12-Bàii 39-Biến động số lượng cá thể của quần thể

3.Kích thước về số lượng của quần thể sinh vật có phải là một hằng số theo thời gian không?. Kích thước quần thể có phải là một hằng số theo thời gian không?. PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1:TÌM CÁC

Cá thể Quần thể Quần xã Hệ sinh thái Sinh quyển

SINH VẬT

MÔI TRƯỜNG

QUYẾT ĐỊNH

TÁC ĐỘNG TRỞ LẠI

1.Kích thước quần thể là gì ? Cho VD ?

2.Kích thước quần thể phụ thuộc vào các yếu tố nào ?

3.Kích thước về số lượng của quần thể sinh vật có phải là một hằng số theo thời gian không ?

Thời gian (năm)

Số lượng

0

Kích thước quần thể có phải là một hằng

số theo thời gian không ? Vì sao ?

Vì sao nông dân thường trồng 2 vụ lúa xen 1 vụ màu ? Cơ sở sinh thái học là

gì ?

-Số lượng cây dương xỉ giảm

mạnh do cháy rừng.

-Số lượng muỗi tăng vào mùa

hè.

-Số lượng thỏ, mèo rừng tăng

giảm theo chu kỳ 9-10 năm.

2.Định nghĩa:

Là sự tăng hoặc giảm số lượng

cá thể trong quần thể.

3.Phân loại:

I.KHÁI NIỆM

Nêu một số ví dụ về biến động số lượng

cá thể trong quần thể mà em biết ?

Có các dạng biến động số lượng nào ? Hoàn thành PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1 ?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1:

TÌM CÁC DẠNG BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ

(Thời gian: 3 phút)

VÍ DỤ

-Số lượng ếch tăng mạnh vào mùa mưa.

-Số lượng muỗi tăng vào mùa hè.

-Số lượng mèo rừng tăng giảm theo chu kỳ 9-10 năm.

-Biến động số lượng cá cơm ở biển Peru 10-12 năm.

-Số lượng nấm men tăng mạnh trong vại dưa.

-Số lượng cây dương xỉ giảm mạnh do cháy rừng.

-Số lượng gà ở Thái Nguyên giảm mạnh do dịch cúm gia cầm H5N1.

-Số lượng cá thu giảm mạnh do

sự đánh bắt quá mức của ngư dân ven biển.

Nhận xét

Nguyên nhân

THEO CHU KỲ KHÔNG THEO CHU KỲ

Số lượng cá thể của quần thể biến động theo chu kỳ.

Số lượng cá thể của quần thể biến động một cách đột ngột.

Do những thay đổi có chu kỳ của điều kiện môi trường.

-Sự thay đổi bất thường của điều kiện môi trường.

-Hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức của con người.

Nhận xét đặc điểm chung của các dạng biến động số lượng trong mỗi cột ? Hãy xác định dạng biến động số lượng cá

thể của quần thể ở mỗi cột ?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Xác định nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể quần thể

(Thời gian: 5 phút)

QUẦN THỂ NGUYÊN NHÂN GÂY

BIẾN ĐỘNG QUẦN THỂ Nhóm NTST

Cáo ở đồng rêu phương Bắc Số lượng chuột lemmus.

Sâu hại mùa màng

Cá cơm ở vùng biển Peru

Chim cu gáy

Muỗi

Ếch nhái

Bò sát, ếch nhái ở miền Bắc Việt Nam

Bò sát, chim nhỏ, gặm nhấm

Động thực vật rừng U Minh

Thỏ ở Australia

Cây trồng, khí hậu.

Dòng nước nóng.

Nguồn thức ăn (lúa, ngô…)

Nhiệt độ, độ ẩm.

Mùa mưa.

Nhiệt độ (<8 o C)

Lũ lụt thất thường.

Cháy rừng.

Virus gây bệnh u nhầy.

HS

VS, HS

VS

HS

VS VS VS VS VS

HS

Số lượng cá cơm tăng hay giảm có làm thay đổi nhiệt độ

của dòng nước nóng không ? Có làm cho dòng nước nóng

chảy vào thời điểm khác hay không ? Trên cơ sở kết quả PHT hãy xác định các nguyên nhân

chính gây nên biến động số lượng cá thể trong quần thể ?

II.NGUYÊN NHÂN

Nguyên nhân Nhân tố vô sinh Nhân tố hữu sinh

Phụ thuộc mật độ

quần thể

Yếu tố ảnh hưởng

chủ yếu

Ảnh hưởng tới

Khí hậu (t o C, độ ẩm …) -Cạnh tranh (Cùng loài)

-Kẻ thù.

-Thức ăn.

-Sinh sản.

-Khả năng thụ tinh.

-Sức sống của con non.

Thông qua trạng thái sinh lý của các cá thể.

-Sự phát tán.

-Sức sinh sản.

-Tỉ lệ tử vong.

Cơ chế điều chỉnh số lượng cá thể của

quần thể trong biến động có chu kỳ như

thế nào ?

-Sinh sản … (1) -Tử vong … (2) -Nhập cư … (3)

Môi trường thuận lợi

(Thức ăn, kẻ thù, …)

-Cạnh tranh (cùng loài) → ….(5) -Nguồn thức ăn (có hạn)

-Kẻ thù …(6)

Quần thể

ban đầu với

số lượng cá

thể nhất

định

Số lượng cá

thể quần thể

tăng quá cao

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3

CƠ CHẾ ĐIỀU CHỈNH SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ

(Thời gian: 3 phút)

Điền vào chỗ các dấu chấm (…) bỏ lửng đã được đánh số:

… (4)

… (7)

III.CƠ CHẾ

Biến động cá thể của quần thể theo chu kỳ

Tóm lại: Cơ chế điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể

là sự thống nhất giữa tỉ lệ sinh sản, nhập cư với tỉ lệ tử vong và phát tán của

các cá thể trong quần thể.

-Cơ chế điều chỉnh tăng:

-Cơ chế điều chỉnh

giảm:

-Sinh sản … (1) -Tử vong … (2) -Nhập cư … (3)

Môi trường thuận lợi

(Thức ăn, kẻ thù, …)

-Cạnh tranh (cùng loài) → ….(5) -Nguồn thức ăn (có hạn)

-Kẻ thù …(6)

Quần thể

ban đầu với

số lượng cá

thể nhất

định

Số lượng cá

thể quần thể

tăng quá caoXác định tên cơ chế cho mỗi sơ đồ ?

Tăng Tăng

Giảm

… (4)

Số lượng cá thể quần thể

tăng

… (7)

Số lượng cá thể của quần thể giảm

nhiều

xuất cư, tử vong

IV.KẾT QUẢ

-Quần thể đạt trạng thái cân bằng động

Tức số lượng cá thể biến động quanh một mức cân bằng.

Si + Ni

Ti + Xi

n

i=1

1

Số lượng cá thể luôn biến biến động phù hợp với

nguồn sống trong quần thể

Nghiên cứu sơ đồ 39.3 cho biết, việc điều chỉnh số lượng cá thể ở n giai đoạn khác

nhau của quần thể thể hiện điều gì ?

Tại sao số lượng cá thể không tăng mãi

lên ?

→Đảm bảo sự phát triển tồn tại của quần thể.

Kích thước quần thể có phải là một hằng

số theo thời gian không ? Vì sao ?

Vì sao nông dân thường trồng 2 vụ lúa xen 1 vụ màu ? Cơ sở sinh thái học là

gì ?

TRẮC NGHIỆM

Câu 1: Trạng thái cân bằng của quần thể đạt được khi

A.có hiện tượng ăn lẫn nhau

B.số lượng cá thể nhiều thì tự chết

C.số lượng cá thể ổn định và cân bằng với nguồn sống của môi trường

D.tự điều chỉnh

Câu 2: Sự biến động số lượng cá thể của quần thể do:

A.tác động của con người

B.sự phát triển quần xã

C.sự tác động nhân tố sinh thái vô sinh và hữu sinh

D.khả năng cạnh tranh cao

Câu 3: Biến động nào sau đây là biến động theo chu kỳ

A.số lượng bò sát giảm vào những năm có mùa đông giá rét B.số lượng chim, bò sát giảm mạnh sau những trận lũ lụt

C.nhiều sinh vật rừng bị chết do cháy rừng

D.ếch nhái có nhiều vào mùa mưa

Câu 4: Trường hợp nào sau đây cho thấy sinh vật biến động không theo chu kỳ

A.chim di trú mùa đông

B.động vật biến nhiệt ngủ đông

C.số lượng ruồi muỗi nhiều vào các tháng xuân hè

D.số lượng thỏ ở Australia giảm vì bệnh u nhầy

TRẮC NGHIỆM

Câu 5: Nhân tố sinh thái hữu sinh

A.khí hậu, thổ nhưỡng

B.nhiệt độ,ánh sáng, số lượng kẻ thù ăn thịt

C.là nhóm nhân tố không phụ thuộc mật độ quần thể

D là nhóm nhân tố phụ thuộc mật độ quần thể

TRẮC NGHIỆM

BÀI TẬP VỀ NHÀ

-Trả lời câu hỏi cuối bài.

-Tìm điều kiện nghiệm đúng cho công thức:

-Soạn bài mới 40, Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản

của quần xã.