CHƯƠNG 2 NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA VƯỜN ƯƠM DOANH NGHIỆP CÔNG NGHỆ TẠI KHU CÔNG NGHỆ CAO HOÀ LẠCError!. Lý do chọn đề tài “Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ” Technology Business
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ
-*** -TRẦN NGỌC DIỆP
NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA “VƯỜN ƯƠM DOANH NGHIỆP CÔNG NGHỆ”
TẠI KHU CÔNG NGHỆ CAO HOÀ LẠC
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60.34.72 Khóa 2005 – 2008
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ
-*** -NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA “VƯỜN ƯƠM DOANH NGHIỆP CÔNG NGHỆ”
TẠI KHU CÔNG NGHỆ CAO HOÀ LẠC
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60.34.72 Khóa 2005 – 2008
Trang 3HÀ NỘI, 2008 LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin được bày tỏ sự kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Phạm Ngọc Thanh đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ trong suốt quá trình thực hiện, để luận văn hoàn thành
Xin trân trọng cảm ơn các thầy cô Khoa Khoa học quản lý, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn đã tạo điều kiện để luận văn được bảo vệ
Xin trân trọng Cảm ơn các cán bộ Ban quản lý Khu CNC Hòa Lạc và Trung tâm Ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao đã tạo điều kiện trong quá trình thực hiện luận văn
Hà Nội, ngày 26 tháng 11 năm 2008
Tác giả
Trần Ngọc Diệp
Trang 4DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BDS Dịch vụ phát triển kinh doanh
EU Cộng đồng các nước châu Âu
WTO Tổ chức Thương mại thế giới
Trang 5MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN 3
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 4
MỤC LỤC 5
PHẦN MỞ ĐẦU 8
1 Lý do chọn đề tài 8
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 9
3 Mục tiêu nghiên cứu 10
4 Phạm vi nghiên cứu 10
5 Mẫu khảo sát 11
6 Câu hỏi nghiên cứu 11
7 Giả thuyết nghiên cứu 11
8 Phương pháp chứng minh giả thuyết Error! Bookmark not defined
9 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined 1.1 Những khái niệm cơ sở Error! Bookmark not defined
1.1.1 Tổ chức khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined 1.1.2 Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ Error! Bookmark not defined
1.2 Quá trình phát triển và quy trình vận hành vườn ươmError! Bookmark not defined
1.2.1 Quá trình phát triển các Vườn ươm trên thế giới Error! Bookmark not defined 1.2.2 Quy trình thành lập Vườn ươm doanh nghiệp Error! Bookmark not defined 1.2.3 Phương thức tổ chức và vận hành VƯDN Error! Bookmark not defined
Kết luận chương 1: Error! Bookmark not defined
Trang 6CHƯƠNG 2 NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA VƯỜN ƯƠM DOANH
NGHIỆP CÔNG NGHỆ TẠI KHU CÔNG NGHỆ CAO HOÀ LẠCError! Bookmark not defined
2.1 Những tiền đề để xây dựng VƯDNCN tại Việt nam và xây dựng VƯDNCN tại Khu CNC Hoà Lạc Error! Bookmark not defined
2.1.1 Định hướng phát triển khoa học công nghệ của Việt nam.Error! Bookmark not
defined
2.1.2 Kế hoạch đầu tư và phát triển Khu CNC Hoà LạcError! Bookmark not defined
2.2 Quá trình hình thành VƯDNCN tại Khu CNC Hoà Lạc.Error! Bookmark not defined
2.2.1 Hoạt động chuẩn bị cho việc thành lập vườn ươmError! Bookmark not defined 2.2.2 Thực trạng hoạt động của VƯDNCN tại Khu CNC Hoà LạcError! Bookmark not
defined
2.3 Đánh giá hiệu quả hoạt động và phân tích các nguyên nhân ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của VƯDNCN tại KCNCHL Error! Bookmark not defined
2.3.1 Đánh giá hiệu quả hoạt động: Error! Bookmark not defined 2.3.2 Những khó khăn chủ yếu Error! Bookmark not defined
Kết luận chương 2: Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA VƯỜN ƯƠM
DOANH NGHIỆP CÔNG NGHỆ TẠI KHU CNC HOÀ LẠC Error! Bookmark not defined
3.1 Căn cứ đưa ra giải pháp Error! Bookmark not defined
3.1.1 Căn cứ lý thuyết Error! Bookmark not defined 3.1.2 Kinh nghiệm quản lý và vận hành từ một số VƯDN tiêu biểu trên thế giới, Phân
tích nguyên nhân dẫn đến thành công hay thất bại.Error! Bookmark not defined 3.1.3 Các vấn đề thực tiễn của Việt Nam Error! Bookmark not defined
3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ tại Khu CNC Hòa Lạc Error! Bookmark not defined
3.2.1 Phổ biến nhận thức về vai trò của VƯDN và xây dựng hành lang pháp lý cho hoạt
động ươm tạo doanh nghiệp nói chung Error! Bookmark not defined 3.2.2 Nguồn vốn và cơ sở vật chất cho Vườn ươm Error! Bookmark not defined 3.2.3 Nguồn tài chính cho doanh nghiệp Error! Bookmark not defined
Trang 73.2.4 Nguồn lực quản lý Error! Bookmark not defined 3.2.5 Hệ thống dịch vụ Error! Bookmark not defined 3.2.6 Nâng cao nhận thức cho các đối tượng Error! Bookmark not defined
Kết luận chương 3: Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13 TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT 13 TÀI LIỆU TIẾNG ANH 15
Trang 8PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
“Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ” (Technology Business Incubator) là
mô hình tổ chức thực hiện chức năng hỗ trợ các nhóm người hoạt động trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, các doanh nghiệp, hoặc các doanh nhân được tổ chức trong giai đoạn khởi nghiệp để hoàn thiện các quy trình tạo ra các công nghệ mới, các sản phẩm mới được xuất hiện từ các ý tưởng hoặc các kết quả nghiên cứu triển khai công nghệ
“Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ” là chiếc nôi nuôi dưỡng công nghệ mới, sản phẩm mới và tạo các điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các doanh nghiệp mới để sản xuất hoặc kinh doanh các sản phẩm được nuôi dưỡng tại vườn ươm; hoặc
hỗ trợ cho việc thúc đẩy các doanh nghiệp thương mại hoá các sản phẩm khoa học - công nghệ mới “Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ” có vai trò lớn trong việc thương mại hoá kết quả nghiên cứu công nghệ, thúc đẩy tạo điều kiện cho việc ra đời
và khởi nghiệp các doanh nghiệp công nghệ
Nhận thức đúng đắn vai trò của “Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ”, Chính phủ đã có chủ trương phát triển “Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ” thông qua chủ trương cho phép hình thành các doanh nghiệp ươm tạo công nghệ được quy định tại Điều 20 Nghị định 99/2003/NĐ-CP ngày 28/8/2003 của Chính phủ về việc ban hành Quy chế khu công nghệ cao
“Vườn ươm” đã được xây dựng trên thế giới từ những năm 1980 và ngày càng phát triển Mô hình này được áp dụng rộng rãi tại Hoa Kỳ, các nước EU và đặc biệt thành công tại Trung quốc Hiện nay ở nước ta đã và đang triển khai mô hình
“Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ” tại một số trường đại học và khu công nghệ cao Việc phát triển “Vườn ươm” trong thời điểm này là hết sức cần thiết đối với sự phát triển của Việt Nam, một đất nước đang phát triển “Vườn ươm doanh nghiệp
Trang 9công nghệ” là kênh để chúng ta thương mại hoá các kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ, thu hút đầu tư nước ngoài và tăng cường hoạt động hợp tác quốc tế
Mặc dù nhận thức được tầm quan trọng của “Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ” trong sự phát triển kinh tế của đất nước, của việc phát triển khu công nghệ cao, nhưng tại Việt Nam nói chung và tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc nói riêng còn có nhiều hạn chế về nhận thức lẫn triển khai thực thi các hoạt động của “Vườn
ươm”; Đây chính là lý do tác giả chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả hoạt động của
Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc”
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Vấn đề “Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ” đã có một số công trình nghiên cứu liên quan:
- Dự án Xây dựng “Vườn ươm công nghệ phần mềm tin học” tại Khu Công nghệ cao Hoà Lạc, TS Tạ Ngọc Hà, Ban quản lý KCNCHL [2000] đã có những nghiên cứu khá cơ bản về hình thức các Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ trên thế giới (TBIs) Dự án đề xuất việc xây dựng một VƯDN riêng cho các đơn vị công nghệ thông tin Về cơ bản, mô hình Vườn ươm được mô tả trong dự án khá giống với mô hình VƯDN tại Khu phần mềm Quang Trung hiện nay
- Nghiên cứu mô hình Ươm tạo doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Khu Công nghệ cao, GS TS Trần Lưu Chương, BQL KCNCHL [2001] Tại đề tài này, một trong những đặc điểm cơ bản của mô hình VƯDN công nghệ cao tại KCNCHL được chỉ rõ: Đối tượng đặc biệt thích hợp với Vườn ươm tại đây là các DN với mô hình vừa và nhỏ Những đặc thù của DN dựa trên công nghệ với quy mô vừa và nhỏ trong giai đoạn khởi tạo cũng được phân tích khá chi tiết
- Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc hình thành thị trường sản phẩm công nghệ cao tại Khu CNC Hoà Lạc, TS Tạ Ngọc Hà, Ban quản lý KCNCHL [2002],
đã nghiên cứu tập trung vào chuỗi liên kết đặc trưng: nghiên cứu - sản xuất và thương mại hóa sản phẩm (CNC) Trong công trình này, tác giả đặc biệt nhấn
Trang 10mạnh vai trò của Vườn ươm với vai trò là cầu nối hiệu quả cho việc gắn kết nghiên cứu với sản xuất và thương mại hóa các sản phẩm CNC
- Mối quan hệ Đại học - Nghiên cứu - Doanh nghiệp trong việc thúc đẩy và phát triển CNC ở Việt Nam, KS Nguyễn Đức Long, Ban quản lý KCNCHL [2003] Tiếp cận từ góc độ cụ thể đối với đặc thù phát triển khoa học công nghệ tại Việt nam Giải quyết yêu cầu tăng cường liên kết Giáo dục - Nghiên cứu triển khai
- Thương mại hóa sản phẩm công nghệ Đề tài nhấn mạnh: các khách hàng tiềm năng nhất của VƯDN công nghệ cao chính là từ các Viện nghiên cứu và Trường đại học
- Đề án thử nghiệm “Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ cao” tại Khu Công nghệ cao Hoà Lạc, TS Đinh Thế Phong, Ban quản lý KCNCHL [2003] Đề xuất đầu tiên về một VƯDN đa ngành tại KCNCHL
- Đề án “Thành lập Trung tâm ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao” KS Nguyễn Đức Long, Ban chuẩn bị dự án VƯDN [2006], có thể coi như đây là báo cáo nghiên cứu khả thi cho việc thành lập VƯDN tại KCNCHL Cũng là cơ sở căn bản cho việc ban hành quyết định thành lập Trung tâm ươm tạo doanh nghiệp CNC vào cuối năm 2006 Trong Đề án này, những đặc điểm căn bản về chức năng, nhiệm vụ,
cơ cấu tổ chức, cơ chế vận hành của một Vườn ươm cụ thể tại Hòa Lạc đã được trình bày rất rõ ràng, xác thực với tính thuyết phục cao
Tuy nhiên vấn đề “Nâng cao hiệu quả hoạt động của VƯDNCN” chưa có công trình nào nghiên cứu vì thực chất ở nước ta mới hình thành vài cơ sở VƯDNCN và nhận thức về đề tài này ngay tại KCNCHL - nơi đầu tiên triển khai
mô hình này vẫn còn rất hạn chế
3 Mục tiêu nghiên cứu
Đưa ra được các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc
4 Phạm vi nghiên cứu
Trang 11Địa điểm nghiên cứu: Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ tại Khu CNC Hoà Lạc
Căn cứ đối chiếu so sánh:
- Mô hình các VƯDNCN điển hình trên thế giới và trong khu vực
- Một số VƯDNCN của một số trường đại học tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh
Thời gian nghiên cứu: 01 năm
5 Mẫu khảo sát
Một số “Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ” của một số trường đại học trong nước
6 Câu hỏi nghiên cứu
Giải pháp nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ tại Khu CNC Hoà Lạc?
7 Giả thuyết nghiên cứu
Nhận thức về vai trò, tác dụng của các Vườn ươm và VƯDNCN là đồng nhất Việc thành lập các VƯDNCN ở Việt Nam nói chung và VƯDNCN tại KCNCHL nói riêng xuất phát từ việc học tập các mô hình Vườn ươm thành công trên thế giới Thể hiện mong muốn dùng công cụ đặc biệt này để kích thích tiềm lực về kỹ thuật công nghệ
Việc phát triển VƯDN ở mỗi nước, mỗi ngành, mỗi khu vực đều có những đặc thù riêng dựa trên những điều kiện kinh tế - xã hội, môi trường nhất định Hiệu quả hoạt động của VƯDNCN tại KCNCHL phụ thuộc phần nhiều vào môi trường chung quanh nó, cụ thể hơn chịu ảnh hưởng lớn từ tình hình phát triển KCNCHL
Những yếu tố ảnh hưởng mạnh mẽ đến hiệu quả hoạt động của VƯDNCN tại KCNCHL là điều kiện kinh tế - xã hội; mối liên kết Viện nghiên cứu - Trường
Trang 12đại học - Doanh nghiệp; vị trí địa lý; điều kiện KH&CN; chính sách; phương thức
tổ chức; cơ chế vận hành; cơ chế tài chính
Để nâng cao hiệu quả hoạt động của VƯDNCN tại KCNCHL, cần có những cải thiện tích cực từ hai phía:
- Chủ quan: Cải thiện hiệu quả quản lý, cơ cấu đội ngũ cán bộ điều hành Vườn ươm, nâng cao chất lượng dịch vụ của Vườn ươm
Trang 13DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
1 Bộ Khoa học và Công nghệ: Quyết định số 1615/QĐ-BKHCN ngày 12/9/2003
về việc phê duyệt chủ trương lập đề án “Xây dựng và phát triển Khu Thương mại công nghệ cao” và chủ trương đầu tư lập dự án “Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ cao”;
2 Chính phủ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam: Nghị định số 99/2003/ NĐ-CP
ngày 28/8/2003 về việc ban hành Quy chế Khu công nghệ cao
3 Chính phủ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam: Nghị định số 115/2005/NĐ-CP
của Chính phủ ban hành ngày 05/09/2005 Quy định về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức khoa học và công nghệ công lập
4 Chính phủ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam: Quyết định số 98/2001/QĐ-TTg
ngày 26/6/2001 của Thủ tướng Chính phủ về việc triển khai đầu tư và xây dựng cơ sở hạ tầng Khu Công nghệ cao Hoà Lạc
5 Chính phủ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam: Quyết định số
198/1998/QĐ-TTg ngày 12/10/1998 của Thủ Tướng Chính Phủ về việc thành lập Khu Công nghệ cao Hoà Lạc; phê duyệt Quy hoạch tổng thể và Dự án đầu tư bước 1, giai đoạn I Khu Công nghệ cao Hoà Lạc
6 Trần Ngọc Ca: Một số kinh nghiệm quốc tế về ươm tạo doanh nghiệp CNC
đặc biệt ứng dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ
7 Trần Ngọc Ca và Nguyễn Võ Hưng: Công nghệ, đổi mới công nghệ và thị
trường công nghệ, Tập bài giảng
8 Trần Lưu Chương: Nghiên cứu mô hình Ươm tạo doanh nghiệp vừa và nhỏ tại
Khu Công nghệ cao, [2001]
9 Đặng Ngọc Dinh, Đầu tư mạo hiểm-nguồn lực quan trọng cho ươm tạo doanh
nghiệp công nghệ cao [2005]
Trang 1410 Vũ Cao Đàm: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nhà Xuất bản Khoa
học và kỹ thuật, 2005
11 Vũ Cao Đàm: Phân tích Chính sách, Tập bài giảng, Trường Đại học Khoa học
xã hội và nhân văn, 2007
12 Vũ Cao Đàm: Đánh giá Nghiên cứu khoa học, Nhà Xuất bản Khoa học và kỹ
thuật, 2005
13 Vũ Cao Đàm: Vài vấn đề trong chiến lược phát triển tiềm lực khoa học ở
nước ta, Tổng quan các vấn đề khoa học và kỹ thuật, Số 4, 1986
14 Tạ Ngọc Hà: Dự án Xây dựng “Vườn ươm công nghệ” phần mềm tin học tại
Khu Công nghệ cao Hoà Lạc, [2000]
15 Tạ Ngọc Hà: Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc hình thành thị trường sản
phẩm công nghệ cao tại Khu CNC Hoà Lạc, [2002]
16 Nguyễn Đức Long: Mối quan hệ Đại học - Nghiên cứu - Doanh nghiệp trong
việc thúc đẩy và phát triển CNC ở Việt Nam, [2003]
17 Đinh Thế Phong: Đề án thử nghiệm “Vườn ươm doanh nghiệp CNC tại Khu
CNC Hoà Lạc, [2003]
18 Quản lý công nghệ và đổi mới tại Đông Nam Á/Việt Nam [2006]
19 Steve Strauss: Vai trò của chính phủ trong việc khuyến khích các doanh
nghiệp nhỏ phát triển
20 Phạm Ngọc Thanh: Vai trò của giới trí thức trong quản lý xã hội, Tạp chí lý
luận chính trị và truyền thông, tháng 9/2007
21 Phạm Ngọc Thanh: Tập bài giảng “Khoa học quản lý”, Chương trình cao
học, 2007
22 Phạm Huy Tiến: Tổ chức KH&CN, tập bài giảng, trường Nghiệp vụ quản lý
Khoa học và Công nghệ, Hà Nội, 2001
23 Tinh thần doanh nhân và doanh nghiệp nhỏ, Tạp chí điện tử của Bộ Ngoại
giao Hoa Kỳ, tháng 1/2006