NHÀ KHOA HỌCTUỔI THƠ NHUNG NHỚ Sinh ra trong một gia đình trí thức cách mạng vào đúng những năm tháng đất nước loạn lạc, hình ảnh người mẹ gánh hai đứa em trong hai cái thúng theo sau là
Trang 1NHÀ KHOA HỌC
TUỔI THƠ NHUNG NHỚ
Sinh ra trong một gia đình trí thức cách mạng vào đúng những
năm tháng đất nước loạn lạc, hình ảnh người mẹ gánh hai đứa
em trong hai cái thúng theo sau là 5 đứa trẻ con lếch thếch trên
đường tản cư đã in đọng trong tâm trí cậu bé Nguyễn Văn Hiệu
“Mẹ tơi đã nuơi tuổi thơ tơi bằng cơm độn ngơ, độn sắn ăn với
rau khoai luộc và chút mắm tép trên đường chạy giặc Đến bây
giờ, tơi vẫn khơng hiểu tại sao ngay từ những ngày đầu mới giành
được độc lập mà ở đâu cũng cĩ trường để chúng tơi theo học
Cịn những tình cảm của người dân vùng chúng tơi tản cư thì thật
tuyệt vời Phải nĩi một cách đúng mức, ngày đĩ chúng tơi sống
được là nhờ tấm lịng của bà con Họ đã nhường cơm, sẻ áo, đùm
bọc chúng tơi như những người ruột thịt Tơi cũng khơng lý giải
được tại sao ngày ấy nhân dân ta lại cĩ niềm tin mãnh liệt như thế
Nhà cửa để lại, gia tài để lại, cứ đi như khơng cĩ điểm dừng và
cũng khơng biết đến bao giờ nhưng lịng vẫn tin chắc chắn kháng
chiến sẽ thắng lợi, sẽ cĩ ngày trở về quê hương ” - ơng mở đầu
câu chuyện về ký ức xa xăm bằng giọng kể bùi ngùi Tuy nổi tiếng thơng minh nhưng con đường học hành của cậu học trị Nguyễn Văn Hiệu khơng được suơn sẻ Năm 1948, ơng phải bỏ dở do trường ở xa, nhà lại neo người Năm 1949, tản cư vào Thanh Hĩa, ơng tiếp tục theo học nhưng phải giúp mẹ làm rất nhiều nghề để sinh nhai và đến năm 1952, ơng lại phải nghỉ học để giúp mẹ nuơi dạy các em Nhiều hơm nhớ thầy, nhớ bạn, cậu bé Hiệu lặng lẽ khĩc một mình Ơng chìa cho tơi xem bàn tay bị mất một đốt, kỉ niệm những ngày phải bỏ học vào rừng lấy lá sim về nhuộm sợi Hình như đến bây giờ, ơng vẫn khơng quên được những bát cơm một hạt gạo cõng mấy lát khoai khơ và nồi cơm hết nhẵn khi hãy cịn nĩng hơi hổi
TÍNH KHIÊM TỐN VÀ LỊNG BIẾT ƠN
Là một tài năng lớn nhưng GS.VS Nguyễn Văn Hiệu là người rất khiêm tốn và điều đặc biệt ở ơng là sự biết ơn Hơn một lần ơng khẳng định với tơi rằng, ơng khơng phải là người cĩ tài năng mà chỉ là nhờ vào sự may mắn và tính cần cù, chăm chỉ Lý giải điều này, ơng kể rằng kỳ thi vào Trường Đại học Sư phạm năm 1954, điểm của ơng rất thấp, đứng thứ 135/150 thí sinh trúng tuyển (do ơng phải thi cùng với những người học hệ 12 năm ở Hà Nội) Thế nhưng, chỉ một năm sau đĩ, nhờ nỗ lực phấn đấu, ơng đã đứng thứ nhì sau ơng Vũ Thanh Khiết (sau này là lãnh đạo NXB Giáo dục) Do học hai năm ba lớp, nên năm 1956 các ơng đã tốt nghiệp đại học Vào thời điểm đĩ, hàng loạt các trường đại học được mở
ra nên đến 1/3 số sinh viên trong khố được giữ lại làm giảng viên, việc ơng ở lại trường là điều bình thường Khơng chỉ khiêm tốn, ở ơng cịn tốt lên lịng biết ơn sâu sắc với tất cả những ai đã giúp ơng trên con đường khoa học, đặc biệt là các nhà khoa học tại Viện Nghiên cứu Hạt nhân Dupna và Nhà nước, nhân dân Liên Xơ
“Năm 1960, Nhà nước Việt Nam cử tơi sang Liên Xơ nghiên cứu
GS.VS Nguyễn Văn Hiệu thuộc thế hệ các nhà khoa học đầu đàn của nền khoa học cách mạng Việt Nam, người đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp nghiên cứu phục
vụ nhân sinh, dân tộc Vừa là nhà khoa học, nhà quản lý đồng thời ơng cũng là một nhà giáo đầy nhiệt huyết, luơn trăn trở tìm lời giải đáp cho sự phát triển của nền giáo dục, khoa học đất nước.
VNU
20 năm C on người vaø T hành tựu
NGUYỄN TẤN MINH
82 Bản tin Đại học Quốc gia Hà Nội
Trang 2KỈ NIỆM 20 NĂM CHÍNH PHỦ BAN HÀNH NGHỊ ĐỊNH VỀ ĐHQGHN (1993 - 2013)
nhưng thực chất là đào tạo vì chúng ta chưa có bộ môn này nên
chẳng mấy ai hiểu gì về nó Tại đây, may mắn là tôi đã có được môi
trường nghiên cứu tuyệt vời với những người thầy tuyệt vời Phải
nói thẳng, những thành công của tôi trên con đường khoa học là
nhờ Nhà nước Liên Xô và những người thầy Xô Viết lỗi lạc Tôi như
tờ giấy trắng được các họa sĩ tài năng vẽ lên”
“Phải chăng thầy quá khiêm tốn?”, tôi hỏi “Không phải là tôi
khiêm tốn mà là sự thật Tôi chỉ là người đá quả bóng đã được
đặt trước khung thành Những nhà khoa học Liên Xô khi đó là
những người lỗi lạc nhất thế giới Trước đó, đã có bao nhiêu nhà
khoa học, những công nhân lành nghề đổ công sức để làm nên
cỗ máy và cỗ máy đó được giao cho 5 người chúng tôi sử dụng,
điều hành” “Liệu thầy có quá lời?” “Không Tôi là sản phẩm
của sự sáng suốt, biết nhìn xa, trông rộng của Đảng ta, Nhà nước
ta lúc bấy giờ Việc cử một thanh niên 22 tuổi sang một trung
tâm khoa học lớn nhất thế giới đào tạo là một minh chứng cho
cách nhìn đúng đắn, tin tưởng vào lớp trẻ của Đảng và Nhà nước
Chính ý chí của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước khi đó
đã "bắn" chúng tôi lên quỹ đạo Tôi rất mong ý chí đó, cách nhìn
xa trông rộng đó ngày một phát triển” - GS.VS Nguyễn Văn Hiệu
cười thanh thản
NHÀ KHOA HỌC UYÊN BÁC
Sau cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi, Nguyễn
Văn Hiệu thi đỗ vào Trường Đại học Sư phạm Khoa học và theo
học ngành Vật lý với mong muốn trở thành giáo viên Năm 1956,
khi tròn 18 tuổi, với kết quả tốt nghiệp xuất sắc, tân cử nhân
Nguyễn Văn Hiệu được phân về giảng dạy tại Trường Đại học
Tổng hợp Hà Nội Sau 4 năm giảng dạy tại Khoa Vật lý, tháng
10/1960, cùng gần 30 tân cử nhân khác, Nguyễn Văn Hiệu được
gửi đi nghiên cứu tại Liên Xô Trong thời gian nghiên cứu và học tập tại Viện Liên hiệp Nghiên cứu Hạt nhân Đúpna - Liên Xô, tiềm năng trí tuệ của Nguyễn Văn Hiệu được phát huy hiệu quả Sự bền bỉ nghiên cứu khoa học và say mê sáng tạo của nghiên cứu sinh Nguyễn Văn Hiệu đã cảm phục được các giáo sư người Nga Trong hai năm 1961 đến 1963, Nguyễn Văn Hiệu đã hoàn thành nhiều công trình về lý thuyết tương tác yếu giữa các hạt cơ bản - một trong những lĩnh vực nghiên cứu đang có “tính thời sự” lúc
đó Những nghiên cứu của ông đã gây một tiếng vang rộng lớn trong các nhà vật lý khi chứng minh được các hệ tiệm cận của các biên độ tán xạ Kết quả lý thú nổi bật này giúp nhà vật lý trẻ tuổi Việt Nam Nguyễn Văn Hiệu bảo vệ thành công xuất sắc luận án tiến sĩ chỉ một năm sau khi bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ Khi ấy, Nguyễn Văn Hiệu vừa tròn 26 tuổi, là tiến sĩ trẻ tuổi nhất của Việt Nam và Liên Xô Cùng năm đó, TS Nguyễn Văn Hiệu được đặc cách công nhận chức danh Phó Giáo sư Chỉ bốn năm sau, năm 1968, Nguyễn Văn Hiệu được phong học hàm Giáo sư khi vừa tròn 30 tuổi và là vị giáo sư trẻ tuổi nhất trong lịch sử khoa học Việt Nam
“ĐHQGHN là một phần quan trọng trong cuộc đời tôi Tôi tin tưởng rằng, thời gian tới, ĐHQGHN sẽ có những thay đổi đột phá, tiếp tục gặt hái được những thành tựu nổi bật trong KHCN và đào tạo Dù ở bất kì hoàn cảnh nào, tôi luôn sẵn lòng cống hiến hết mình cho ĐHQGHN ”
GS.VS Nguyễn Văn Hiệu
83
Số 272 + 273 - 2013