LỜI CAM ĐOAN Luận văn “Thông điệp về gia đình qua chuyên mục Thư tâm sự trên báo Phụ nữ Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS.. Xin chân thành
Trang 1M 8u ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN ÁNH NGUYỆT
THÔNG ĐIỆP VỀ GIA ĐÌNH
QUA CHUYÊN MỤC THƯ TÂM SỰ TRÊN BÁO PHỤ NỮ VIỆT NAM
(Thời gian khảo sát: Từ tháng 1/2013 đến 6/2014)
LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học
Hà Nội - 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN ÁNH NGUYỆT
THÔNG ĐIỆP VỀ GIA ĐÌNH QUA CHUYÊN MỤC THƯ TÂM SỰ TRÊN BÁO PHỤ NỮ VIỆT NAM
(Thời gian khảo sát: Từ tháng 1/2013 đến 6/2014)
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Báo chí học
Mã số: 60 32 01 01
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Mai Quỳnh Nam
Hà Nội - 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Luận văn “Thông điệp về gia đình qua chuyên mục Thư tâm sự trên báo
Phụ nữ Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của
PGS.TS Mai Quỳnh Nam Các tài liệu sử dụng tham khảo, trích dẫn trong Luận văn đều đảm bảo rõ nguồn, trung thực Các kết quả nghiên cứu được công bố trong Luận văn là hoàn toàn chính xác, không trùng lặp bất kỳ công trình khoa học đã công bố trong và ngoài nước
Hà Nội, ngày 25 tháng 3 năm 2015
Tác giả
NGUYỄN ÁNH NGUYỆT
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới PGS.TS Mai Quỳnh Nam – người đã tận tình hướng dẫn, động viên và giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện luận văn
Xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, các thầy cô giảng dạy bộ môn đã tận tình dạy dỗ, chỉ bảo, cung cấp nhiều kiến thức bổ ích cho em trong suốt những năm học vừa qua và tạo điều kiện để em hoàn thành luận văn này
Xin cảm ơn các anh, chị tại các cơ quan: Báo Phụ nữ Việt Nam, Khoa Xã hội học – Học viện Báo chí tuyên truyền, Học viện Phụ Nữ Việt Nam… đã giúp
đỡ em về tư liệu nghiên cứu đề tài
Xin được cảm ơn những người thân yêu là gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ và đồng hành cùng em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Hà Nội, ngày 25 tháng 3 năm 2015
Tác giả
NGUYỄN ÁNH NGUYỆT
Trang 5MỤC LỤC PHẦN 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Lịch sử nghiên cứu đề tài Error! Bookmark not defined
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined
4 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
6 Ý nghĩa của đề tài Error! Bookmark not defined
7 Kết cấu luận văn : Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Error! Bookmark not defined
1.1 Các khái niệm về Truyền thông, báo chí Error! Bookmark not defined
1.1.1 Truyền thông Error! Bookmark not defined 1.1.2 Truyền thông đại chúng Error! Bookmark not defined 1.1.3 Thông điệp truyền thông Error! Bookmark not defined 1.1.4 Báo chí Error! Bookmark not defined 1.1.5 Báo in Error! Bookmark not defined
1.2 Các khái niệm về gia đình và các chức năng của gia đìnhError! Bookmark
not defined
1.2.1 Gia đình Error! Bookmark not defined
1.2.2 Chức năng gia đình và xu hướng biến đổi các chức năng gia đình Việt Nam
hiện nay Error! Bookmark not defined 1.2.3 Cấu trúc gia đình Error! Bookmark not defined 1.2.4 Quan hệ gia đình Error! Bookmark not defined 1.2.5 Giá trị và chuẩn mực Error! Bookmark not defined
Trang 61.3 Vai trò của báo chí trong xây dựng gia đình Error! Bookmark not defined 1.4 Các lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.4.1 Báo chí truyền thông Error! Bookmark not defined 1.4.2 Xã hội học Truyền thông đại chúng Error! Bookmark not defined 1.4.3 Xã hội học gia đình Error! Bookmark not defined 1.5 Thông tin cơ bản về báo, chuyên mục và mẫu nghiên cứuError! Bookmark not defined
1.5.1 Thông tin cơ bản về chuyên mục Thư tâm sự trên báo Phụ nữ Việt Nam
Error! Bookmark not defined
1.5.2 Thông tin cơ bản về mẫu nghiên cứu Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: TÌNH TRẠNG GIA ĐÌNH TRÊN CHUYÊN MỤC THƯ TÂM
SỰ - BÁO PHỤ NỮ VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 2.1 Giá trị hôn nhân Error! Bookmark not defined 2.2 Các chức năng gia đình Error! Bookmark not defined 2.3 Cấu trúc gia đình Error! Bookmark not defined 2.4 Các mối quan hệ trong gia đình Error! Bookmark not defined 2.5 Các yếu tố tác động đến gia đình Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CHUYÊN MỤC THƯ TÂM SỰ - BÁO PHỤ NỮ VIỆT NAM TRONG TRUYỀN THÔNG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH Error! Bookmark not defined
3.1 Phát huy hiệu quả tư vấn của chuyên mục đối với thông điệp về gia đình qua
thư độc giả Error! Bookmark not defined 3.1.1 Thông điệp đề cập đến giá trị hôn nhân Error! Bookmark not defined
Trang 73.1.2 Thông điệp đề cập đến các chức năng gia đình Error! Bookmark not defined
3.1.3 Thông điệp đề cập đến cấu trúc gia đình Error! Bookmark not defined 3.1.4 Thông điệp đề cập đến các mối quan hệ trong gia đìnhError! Bookmark not defined
3.1.5 Thông điệp đề cập đến tác động xã hội đối với gia đình Error! Bookmark not defined
3.2 Về vấn đề tổ chức thông tin trên chuyên mục Thư tâm sựError! Bookmark
not defined
3.2.1 Các yếu tố cần tính đến khi đăng tải thư tâm sự Error! Bookmark not defined
3.2.2 Đảm bảo quy trình tư vấn trên báo chí trong chuyên mục Error! Bookmark not defined
3.3 Nâng cao năng lực, cập nhật kiến thức đối với phóng viên, biên tập viên, cộng
tác viên của chuyên mục Thư tâm sự Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 2
Trang 8DANH MỤC BIỂU
Biểu 2.1 Giá trị hôn nhân được đề cập (%) Error! Bookmark not defined
Biểu 2.2 Giá trị tinh thần trong hôn nhân được đề cập (%)Error! Bookmark not
defined
Biểu 2.2a Trình tự nội dung thư trả lời được đề cập (%)Error! Bookmark not
defined
Biểu 2.3 Chức năng gia đình được đề cập (%) Error! Bookmark not defined
Biểu 2.3a Đánh giá về sự chia sẻ, động viên, an ủi với người gửi thư (%)
Error! Bookmark not defined
Biểu 2.3b Đánh giá của người phân tích về những phân tích, giải thích, làm rõ câu
chuyện của Thanh Tâm trong từng thư trả lời (%) Error! Bookmark not defined
Biểu 2.3c Đánh giá của người phân tích về số lượng giải pháp Thanh Tâm đưa ra
cụ thể khi trả lời thư tâm sự (%) Error! Bookmark not defined
Biểu 2.4 Số lượng thành viên trong gia đình (%) Error! Bookmark not defined
Biểu 2.5 Thành phần gia đình được đề cập (%) Error! Bookmark not defined
Biểu 2.6.Thành phần gia đình hạt nhân lần 1 được đề cập (%)Error! Bookmark
not defined
Biểu 2.7 Mối quan hệ gia đình được đề cập Error! Bookmark not defined
Biểu 2.8 Các yếu tố tác động đến gia đình được đề cập (%)Error! Bookmark not
defined
Biểu 2.9 Các yếu tố khác (cụ thể) tác động đến gia đình được đề cập (%) Error!
Bookmark not defined
Biểu 2.10 Vấn đề hôn nhân - gia đình được đề cập (%)Error! Bookmark not
defined
Biểu 3.1 Nơi cư trú của người gửi thư Error! Bookmark not defined
Biểu 3.2 Phạm vi câu chuyện đề cập Error! Bookmark not defined
Trang 9Biểu 3.3 Nghề nghiệp của người gửi thư Error! Bookmark not defined Biểu 3.4 Giới tính của người gửi thư Error! Bookmark not defined Biểu 3.5 Tình trạng hôn nhân của người gửi thư Error! Bookmark not defined Biểu 3.6 Nội dung của tiêu đề thư tâm sự Error! Bookmark not defined Biểu 3.7: Từ ngữ tư vấn sử dụng khi trả lời thư (%) Error! Bookmark not defined Biểu 3.8: Đánh giá về phân tích, giải thích, làm rõ câu chuyện (%) Error! Bookmark not defined
Biểu 3.9: Đánh giá về số lượng giải pháp cụ thể (%)Error! Bookmark not defined
DANH MỤC ẢNH
Hình 2.1 Sống cùng “ một nửa ” có “ H ” Thư tâm sự Số 77 ra ngày 27/6/2014
Error! Bookmark not defined Hình 2.2 Con trai yêu người lầm lỡ Thư tâm sự
Số 75 ra ngày 23/6/2014 Error! Bookmark not defined Hình 2.3 Khủng hoảng đầu hôn nhân Thư tâm sự Số 62 ra ngày 23/5/2014 Error! Bookmark not defined
Hình 2.4 Không hề ân hận Thư tâm sự Số 71 ra ngày 13/6/2014 Error! Bookmark not defined
Hình 2.5 Bỏ người yêu vì bố mẹ Thư tâm sự Số 32 ra ngày 15/3/2013 Error! Bookmark not defined
Hình 2.6 Chăm con quên chồng Thư tâm sự Số 73 ngày 18/6/2014 Error! Bookmark not defined
Hình 2.7 Sinh con một bề Thư tâm sự Số 49 ngày 24/4/2013Error! Bookmark not defined
Hình 2.8 Vết cứa vào tim Số 17 ngày 2/4/2014 Error! Bookmark not defined Hình 2.9 Bỗng nhiên bị đòi con Số 15 ngày 3/2/2014Error! Bookmark not defined
Trang 101
PHẦN 1 PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Quá trình phát triển xã hội Việt Nam trong bối cảnh của công cuộc đổi mới, của nền kinh tế thị trường và toàn cầu hóa đã dẫn đến những biến đổi sâu sắc ở các
thiết chế, các tổ chức xã hội, trong đó có gia đình Một mặt, quá trình này mang đến
cho gia đình Việt Nam những giá trị mới như: sự biến đổi về bình đẳng giới, quyền trẻ em,… Mặt khác, quá trình này cũng làm biến đổi những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam đã hình thành trong lịch sử như tinh thần trách nhiệm, đức hy sinh, lòng hiếu thảo, tôn ti trật tự trong gia đình, sự chung thủy trong quan
hệ, sự quý trọng và tình cảm thiêng liêng của con cháu đối với ông bà, tổ tiên…
Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 5 (khóa VIII) đã đặt vấn đề gia đình
ở một tầm quan trọng trong sự nghiệp xây dựng văn hóa và phát triển về mọi mặt của đất nước Vấn đề đặt ra là phải sống lành mạnh ở các đơn vị cơ sở, đầu tiên là gia đình, giữ gìn và phát huy những đạo đức tốt đẹp của gia đình Việt Nam, coi trọng xây dựng gia đình văn hóa và xây dựng mối quan hệ khăng khít giữa gia đình, nhà trường và xã hội.[33, tr.13] Chính vì lẽ đó, chủ đề về hôn nhân gia đình trong những năm gần đây được đăng tải rất nhiều trên các phương tiện truyền thông đại chúng, đặc biệt là vai trò trung tâm của báo chí khi đưa thông tin về chủ đề này
Báo Phụ nữ Việt Nam được đặc trưng bởi dấu hiệu giới, nghĩa là tờ báo này hướng tới giới nữ trong phạm vi quốc gia Song, chiều cạnh giới cũng cho phép tờ báo Phụ nữ Việt Nam có sự ảnh hưởng rộng không chỉ ở giới nữ Báo Phụ nữ Việt Nam có nhiệm vụ cung cấp các thông điệp để khẳng định vai trò của nữ giới trong đời sống xã hội liên quan đến các vấn đề cơ bản như: Các quan hệ xã hội trong nữ quyền, vai trò của phụ nữ trong cấu trúc xã hội và có một nội dung cơ bản là vai trò của phụ nữ đối với gia đình Chủ đề gia đình trở thành mối quan tâm luôn được
những người làm báo Phụ nữ Việt Nam coi trọng, trong đó chuyên mục Thư tâm sự
là một biểu hiện cụ thể
Tác giả nhận thức rằng, ngay cả trong trường hợp thư gửi đến tòa soạn được chính những người trong tòa soạn viết ra thì trong chừng mực nào đó nó
Trang 112
TÀI LIỆU THAM KHẢO
A TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
1 Mai Huy Bích (2003), Xã hội học gia đình, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
2 Phạm Tất Dong, Lê Ngọc Hùng (đồng chủ biên) (2001), Xã hội học, Nxb Đại
học quốc gia Hà Nội
3 Nguyễn Văn Dững, Đỗ Thị Thu Hằng (2006), Truyền thông, lý thuyết và kỹ năng cơ bản, Nxb Lý luận chính trị Hà Nội
4 Nguyễn Văn Dững (2011), Báo chí truyền thông hiện đại, Nbx Đại học Quốc
gia Hà Nội
5 Nguyễn Văn Dững (2011), Báo chí và Dư luận xã hội, Nxb Lao động, Hà Nội
6 Nguyễn Văn Dững (2012), Cơ sở Lý luận Báo chí Nxb Lao động, Hà Nội
7 Đảng Cộng Sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
IX, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội
8 Hà Minh Đức (2010), C.Mác - Ph.Ăngghen – V.I.Lênin với báo chí, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội
9 Nguyễn Thu Giang (2007), Công chúng Hà Nội với việc đọc báo in và báo điện tử, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học KHXH&NV (ĐH QGHN), Hà Nội
10 Vũ Thị Việt Hà (Khóa QH2005X), Xây dựng thông điệp quảng cáo sữa trên truyền hình (khảo sát từ năm 2005 đến nay), Khóa luận tốt nghiệp, Trường Đại
học KHXH&NV (ĐH QGHN), Hà Nội
11 Mai Văn Hai (chủ biên), Mai Kiệm (2009), Xã hội học văn hóa, Nxb Đại học
Quốc gia, Hà Nội
12 Vũ Quang Hào (2004), Ngôn ngữ báo chí, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội
13 Đinh Thị Thúy Hằng, (2010) PR lý luận & ứng dụng, Nxb Lao động Xã hội
Hà Nội
14 Đào Hữu Hồ (2007), Giáo trình thống kê xã hội học, Nxb Giáo dục Hà Nội
15 Hội Nhà Báo Việt Nam, Tư tưởng Hồ Chí Minh về Báo chí Cách Mạng, Nxb
Chính trị quốc gia, 2004
Trang 123
16 Nguyễn Thị Thanh Huyền (2001), Quan hệ công chúng và báo chí ở Việt Nam,
Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học KHXH&NV (ĐH QGHN), Hà Nội
17 Nguyễn Thương Huyền (QH-2008-X), Vấn đề giới trong các thông điệp quảng cáo ở Việt Nam (Khảo sát 60 quảng cáo truyền hình và 20 quảng cáo
báo in trong tháng 3 năm 2012), Khóa luận tốt nghiệp, Trường Đại học KHXH&NV (ĐH QGHN), Hà Nội
18 Đặng Thị Thu Hương (2012), Một số vấn đề về truyền thông đại chúng, văn hóa đại chúng và văn hóa truyền thông trong kỷ nguyên kỹ thuật số)
(tr.39-52), Hội thảo Khoa học Văn hóa truyền thông trong thời kỳ hội nhập, Hà Nội
19 Nguyễn Lan Hương (1995), Các dạng mâu thuẫn gia đình và hậu quả của sự
ly hôn tìm hiểu được qua mục Tâm tình với chị Thanh Tâm trên báo Phụ nữ Việt Nam, Luận văn thạc sĩ Xã hội học
20 Tập thể tác giả Khoa Báo chí – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn –
ĐHQG Hà Nội (2005), Thể loại Báo chí, Nxb Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh
21 Trịnh Duy Luân – Helle Rydstrom – Wil Burghoorn (2008), Gia đình nông thôn Việt Nam trong chuyển đổi, Nxb Khoa học xã hội
22 Micheal Schudson (2003), Sức mạnh của tin tức truyền thông – The Power of News (Thế Hùng, Trà My), Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội
23 Nguyễn Thị Tuyết Minh (2003), Định kiến giới trong các sản phẩm truyền thông trên các phương tiện truyền thông đại chúng hiện nay, Đề tài nghiên
cứu cấp Bộ
24 Hồ Chí Minh (2000), Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 5, Nxb Chính trị Quốc gia
Hà Nội
25 Vũ Trà My (2005), Một số vấn đề nghiên cứu truyền thông đại chúng, bài đăng trong cuốn Báo chí những vấn đề lý luận và thực tiễn, tập 6, Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội
26 Mai Quỳnh Nam (1996), Khảo sát các kênh truyền thông hiện có và tác động của chúng đối với phụ nữ, trẻ em Việt Nam, Đề tài nghiên cứu phối hợp giữa
Viện Xã hội học UNICEF
27 Mai Quỳnh Nam (1996), Truyền thông đại chúng và dư luận xã hội, Tạp chí
Xã hội học, số 1
Trang 134
28 Mai Quỳnh Nam (2000), Về đặc điểm và tính chất của giao tiếp đại chúng,
Tạp chí Xã hội học, số 2
29 Mai Quỳnh Nam (2000), Văn hóa đại chúng và văn hóa gia đình, Tạp chí Xã
hội học, số 4
30 Mai Quỳnh Nam (2001), Về vấn đề nghiên cứu hiệu quả của Truyền thông đại chúng, Tạp chí xã hội học, số 4
31 Mai Quỳnh Nam (2002), Thông điệp về trẻ em trên báo hình báo in, Tạp chí
Xã hội học, số 2
32 Mai Quỳnh Nam (2003), Sinh viên Hà Nội với giao tiếp đại chúng, Tạp chí Tâm lý
học, số 12
33 Mai Quỳnh Nam (2004), Gia đình trong tấm gương xã hội học, Nxb Khoa học
xã hội
34 Mai Quỳnh Nam (2011), Xã hội hóa & truyền thông đại chúng (Tr.429), bài đăng trong cuốn Những vấn đề Xã hội học trong sự biến đổi xã hội, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội
35 Mai Quỳnh Nam (2006), Trẻ em gia đình và xã hội, Nxb Chính trị Quốc gia
36 Trần Thị Vân Nương (2014), Chuẩn mực hôn nhân : những quan niệm khác biệt, Gia đình và giới,Viện nghiên cứu Gia đình và Giới , tạp chí số 4
37 Trần Thị Cẩm Nhung (2014), Biến đổi hệ giá trị gia đình trong thời kỳ hiện đại qua các tài liệu nghiên cứu nước ngoài, Nghiên cứu gia đình và Giới, tạp
chí số 4
38 Nguyễn Thị Nhuận (2008), Mối quan hệ giữa PR và báo chí, Luận văn thạc sĩ,
Trường Đại học KHXH&NV (ĐH QGHN), Hà Nội
39 Trần Hữu Quang, (2006), Xã hội học báo chí, Nxb Trẻ TP.HCM
40 Phạm Văn Quyết, Nguyễn Quý Thanh (2001), Phương pháp nghiên cứu XHH,
Nxb Đại học Quốc gia
41 E.P.Prokhorop, (2004), Cơ sở lý luận báo chí, Nxb Thông tấn
42 Dương Xuân Sơn, Giáo trình Lý luận báo chí truyền thông, Nxb Giáo dục
Việt Nam