DSpace at VNU: Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu tại Việt Nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- TRẦN NGỌC BÁCH QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU MỐI XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ KINH TẾ C

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ -

TRẦN NGỌC BÁCH

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU MỐI XĂNG DẦU

TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ KINH TẾ

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

TRẦN NGỌC BÁCH

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU MỐI XĂNG DẦU

TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Mã số: 60 34 01

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ KINH TẾ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : PGS.TS PHẠM VĂN DŨNG

Hà Nội - 2015

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT i

DANH MỤC BẢNG BIỂU ii

DANH MỤC HÌNH iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU MỐI XĂNG DẦU Error! Bookmark not defined 1.1 Sự cần thiết của QLNN đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu Error! Bookmark not defined 1.1.1 Đặc điểm của hoạt động kinh doanh xăng dầu Error! Bookmark not defined 1.1.2 Đặc điểm của các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu ở Việt Nam và ảnh hưởng của nó đến công tác QLNN Error! Bookmark not defined 1.2.Nội dung QLNN đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu Error! Bookmark not defined 1.2.1.Nội dung chủ yếu của QLNN đối với doanh nghiệp trong nền kinh tế Error! Bookmark not defined 1.2.2.Nội dung chủ yếu của QLNN đối với doanh nghiệp đầu mối xăng dầu Error! Bookmark not defined. 1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến QLNN đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu……… 20

1.3.1 Biến động giá cả của thị trường xăng dầu thế giới………20

1.3.2 Các yếu tố kinh tế……… 21

1.3.3 Các điều kiện xã hội……… 23

1.3.4 Các yếu tố kỹ thuật công nghệ……… 24 1.3.5 Các yếu tố nguồn lực và điều kiện tự nhiên……… 25 1.4.Kinh nghiệm QLNN và điều hành hoạt động kinh doanh xăng dầu của

một số nước và bài học cho Việt Nam Error! Bookmark not defined 1.4.1 Kinh nghiệm điều hành giá xăng dầu của Inđônêxia Error! Bookmark

not defined

1.4.2 Kinh nghiệm điều hành giá xăng dầu của Malaysia Error! Bookmark

not defined

1.4.3 Kinh nghiệm của Thái Lan Error! Bookmark not defined 1.4.4 Kinh nghiệm của Trung Quốc Error! Bookmark not defined 1.4.5.Một số bài học cho Việt Nam Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC

DOANH NGHIỆP ĐẦU MỐI XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

Error! Bookmark not defined

2.1 Tổng quan về sự hình thành và phát triển của các doanh nghiệp đầu mối

xăng dầu Error! Bookmark not defined 2.1.1.Hệ thống kho, cảng tiếp nhận Error! Bookmark not defined 2.1.2.Hệ thống mạng lưới phân phối Error! Bookmark not defined 2.1.3.Thị phần của các doanh nghiệp đầu mối xăng dầuError! Bookmark not

defined

2.2 Thực trạng quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu

tại Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

2.2.1 Quản lý điều kiện kinh doanh xuất nhập khẩu xăng dầu và số lượng các

doanh nghiệp đầu mối xăng dầu Error! Bookmark not defined 2.2.2 Quản lý hạn mức nhập khẩu xăng dầu Error! Bookmark not defined 2.2.3 Quản lý thuế nhập khẩu, các khoản phụ thu và giá bán xăng dầu Error!

Bookmark not defined

2.2.4 Bộ máy Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu

Error! Bookmark not defined

2.3 Đánh giá chung về Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp đầu mối

xăng dầu tại Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined 2.3.1 Thành tựu Error! Bookmark not defined

2.3.2 Những tồn tại của Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp đầu mối

xăng dầu tại Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3 QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP

CƠ BẢN NHẰM HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU MỐI XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

Error! Bookmark not defined

3.1 Hội nhập kinh tế quốc tế và những nhân tố mới ảnh hưởng đến QLNN

đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu tại Việt Nam hiện nay Error!

Bookmark not defined

3.2 Quan điểm về hoàn thiện quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp đầu

mối xăng dầu tại Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

3.2.1 Phát huy đúng chức năng Quản lý nhà nước nhằm ổn định giá xăng dầu

và nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu

Error! Bookmark not defined

3.2.2 Phải đặt trong chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam

đến năm 2020 Error! Bookmark not defined

3.2.3 Phải kết hợp hài hòa các lợi ích (Người tiêu dùng – Doanh nghiệp –

Nhà nước) Error! Bookmark not defined

3.3 Phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp đầu

mối xăng dầu tại Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

3.3.1 Xây dựng hệ thống pháp luật và chính sách kinh tế ổn định, minh bạch,

công khai Error! Bookmark not defined

3.3.2 Hoàn thiện các công cụ quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp đầu

mối xăng dầu Error! Bookmark not defined

3.3.3 Nâng cao năng lực thực thi pháp luật của các cơ quan quản lý nhà nước

đối với doanh nghiệp Error! Bookmark not defined

3.4 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với các doanh

nghiệp đầu mối xăng dầu tại Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not

defined

3.4.1 Thay đổi phương thức can thiệp của Nhà nước đối với doanh nghiệp

đầu mối xăng dầu Error! Bookmark not defined

3.4.2 Thay đổi công thức định giá, quy định về thuế và quỹ bình ổn giá đối

với mặt hàng xăng dầu Error! Bookmark not defined 3.4.3 Tái cấu trúc hệ thống doanh nghiệp đầu mối xăng dầu Error!

Bookmark not defined

3.4.4 Xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu

Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 2

i

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 AEC Asean Economic Community (Cộng đồng kinh tế

Asean)

2 AFTA Asean Free Trade Area (Khu vực mậu dịch tự do

Asean)

3 APEC Asia-Pacific Economic Cooperation (Diễn đàn hợp

tác kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương)

4 ASEAN Association of Southeast Asian Nations (Hiệp hội

các quốc gia Đông Nam Á)

5 ATIGA Asean Trade in Goods Agreement (Hiệp định

thương mại hàng hóa Asean)

6 BOG Bình ổn giá xăng dầu

7 DNNN Doanh nghiệp nhà nước

8 FTA Free Trade Agreement (Hiệp định tự do thương mại)

9 OPEC Organization of the Petroleum Exporting Country

(Tổ chức các nước xuất khẩu Dầu mỏ thế giới)

10 PCCC Phòng cháy chữa cháy

11 QLNN Quản lý nhà nước

12 TNTX Tạm nhập - tái xuất

13 WTO World Trade Organization (Tổ chức thương mại

thế giới)

ii

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Lĩnh vực hoạt động và thị phần của CNPC và SINOPEC Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.1: Hệ thống cảng đầu nguồn của các doanh nghiệp đầu mối Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.2 Hệ thống đại lý của các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu chính

Error! Bookmark not defined

iii

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Sơ đồ cơ chế mua bán sản phẩm của các nhà máy lọc dầu tại

Inđônêxia Error! Bookmark not defined Hình 2.1: Thị phần nhập khẩu xăng dầu của các doanh nghiệp đầu mối Error!

Bookmark not defined

Hình 2.2: Thị phần TNTX của các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu Error!

Bookmark not defined

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Xăng dầu là mặt hàng chiến lược có tầm quan trọng đặc biệt đối với phát triển kinh tế ở nước ta Các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu hiện nay vẫn chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) Trong quá trình đổi mới kinh tế, việc chuyển xăng dầu sang kinh doanh theo cơ chế thị trường là một nhiệm vụ gặp nhiều khó khăn, vướng mắc Trên thực tế, Nhà nước phải chi một khoản bù lỗ cho các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu (các doanh nghiệp được phép nhập khẩu và kinh doanh xăng dầu) nhằm bình ổn giá để ổn định đầu vào nhiên liệu cho các ngành kinh tế khác Nhất là trong thời gian gần đây, khi nhu cầu về xăng dầu của các nước Trung Quốc, Mỹ tăng cao, một số nước có tài nguyên dầu mỏ bất ổn về chính trị đã đẩy giá xăng dầu thế giới biến động tăng giảm đột biến Cơ chế điều hành thị trường xăng dầu hiện tại của Việt Nam thường tỏ ra lúng túng trong việc đối phó với những đợt biến động này, gây ra những khoản lỗ lớn cho doanh nghiệp, gây bức xúc trong đời sống nhân dân

Nhận thức đây là vấn đề cấp thiết và xuất phát từ thực tiễn, tôi lựa chọn “Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu tại Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận văn tốt nghiệp chương trình cao học Quản lý kinh tế

Câu hỏi nghiên cứu của đề tài là: Trong điều kiện kinh tế thị trường

và hội nhập, nhà nước cần quản lý các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu như thế nào để vừa đảm bảo được lợi ích của doanh nghiệp, vừa đáp

ứng được lợi ích người tiêu dùng và của nhà nước?

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu, đã có một số đề tài nghiên cứu về đổi mới quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp xăng dầu cụ thể: Tác giả

2

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Quang A (2009), Thị trường xăng dầu: Nhà nước đừng làm

việc của doanh nghiệp, Tuần Việt Nam, Vietnamnet 02/10/2009

2 Bùi Ngọc Bảo (2009), Vai trò của Petrolimex trong vận hành kinh

doanh xăng dầu theo cơ chế thị trường, www.petrolimex.com.vn

3 Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam (2009), Nghị định số

84/2009/NĐ-CP ngày 15 tháng 10 năm 2009 về kinh doanh xăng dầu,

Hà Nội

4 Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam (2014), Nghị định số

83/2014/NĐ-CP ngày 03 tháng 09 năm 2014 về kinh doanh xăng dầu,

Hà Nội

5 Vương Đình Dung (2009), “Đổi mới quản lý nhà nước, phát huy quyền

chủ động của các doanh nghiệp nhập khẩu và kinh doanh xăng dầu”,

số 29 (11+12/2009), Tạp chí Quản lý kinh tế - Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

6 Phạm Văn Dũng (2011), Phân tích chính sách kinh tế - xã hội, Bài

giảng, Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội

7 Phan Huy Đường (2011), Quản lý nhà nước về kinh tế, Bài giảng, Đại

học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội

8 Lương Trọng Hải (2000), Một số vấn đề hoàn thiện cơ chế quản lý nhà

nước đối với ngành xăng dầu Việt Nam, Luận văn thạc sỹ, Hà Nội

9 Ngân hàng Thế giới (2001), Tài liệu về mục hiện đại hóa ngành dầu khí

Trung Quốc, phần cải cách cơ cấu và quy định

10 Lương Xuân Quỳ (1994), Cơ chế thị trường và vai trò của Nhà nước

trong quản lý nền kinh tế Việt Nam, Nhà xuất bản Thống kê, Hà Nội

11 Tổng công ty xăng dầu Việt Nam (2009), Chiến lược phát triển Tổng

công ty xăng dầu Việt Nam đến năm 2020, Hà Nội, 2009

3

12 Tập đoàn Unipec (2012), Tài liệu báo cáo, Trung Quốc

Các website:

13 www.moit.gov.vn

14 www.pectec.com.vn

15 www.petrolimex.com.vn

16 www.pvoil.com.vn

17 www.saigonpetro.com.vn

18 www.thalexim.com

19 www.vietnamnet.vn

20 www.xangdau.net