DSpace at VNU: THỰC HIỆN CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHOẺ NHÂN DÂN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

DSpace at VNU: THỰC HIỆN CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHOẺ NHÂN DÂN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY tài liệu, giáo án, bài giả...

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

- -

VƯƠNG XUÂN HƯƠNG

THỰC HIỆN CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHOẺ NHÂN DÂN

Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Chuyên ngành: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Mã số: 5.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN VĂN DƯƠNG

HÀ NỘI - 2004

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

- -

VƯƠNG XUÂN HƯƠNG

THỰC HIỆN CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC SỨC KHOẺ NHÂN DÂN

Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2004

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong lịch sử xã hội loài người, công bằng xã hội là một trong những mục tiêu mà con người luôn vươn tới Công bằng xã hội là ước mơ, khát vọng, động lực thúc đẩy con người đấu tranh không ngừng nhằm xoá bỏ bất công trong xã hội

Chủ nghĩa Mác - Lênin coi con người là chủ thể sáng tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần cho xã hội Con người là “nguồn tài nguyên” đặc biệt nguồn lực cho sự phát triển của mỗi quốc gia Với ý nghĩa đó, con người cần được phát triển toàn diện về mọi mặt, để trở thành người lao động có những năng lực và phẩm chất tốt sẽ là động lực cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa

xã hội Nhận thức được điều đó Đảng cộng sản Việt Nam coi việc chăm lo phát triển nguồn lực con người và thực hiện công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân là nhiệm vụ quan trọng

Thực hiện chủ trương chung của Đảng về đổi mới, ngành y tế đã có nhiều hình thức hoạt động đa dạng và phong phú Hàng loạt các chính sách y

tế được thực hiện như: bảo hiểm y tế, viện phí, hành nghề y – dược tư nhân… các chính sách xã hội về y tế một mặt thúc đẩy sự phát triển của ngành, cải thiện và nâng cao sức khoẻ cho nhân dân Mặt khác, thực hiện cơ chế thị trường ngành y tế cũng gặp phải một số hạn chế nhất định Trong thời kỳ bao cấp nhân dân được hưởng chế độ chăm sóc sức khoẻ miễn phí Việc xoá bỏ chế độ bao cấp cho y tế đã gạt một bộ phận dân cư ra khỏi sự chăm sóc sức khoẻ nói chung dẫn đến trong xã hội có sự phân hoá trong lĩnh vực hưởng thụ các dịch vụ chăm sóc y tế, đây là một vấn đề nhạy cảm mà cả xã hội đang quan tâm

Với tư cách là mục tiêu lâu dài trong chiến lược phát triển con người của Đảng, việc thực hiện công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân

là một quá trình phát triển lâu dài với những biểu hiện phong phú đa dạng Vì thế, đặt ra yêu cầu phải có sự nghiên cứu nghiêm túc và khoa học cả về lý luận và thực tiễn Từ đó tìm ra hướng giải quyết nhằm khắc phục những hạn chế, đưa ra các giải pháp có tính khả thi góp phần thực hiện mục tiêu chung của chủ nghĩa xã hội là tất cả cho con người và vì con người

Do đó, chúng tôi chọn đề tài: "Thực hiện công bằng xã hội trong

chăm sóc sức khoẻ nhân dân ở nước ta hiện nay" làm đề tài luận văn thạc

sỹ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Công bằng xã hội là một trong những vấn đề quan trọng trong chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước, trong đó việc mở rộng mạng lưới y tế chăm sóc sức khoẻ nhân dân là nội dung quan trọng của chính sách xã hội hiện nay Ở nước ta Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta từ lâu đã quan tâm đến vấn đề này Ngoài các quan điểm của Đảng được khẳng định trong các Văn kiện, Nghị quyết đã có nhiều công trình, bài viết của nhiều nhà khoa học, nhiều tác giả đề cập đến vấn đề công bằng xã hội ở những góc độ khác nhau

Trong lĩnh vực y tế đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề công bằng xã hội như:

- Xây dựng hệ thống y tế theo định hướng công bằng, hiệu quả, của GS

Đỗ Nguyên Phương, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội 1999

- Một số vấn đề về thuốc và bảo đảm công bằng trong cung ứng thuốc

và bảo vệ sức khoẻ nhân dân, của Lê Văn Truyền, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội 1996

- Cải cách ngành y tế theo định hướng công bằng và hiệu quả - Quan điểm của Việt Nam về một số vấn đề cơ bản, của nhóm tác giả: Phạm Mạnh Hùng; Trương Việt Dũng; Gô ran dah lgren, Nhà xuất bản Y học, Hà Nội

2001

Theo chúng tôi, công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân là vấn đề rộng của xã hội Trong lĩnh vực y tế, công bằng xã hội đòi hỏi phải xem xét đến nhiều lĩnh vực khác như công bằng trong: Khám - Chữa bệnh;

Vệ sinh phòng dịch; Môi trường; An toàn thực phẩm; Cung ứng và sử dụng thuốc an toàn; Y đức Các nghiên cứu trên chỉ đề cập đến một mặt nào đó của toàn bộ vấn đề chưa đi sâu nghiên cứu vấn đề một cách có hệ thống với tư cách là một vấn đề chính trị - xã hội

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

Mục đích: Trên cơ sở làm rõ cơ sở lý luận và việc thực hiện công bằng

xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân Luận văn đưa ra một số phương hướng và giải pháp cơ bản để đảm bảo thực hiện tốt vấn đề công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân

Nhiệm vụ:

+ Làm rõ khái niệm công bằng xã hội và quan niệm công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân

+ Phân tích, đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra cho việc thực hiện công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân

+ Đề xuất một số phương hướng và giải pháp có tính khả thi trong việc thực hiện công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân

4 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lí luận: Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, các quan điểm cơ bản của Đảng Cộng sản Việt Nam về chính sách xã hội và công bằng xã hội

Căn cứ thực tiễn của luận văn là đường lối của Đảng và Nhà nước trong chiến lược phát triển con người với mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh” Những vấn đề của thực tiễn xây dựng chủ

nghĩa xã hội và thực hiện chính sách xã hội trong quá trình đổi mới của đất nước

Phương pháp: Dưới góc độ khoa học triết học - xã hội luận văn sử dựng

tổng hợp phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp lô gíc và lịch sử, phân tích, tổng hợp, thống kê,

so sách kết hợp với việc vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối lãnh đạo của Đảng vào phân tích tổng kết thực tiễn

5 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi của đề tài chủ yếu nghiên cứu vấn đề công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân, không đi sâu vào nghiên cứu vấn đề công bằng

xã hội nói chung

Công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân là một phạm trù khá rộng Luận văn chỉ tập trung làm rõ một số nội dung của công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân ở nước ta từ đổi mới đến nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Thành công của luận văn góp phần làm sáng tỏ quan điểm chính sách của Đảng và Nhà nước về công bằng xã hội nói chung và công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân nói riêng

Kết quả nghiên cứu của luận văn là cơ sở lí luận và thực tiễn cho các cơ quan quản lí của ngành hoạch định các chính sách nhằm đảm bảo công bằng

xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân Góp phần vào việc phát triển nguồn lực con người đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước

Luận văn có thể dùng làm tài liệu học tập và tham khảo cho việc giảng dạy - học tập trong các nhà trường của ngành y tế

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu; kết luận; phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo Luận văn gồm: 3 chương; 6 tiết

Chương 1 Một số vấn đề lý luận chung về công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân

Chương 2 Thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với việc thực hiện công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân ở nước ta hiện nay

Chương 3 Phương hướng cơ bản và giải pháp đảm bảo việc thực hiện công bằng xã hội trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG BẰNG XÃ HỘI

TRONG CHĂM SÓC SỨC KHOẺ NHÂN DÂN 1.1 Công bằng xã hội

1.1.1 Khái niệm công bằng xã hội

Trong giai đoạn hiện nay, loài người đã tạo ra những điều kiện để con người có thể phát triển một cách toàn diện, con người ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Nhận thức được vấn đề này quan điểm của Đảng coi con người là vốn quý nhất và đặt con người vào vị trí trung tâm của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, thực hiện tăng trưởng kinh

tế gắn với công bằng xã hội Vậy công bằng là gì ? Nó có vai trò như thế nào trong đời sống xã hội, là một phạm trù chính trị - xã hội

“Công bằng xã hội’’ được nhiều nhà nghiên cứu đề cập tới và đưa ra những quan niệm khác nhau

Từ điển tiếng Việt định nghĩa công bằng là “theo đúng lẽ phải không thiên vị’’ [55, tr 277]

Trong từ điển triết học giản yếu cho rằng: Công bằng có vai trò quan trọng trong ý thức quần chúng Nội dung của công bằng không có tính chất chung chung, bất di, bất dịch, phi thời gian - nó thay đổi theo lịch sử, phản ánh kinh tế - xã hội nhất định và sự đánh giá về mặt đạo đức của từng giai cấp theo quyền lợi của mình …[56, tr 650]

Từ điển bách khoa Việt Nam định nghĩa:… Công bằng nêu ra sự tương quan giữa một số hiện tượng theo quan điểm phân phối phúc và hoạ, lợi và hại giữa người với người Công bằng đòi hỏi sự tương xứng vai trò của những

cá nhân (những giai cấp) với địa vị của họ, giữa hành vi với sự đền bù (lao

động và thù lao, công và tội, thưởng và phạt), giữa quyền lợi và nghĩa vụ Không có sự tương xứng trong quan hệ ấy là bất công… Ngoài ra công bằng còn được hiểu là phương thức đúng đắn nhất để thoả mãn một cách hợp lý những nhu cầu của các tầng lớp xã hội, các nhóm xã hội, các cá nhân xuất phát từ khả năng hiện thực của những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định Về nguyên tắc chưa có sự công bằng nào được coi là tuyệt đối trong chừng mực

mà mâu thuẫn giữa nhu cầu con người và khả năng hiện thực của xã hội còn chưa được giải quyết Bởi vậy, mỗi một xã hội có sự đòi hỏi riêng về công bằng xã hội [54, tr 580-581]

Từ điển bách khoa triết học, Mátxcơva (1983) định nghĩa: Công bằng là phạm trù đạo đức - pháp quyền và chính trị - xã hội Khái niệm công bằng bao hàm yêu cầu về sự tương xứng giữa vai trò thực tiễn của những cá nhân (nhóm xã hội) khác nhau với địa vị của họ trong đời sống xã hội, giữa những quyền và nghĩa vụ của họ, giữa cống hiến và đãi ngộ, giữa lao động và sự trả công, giữa phạm tội và sự trừng phạt, giữa công lao và sự thừa nhận của xã hội Sự không tương xứng trong những quan hệ đó được đánh giá là sự bất công

Theo một số tài liệu khác: công bằng xã hội là sự ngang bằng nhau giữa các thành viên trong xã hội về một phương diện nào đấy, hoàn toàn xác định, thường là những quan hệ giữa nghĩa vụ và quyền lợi, giữa cống hiến và hưởng thụ, gắn liền với quan hệ phân phối của cải làm ra của xã hội

Hay nói như PGS TS Dương Xuân Ngọc: công bằng xã hội là một phạm trù xã hội dùng để chỉ trình độ phát triển về phương diện xã hội của con người (cá nhân và cộng đồng), được thực hiện và thể hiện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội: kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá, tinh thần, mà trước hết là lĩnh vực xã hội Nó phản ánh mối quan hệ về nghĩa vụ và quyền lợi giữa xã hội và cá nhân, nhằm bảo đảm sự phát triển hài hoà của con người,

của xã hội phù hợp với xu thế và tiến bộ xã hội Công bằng xã hội phải được thể hiện đầy đủ trong việc giải quyết mối quan hệ trong phát triển kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội, để đảm bảo quyền tự do của mỗi người trong quan hệ gắn bó với cộng đồng Điều đó cũng có nghĩa là công bằng xã hội sẽ tạo điều kiện cho mỗi người, cho cộng đồng có cơ hội tham gia vào quá trình phát triển xã hội và hưởng thụ những thành quả của sự phát triển đó Công bằng xã hội còn là trách nhiệm của Nhà nước, của toàn xã hội trong việc chăm lo bảo vệ quyền lợi của nhân dân và tạo ra những điều kiện thuận lợi để nhân dân hoàn thành nghĩa vụ của mình đối với nhà nước [38, tr 34-35]

Như vậy, công bằng xã hội là mối quan hệ xã hội phức tạp nó thể hiện không chỉ trong mối quan hệ giữa cá nhân với tập thể, cá nhân với xã hội, mà còn trong mối quan hệ giữa các cá nhân với nhau, giữa các nhóm xã hội và các cộng đồng xã hội khác nhau

Công bằng được định nghĩa bằng nhiều cách song có thể khái quát thành hai nhóm chủ yếu:

Một là: khái niệm “nhu cầu’’ và “bình đẳng”

Theo từ điển tiếng Việt “nhu cầu” là đòi hỏi của cuộc sống, tự nhiên và

xã hội [57, tr 968]

Theo từ điển triết học giản yếu: “Nhu cầu” là sự cần đến thứ gì đó tất yếu một cách khách quan nhằm duy trì hoạt động sống và sự phát triển của cơ thể, của cá nhân con người, nhóm xã hội và toàn bộ xã hội

Nhu cầu xã hội mang tính lịch sử nó phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội Nhu cầu thể hiện sự lệ thuộc của con người vào điều kiện tự nhiên và xã hội nhằm đảm bảo sự tồn tại của mình Việc xã hội thoả mãn các nhu cầu của con người đến mức độ nào, nhiều hay ít là tuỳ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội và trình độ tự giác của con người Nhu cầu của

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hiền Anh (5/1996), “Vài suy nghĩ về tăng trưởng kinh tế và công

bằng”, Toàn cảnh sự kiện dư luận, (70)

2 Vương Anh (28/4/1999), “Những cán bộ y tế vùng sâu vùng xa”, Báo

Nhân dân

4 Bộ Y tế (1999), Niên giám thống kê, Bộ Y tế, Hà Nội

5 Bộ Y tế (2000), Niên giám thống kê, Bộ Y tế, Hà Nội

6 Bộ Y tế (2001),Niên giám thống kê, Bộ Y tế, Hà Nội

7 Bộ Y tế (2002), Niên giám thống kê, Bộ Y tế, Hà Nội

8 Bộ Y tế (1996), Khám chữa bệnh cho người nghèo, Bộ Y tế, NXB Y

học

9 Bộ Y tế - Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh(1997), Chủ Tịch Hồ

Chí Minh với công tác bảo vệ sức khoẻ, NXB Chính trị Quốc gia, Hà

Nội

10 Lưu Hoàng Chuẩn (1995), Bảo hiểm y tế nông thôn và vấn đề xoá đói

giảm nghèo, NXB Y học, Hà Nội

11 Phạm Ngọc Chương (1994), Bảo hiểm y tế và những vấn đề đặt ra,

Thông tin khoa giáo

12 Công ty ADUKI(1996), Vấn đề nghèo ở Việt Nam, NXB Chính trị

Quốc gia, Hà Nội

13 Chính phủ (2001), Chiến lược chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân

giai đoạn 2001- 2010

14 Phạm Huy Dũng (1996), Khám chữa bệnh cho người nghèo, Nhà xuất

bản Y học, Hà Nội

15 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ VII, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

16 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong

thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia,

Hà Nội

17 Đảng Cộng sản Việt Nam (1993), Nghị quyết Ban chấp hành Trung

ương Đảng khoá VII - Về những vấn đề cấp bách của sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân

18 Đảng cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ VIII, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

19 Đảng cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ IX, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội

20 Nguyễn Đình Hiển (1996), Một số vấn đề tăng trưởng kinh tế và công

bằng xã hội ở nước ta Nghiên cứu lí luận - Học viện Chính trị Quốc

gia Hồ Chí Minh

21 Nguyễn Đình Hiền (1995), Tư tưởng của Các Mác về công bằng và

bình đẳng trong chủ nghĩa xã hội và sự vận dụng vào nước ta hiện nay,

Viện nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh

22 Phạm Mạnh Hùng (2001), Cải cách ngành y tế theo định hướng công

bằng và hiệu quả: Quan điểm của Việt Nam về một số vấn đề cơ bản,

Nhà xuất bản Y học, Hà Nội

23 Phạm Mạnh Hùng (8/2001), “Thực hiện định hướng công bằng và hiệu

quả trong chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân”, Tạp chí Cộng sản

(15)

24 Nguyễn Đình Hối (2001), Phát triển sức khoẻ trong thời kì đổi mới,

Nhà xuất bản Y tế, Hà Nội