SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC PHẦN VĂN HỌC DÂN GIAN Chương trình ngữ văn lớp 10, ban cơ bản Giảng viên hướng dẫn: TS.. Hơn nữa, với dung lượng kiến thức lớn, khả năng phủ rộng tới
Trang 1SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC
PHẦN VĂN HỌC DÂN GIAN (Chương trình ngữ văn lớp 10, ban cơ bản)
Giảng viên hướng dẫn: TS Tôn Quang Cường
Sinh viên thực hiện: Trần Thu Thủy
Lớp: QH2007S Ngữ Văn
MỞ ĐẦU
Môn Ngữ văn là môn học giữ vị trí quan trọng trong chương trình phổ thông Trong môn Ngữ văn, một bộ phận Văn học rất quan trọng được đưa vào đầu chương trình mỗi cấp học, đó chính là Văn học dân gian Học sinh tìm hiểu văn học dân gian không chỉ khám phá được cái hay, cái đẹp của sáng tác nghệ thuật ngôn từ, mà còn thu thập được vốn hiểu biết về văn hóa xã hội, phong tục tập quán, nếp sinh hoạt dân gian của dân tộc.Tuy nhiên, với đặc thù riêng của bộ phận văn học dân gian – những sáng tác có khoảng cách xa so với thực tại, chứa đựng những tư duy, những quan niệm thẩm mỹ của người xưa,… là những khó khăn lớn đối với người học nội dung văn học này Hơn nữa, với dung lượng kiến thức lớn, khả năng phủ rộng tới nhiều lĩnh vực cuộc sống, nhưng lại
bị hạn chế trong thời gian 1 – 2 tiết học trong nhà trường phổ thông phần nào khiến giáo viên khi dạy nội dung này vẫn chưa đạt được tới đích của việc dạy bài học văn học dân gian Từ thực tế này đòi hỏi giáo viên Ngữ văn cần lựa chọn phương pháp – phương tiện dạy học phù hợp với nội dung văn học dân gian, nhằm tổ chức, định hướng cho học sinh thu thập thông tin, chinh phục kho tàng tri thức một cách hiệu quả
Bản đồ tư duy có thể được sử dụng với vai trò là một phương tiện dạy học, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học phần Văn học dân gian chương trình Ngữ văn THPT Trên cơ
sở tổng kết những vấn đề cơ bản của lý thuyết Bàn đồ tư duy mà Tony Buzan đã tạo dựng,
hệ thống hóa đặc điểm nội dung phần văn học dân gian trong chương trình Ngữ văn lớp
10 tập I, ban cơ bản, chúng tôi tập trung nghiên cứu sự hỗ trợ của bản đồ tư duy trong dạy học phần Văn học dân gian cho học sinh THPT
TỔNG QUAN
Trong dạy học, việc sử dụng bản đồ tư duy đã xuất hiện đây đó, ở một số giáo viên, như thầy Hoàng Đức Huy – giáo viên Trung tâm Giáo dục thường xuyên Quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh Việc nghiên cứu ứng dụng bản đồ tư duy trong dạy học cũng
đã trở thành đối tượng của nhiều công trình khoa học Tuy nhiên, tính khả thi của việc sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học vẫn chưa được nghiên cứu một cách hệ thống, và đặc
Trang 2biệt, hiện nay vẫn chưa có nghiên cứu hay ứng dụng nào về việc sử dung bản đồ tư duy trong dạy học Ngữ văn với nội dung cụ thể Chính những đặc điểm và đòi hỏi khách quan
đó, chúng tôi đã xem xét và chọn lựa đề tài “Sử dụng Bản đồ tư duy trong dạy học Phần Văn học dân gian (Chương trình Ngữ văn lớp 10, Tập I, Ban Cơ bản) Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận và phương pháp nghiên cứu thực tiễn
KẾT QUẢ, THẢO LUẬN
Về lý thuyết bản đồ tư duy, hiện nay, có rất nhiều tài liệu đề cập Báo cáo tiến hành tổng hợp lý thuyết này căn cứ chủ yếu vào những tài liệu của Tony Buzan – tác giả của bản đồ tư duy Lý thuyết bản đồ tư duy được hệ thống hóa như sau: khái niệm, cấu tạo, đặc điểm và cơ chế hoạt động Đặc biệt, trong những nội dung đó, báo cáo nhấn mạnh phần đặc điểm và cơ chế hoạt động của bản đồ tư duy, nhằm phục vụ việc định hướng triển khai nội dung đề tài
Qua quá trình nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy bản đồ tư duy là phương tiện dạy học văn học dân gian hiệu quả Điều này được chứng minh bằng việc đưa phương tiện dạy học bản đồ tư duy vào hệ thống dạy học, xem xét mối quan hệ biện chứng giữa nó với các yếu tố khác trong hệ thống Và đánh giá những tác động tích cực của phương tiện dạy học này đối với các yếu tố trong hệ thống dạy học và góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng dạy học Không chỉ dừng lại ở đây, báo cáo còn trình bày kết quả nghiên cứu về sự phù hợp của bản đồ tư duy với đặc điểm hoạt động học của học sinh THPT nói chung và đặc điểm học tập nội dung văn học dân gian nói riêng Chúng tôi còn trình bày những lưu ý đối với giáo viên Ngữ văn khi sử dụng bản đồ tư duy làm phương tiện dạy học văn học dân gian
Trên cơ sở tổng hợp, hệ thống hóa lý thuyết, trình bày những kết quả nghiên cứu
về tính khả thi của việc sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học văn học dân gian, chúng tôi tiến hành thiết kế thử nghiệm một số nội dung trong phần văn học dân gian chương trình Ngữ văn lớp 10 Những thiết kế này tập trung vào ba mảng chính: bản đồ tư dung trong dạy học tác phẩm, bản đồ tư duy trong định hướng nghiên cứu và bản đồ tư duy trong so sánh, đối chiếu tác phẩm Đây là ba ứng dụng thường xuyên và cần thiết trong dạy học văn học dân gian
KẾT LUẬN
Xét trong phạm vi dạy học phần văn học dân gian – chương trình Ngữ văn THPT, với nghiên cứu bản đồ tư duy – một phương tiện dạy học đặt trong hệ thống dạy học, trong mối quan hệ với các yếu tố dạy học khác, đồng thời nghiên cứu việc sử dụng bản
Trang 3đồ tư duy trong hoạt động học tập của học sinh, chúng tôi đã thu thập được những kết quả khả quan Những ưu điểm, tính năng của bản đồ tư duy không chỉ đáp ứng được những yêu cầu của việc dạy học nội dung văn học dân gian, mà còn là một công cụ kích thích khả năng phát hiện, sự sáng tạo không ngừng của học sinh, kích thích hứng thú và động lực khám phá sâu các khía cạnh của nội dung bài học Đồng thời giúp giáo viên thực hiện tốt vai trò định hướng, tổ chức hoạt động dạy học của mình, tạo điều kiện cho học sinh làm chủ quá trình học tập và sáng tạo không ngừng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Joyce Wycoff, Ứng dụng Bản đồ tư duy, NXB Lao động – Xã hội, 2008
2 Nguyễn Hữu Châu, Những vấn đề cơ bản về chương trình và quá trình dạy học,
NXB Giáo dục, 2005
3 Nguyễn Ngọc Bích, Tôn Quang Cường, Phạm Kim Chung, Tập bài giảng Phương
pháp và Công nghệ dạy học, Khoa Sư phạm – ĐHQGHN, 2007
4 Phạm Viết Vượng, Giáo dục học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2007
5 Tony Buzan, Bản đồ tư duy trong công việc, NXB Lao động – Xã hội, 2007