DSpace at VNU: Trách nhiệm dân sự do vi phạm hợp đồng vận chuyển hành khách trong vận hàng không nội địa của Việt Nam

i ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT PHẠM THỊ THU HẰNG TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH TRONG VẬN TẢI HÀNG KHÔNG NỘI ĐỊA CỦA VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT

i

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHẠM THỊ THU HẰNG

TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH TRONG VẬN TẢI HÀNG KHÔNG NỘI ĐỊA CỦA VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2015

ii

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHẠM THỊ THU HẰNG

TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH TRONG VẬN TẢI HÀNG KHÔNG NỘI ĐỊA CỦA VIỆT NAM

Chuyên ngành : Luật Dân sự và Tố tụng dân sự

Mã số : 60 38 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN MINH TUẤN

Hà Nội – 2015

iii

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI

THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG NỘI ĐỊA 4 1.1.Khái niệm về trách nhiệm dân sự 4 1.2 Các điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng vận chuyển 7

1.3 Những vấn đề lý luận về hợp đồng vận chuyển hàng không nội địa Error! Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined 1.3.2 Phân loại hợp đồng vận chuyển hành khách như sau: Error! Bookmark not defined

1.3.3 Đề nghị và chấp nhận đề nghị giao kết hợp đồng Error! Bookmark not defined

1.3.4 Đối tượng của hợp đồng vận chuyển hành khách bằng đường hàng không

Error! Bookmark not defined

1.3.5 Hình thức của Hợp đồng vận chuyển hành khách bằng đường hàng không

Error! Bookmark not defined

1.3.6 Nội dung của hợp đồng vận chuyển hành khách bằng đường hàng không

Error! Bookmark not defined

1.4 Vai trò của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2:NHỮNG QUY ĐỊNH CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ HỢP

ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG

NỘI ĐỊA Error! Bookmark not defined

iv

2.1 Điều kiện Kinh tế - Xã hội ở Việt Nam có ảnh hưởng đến sự phát triển của

vận chuyển hành khách bằng đường hàng không nội địa Error! Bookmark not defined

2.2 Quy mô và tốc độ tăng trưởng thị trường vận tải hàng không nội địa giai

đoạn 2006-2015 [17, tr.07-10] Error! Bookmark not defined

2.3.Nguồn pháp luật điều chỉnh pháp luật về hợp đồng vận chuyển hành khách

bằng đường hàng không Error! Bookmark not defined 2.4 Hợp đồng vận chuyển hành khách bằng đường hàng không nội địa Error! Bookmark not defined

2.4.1 Khái niệm: Error! Bookmark not defined 2.4.2 Đặc điểm: Error! Bookmark not defined

2.5 Chủ thể của hợp đồng vận chuyển hành khách bằng đường hàng không

Error! Bookmark not defined 2.5.1 Bên vận chuyển hàng không Error! Bookmark not defined 2.5.2.Hành khách: Error! Bookmark not defined 2.6 Nội dung của Hợp đồng vận chuyển hàng không: Error! Bookmark not defined

2.6.1 Quyền và nghĩa vụ của Bên vận chuyển: Error! Bookmark not defined 2.6.2 Quyền và nghĩa vụ của hành khách Error! Bookmark not defined 2.6.3 Hiệu lực của hợp đồng vận chuyển hành khách Error! Bookmark not defined

2.7.Hình thức của hợp đồng vận chuyển Error! Bookmark not defined 2.7.1.Vé hành khách Error! Bookmark not defined 2.7.2 Điều lệ vận chuyển: Error! Bookmark not defined 2.7.3 Bảng giá cước Error! Bookmark not defined 2.7.4 Thẻ hành lý Error! Bookmark not defined

v

2.8 Trách nhiệm dân sự của bên vận chuyển Error! Bookmark not defined

2.8.1 Quy định về mức bồi thường của người vận chuyển đối với mất mát, thiếu

hụt, hư hỏng hàng hóa, hành lý: Error! Bookmark not defined

2.8.2 Trường hợp được miễn bồi thường Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM

DÂN SỰ DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH BẰNG

ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG Error! Bookmark not defined

3.1 Thực trạng vi phạm hợp đồng vận chuyển hành khách và việc áp dụng trách

nhiệm bồi thường thiệt hại Error! Bookmark not defined

3.1.1 Nguyên nhân vi phạm hợp đồng vận chuyển hành khách Error!

Bookmark not defined

3.1.2 Các hình thức, mức độ vi phạm Error! Bookmark not defined

3.1.3 Hậu quả Error! Bookmark not defined

3.2 Vấn đề về Bồi thường thiệt hại Error! Bookmark not defined

3.3 Kiến nghị Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 8

1

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Trong nền kinh tế thị trường mở cửa và hội nhập của Việt Nam hiện nay, vận chuyển hàng không được coi là một trong những lĩnh vực vận chuyển quan trọng không chỉ trong lĩnh vực giao thông vận tải nói riêng mà còn góp phần rất lớn vào sự phát triển của nền kinh tế nói chung Chính sự tăng trưởng của nền kinh tế càng thúc đẩy và tại điều kiện cho ngành hàng không phát triển Nhà nước đã đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, phương tiện vận tải như sân bay, hệ thống quản lý máy bay, quy định pháp lý trong lĩnh vực vận chuyển hàng không Thu nhập của dân cư tăng, các ngành sản xuất phát triển làm tăng khả năng thanh toán, yêu cầu về thời gian trở nên cấp thiết do đó nhu cầu di lại bằng đường hàng không cũng tăng lên

Việt Nam từ năm 1991 đã có đạo luật riêng về hàng không dân dụng với nhiều lần được sửa đổi và làm mới Các luật này đã có những quy định khá cụ thể về vận chuyển hàng không nói chung và vận chuyển hành khách bằng đường hàng không nói riêng Tuy vậy, vận chuyển hàng không là một lĩnh vực phức tạp không chỉ liên quan đến nhiều ngành luật khác nhau mà nó còn được điều chỉnh bởi nhiều điều ước quốc tế khác nhau Trong thực tiễn thi hành các văn bản pháp luật về vận chuyển hàng không, cũng như thực trạng của vận chuyển hàng khách nói riêng, vấn đề trách nhiệm dân sự do vi phạm hợp đồng vận chuyển hàng không đang được đặt ra rất cấp thiết Theo Uỷ ban An toàn Giao thông Quốc gia, năm 2014 được cả thế giới đánh giá là một năm đen tối đối với ngành hàng không, khi mà xảy ra 8 vụ tai nạn máy bay thương mại làm thiệt mạng 878 người Còn ở Việt Nam, nhiều năm nay ngành hàng không chưa để xảy ra tai nạn nghiêm trọng gây thiệt hại về người Tuy nhiên, nhìn vào thực tiễn thời gian vừa

2

qua, thị trường vận tải hàng không tăng đột biến nhưng nhân lực chất lượng cao, được đào tạo bài bản thiếu trầm trọng, trách nhiệm của người thi hành công vụ còn nhiều sai sót, ý thức khi tham gia giao thông bằng máy bay và sự hiểu biết của hành khách về lĩnh vực hàng không và an ninh an toàn hàng không còn hạn chế dẫn đến nhiều sự cố, nhiều vụ việc đáng tiếc đe do an ninh hàng không

Vì lý do đó, tôi lựa chọn đề tài: “Trách nhiệm dân sự do vi phạm hợp đồng vận chuyển hành khách trong vận tải hàng không nội địa của Việt Nam” làm đề

tài nghiên cứu cho Luận văn thạc sỹ Luật học của mình

2 Mục đích và phạm vi nghiên cứu của Luận văn

Luận văn có mục tiêu chủ yếu là làm rõ về mặt lý luận những vấn đề pháp

lý phát sinh trách nhiệm dân sự của hãng hàng không cũng như của người được vận chuyển do vi phạm hợp đồng vận chuyển hàng không

Luận văn có các nhiệm vụ chủ yếu sau:

+ Nghiên cứu những vấn đề lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh do vi phạm hợp đồng vận chuyển hàng hành khách bằng đường hàng không;

+ Đánh giá về lý luận của hợp đồng vận chuyển hành khách bằng đường hàng không theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành;

+ Một số thực trạng về việc vi phạm hợp đồng vận chuyển hành khách bằng đường hàng không và kiến nghị hoàn thiện pháp luật liên quan

Vì vận chuyển hàng không là một lĩnh vực pháp lý rộng Do đó Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu quy định pháp luật về trách nhiệm dân sự do vi phạm hợp đồng vận chuyển hành khách bằng đường hàng không trong vận tải nội địa của Việt Nam và thực trạng thi hành pháp luật Các vấn đề về vận chuyển hàng hoá trong lĩnh vực hàng không cũng như các quy định liên quan đến các vận

3

chuyển trên các chuyến bay quốc tế không thuộc phạm vi nghiên cứu của luận văn này

3 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp nghiên cứu như: phương pháp phân tích, thống kê và tổng hợp; phương pháp so sánh pháp luật; phương pháp phân tích qui phạm và tình huống; Phương pháp trừu tượng hóa và điển hình hóa các quan hệ xã hội…

Các phương pháp nghiên cứu này được thực hiện trên nền tảng của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, và các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam

4 Bố cục của Luận văn

Ngoài phần Mục lục, Lời mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chủ yếu của Luận văn được chia thành ba chương như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại

trong vận chuyển hành khách bằng đường hàng không nội địa

Chương 2: Những quy định cơ bản của pháp luật về Hợp đồng vận

chuyển hành khách bằng đường hàng không nội địa và trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi vi phạm hợp đồng vận chuyển bằng đường hàng không nội địa

Chương 3: Thực trạng áp dụng pháp luật về trách nhiệm dân sự do vi

phạm hợp đồng vận chuyển hành khách bằng đường hàng không nội địa

4

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG VẬN CHUYỂN HÀNH KHÁCH BẰNG ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG NỘI ĐỊA

1.1.Khái niệm về trách nhiệm dân sự

Trách nhiệm dân sự theo nghĩa rộng là các biện pháp có tính cưỡng chế được áp dụng nhằm khôi phục lại tình trạng ban đầu của một quyền dân sự bị vi phạm Trách nhiệm dân sự (theo nghĩa hẹp) là các biện pháp có tính cưỡng chế

áp dụng đối với người có hành vi vi phạm pháp luật gây ra thiệt hại cho người khác, người gây ra thiệt hại phải chịu trách nhiệm khắc phục những hậu quả xấu xảy ra bằng tài sản của mình (trong đó có bồi thường thiệt hại trong hợp đồng hoặc ngoài hợp đồng)

Trách nhiệm dân sự do vi phạm hợp đồng là trách nhiệm phát sinh do một bên vi phạm nghĩa vụ được quy định trong hợp đồng Trách nhiệm này khác với trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Khi đến thời hạn thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng mà người có nghĩa vụ không thực hiện, thực hiện không đúng, không đầy đủ nghĩa vụ thì sẽ phát sinh trách nhiệm với người có quyền theo quy định trong hợp đồng Tuy nhiên, nếu

sự vi phạm này chưa gây thiệt hại, thì người vi phạm chỉ có trách nhiệm thực hiện đúng nghĩa vụ Mặt khác, nếu vi phạm nghĩa vụ đã gây ra một thiệt hại cho người bị vi phạm, thì người vi phạm phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Vì vậy, tùy thuộc vào tính chất, hậu quả của sự vi phạm mà trách nhiệm dân sự

do vi phạm hợp đồng sẽ là trách nhiệm buộc phải thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng, trách nhiệm bồi thường thiệt hại ( nếu đã gây thiệt hại), và có thể là trách nhiệm phạt vi phạm nếu các bên có thỏa thuận

5

Thứ nhất: Trách nhiệm buộc doanh nghiệp vận chuyển phải thực hiện

nghĩa vụ trong hợp đồng

Trách nhiệm buộc phải thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng là khi người có nghĩa vụ không thực hiện,thực hiện không đúng, không đầy đủ nghĩa vụ trong hợp đồng thì bên có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế để buộc người có nghĩa vụ phải thực hiện nghĩa vụ của họ Với trách nhiệm này, người vi phạm nghĩa vụ phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ theo yêu cầu của bên kia Nếu bên có quyền đã yêu cầu mà bên có nghĩa vụ vẫn không thực hiện, thì có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước áp dụng những biện

pháp cưỡng chế buộc bên kia phải thực hiện nghĩa vụ dân sự theo hợp đồng

Nội dung: buộc phải thực hiện nghĩa vụ vận chuyển

Loại trách nhiệm buộc phải thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng bao gồm: Trách nhiệm dân sự do không thực hiện nghĩa vụ phải thực hiện hoặc không được thực hiên một công việc ( Điều 304 BLDS năm 2005); Trách nhiệm dân sự

do chậm thực hiên nghĩa vụ dân sự ( Điều 305 BLDS năm 2005); Trách nhiệm dân sự do chậm tiếp nhận thực hiện nghĩa vụ dân sự (Điều 306 BLDS năm 2005)

Điều đó được hiểu là, một khi hợp đồng đã được giao kết thì hãng hàng không không được phép hủy ngang, trừ trường hợp bất khả kháng hoặc trong trường hợp do lỗi của bên được vận chuyển thì hợp đồng có thể được kéo dài, thay đổi hoặc chấm dứt Không phát sinh quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng

từ phía bên vận chuyển giống như đối với các hợp đồng dân sự khác Ngược lại, khách hàng hoàn toàn có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng bằng cách thông báo trước cho hãng hàng không

Thứ hai: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng

6

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng là một loại trách nhiệm dân sự phát sinh do hành vi vi phạm hợp đồng của một bên gây thiệt hại nên phải bồi thường thiệt hại đã gây ra tương ứng với mức độ lỗi của mình [20, tr.02]

Đặc điểm của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng trước tiên đó là giữa bên gây thiệt hại và bên bị thiệt hại có quan hệ hợp đồng hợp pháp Hợp đồng chính là cơ sở để xác định trách nhiệm của hai bên Nếu không

có hợp đồng thì sẽ không thể xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại của bên vận chuyển

Nội dung của trách nhiệm phụ thuộc vào sự thỏa thuận của các bên hoặc theo quy định của pháp luật Trong vận chuyển hàng không, trách nhiệm của bên vận chuyển sẽ phải đối chiếu với các quy định pháp luật về hàng không Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng chỉ giới hạn trong phạm vi những thiệt hại thực tế và những thiệt hại đó có thể tiên liệu được vào thời điểm ký hợp đồng [13, tr.12]

Lỗi là một trong những điều kiện bắt buộc của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng, nhưng không phân biệt hình thức lỗi là cố ý hay vô ý vì mức độ bồi thường không phân hóa theo hình thức lỗi như trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Thực hiện xong trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng không đương nhiên làm chấm dứt quan hệ hợp đồng giữa các bên Bên vận chuyển vẫn

sẽ có nghĩa vụ vận chuyển hành khách đến địa điểm theo thỏa thuận

Thứ ba: Trách nhiệm thực hiện phạt vi phạm khi có thỏa thuận

Trách nhiệm thực hiện phạt vi phạm khi có thỏa thuận được quy định tại Điều 422 Bộ luật Dân sự năm 2005 Trách nhiệm này chỉ phát sinh khi các bên

7

trong hợp đồng có thỏa thuận về điều khoản phạt vi phạm hợp đồng Trong trường hợp, các bên không thỏa thuận về điều khoản phạt thì không được áp dụng trách nhiệm này trong quá trình xử lý vi phạm trách nhiệm dân sự

1.2 Các điều kiện phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng vận chuyển

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại được đặt ra khi hành vi vi phạm hợp đồng dân sự đã gây ra một thiệt hại Mặt khác một người chỉ phải chịu trách nhiệm dân do vi phạm hợp đồng khi họ có lỗi Vì vậy, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng vận chuyển hàng không chỉ phát sinh khi thỏa mãn các điều kiện như sau:

(i) Có hành vi vi phạm hợp đồng; (ii ) Có thiệt hại xảy ra; (iii) Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm hợp đồng và thiệt hại xảy ra; (iv)Có lỗi của người gây thiệt hại

Thứ nhất: Có hành vi vi phạm hợp đồng vận chuyển hành khách

Hành vi vi phạm hợp đồng là một trong những nhân tố đầu tiên quan trọng nhất để xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại của bên vận chuyển Nội dung của hợp đồng là sự thỏa thuận của các bên trên cơ sở quy định của pháp luật và không trái đạo đức xã hội chính vì vậy, về nguyên tắc hành vi thực hiện không đúng, không thực hiện, thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ trong hợp đồng do các bên đã cam kết, thỏa thuận hay dựa trên quy định của pháp luật thì khi đó hành

vi đó sẽ bị coi là hành vi vi phạm hợp đồng Tuy nhiên trong một số trường hợp, hành vi vi phạm hợp đồng không bị coi là trái pháp luật

Trong trường hợp nghĩa vụ trong hợp đồng không được thực hiện hoàn toàn do lỗi của bên có quyền Theo đó, khi xảy ra sự kiện vi phạm hợp đồng vận