ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC MAI ĐÌNH NHƯỜNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN “NGUYÊN TỬ, PHÂN TỬ, LIÊN KẾT HÓA HỌC” TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
MAI ĐÌNH NHƯỜNG
BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN
“NGUYÊN TỬ, PHÂN TỬ, LIÊN KẾT HÓA HỌC”
TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG YÊN DŨNG SỐ 2,
TỈNH BẮC GIANG
LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC
HÀ NỘI – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
MAI ĐÌNH NHƯỜNG
BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN
“NGUYÊN TỬ, PHÂN TỬ, LIÊN KẾT HÓA HỌC”
TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG YÊN DŨNG SỐ 2,
TỈNH BẮC GIANG
LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC CHUYÊN NGÀNH LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60.14.01.11
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Kim Long
HÀ NỘI – 2015
Trang 3MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN i
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC BẢNG Error! Bookmark not defined DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ - ĐỒ THỊ Error! Bookmark not defined MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 3
3 Mục đích nghiên cứu 3
4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4
6 Giả thuyết khoa học 4
7 Phương pháp nghiên cứu 4
7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận 4
7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn 5
7.3 Phương pháp toán học 5
8 Phạm vi và giới hạn nghiên cứu 5
9 Đóng góp mới của đề tài 5
10 Cấu trúc của luận văn 5 CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined 1.1 Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined
1.1.1 Lý luận về bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông Error!
Bookmark not defined
1.1.1.1 Học sinh giỏi Error! Bookmark not defined 1.1.1.2 Những phẩm chất và năng lực cần có của một HSG hóa học [10] Error!
Bookmark not defined
1.1.1.3 Vị trí, tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏiError! Bookmark not
defined
1.1.1.4 Một số biện pháp phát hiện HSG hoá học ở bậc trung học phổ thông Error!
Bookmark not defined
1.1.1.5 Một số biện pháp tích cực trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học ở trường phổ thông [10] Error! Bookmark not defined 1.1.1.6 Một số biện pháp về tổ chức bồi dưỡng cho học sinh giỏi Hóa học ở trường phổ thông Error! Bookmark not defined 1.1.1.7 Đánh giá học sinh giỏi Error! Bookmark not defined 1.1.1.8 Những năng lực giáo viên cần có khi bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học Error!
Bookmark not defined
1.1.2 Hoạt động nhận thức và tư duy của học sinh trong quá trình dạy học hóa học
Error! Bookmark not defined
1.1.2.1 Khái niệm nhận thức, tư duy [12] Error! Bookmark not defined 1.1.1.2 Tư duy sáng tạo và những phẩm chất của tư duy sáng tạo Error! Bookmark
not defined
1.1.2.3 Các thao tác tư duy, rèn luyện các thao tác tư duy của học sinh trong quá trình dạy và học hoá học Error! Bookmark not defined 1.1.2.4 Những hình thức cơ bản của tư duy [7] Error! Bookmark not defined 1.1.2.5 Đánh giá trình độ phát triển tư duy của học sinh Error! Bookmark not
defined
Trang 41.1.3 Phương pháp dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông Error! Bookmark
not defined
1.1.3.1 Thực trạng PPDH hóa học ở trường trung học phổ thông Error! Bookmark
not defined
1.1.3.2 Đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông Error!
Bookmark not defined
1.3.1.3 Phương pháp dạy học hiện đại [17] Error! Bookmark not defined 1.3.1.4 Một số phương pháp dạy học hóa học cần được quan tâm [17] Error!
Bookmark not defined
1.1.4 Bài tập hóa học Error! Bookmark not defined 1.1.4.1 Khái niệm bài tập Error! Bookmark not defined 1.1.4.2 Phân loại Error! Bookmark not defined 1.1.4.3 Tác dụng của bài tập hóa học Error! Bookmark not defined 1.1.4.4 Sử dụng bài tập hóa học trong dạy học và trong công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học Error! Bookmark not defined
1.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined
1.2.1 Nội dung chương trình sách giáo khoa hiện hành Error! Bookmark not
defined
1.2.1.1 Nội dung, yêu cầu cơ bản của phần nguyên tử, phân tử, liên kết trong chương trình hóa học phổ thông Error! Bookmark not defined 1.2.1.2 Vị trí, vai trò phần của phần nguyên tử, phân tử, liên kết và công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông Error! Bookmark not defined 1.2.2 Mức độ yêu cầu đối với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học tại tỉnh Bắc Giang Error! Bookmark not defined 1.2.2.1 Một số nội dung trong các đề thi học sinh giỏi Error! Bookmark not
defined
1.2.2.2 Một số vấn đề mới và khó trong vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi Error!
Bookmark not defined
1.2.3 Thực trạng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông Yên Dũng số 2, tỉnh Bắc Giang Error! Bookmark not defined 1.2.3.1 Thực trạng dạy và học hóa học tại trường THPT Yên Dũng số 2 Error!
Bookmark not defined
1.2.3.2 Thực trạng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học Error! Bookmark
not defined
1.2.3.3 Thuận lợi Error! Bookmark not defined 1.2.3.4 Khó khăn, nhu cầu Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN HÓA HỌC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG YÊN DŨNG SỐ 2 Error! Bookmark not defined 2.1 Phương pháp sử dụng hệ thống lí thuyết và bài tập phần nguyên tử, phân tử và liên kết để bồi dưỡng học sinh giỏi Error! Bookmark not defined
2.1.1 Biên soạn tài liệu giúp học sinh tự học ở nhà Error! Bookmark not defined 2.1.2 Tổ chức hoạt động dạy học ở trên lớp Error! Bookmark not defined 2.1.3 Kiểm tra, đánh giá Error! Bookmark not defined
2.2 Bồi dưỡng học sinh giỏi phần nguyên tử Error! Bookmark not defined
2.2.1 Chuyên đề thành phần cấu tạo, kích thước, khối lượng nguyên tử Error!
Bookmark not defined
2.2.1.1 Nội dung chuyên đề Error! Bookmark not defined 2.2.1.2 Phương pháp sử dụng của chuyên đề Error! Bookmark not defined
Trang 52.2.2 Chuyên đề hạt nhân nguyên tử, nguyên tố hóa học, đồng vị Error! Bookmark
not defined
2.2.2.1 Nội dung chuyên đề Error! Bookmark not defined 2.2.2.2 Phương pháp sử dụng của chuyên đề Error! Bookmark not defined 2.2.3 Chuyên đề hóa học hạt nhân Error! Bookmark not defined 2.2.3.1 Nội dung chuyên đề Error! Bookmark not defined 2.2.3.1 Phương pháp sử dụng của chuyên đề Error! Bookmark not defined 2.2.4 Chuyên đề vỏ electron của nguyên tử Error! Bookmark not defined 2.2.4.1 Nội dung chuyên đề Error! Bookmark not defined 2.2.4.2 Phương pháp sử dụng của chuyên đề Error! Bookmark not defined
2.3 Chuyên đề phân tử và liên kết hóa học Error! Bookmark not defined
2.3.1 Chuyên đề liên kết cộng hóa trị và liên kết ion Error! Bookmark not defined 2.3.1.2 Phương pháp sử dụng của chuyên đề Error! Bookmark not defined 2.3.2 Chuyên đề Thuyết VB (Valent Bond - Liên kết hóa trị) và thuyết MO
(Molecular Orbital - Obitan phân tử) Error! Bookmark not defined 2.3.2.1 Nội dung chuyên đề Error! Bookmark not defined 2.3.2.2 Phương pháp sử dụng của chuyên đề Error! Bookmark not defined 2.3.3 Chuyên đề liên kết hidro; liên kết Vanđecvan và liên kết kim loại Error!
Bookmark not defined
2.3.3.2 Phương pháp sử dụng của chuyên đề Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined 3.1 Mục đích thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.3 Đối tượng thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4 Tiến trình và nội dung thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined
3.4.1 Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng Error! Bookmark not defined 3.4.2 Tiến hành thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4.3 Nội dung thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined
3.5 Kết quả thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined
3.5.1 Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.5.1.1 Tính các tham số đặc trưng Error! Bookmark not defined 3.5.1.2 Lập bảng phân phối tần số, tần suất cho các nhóm đối chứng và thực nghiệm Error!
Bookmark not defined
3.5.2 Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not
defined
3.5.3 Nhận xét thu được từ phía học sinh Error! Bookmark not defined 3.5.4 Nhận xét thu được từ phía giáo viên Error! Bookmark not defined 3.5.4 Đánh giá chung Error! Bookmark not defined
Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
1 Kết luận Error! Bookmark not defined
2 Khuyến nghị Error! Bookmark not defined
3 Hướng phát triển của đề tài Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 6 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined Phụ lục 1: Phiếu tham khảo ý kiến Error! Bookmark not defined Phụ lục 2: Đề kiểm tra thực nghiệm và đáp án Error! Bookmark not defined
Trang 7MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Đối với mỗi Quốc gia thì yếu tố con người, yếu tố giáo dục luôn được
đề cao Mỗi thời đại, thời kì phát triển của đất nước lại có những chính sách riêng đối với con người Trải qua các thời kì phát triển, nước ta luôn coi
“Hiền tài là nguyên khí quốc gia”
Nghị quyết số 29-NQ/TW Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI với nội dung: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa – hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” một lần nữa khẳng định yếu tố nhân tài, con người luôn được coi trọng và khẳng định tầm quan trọng của giáo dục đào tạo
Trong việc phát hiện, bồi dưỡng nhân tài thì trường phổ thông góp một phần vô cùng quan trọng, đó là bước khởi đầu, là nền móng để những tài năng trẻ bộc lộ khả năng của mình, sẵn sàng phục vụ trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội
Thực tế đã chứng minh rằng, những trường danh tiếng là những trường đào tạo được nhiều thế hệ học sinh đạt các giải cao trong kì thi HSG quốc gia, quốc tế Tuy nhiên sân chơi dành cho đối tượng học sinh giỏi Quốc gia, Quốc tế mới chủ yếu dừng lại ở các trường THPT Chuyên, các trường chất lượng cao
Bắc Giang là tỉnh miền núi nghèo, tuy nhiên trong những năm vừa qua ngành giáo dục của tỉnh đã thực sự được quan tâm và đầu tư, số lượng, chất lượng các giải HSG Quốc gia đã tăng, có một vị trí đáng kể trong xếp hạng các tỉnh, đặc biệt là bộ môn Hóa học Nhưng thành tích cao đó vẫn chỉ dành cho các học sinh học tại trường THPT Chuyên của tỉnh Hàng năm, tỉnh Bắc Giang vẫn tổ chức kì thi chọn học sinh giỏi cấp tỉnh, qua đó góp phần phát hiện và bồi dưỡng HSG cho các trường THPT đại trà trong toàn tỉnh
Trong khoảng hơn 10 năm trở lại đây, qua các kì thi chọn HSG cấp