DSpace at VNU: Vấn đề an toàn và văn hóa giao thông trên kênh VOV giao thông

DSpace at VNU: Vấn đề an toàn và văn hóa giao thông trên kênh VOV giao thông tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, lu...

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN THỊ THANH HUYỀN

KHẢO SÁT TỪ NGỮ CHÍNH TRỊ XÃ HỘI TRÊN MỘT SỐ VĂN BẢN CỦA HAI CUỘC VẬN ĐỘNG

THỜI CẬN ĐẠI TRUNG QUỐC

(PHONG TRÀO DUY TÂN MẬU TUẤT VÀ PHONG TRÀO TÂN VĂN HÓA)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH: CHÂU Á HỌC

HÀ NỘI, 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN THỊ THANH HUYỀN

KHẢO SÁT TỪ NGỮ CHÍNH TRỊ XÃ HỘI TRÊN MỘT SỐ VĂN BẢN CỦA HAI CUỘC VẬN ĐỘNG

THỜI CẬN ĐẠI TRUNG QUỐC

(PHONG TRÀO DUY TÂN MẬU TUẤT VÀ PHONG TRÀO TÂN VĂN HÓA)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH CHÂU Á HỌC

MÃ SỐ: 60 31 06 01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: TS ĐỖ THÚY NHUNG

HÀ NỘI, 2015

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn em luôn nhận được sự khích lệ động viên và chỉ bảo tận tình của TS Đỗ Thúy Nhung Qua đây em xin gửi lời cảm ơn đến cô đã hướng dẫn, định hướng giúp em hoàn thành

công trình nghiên cứu này

Em xin cảm ơn các thầy cô trong khoa Đông phương học đã hết lòng giúp đỡ, tạo điều kiện và truyền thụ những tri thức cho chúng em trong suốt

thời gian qua

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là kết quả công trình nghiên cứu do bản thân tôi

thực hiện, dưới sự hướng dẫn của TS Đỗ Thúy Nhung

Các số liệu và kết quả đưa ra trong luận văn là trung thực và chưa từng công bố trong các công trình nghiên cứu nào khác

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do lựa chọn và mục đích 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Nhiệm vụ của luận văn Error! Bookmark not defined

5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Cấu trúc của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined

1.1 Khái niệm thuật ngữ Error! Bookmark not defined

1.1.1 Quan điểm của một số nhà ngôn ngữ học thế giới về thuật ngữ

Error! Bookmark not defined

1.1.2 Quan điểm của các nhà Việt ngữ học Error! Bookmark not defined 1.1.3 Tính chất của thuật ngữ Error! Bookmark not defined 1.1.4 Thuật ngữ và vị trí của nó trong ngôn ngữ nói chung Error!

Bookmark not defined

1.1.5 Thuật ngữ chính trị, xã hội và thuật ngữ các ngành khoa học khác Error!

Bookmark not defined

1.1.6 Từ đơn tiết, từ đa tiết Error! Bookmark not defined 1.2.1 Phong trào Duy Tân Mậu Tuất Error! Bookmark not defined 1.2.2 Phong trào Tân văn hóa Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: TỪ NGỮ CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI TRUNG QUỐC QUA KHẢO SÁT MỘT SỐ VĂN BẢN PHONG TRÀO DUY TÂN MẬU TUẤT Error! Bookmark not defined

2.1 Khảo sát từ đơn tiết - từ đa tiết Error! Bookmark not defined

2.1.1 Khảo sát từ đơn tiết Error! Bookmark not defined 2.1.2 Khảo sát từ đa tiết Error! Bookmark not defined

2.2 Khảo sát từ ngữ chính trị - xã hội Error! Bookmark not defined

2.2.1 Khảo sát từ chính trị - xã hội là từ đa tiết Error! Bookmark not

defined

2.2.1.1 Từ chính trị - xã hội trong văn bản phong trào Duy Tân Mậu Tuất

Error! Bookmark not defined

2.2.2 Một vài nhận xét về từ ngữ chính trị - xã hội trong phong trào Duy Tân Mậu Tuất Error! Bookmark not defined 2.2.3 Lương Khải Siêu và ngôn ngữ viết phong trào Duy Tân Mậu Tuất

Error! Bookmark not defined Tiểu kết: Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: TỪ NGỮ CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI TRUNG QUỐC QUA KHẢO SÁT MỘT SỐ VĂN BẢN TRONG PHONG TRÀO Error! Bookmark not defined

TÂN VĂN HÓA Error! Bookmark not defined 3.1 Khảo sát từ đơn tiết - từ đa tiết Error! Bookmark not defined

3.1.1 Khảo sát từ đơn tiết Error! Bookmark not defined 3.1.2 Khảo sát từ đa tiết Error! Bookmark not defined

3.2 Khảo sát từ ngữ chính trị - xã hội Error! Bookmark not defined

3.2.1 Khảo sát từ chính trị - xã hội là từ đa tiết Error! Bookmark not

defined

3.2.1.1 Từ chính trị - xã hội trong văn bản phong trào Tân văn hóa Error!

Bookmark not defined

3.2.1.2 Khảo sát một số từ chính trị - xã hội trên văn bản phong trào Tân văn hóa

Error! Bookmark not defined

3.2.2 Một vài nhận xét về từ ngữ chính trị - xã hội trong phong trào Tân văn hóa Error! Bookmark not defined 3.2.3 Hồ Thích và ngôn ngữ viết phong trào Tân văn hóa Error!

Bookmark not defined

Tiểu kết Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 4 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Văn bản khảo sát (phong trào Duy Tân Mậu Tuất) 36

Bảng 2.2: Từ đơn tiết (văn bản phong trào Duy Tân Mậu Tuất) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3: Từ đa tiết (văn bản phong trào Duy Tân Mậu Tuất) Error! Bookmark not defined

Bảng 2.4: Từ chính trị - xã hội (văn bản phong trào Duy Tân Mậu Tuất)

Error! Bookmark not defined Bảng 3.5: Văn bản khảo sát (phong trào Tân văn hóa)Error! Bookmark not defined

Bảng 3.6: Từ đơn tiết (văn bản phong trào Tân văn hóa)Error! Bookmark not defined

Bảng 3.7: Từ đa tiết (văn bản phong trào Tân văn hóa)Error! Bookmark not defined

Bảng 3.8: Từ chính trị - xã hội (văn bản phong trào Tân văn hóa) Error! Bookmark not defined

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn và mục đích

1.1 Lý do chọn đề tài:

Thế kỷ XIX, Trung Hoa đã giật mình thức tỉnh trước sự xâm lược của các nước phương Tây Tiếng súng của cuộc chiến tranh thuốc phiện đã mở đầu thời kỳ cận đại Trung Quốc Cuộc chiến tranh ấy cũng như báo hiệu, cảnh tỉnh Trung Quốc phải chuyển mình, thay đổi Đó là thời kỳ mà các đế quốc tư bản phương Tây dùng những vũ khí tân tiến cuốn các nước lạc hậu trên thế giới vào cơn lốc của kinh tế tư bản chủ nghĩa Nhận ra chính sự lạc hậu, thua kém, Trung Quốc với công cuộc cải cách mở cửa, xây dựng nền kinh tế, hiện

đại hóa trên cơ sở phát huy văn hóa truyền thống đã làm cả thế giới ngạc

nhiên

Quá trình nhận thức được về việc cần mở cửa học tập chủ nghĩa tư bản phương Tây, nhận ra sức mạnh của con đường phát triển của công thương

nghiệp tư bản là một quãng đường lịch sử lâu dài Để có được kết quả vượt

bậc ấy, những nhân sĩ yêu nước, những nhà chính trị, nhà cải cách Trung Quốc đã phải trăn trở đưa ra nhiều biện pháp giải quyết vấn đề thời đại, để

đưa Trung Quốc vượt qua chặng đường gian nan với máu bùn, nghèo hèn và

bị sỉ nhục thoát khỏi sự lạc hậu, ách thống trị của thực dân phương Tây [25,

tr.430] Sau những năm cải cách mở cửa, Trung Quốc trên cơ sở phát huy văn hóa truyền thống, đã làm thay đổi nhanh chóng diện mạo quốc gia

Có thể nói, khi nghiên cứu về thời cận đại Trung Quốc, bất luận từ góc

độ sử học hay góc độ ngôn ngữ học, văn hóa học… nghiên cứu những thay đổi, chuyển biến của Trung Quốc từ truyền thống đến hiện đại, hay nghiên cứu ngôn ngữ Trung Quốc thời cận đại, đều là vấn đề nghiên cứu hết sức hấp dẫn Nhưng cho đến nay, ở Việt Nam, chưa có nhiều công trình nghiên cứu về từ ngữ trên các văn bản thời kỳ này Vì vậy, nghiên cứu về ngôn ngữ

cận đại Trung Quốc là rất cần thiết Luận văn chọn đề tài: Khảo sát từ ngữ

2

chính trị, xã hội trên một số văn bản của hai cuộc vận động thời cận đại Trung Quốc (phong trào Duy Tân Mậu Tuất và phong trào Tân văn hóa) làm

đề tài nghiên cứu Bởi ngôn ngữ thời cận đại cũng sản sinh ra nhiều từ ngữ mới, thuật ngữ mới Trong đó, hệ thống từ ngữ chính trị - xã hội đã đi vào đời sống, góp phần làm phong phú ngôn ngữ Hán và chiếm một vị trí trong hệ ngôn ngữ này

1.2 Mục đích nghiên cứu

Thời cận đại Trung Quốc với những biến chuyển lịch sử đã có sự xuất hiện của những nhà yêu nước, những trí thức với những tư tưởng mới, quan niệm mới nhằm thay đổi thời cuộc Những sự biến đổi ấy được phản ánh trong nhiều tác phẩm, nhiều văn bản được diễn tả bằng lớp từ ngữ mới, cách diễn đạt mới, thể hiện những tư tưởng mới về chính trị, xã hội Vì vậy, mục đích nghiên cứu của luận văn là khảo sát từ ngữ chính trị, xã hội trên một số văn bản của hai cuộc vận động thời cận đại Trung Quốc (phong trào Duy Tân Mậu Tuất và phong trào Tân văn hóa) để thấy những thay đổi trong xã hội Trung Quốc như thế nào? Bởi thuật ngữ chính trị, xã hội là một lĩnh vực đặc biệt, luôn phản ánh sâu sắc diện mạo chính trị của một quốc gia, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân Qua nghiên cứu, khảo sát những từ ngữ chính trị,

xã hội trên một số văn bản của thời cận đại Trung Quốc không chỉ giúp chúng

ta hiểu được ý nghĩa lịch sử, những chuyển biến trong nhận thức, hành động,

xu hướng của thời đại mà còn góp phần làm rõ hơn những đặc điểm ngôn ngữ thời kỳ này của Trung Quốc

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Tiếng Hán là thứ tiếng lâu đời được dùng phổ biến ở Trung Quốc và có tầm ảnh hưởng lớn đến các nước trong khu vực như trong đó có Việt Nam Hơn 1000 năm, dưới sự thống trị của các triều đại phong kiến Trung Quốc, Việt Nam sớm bị ảnh hưởng bởi văn hóa Hán và đặc biệt là ngôn ngữ từ phương Bắc tràn xuống Không thể phủ nhận sự ảnh hưởng của tiếng Hán đến

3

tiếng Việt vẫn còn rất sâu sắc, các yếu tố Hán còn tồn tại và phong phú thêm yếu tố Việt trong tiếng Việt Cho đến nay, ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về tiếng Hán cận đại, cũng như sự tiếp xúc, giao thoa của Hán – Việt cận đại, có thể kể đến những công trình nghiên cứu như:

- Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và

Nhân văn, Tân thư và xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX,

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1997;

- Lê Quang Thiêm, Bước chuyển của từ vựng chính trị, xã hội tiếng

Việt 30 năm đầu thế kỷ XX (1900 - 1930), Tạp chí Ngôn ngữ, số

11/2001;

- Phạm Văn Khoái, Một số vấn đề chữ Hán thế kỷ XX, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội, 2001;

- Lê Quang Thiêm, Lịch sử từ vựng tiếng Việt thời kỳ 1858 - 1945,

Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003;

- Phạm Văn Khoái, Một số vấn đề về Hán văn Việt Nam nửa cuối thế

kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, đề tài đặc biệt cấp Đại học Quốc gia, mã:

QG.0313, Hà Nội 2005;

- Đỗ Thúy Nhung, Hán văn Việt Nam đầu thể kỷ XX (Qua tư liệu Hán

văn Đông Kinh nghĩa thục), Nxb chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2010

Trong số các công trình nghiên cứu về Trung Quốc cũng như các công trình nghiên cứu về sự tác động, ảnh hưởng của tiếng Hán đến tiếng Việt thời cận đại, thì các công trình nghiên cứu về từ ngữ chính trị - xã hội Trung Quốc, Việt Nam thời cận đại không nhiều Nên trong luận văn này, tôi lựa chọn, khảo sát từ ngữ chính trị - xã hội trong một số văn bản thời cận đại Trung Quốc qua hai phong trào Duy Tân Mậu Tuất và phong trào Tân văn hóa, tìm

ra những từ chính trị - xã hội xuất hiện trong các văn bản được lựa chọn

4

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu tham khảo tiếng Việt

1 A.M.Rumiantxep (chủ biên) (1986), Chủ nghĩa cộng sản khoa học từ

điển, Nxb Sự thật, Hà Nội

2 Nguyễn Tài Cẩn (1979), Nguồn gốc và quá trình hình thành cách đọc

Hán Việt, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, tr.38

3 Đỗ Hữu Châu (1962), Giáo trình Việt ngữ, tập 2, từ hội học, Nxb Giáo

dục, Hà Nội, tr.167

4 Đỗ Hữu Châu (1981), Từ vựng - ngữ nghĩa tiếng Việt, Nxb Giáo dục,

Hà Nội, tr.221-222

5 Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, (1997),

Tân thư và xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, Nxb Chính

trị Quốc gia, Hà Nội, tr.8

6 Hoàng Quang Độ (1983), Bước đầu tìm hiểu về 37 thuật ngữ chính trị -

xã hội của Hồ Chủ Tịch trong “Hồ Chí Minh tuyển tập” (Từ Đường Kách mệnh đến bản di chúc), Khóa luận tốt nghiệp ngành ngôn ngữ

khóa 24, Khoa Ngôn ngữ, ĐHKHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội

7 Chu Tấn Gia (1998), Hán ngữ cổ đại, Nxb Cao đẳng giáo dục Trung

Quốc, quyển hạ

8 Nguyễn Thiện Giáp (chủ biên) (2006), Dẫn luận ngôn ngữ học, Nxb

Giáo dục, Hà Nội

9 Nguyễn Thiện Giáp (1985), Từ vựng học tiếng Việt Nxb ĐH và THCN,

Hà Nội, tr.308-309

10 Nguyễn Thiện Giáp (1978), Từ vựng tiếng Việt, Nxb Đại học tổng hợp,

Hà Nội

5

11 Trương Văn Giới - Lê Khắc Kiều Lục (2001), Từ điển tiếng Hán Việt

hiện đại, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

12 Nguyễn Thị Hà (2012), Cận đại hoá văn hoá Trung Quốc (giai đoạn từ

Chiến tranh Nha phiến 1840 đến Ngũ tứ vận động năm 1919), Luận văn

thạc sĩ, Khoa Đông Phương học, Trường ĐHKHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội

13 Nguyễn Thị Bích Hải (2012), Quá trình hiện đại hóa văn học ở Trung

Quốc và Việt Nam từ cái nhìn so sánh, Hội thảo Quá trình hiện đại hóa

văn học, Khoa Văn học ngôn ngữ, Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hồ Chí Minh

14 Hoàng Văn Hành (1983), Về sự hình thành và phát triển thuật ngữ

tiếng Việt, tạp chí Ngôn ngữ, số 4, Hà Nội, tr.26

15 Phạm Văn Khoái (1996), Hai cuộc cải cách văn ngôn lớn trong lịch sử

văn ngôn Trung Quốc, Tạp chí Hán Nôm, số 4

16 Phạm Văn Khoái (2001), Một số vấn đề chữ Hán thế kỷ XX, Nxb Đại

học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

17 Lưu Vân Lăng (1972), Về vấn đề xây dựng thuật ngữ khoa học, Nxb

Khoa học xã hội, Hà Nội, tr.427

18 Vân Lăng - Như Ý, (1977), Tình hình và xu hướng phát triển thuật ngữ

tiếng Việt trong mấy chục năm qua, Ngôn ngữ, Hà Nội, tr.44

19 Nguyễn Thị Thùy Linh (2014), Khảo sát thuật ngữ chính trị - xã hội

trong báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng cộng sản Trung Quốc lần thứ XII năm 1982, Khóa luận tốt nghiệp ngành Trung Quốc học, Khoa Đông

Phương, ĐHKHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội

20 Đỗ Thúy Nhung (2010), Hán văn Việt Nam đầu thế kỷ XX (qua tư liệu

Hán văn Đông Kinh nghĩa thục), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

6

21 Đái Xuân Ninh - Nguyễn Đức Dân - Nguyễn Quang - Vương

Toàn,(1986), Ngôn ngữ học: Khuynh hướng - lĩnh vực - khái niệm, Nxb

Khoa học xã hội, Hà Nội, tr.64

22 Vũ Dương Ninh - Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Hồng, (2004), Lịch sử

thế giới cận đại, Nxb Giáo dục

23 Nhà xuất bản Sự thật (1980), Hồ Chí Minh toàn tập, tập II, Hà Nội

24 Nhà xuất bản Sự thật (1962), Lê nin Tuyển tập, tập III, Hà Nội

25 Nhà xuất bản Sự thật (1970), Mác – Ănghen Tuyển tập, tập I, Hà Nội,

tr.430

26 Phòng biên tập từ điển Ban Nghiên cứu ngôn ngữ, Viện Khoa học xã

hội Trung Quốc biên tập, (1995), Từ điển Hán ngữ hiện đại, Nhà in sách

Thương vụ Bắc Kinh

27 Nguyễn Hoàng Thắng (2000), Tìm hiểu cách dùng những từ ngữ chính

trị xã hội trong các văn kiện của chủ tịch Hồ Chí Minh từ năm 1930 trở

về trước (văn bản quốc ngữ), Khóa luận tốt nghiệp ngành ngôn ngữ

khóa 1996 – 2000, Khoa ngôn ngữ, ĐHKHXH&NV, Đại học Quốc gia

Hà Nội

28 Chương Thâu (1982), Đông Kinh nghĩa thục và cải cách văn hóa đầu

thế kỷ XX, Nxb Hà Nội, tr.7

29 Lê Quang Thiêm (2003), Lịch sử từ vựng tiếng Việt thời kỳ 1858 –

1845, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

30 Nguyễn Văn Tu (1960), Khái luận ngôn ngữ học, Nxb GD, Hà Nội,

tr.176

31 Nguyễn Văn Tu (1976), Từ và vốn từ trong tiếng Việt hiện đại, Nxb

Đại học và trung học chuyên nghiệp, Hà Nội

32 Nguyễn Văn Tu Nguyễn Văn Tu, (1968), Từ vựng học tiếng Việt hiện

đại, Nxb Giáo dục, Hà Nội, tr.114