DSpace at VNU: Pháp luật về quản lý nội bộ trong công ty cổ phần ở Việt nam

Mặc dù ch-a nhiều về số l-ợng so với các loại hình doanh nghiệp khác, nh-ng đã xuất hiện rất nhiều vấn đề cần phải giải quyết liên quan đến tổ chức và quản lý nội bộ trong các công ty cổ

Phỏp luật về quản lý nội bộ trong cụng ty cổ

phần ở Việt nam Lưu Tiến Ngọc

Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật Kinh tế; Mó số: 5 08 10

Người hướng dẫn: TS Phạm Duy Nghĩa

Năm bảo vệ: 2002

Abstract: Luận văn hệ thống hoỏ một số vấn đề lý luận về cụng ty cổ phần và quản lý

nội bộ trong cụng ty cổ phần Tổng quỏt mụ hỡnh và cơ cấu quản lý nội bộ trong cụng

ty cổ phần Việt Nam Một số cỏc quy định phỏp luật Vệt Nam về quản lý nội bộ trong cụng ty cổ phần Đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện phỏp luật Việt Nam về

cụng ty cổ phần và quản lý nội bộ trong cụng ty cổ phần

Keywords: Cụng ty cổ phần; Doanh Nghiệp; Luật kinh tế; Việt Nam

Content

Phần mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

T- t-ởng quản lý doanh nghiệp đã đ-ợc hình thành và phát triển từ nhiều thế kỷ qua, nhằm giải quyết các vấn đề mang tính hệ thống trong thực tiễn quản lý của các doanh nghiệp Lịch sử kinh tế thế giới đã chứng kiến nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính mang tính toàn cầu, khu vực hay trong phạm vi của một quốc gia Trong số rất nhiều nguyên nhân, thì sự yếu kém trong quản lý doanh nghiệp là một trong các nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các cuộc khủng hoảng nói trên Cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính ở khu vực Đông á, và Đông Nam á1

trong những năm cuối 1990, là một minh chứng cho thấy các thất bại trong quản lý doanh nghiệp đã làm trầm trọng thêm các khó khăn về kinh tế-tài chính của các quốc gia Đông á và

Đông Nam á, mà nguyên nhân chính của nó xuất phát từ sự yếu kém của hệ thống pháp luật, thiếu các tiêu chuẩn kế toán và kiểm toán đồng nhất, sự yếu kém của các ngân hàng th-ơng mại, sự yếu kém trong quản lý thị tr-ờng tài chính, sự quản lý kém hiệu quả của Hội đồng quản trị trong các doanh nghiệp, và cuối cùng sự quan tâm ch-a đúng mức tới quyền lợi của

các cổ đông, nhất là các cổ đông thiểu số, ng-ời lao động và những ng-ời có lợi ích liên quan trong doanh nghiệp

Để khắc phục các yếu kém trong hoạt động quản lý nội bộ doanh nghiệp, nhiều quốc gia, nhiều tổ chức quốc tế đã dành nhiều thời gian và công sức để tổng kết và đúc rút nhiều bài học bổ ích về quản lý nội bộ doanh nghiệp Nhiều mô hình và nguyên tắc quản lý nội bộ trong doanh nghiệp đã đ-ợc xây dựng, áp dụng, không ngừng đ-ợc cải tiến và phát triển để thích ứng hơn nữa với sự phát triển đa dạng của thực tiễn kinh doanh, đang ngày càng đ-ợc toàn cầu hoá, với sự đan xen của nhiều nền kinh tế chứa đựng các đặc điểm khác nhau và phát triển ở các trình độ khác nhau

Cũng nh- nhiều quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới, Việt nam đang tích cực trong việc hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế, bằng việc tham gia các điều -ớc quốc tế, gia nhập các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế2, và cam kết tuân thủ các yêu cầu của hội nhập Việt nam cũng đang nỗ lực xây dựng một nền kinh tế thị tr-ờng, với sự tồn tại và phát triển

đồng thời của nhiều thành phần kinh tế với nhiều loại hình sở hữu khác nhau Trên cơ sở kế thừa và phát triển Luật công ty (1990) và Luật doanh nghiệp t- nhân (1990), Luật Doanh nghiệp (1999) đ-ợc xem là nền tảng pháp lý quan trọng cho sự ra đời và phát triển của kinh tế t- nhân, khu vực đ-ợc đánh giá là năng động nhất của nền kinh tế Việt nam hiện nay Sau hơn

2 năm thực hiện Luật Doanh nghiệp (1999), có khoảng 35.450 công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần và doanh nghiệp t- nhân đ-ợc đăng ký thành lập mới ở Việt nam, với tổng số vốn đăng ký là 40.580 tỷ đồng [23] Con số này thực tế lớn hơn so với số l-ợng các doanh nghiệp đ-ợc thành lập trong 9 năm thực hiện Luật công ty (1990) và Luật doanh nghiệp t- nhân (1990), chỉ với 30.000 doanh nghiệp

Hiện tại, ở Việt nam có khoảng 1.100 công ty cổ phần, bao gồm 350 công ty đ-ợc thành lập theo Luật Công ty (1990) và Luật Doanh nghiệp (1999), và khoảng 7503 công ty

đ-ợc cổ phần hoá từ doanh nghiệp nhà n-ớc theo Nghị định số 44 (1998) nay đ-ợc thay thế bởi Nghị định số 64 (2002), về việc chuyển doanh nghiệp nhà n-ớc thành công ty cổ phần

2

viên đầy đủ của AFTA vào năm 2006; Việt nam cũng đã tham gia Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu

á-Thái bình d-ơng (APEC) từ năm 1998, nộp đơn xin gia nhập Tổ chức Th-ơng mại Thế giới (WTO) từ năm 1996, và đang tích cực thực hiện các cam kết trong lộ trình gia nhập tổ chức này

3

Hiện có 17 công ty cổ phần đã niêm yết và có các giao dịch mua bán cổ phiếu trên thị tr-ờng chứng khoán [21]

Quá trình hội nhập khu vực và quốc tế đã đặt ra vấn đề cần phải xác lập các nguyên tắc quản lý nội bộ phù hợp cho các loại hình doanh nghiệp ở Việt nam, đặc biệt là các công ty cổ phần với sự tham gia của nhiều chủ sở hữu và những ng-ời có lợi ích liên quan, sao cho các doanh nghiệp Việt nam có thể xây dựng đ-ợc nền tảng cần thiết cho sự phát triển lâu dài và bền vững của mình, đồng thời có thể đáp ứng đ-ợc các yêu cầu của quá trình hội nhập Mặc

dù ch-a nhiều về số l-ợng so với các loại hình doanh nghiệp khác, nh-ng đã xuất hiện rất nhiều vấn đề cần phải giải quyết liên quan đến tổ chức và quản lý nội bộ trong các công ty cổ phần ở Việt nam

Tr-ớc thực tế bức xúc đó, trong khi ch-a có một công trình khoa học mang tầm cỡ quốc gia nào nghiên cứu, đánh giá và phân tích đầy đủ về pháp luật về quản lý nội bộ trong các công ty cổ phần ở Việt nam, bản luận văn này đã tập trung vào việc nghiên cứu, đánh giá

và phân tích tổng quát mô hình, cơ cấu và các nguyên tắc quản lý nội bộ trong công ty cổ phần, và trình bày một số kiến nghị, dựa trên các quy định hiện hành của pháp luật Việt nam, với mong muốn có thể đóng góp một phần nhỏ bé vào việc tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật về công ty cổ phần và quản lý nội bộ trong công ty cổ phần ở Việt nam

2 Mục đích nghiên cứu của luận văn

Mục đích chính của bản luận văn là nghiên cứu, đánh giá và phân tích tổng quát pháp luật về mô hình, cơ cấu và các nguyên tắc quản lý nội bộ trong công ty cổ phần ở Việt nam

Trong quá trình nghiên cứu, bản luận văn có so sánh đối chiếu với thực tiễn quốc tế và khu vực về quản lý nội bộ trong công ty cổ phần, qua đó chỉ ra các vấn đề cần đ-ợc điều chỉnh

bổ sung trong hệ thống pháp luật Việt nam nhằm tạo một hành lang pháp lý thuận lợi để các công ty cổ phần thực hiện tốt hoạt động quản lý nội bộ Điều này không những góp phần nâng cao sức cạnh tranh của các công ty đó, đồng thời góp phần cho các công ty dễ dàng hoà nhập với môi tr-ờng kinh tế quốc tế trong t-ơng lai không xa

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

Bản luận văn tập trung vào nghiên cứu, đánh giá và phân tích:

 Mô hình quản lý nội bộ trong công ty cổ phần, theo quy định của pháp luật Việt nam;

 Các nguyên tắc của quản lý nội bộ trong công ty cổ phần, theo quy định của pháp luật

Việt nam;

 Cơ cấu quản lý nội bộ trong công ty cổ phần ở Việt nam, và mối liên hệ giữa các chủ

thể tham gia; và

 Kiến nghị tiếp tục hoàn thiện pháp luật Việt nam về công ty cổ phần và quản lý nội bộ

trong công ty cổ phần ở Việt nam

Các vấn đề mà bản luận văn tập trung nghiên cứu, đánh giá và phân tích dựa trên pháp

luật hiện hành của Việt nam, liên quan đến công ty cổ phần và quản lý nội bộ trong công ty cổ

phần ở Việt nam

Các vấn đề nói trên cũng đ-ợc xem xét trong mối liên hệ với các loại hình doanh

nghiệp khác đ-ợc thành lập theo luật pháp Việt nam, cũng nh- các thực tiễn quốc tế về quản

lý nội bộ trong các công ty cổ phần, nhằm phục vụ cho các nghiên cứu, đánh giá và phân tích

trong bản luận văn này

4 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, phân tích và đánh giá, bản luận văn đã sử dụng ph-ơng pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, gắn lý luận về quản lý nội bộ trong doanh nghiệp với các vấn đề thực tiễn trong hoạt động quản lý nội bộ trong công ty cổ phần ở Việt nam, trình bày các điểm phù hợp và những bất cập của pháp luật điều chỉnh hoạt động quản lý nội

bộ trong công ty cổ phần, trên cơ sở đó đ-a ra một số kiến nghị về vấn đề đang nghiên cứu

Ngoài ra, bản luận văn còn sử dụng một số ph-ơng pháp khác nh-: Ph-ơng pháp phân tích tổng hợp, ph-ơng pháp thống kê so sánh, ph-ơng pháp phân tích dự báo, v.v nhằm hỗ trợ cho việc nghiên cứu, phân tích và đánh giá các vấn đề nêu ra trong bản luận văn

5 Đóng góp về mặt khoa học của luận văn

Với các nghiên cứu, phân tích và đánh giá của mình, hy vọng rằng bản luận văn sẽ

đóng góp một phần nhỏ bé vào việc:

 Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận liên quan đến công ty cổ phần và quản lý nội bộ

trong công ty cổ phần;

 Trình bày tổng quát mô hình và cơ cấu quản lý nội bộ trong công ty cổ phần ở Việt

nam;

 Trình bày tổng quát về các quy định của pháp luật về quản lý nội bộ trong công ty cổ

phần ở Việt nam; và

 Trình bày một số kiến nghị tiếp tục hoàn thiện pháp luật Việt nam về công ty cổ phần

và quản lý nội bộ trong công ty cổ phần ở Việt nam

6 Tên và kết cấu của luận văn

Tên của bản luận văn là: “Pháp luật về quản lý nội bộ trong công ty cổ phần ở Việt

nam”

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phụ lục và các tài liệu tham khảo, bản luận văn này

đ-ợc kết cấu thành 3 ch-ơng chính nh- sau:

Ch-ơng 1 Một số vấn đề lý luận về quản lý nội bộ trong công ty cổ phần

Ch-ơng 2 Pháp luật Việt nam về quản lý nội bộ trong công ty cổ phần

Ch-ơng 3 Một số kiến nghị tiếp tục hoàn thiện pháp luật Việt nam về công ty cổ phần và

quản lý nội bộ trong công ty cổ phần

*

* * Quản lý nội bộ trong công ty cổ phần là một vấn đề tổng hợp, chứa đựng rất nhiều các vấn đề thuộc phạm vi và đối t-ợng nghiên cứu của các ngành khoa học khác nhau Trong khi

đó, việc phân tích và đánh giá pháp luật Việt nam về công ty cổ phần và quản lý nội bộ trong công ty cổ phần ở Việt nam trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu bản luận văn phải giải quyết một khối l-ợng lớn công việc nghiên cứu Mặc dù có nhiều cố gắng và đầu t- nhiều công sức, song vì thời gian có hạn, bản luận văn cũng khó tránh khỏi những hạn chế nhất định Tôi rất mong nhận đ-ợc các ý kiến nhận xét của các thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu, bạn bè và đồng nghiệp để bản luận văn đ-ợc hoàn chỉnh hơn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho tôi trong việc tiếp tục nghiên cứu về vấn đề này trong thời gian tới

References

Tiếng Việt

[1] Phạm Phú Bình Vai trò của Hội đồng quản trị trong doanh nghiệp đ-ợc cổ phần hoá

còn mờ nhạt Tạp chí Đầu t- Chứng khoán, Số 72, ngày 20 tháng 4 năm 2001, Trang

21

[2] Hoà Bình Phức tạp ở Công ty cổ phần Bình Minh Tạp chí Đầu t- Chứng khoán, Số

136, ngày 15 tháng 7 năm 2002, Trang 10

[3] Hàng Châu Cổ đông vẫn sợ bộ máy quản lý, bộ máy điều hành trong công ty cổ phần

Tạp chí Đầu t- Chứng khoán, Số 130, ngày 3 tháng 6 năm 2002, Trang 21

[4] Bảo Duy "Nhà n-ớc hoá" công ty cổ phần Tạp chí Đầu t- Chứng khoán, Số 105, ngày

10 tháng 12 năm 2001, Trang 19

[5] Thanh Hải Cơ hội lớn cho lĩnh vực kiểm toán độc lập Tạp chí Đầu t- Chứng khoán,

Số 101, ngày 12 tháng 11 năm 2001, Trang 12

[6] Quý Hào Chế tài chuyển nh-ợng cổ phần ? P/v Ông Hoàng Nguyên Học, Phó Cục

tr-ởng Cục Tài chính Doanh nghiệp Báo Thời Báo Kinh tế Việt nam, Số ra ngày 2

tháng 11 năm 2001

[7] Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà nội (2000) Giáo trình Luật kinh tế Việt nam NXB

Đại học Quốc gia 2000

khoán NXB Chính trị Quốc gia 1998

khoán NXB Chính trị Quốc gia 1998

[10] Nghị định số 44 (1998), Các văn bản pháp luật về Chứng khoán và Thị tr-ờng Chứng

khoán NXB Chính trị Quốc gia 1998

[11] Nghị định số 64 (2002)

[12] Nguyễn Thị Khế, Bùi Thị Khuyên (1999) Giáo trình Luật Kinh doanh Nhà xuất bản

Thống kê, 1999 Trang 200-227

[13] Luật Doanh nghiệp (1999) Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 1999

[14] Pháp lệnh về Kế toán và Thống kê (1988), Các văn bản pháp luật về Chứng khoán và

Thị tr-ờng Chứng khoán NXB Chính trị Quốc gia 1998

[15] Phan Nguyễn Quản trị -u việt, mô hình quản lý hợp thời Tạp chí Đầu t- Chứng

khoán, Số 73-74, ngày 27 tháng 4 năm 2001, Trang 15

[16] Nguyễn Nh- Phát (2000) Thực trạng cạnh tranh và sự cần thiết xây dựng pháp luật

chống cạnh tranh không lành mạnh tại Việt nam Nhà xuất bản Thống kê, 2000

124-128

[17] Nguyễn Nh- Phát (2002) Đề c-ơng bài giảng: Pháp luật cạnh tranh trong cơ chế thị

tr-ờng Trang 4

[18] Quyết định số 139 (1999), Các văn bản pháp luật về Chứng khoán và Thị tr-ờng Chứng

khoán NXB Chính trị Quốc gia 1998

[19] Quyết định số 145 (1999), Các văn bản pháp luật về Chứng khoán và Thị tr-ờng Chứng

khoán NXB Chính trị Quốc gia 1998

[20] Quyết định số 167 (2000)

[21] Tạp chí Đầu t- chứng khoán, Số 133, ngày 24 tháng 6 năm 2002, Trang 10

[22] Phạm Vũ Tăng Khoảng trống trong Luật Phá sản Doanh nghiệp Tạp chí Đầu t-

Chứng khoán, Số 136, ngày 15 tháng 7 năm 2002, Trang 13

[23] Thanh Yên (2002) 2 năm thực hiện Luật doanh nghiệp: Động lực mạnh mẽ nh-ng vẫn

ẩn chứa sức ỳ Báo diễn đàn doanh nghiệp, Số 30, ngày 16 tháng 4 năm 2002

[24] Anh Thi "Trốn" báo cáo tài chính ? Báo Thời báo Kinh tế Việt nam, Số ra ngày 24

tháng 9 năm 2001

[25] ChÝ TÝn Bª bèi vÒ cæ phiÕu t¹i C«ng ty cæ phÇn NhiÕp ¶nh T¹p chÝ §Çu t- Chøng

kho¸n, Sè 133, ngµy 24 th¸ng 6 n¨m 2002

TiÕng Anh

[26] Asia Development Bank-ADB (2000) Corporatization and Corporate Governance

ADB TA.3353-VIE Project

[27] Asia Development Bank-ADB (1999) Corporate Governance and Finance in East

Asia: A Study of Indonesia, Republic of Korea, Malaysia, Philippines, and Thailand

Vol 1-Consolidated Report

[28] Klaus J Hopt (2000) Common Principles of Corporate Governance in Europe Hart

Publishing, Oxford 2000

[29] Klaus J Hopt, hideki Kanda, mark J Roe, Eddy Wymeersch and Stefan Prigge (1998)

Comparative Corporate Governance Clarendon Press - Oxford 1998

[30] George Shenoy and Pearlie Koh (2001) Corporate Governance in Asia: Some

Developments Asia Business Law Review, No.31, January 2001

[31] Organization for Economic Co-operation and Development-OECD (2000) Principles

of Corporate Governance 7-11

[32] World Bank-WB (2000) Corporate Governance: A Framework for Implementation