Tính cấp thiết của đề tà i Trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế ở Việt Nam, các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh nói chung và thành phần kinh tế dựa trên sở hữu tư nhân và sở hữu c
Trang 1§¹i häc Quèc gia Hµ Néi
Khoa Kinh tÕ
- NguyÔn Th¹ch ®¨ng
Ph¸t triÓn kinh tÕ t- nh©n ë b¾c ninh
LuËn v¨n th¹c sü kinh tÕ ChÝnh trÞ
Hµ Néi – 2005
Trang 2PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tà i
Trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế ở Việt Nam, các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh nói chung và thành phần kinh tế dựa trên sở hữu tư nhân và sở hữu cá thể về tư liệu sản xuất nói riêng đã được khuyến khích phát triển Do vậy, chỉ trong vòng hơn 20 năm, khu vực kinh tế tư nhân đã khẳng định vai trò quan trọng của mình trong phát triển kinh tế quốc dân Kinh tế tư nhân đã phát triển rộng khắp trong cả nước, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế, huy động các nguồn lực vào sản xuất kinh doanh, tạo thêm nhiều việc làm, cải thiện đời sống nhân dân, tăng tích luỹ, góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội Nhìn nhận lại những đóng góp của khu vực Kinh tế tư nhân trong quá trình đổi mới của các địa phương là rất tích cực Trong một vài năm gần đây, các địa phương của Việt Nam trong đó có tỉnh Bắc Ninh đã có sự nỗ lực đáng kể nhằm hoàn thiện môi trường pháp lý và kinh doanh cho khu vực kinh tế tư nhân, do đó đã góp phần thúc đẩy phát triển khu vực tư nhân
Tỉnh Bắc Ninh có vị trí rất thuận lợi, án ngữ cửa ngõ của thủ đô Hà Nội, Bắc Ninh
là vùng kinh tế quan trọng của của sông Hồng và có sức lan toả rộng lớn tới gần hết miền Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ Do đó, xây dựng phát triển tỉnh Bắc Ninh là đường lối, chiến lược hàng đầu của Đảng và Nhà nước trong đường lối chiến lược phát triển của cả nước nói chung và khu vực đồng bằng Bắc Bộ nói riêng
Tuy nhiên, thực tế cho thấy khu vực kinh tế tư nhân của Bắc Ninh vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém: phần lớn có quy mô nhỏ, vốn ít, công nghệ sản xuất lạc hậu, trình độ quản lý yếu kém, hiệu quả và sức cạnh tranh yếu Do vậy, việc nghiên cứu thực trạng kinh tế tư nhân để đánh giá lại quá trình phát triển của kinh tế khu vực tư nhân của tỉnh Bắc Ninh từ khi tái lập từ tỉnh Hà Bắc(cũ) đồng thời tìm ra những giải pháp phát triển khu
vực này là một vấn đề cấp thiết Vì thế, tôi đã chọn đề tài “Phát triển Kinh tế tư nhân ở
Bắc Ninh” cho luận văn cao học
2 Tình hình nghiên cứu
Phát triển kinh tế tư nhân là một vấn đề nổi cộm trong quá trình chuyển đổi kinh tế ở tỉnh Bắc Ninh do điều kiện kinh tế xã hội của tỉnh có những nét riêng Trong thời kỳ kế hoạch hoá tập trung, mô hình kinh tế xoá bỏ kinh tế tư nhân, cá thể, tập thể hoá mọi hoạt động kinh tế đã đưa đất nước lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế từ cuối những năm 70 Do vậy, trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, kinh tế tư nhân được đặc biệt quan tâm Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về kinh tế tư nhân trong nền kinh tế nói chung dưới dạng đề tài nghiên cứu khoa học, luận án, bài báo Ví dụ như:
Trang 31 MPDF, 1997: Khu vực kinh tế tư nhân mới nổi lên và sự nghiệp công nghiệp
hoá ở Việt Nam
2 GS Trần Ngọc Hiên: “Chính sách phát triển thành phần kinh tế tư bản tư nhân
theo định hướng XHCN (đến năm 2010)” Hà Nội, tháng 1 năm 1999
3 TS Trần Tiến Cường: “Phân tích sự tác động qua lại giữa cải cách doanh
nghiệp nhà nước và phát triển kinh tế ngoài quốc doanh ở Việt Nam”
Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2000
4 Nguyễn Văn Hưởng: “Phân tích các chính sách và biện pháp hỗ trợ đầu tư theo
luật khuyến khích đầu tư trong nước đối với khu vực kinh tế ngoài quốc doanh” Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tháng 2 năm 2001
5 CIEM-JIBIC: Kỷ yếu Hội thảo "Sự phát triển khu vực kinh tế tư nhân: rào cản
pháp lý và giải pháp”, tháng 2 năm 2001
6 Trần Ngọc Bút: “Phát triển kinh tế tư nhân định hướng xã hội chủ nghĩa” Nhà
xuất bản Chính trị quốc gia, 2002
7 GS.TS Nguyễn Đình Hương: „Giải pháp phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở
Việt Nam”- NXB Chính trị Quốc gia, 2002
8 GT.TS Nguyễn Đình Hưong: “Thực trạng và giải pháp phát triển Kinh tế trang
trại trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam”
9 TS Vũ Thị Bạch Tuyết, TS Nguyễn Tiến Thuận, ThS Vũ Duy Vĩnh: “Giải
pháp huy động vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ”
10 Dự thảo định hướng qui hoạch phát triển kinh tế tỉnh Bắc Ninh
thời kỳ 1997 – 2010
11 Văn kiện Đại hội đại biểu Tỉnh Đảng bộ Bắc Ninh các kỳ
và còn nhiều công trình khác
Những bài viết này đề cập tới nhiều khía cạnh khác nhau trong phát triển kinh tế tư nhân ở Việt nam và tỉnh Bắc Ninh Tuy nhiên, việc nghiên cứu sâu và cập nhật về thực trạng phát triển kinh tế tư nhân ở Bắc Ninh một cách có hệ thống cùng với những so sánh và bài học kinh nghiệm từ các khu vực kinh tế khác vẫn luôn luôn cần thiết
và mang tính thời sự đối với phát triển kinh tế Việt Nam hiện nay
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đối tượng: Xem xét thực trạng từ việc đánh giá tình hình phát triển của Kinh tế tư
nhân trong giai đoạn của khu vực kinh tế tư nhân ở tỉnh Bắc Ninh trong thời kỳ đổi mới, luận văn đưa ra các giải pháp thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân ở tỉnh Bắc Ninh
Trang 4Phạm vi: Thực trạng phát triển kinh tế tư nhân ở Bắc Ninh có thể được nhìn nhận
dưới nhiều góc độ khác nhau Kinh tế tư nhân bao gồm các hộ sản xuất kinh doanh cá thể, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp doanh Phạm vi thời gian nghiên cứu từ năm 1996 (thời điểm tái lập tỉnh Bắc Ninh) đến nay
4 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn vận dụng các phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp duy vật lịch
sử của Chủ nghĩa Mác – Lê nin kết hợp với các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể như tổng hợp, phân tích, thống kê, so sánh dựa trên các nguồn tài liệu thu thập được về kinh tế tư nhân
5 Dự kiến đóng góp
- Phân tích, đánh giá về thực trạng khu vực kinh tế tư nhân Bắc Ninh chỉ ra được những thành công và hạn chế
- Trình bày quan điểm về phát triển kinh tế tư nhân ở Bắc Ninh và đóng góp một số giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế này
6 Nội dung đề tài
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Phụ lục, luận văn được bố cục trong 3 chương:
Chương 1: Kinh tế tư nhân và thực tiễn phát triển kinh tế tư nhân ở Việt nam Chương 2: Thực trạng phát triển kinh tế tư nhân ở tỉnh Bắc Ninh
Chương 3: Các quan điểm định hướng và giải pháp để phát triển
kinh tế tư nhân của tỉnh Bắc Ninh
CHƯƠNG 1: KINH TẾ TƯ NHÂN VÀ THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM
1.1 – Kinh tế tư nhân trong nền Kinh tế thị trường
1.1.1 Khái niệm về Kinh tế tư nhân
Hiện nay, đối với thuật ngữ “khu vực tư nhân” tồn tại một số cách hiểu khác nhau
tuỳ theo quan điểm và cách nhìn nhận về sở hữu Do vậy, trong thực tế các cách hiểu đó thường chỉ mang tính chất tương đối và không thống nhất
Ở Việt Nam, theo cách hiểu rộng nhất thì khu vực kinh tế tư nhân và khu vực kinh
tế nhà nước (hay còn gọi là khu vực quốc doanh) là hai bộ phận cấu thành nền kinh tế Như vậy, tư nhân bao gồm cả các doanh nghiệp trong nước, lẫn doanh nghiệp có vốn nước ngoài dưới dạng liên doanh hay 100% vốn nước ngoài Đồng thời, cách hiểu này cũng đưa đến một hệ quả là khu vực tư nhân bao gồm cả các cơ sở sản xuất nông nghiệp (như hợp
Trang 5tác xã nông nghiệp, nuôi trồng và khai thác thuỷ hải sản chẳng hạn) và các doanh nghiệp phi nông nghiệp Tuy nhiên, ở Việt Nam, nhiều người không dồng ý với định nghĩa rộng này vì trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và trong các công ty cổ phần mới được cổ phần hoá có sự tham gia góp vốn của các doanh nghiệp nhà nước, và khi thống kê kết quả sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các công ty
cổ phần có cổ đông là doanh nghiệp nhà nước, người ta không thể tách bạch được phần của doanh nghiệp nhà nước là bao nhiêu
Cách hiểu thứ hai về kinh tế tư nhân dựa trên việc chia nền kinh tế thành 3 khu vực
là khu vực nhà nước (quốc doanh), khu vực ngoài quốc doanh và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài Định nghĩa này đã đưa khu vực có vốn đầu tư nước ngoài ra khỏi “khu vực ngoài quốc doanh”, coi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài là một khu vực riêng Theo đó, khu vực ngoài quốc doanh chỉ bao gồm các chủ thể kinh doanh trong nước, nhưng vẫn gồm cả các chủ thể sản xuất nông nghiệp và phi nông nghiệp
Như vậy, các cách hiểu về các thuật ngữ “khu vực quốc doanh”, “khu vực ngoài quốc doanh” và “khu vực tư nhân” đều mang tính ước lệ Một cách hiểu cụ thể và rõ ràng
về KTTN như sau:
Kinh tế tư nhân là một khu vực kinh tế bao gồm kinh tế cá thể tiểu chủ và kinh tế tư nhân dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất tồn tại dưới các hình thức doanh nghiệp
tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần và các hộ doanh nghiệp cá thể
Trong đề tài này, thuật ngữ “khu vực kinh tế tư nhân” được hiểu hẹp hơn nữa, bao
gồm các doanh nghiệp trong nước trừ bộ phận kinh tế phi nông nghiệp ngoài quốc doanh Khu vực này bao gồm các hộ sản xuất kinh doanh cá thể, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp doanh và không bao gồm bộ phận kinh
tế nông nghiệp ngoài quốc doanh, kể cả lâm nghiệp, thuỷ sản, làm muối (bộ phận này gồm các cá nhân, hộ gia đình và hợp tác xã phi nông nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp tham gia sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối, nuôi trồng và khai thác thuỷ, hải sản)
1.1.2 Đặc điểm của khu vực Kinh tế tư nhân
Thành phần Kinh tế tư nhân dựa trên cơ sở chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, các doanh nghiệp trong thành phần kinh tế tư nhân bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ
và thành phần kinh tế tư bản tư nhân dựa vào các tiêu thức chủ yếu như: quy mô kinh doanh, quy mô sở hữu tài sản dùng trong kinh doanh, mức độ tham gia trực tiếp vào qúa trình lao động của người chủ sở hữu đều có những đặc điểm chung như sau:
- Các doanh nghiệp thuộc sở hữu tư nhân, mục đích kinh doanh là tìm kiếm lợi nhuận mục đích kinh doanh của Kinh tế tư nhân thường rõ ràng và đơn giản là thu lợi nhuận tối đa, ít
bị các mục tiêu kinh tế- xã hội khác chi phối như các doanh nghiệp nhà nước Chủ các doanh nghiệp tư nhân là người trực tiếp sở hữu vốn nên các doanh nghiệp này dễ dàng giải
Trang 6quyết các quan hệ liên quan tới tài sản như thế chấp, thuê mướn và các tranh chấp tài sản Điều này tạo động lực thức đẩy phát triển hoạt động kinh doanh không giới hạn
- Khu vực kinh tế tư nhân là một khu vực kinh tế năng động, nhạy bén và dễ thích nghi với
sự thay đổi của thị trường Bộ máy quản lý gọn nhẹ dễ dàng tìm kiếm và đáp ứng những yêu cầu có hạn trong những thị trường chuyên môn hoá
- Dễ dàng tạo lập doanh nghiệp, hoạt động có hiệu quả, cho phí cố định thấp và chi phí sản xuất cũng thấp, tận dụng lao động một cách linh hoạt về thời gian và tay nghề với với giá lao động thấp cùng với việc sử dụng máy móc hợp lý nên có thể đạt được hiệu quả kinh tế cao Mặt khác, do khả năng hạn hẹp về tài chính nên khi có những biến động lớn về thị trường, các doanh nghiệp tư nhân dễ bị rơi vào tình trạng phá sản
- Các đơn vị thuộc khu vực kinh tế tư nhân thường không muốn hoặc không đủ sức để đầu
tư vào những ngành, lĩnh vực kinh doanh mới tiềm ẩn nhiều rủi ro hoặc đòi hỏi tập trung nhiều nguồn lực, nhưng đó là những lĩnh vực quan trọng với nền kinh tế quốc dân trong tưong lai lâu dài như hàng hoá và dịch vụ công cộng, đường sắt, hàng không, hoá dầu 1.1.3 Vai trò của Kinh tế tư nhân trong nền Kinh tế thị trường
Trong một nền kinh tế thị trường, sự tăng trưởng và phát triển của khu vực tư nhân
và sự phát triển của cộng đồng gắn liền với nhau trong một mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau Sự tăng trưởng và phát triển của khu vực tư nhân sẽ đem lại thu nhập cao hơn, y tế
và giáo dục tốt hơn cho người dân trong cộng đồng Mặt khác, đối với các doanh nghiệp, thu nhập cao hơn có nghĩa là thị trường rộng lớn hơn Sức khoẻ và giáo dục tốt hơn thì lực lượng lao động có năng suất cao hơn và năng suất cao hơn sẽ đem lại nhiều lợi nhuận hơn Vai trò của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường được thể hiện trên nhiều khía cạnh
của đời sống xã hội như phát triển kinh tế, phát triển xã hội và quản lý khu vực công
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban Tư tưởng – Văn hoá Trung ương: “Những nội dung cơ bản của Hội nghị lần thứ
bảy Ban chấp hành Trung ương khoá VII” Năm 1994
2 “Báo cáo một năm thi hành Luật Doanh nghiệp” Tổ Công tác thi hành Luật Doanh nghiệp, 2001
3 “Báo cáo hai năm thi hành Luật Doanh nghiệp” Tổ Công tác thi hành Luật Doanh nghiệp, tháng 5 năm 2002
4 “Báo cáo ba năm thi hành Luật Doanh nghiệp” Tổ Công tác thi hành Luật Doanh nghiệp, tháng 5 năm 2003
5 Bộ Chính trị: Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 15-7-1986 về đổi mới chính sách và cơ chế quản lý đối với các cơ sở sản xuất thuộc các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh
Trang 76 Trần Ngọc Bút: “Phát triển kinh tế tư nhân định hướng xã hội chủ nghĩa” Nhà xuất bản
Chính trị quốc gia- 2002
7 CIEM-JIBIC: Kỷ yếu Hội thảo "Sự phát triển khu vực kinh tế tư nhân: rào cản pháp lý và
giải pháp”, tháng 2 năm 2001
8 Trần Tiến Cường: “Phân tích sự tác động qua lại giữa cải cách doanh nghiệp nhà nước
và phát triển kinh tế ngoài quốc doanh ở Việt Nam” Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2000
9 “Dịch vụ hỗ trợ kinh doanh ở Việt Nam” MPDF, 1998
10 Dự thảo định hướng qui hoạch phát triển kinh tế tỉnh Bắc Ninh thời kỳ 1997 – 2010
11 GS.TS Trần Ngọc Hiên: “Chính sách phát triển thành phần kinh tế tư bản tư nhân theo
định hướng xã hội chủ nghĩa đến năm 2010” Tháng 1/1999
12 Nguyễn Văn Hưởng: “Phân tích các chính sách và biện pháp hỗ trợ đầu tư theo luật
khuyến khích đầu tư trong nước đối với khu vực kinh tế ngoài quốc doanh” Bộ Kế hoạch
và Đầu tư, tháng 2 năm 2001
13 GS.TS Nguyễn Đình Hương: „Giải pháp phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt
Nam”- NXB Chính trị Quốc gia, 2002
14 GT.TS Nguyễn Đình Hưong: “Thực trạng và giải pháp phát triển Kinh tế trang trại
trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam”
15 “Khu vực kinh tế tư nhân mới nổi lên và sự nghiệp công nghiệp hoá ở Việt Nam”
MPDF, 1997
16 Liesbet Steer, Markus Taussig: “Domestic Private Companies and Vietnam‟s Pressing
Need for Wage Employment” August 2002
17 "Sự phát triển khu vực kinh tế tư nhân: rào cản pháp lý và giải pháp” Hội thảo
CIEM-JIBIC, tháng 2 năm 2001
18 Thời báo Kinh tế Sài Gòn năm 2000, 2001, 2002 và 2003
19 Vũ Quốc Tuấn: “Chính sách trên trời, cuộc đời dưới đất” Tạp chí Tia sáng, tháng 5
năm 2002.
20 GS TS Nguyễn Thanh Tuyền: “Thành phần kinh tế tư bản tư nhân trong quá trình
công nghiệp hoá, hiện đại hoá” NXB Chính trị quốc gia 2002
21 TS Vũ Thị Bạch Tuyết, TS Nguyễn Tiến Thuận, ThS Vũ Duy Vĩnh: “Giải pháp huy
động vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ”
22 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc các kỳ
23 Văn kiện Đại hội đại biểu Tỉnh Đảng bộ Bắc Ninh các kỳ
Trang 824 Vũ Quang Việt: “Vấn đề bóc lột lao động nhìn từ lý thuyết thặng dư của Marx và kinh
tế hiện đại” Hà Nội, 25/02/2002
25 “Vietnam Economic Monitor” WB, Spring 2002