là điều kiện mở rộng tầm hiểu biết và suy nghĩ cho giới sáng tạo nghệ thuật, tiếp thu các yếu tố tích cực làm phong phú thêm các loại hình giải trí lành mạnh, làm đa dạng thêm cho nền văn hóa của dân tộc Việt Nam và đặc biệt là củng

cố thêm mối quan hệ hợp tác trên nhiều lĩnh vực của Việt Nam và Hàn Quốc

Không thể phủ nhận những tác động tích cực mà làn sóng Hàn (Hallyu) mang lại như các bộ phim có tính nhân văn, giàu tình cảm về những mối quan

hệ xã hội hay những sản phẩm giải trí hiện đại, sôi động cho giới trẻ hiện nay… Tuy nhiên, sự xâm nhập quá ồ ạt của làn sóng Hallyu cũng tiềm ẩn những nguy cơ bất ổn Điều nguy hại ở chỗ là bên cạnh sự “si mê thần tượng” đến từ văn hóa nghệ thuật Hàn Quốc, trong khi các em có thể thuộc lòng từng bài hát, từng điệu nhảy, từng cái tên, sở thích, sở ghét của “sao Hàn” thì phần lớn các em học sinh THPT Hà Nội lại không biết đến hoặc không thích các loại hình nghệ thuật truyền thống của Việt Nam như: chèo, tuồng, ca trù, cải lương Chưa kể đến, các xu hướng thời trang, trang điểm, ẩm thực…của Hàn Quốc đều dễ dàng trở thành trào lưu, thành “mốt” đối với học sinh THPT Hà Nội Điều đáng nói là từ việc các em thần tượng một cách thái quá các ca sĩ, diễn viên điện ảnh của Hàn Quốc mà sao nhãng việc học hành, bắt chước tất cả mọi thứ kể cả trong cách ăn mặc của thần tượng Điều đó đã ảnh hưởng rất nhiều đến kết quả học tập và tạo nên những biểu hiện lệch lạc trong lối sống khi cách ăn mặc của các ca sĩ, diễn viên không thể phù hợp đối với lứa tuổi của

các em hiện nay Hơn nữa còn phải kể đến điều kiện sống của các em, những yếu tố về kinh tế của bản thân các em chưa cho phép các em mua sắm những món đồ đắt tiền và những nét đẹp trong văn hóa truyền thống của chúng ta sẽ trở nên rất phản cảm với các sở thích của các em trong cách trang điểm, ăn mặc lòe loẹt, hở hang, nhuộm tóc xanh, đỏ, tím, vàng… theo kiểu của các ca sĩ khi lên biểu diễn trên sân khấu

Trong khi các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách về văn hóa đang hướng: “Xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” thì việc tiếp nhận văn hóa ngoại lai cũng cần cân nhắc và có chọn lọc Đặc biệt, thanh niên, học sinh THPT Hà Nội là những đối tượng rất nhạy cảm với những cái mới, cái hiện đại của thế giới, của khoa học

và kỹ thuật nên rất dễ rơi vào sự lệch lạc trong thẩm mỹ và lối sống Cần giáo dục, tuyên truyền đầy đủ để các em có tình yêu, thái độ tôn trọng và ý thức giữ gìn văn hóa của đất nước mình trước khi tiếp nhận nền văn hóa của một quốc gia khác , nhất là tiếp thu một cách không có chọn lọc kể cả những yếu tố mặt

trái Vì vậy, việc thực hiện luận văn “Nghiên cứu sự ảnh hưởng của Làn

sóng Hàn tới lối sống, hành vi ứng xử của học sinh THPT Hà Nội giai đoạn 2009-2013” thực sự có tính cấp thiết đối với Hà Nội giai đoạn hiện nay

Dựa vào hướng nghiên cứu này kết hợp với các nghiên cứu khác đã được thực hiện, luận văn có thể có một số phát hiện mới đóng góp cho công tác nghiên cứu khoa học cả về lý luận và thực tiễn, đồng thời những luận chứng của luận văn sẽ là một số gợi ý trong việc xây dựng, thực hiện các chính sách của Nhà nước, Thành phố Hà Nội về quản lý và phát triển văn hóa, quản lý giáo dục và định hướng cho thanh niên, học sinh THPT Hà Nội những kỹ năng khi tiếp nhận, giao lưu, hội nhập quốc tế về văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng như hiện nay Từng bước giáo dục cho học sinh THPT Hà Nội về đạo đức, lối sống, hành vi ứng xử và sự chủ động khi tham gia giao lưu và hội nhập quốc tế về văn hóa, góp phần ổn định an ninh

chính trị trật tự an toàn xã hội, đưa kinh tế - xã hội Thủ đô Hà Nội phát triển theo hướng hiệu quả và bền vững

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Hệ thống hóa các cơ sở lý luận liên quan đến Làn sóng Hàn, lối sống, hành vi ứng xử của học sinh THPT

- Đưa ra được một bức tranh tổng quan về thực trạng sự ảnh hưởng của Làn sóng Hàn đến lối sống, hành vi ứng xử của học sinh THPT Hà Nội giai đoạn 2009-2013

- Đề xuất một số giải pháp định hướng lối sống, hành vi ứng xử của học sinh THPT Hà Nội khi tiếp nhận, giao lưu, hội nhập quốc tế về văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong quá trình thực hiện luận văn, người viết được tiếp cận với khá nhiều nguồn tư liệu khác nhau và nhận thấy đây cũng không phải là một vấn đề mới Có thể nói, từ rất lâu các nhà khoa học trên thế giới đã đưa ra nhiều thuyết, nhiều quan điểm khác nhau để chứng minh về sự lan truyền, sự giao thoa, phát triển của văn hóa, trong đó phải kể đến những lý thuyết có liên quan sau:

(1)Thuyết "trung tâm" trong nghiên cứu văn hoá đã được các nhà

nghiên cứu thuộc trường phái "Truyền bá luận" (diffutionisim) Tây Âu đưa ra

từ các thập kỉ cuối thế kỉ XIX đầu XX, mà các đại diện chính của trường phái này là các nhà nghiên cứu Đức - Áo, như L Frobenius, F.Ratsel [31, tr.65], F Grabner [30, tr 58], W Schmidt [32, tr.56] Họ chủ trương rằng, các sáng tạo văn hoá của nhân loại bao giờ cũng xuất phát điểm từ một nơi, thuộc một cộng đồng nào đó, rồi sau đó lan truyền đi các nơi khác và chính sự lan truyền ấy tạo nên động lực của sự phát triển văn hoá nói riêng và của xã hội nói chung Điều

đó cũng có nghĩa là, đối với một số cộng đồng, sự tiến bộ văn hoá chủ yếu do vay mượn chứ không phải do sự sáng tạo độc lập của cộng đồng ấy [1, tr.8] Cũng phải nói thêm rằng, trước các nhà "truyền bá luận", nhiều nhà nghiên cứu