VAI TRÒ của LUẬT sư TRONG mô HÌNH tố TỤNG TRANH TỤNG HÌNH sự ở VIỆT NAM TRONG VIỆC đảm bảo QUYỀN bào CHỮA

Cùng với đó nhóm sẽ đề cập một số thực trạng cụ thể ảnh hưởng đến việc đảm bảoquyền bào chữa của luật sư đối với bị can, bị cáo trong xét xử các vụ án hình sự, nguyên nhân và một số giải

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT

VAI TRÒ CỦA LUẬT SƯ TRONG MÔ HÌNH TỐ TỤNG TRANH TỤNG HÌNH

SỰ Ở VIỆT NAM TRONG VIỆC ĐẢM

BẢO QUYỀN BÀO CHỮA

TP HỒ CHÍ MINH – 2017

LỜI MỞ ĐẦU

Trong hoạt động tư pháp, xét xử được coi là khâu trọng tâm vì ở giai đoạn này, dựa trên cơ sởkết quả điều tra, truy tố và bào chữa, Toà án sẽ đưa ra phán xét một người có tội hay không cótội Một phán xét có chính xác, khách quan và đúng pháp luật hay không, quyền và lợi ích hợppháp của công dân có được bảo đảm hay không phụ thuộc vào quá trình điều tra, truy tố và xét

xử từ phía cơ quan tiến hành tố tụng Trong đó, luật sư với vai trò là người bào chữa, đã vàđang đóng góp một phần không nhỏ trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị can, bịcáo, từ đó giúp cho việc xét xử vụ án trở nên khách quan, nhanh chóng, chính xác, tránh oansai và góp phần tích cực bảo vệ công lý

Trong bài tiểu luận này, nhóm nghiên cứu sẽ phân tích vai trò của luật sư với cương vị làngười bào chữa trong mô hình tố tụng hình sự theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự

2003 Cùng với đó nhóm sẽ đề cập một số thực trạng cụ thể ảnh hưởng đến việc đảm bảoquyền bào chữa của luật sư đối với bị can, bị cáo trong xét xử các vụ án hình sự, nguyên nhân

và một số giải pháp để tăng cường vai trò của luật sư trong việc đảm bảo quyền bào chữa.Ngoài ra, trong bối cảnh Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 sắp có hiệu lực thi hành, nhóm sẽ cónhững so sánh và phân tích quy định về vai trò của luật sư trong cả hai Bộ luật

Qua bài viết này, nhóm mong muốn người đọc nắm được vai trò của luật sư theo luật định,thấy được một số thực trạng ảnh hưởng đến việc bào chữa của luật sư trên thực tế và đóng gópnhiều ý kiến đề xuất tăng cường vai trò của luật sư trong việc đảm bảo quyền bào chữa ngoàinhững ý kiến được nhóm nêu ra trong bài

Bài viết không thể tránh khỏi những sai sót Mọi đóng góp ý kiến của giảng viên và người đọc

sẽ được nhóm ghi nhận, tiếp thu

CHƯƠNG 1 VAI TRÒ CỦA LUẬT SƯ TRONG MÔ HÌNH TỐ TỤNG TRANH TỤNG TRONG

VIỆC ĐẢM BẢO QUYỀN BÀO CHỮA 1.1 Địa vị pháp lý của luật sư với vai trò người bào chữa trong tố tụng hình sự:

Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, bên cạnh vai trò của Viện kiểm sát trong việc điềutra, truy tố người phạm tội thì vai trò của luật sư với tư cách người bào chữa cho người bị tạmgiữ, bị can, bị cáo cũng quan trọng không kém trong việc giúp vụ án sáng tỏ, minh bạch vàkhách quan hơn Bộ luật tố tụng hình sự 2003 (BLTTHS năm 2003) không định nghĩa kháiniệm người bào chữa mà chỉ liệt kê các đối tượng được trao quyền trở thành người bào chữacho người bị tạm giữ, bị can, bị cáo: luật sư; người đại diện hợp pháp của người bị tạm giữ, bịcan, bị cáo; và bào chữa viên nhân dân2 Tuy nhiên, từ các quy định về quyền và nghĩa vụ củangười bào chữa trong BLTTHS năm 2003 có thể đưa ra định nghĩa về người bào chữa nhưsau: “Người bào chữa là người tham gia tố tụng hình sự do được mời hoặc được yêu cầu vàđược cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền chấp thuận để giúp chứng minh sự vô tội hoặcgiảm nhẹ trách nhiệm hình sự của người bị buộc tội, giúp người bị buộc tội về mặt pháp lýnhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ, qua đó góp phần giúp Toà án giải quyết vụviệc một cách nhanh chóng, chính xác, công minh.” [04, tr 30]

Luật sư tham gia vào các vụ án hình sự với tư cách người bào chữa không có quyền và nghĩa

vụ liên quan đến vụ án Việc tham gia vào quá trình tố tụng của luật sư bào chữa là giúp bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội Bên cạnh đó, luật sư còn có thể tham giavào quá tố tụng hình sự với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho đương sựtrong vụ án Tuy nhiên, địa vị pháp lý và vai trò của luật sư được thể hiện rõ nét nhất khi hoạtđộng dưới tư cách luật sư bào chữa

BLTTHS năm 2003 cho phép 3 đối tượng được trở thành người bào chữa trong vụ án hình sự:Luật sư; Người đại diện hợp pháp của người bị tạm giữa, bị can, bị cáo; và Bảo chữa viênnhân dân Trong đó:

2 Điều 56 Luật TTHS năm 2003

- Luật sư là người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề theo quy định của pháp luật

và thực hiện dịch vụ pháp lý theo quy định của khách hàng3

- Người đại diện hợp pháp của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo là những người theo quy định của pháp luật, là người đã thành niên và phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ

- Bào chữa viên nhân dân là người được tổ chức, đoàn thể xã hội cử ra để bào chữa chongười bị tam giữ, bị can, bị cáo

Như vậy, có thể thấy trong 3 đối tượng được quy định có thể trở thành người bào chữa nêutrên, chỉ có luật sư là đối tượng được luật pháp quy định chặt chẽ, cụ thể về điều kiện, tiêuchuẩn và phương thức hoạt động Từ các quy định này và nhiều yếu tố khác nhau mà hiện nay,trong quá trình tố tụng hình sự, người bào chữa cho người bị buộc tội chủ yếu là luật sư, cònngười đại diện hợp pháp của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo và bào chữa viên nhân dân dườngnhư chỉ tồn tại trong pháp luật thực định mà trên thực tế thì ít có sự tham gia của họ vào quátrình bào chữa cho người bị buộc tội

Để tạo điều kiện cho luật sư tham gia vào quá trình tố tụng hình sự với tư cách người bào chữa

có thể phát huy tốt vai trò và nhiệm vụ của mình, pháp luật đã quy định các quyền và nghĩa vụnhất định

1.1.1 Quyền của luật sư với tư cách người bào chữa trong tố tụng hình sự:

Quyền của luật sư tham gia tốt tụng với tư cách là người bào chữa được quy định tập trung tạiĐiều 56, 58 của BLTTHS năm 2003 Bên cạnh đó, các quyền khác còn được quy định rải ráctrong BLTTHS năm 2003 như quyền bình đẳng trước Toà án (Điều 19), quyền đề nghị thayđổi người tiến hành tố tụng (Điều 43), … và các quy định trong Luật luật sư

Thời điểm tham gia quá trình tố tụng của luật sư:

Luật sư có quyền tham gia tố tụng từ khi khởi tố bị can hoặc từ khi có quyết định tạm giữ đốivới trường hợp bắt người khẩn cấp, bắt người phạm tội quả tang hoặc đang bị truy nã; trườnghợp cần giữ bí mật điều tra đối với tội xâm phạm an ninh quốc gia thì luật sư được tham giavào

3 Điều 2 Luật luật sư 2006, sửa đổi bổ sung năm 2012

tố tụng từ khi kết thúc điều tra Luật sư có thể tham gia tố tụng theo yêu cầu của người bị tạmgiữ, bị can, bị cáo, người thân thích của họ hoặc tham gia theo yêu cầu của cơ quan tiến hành

tố tụng Luật sư có thể tham gia bào chữa cho nhiều người bị tạm giữ, bị can, bị cáo trongcùng một vụ án nếu quyền và lợi ích của họ không bị đối lập nhau

Trên thực tế, việc luật sư tham gia vào quá trình tố tụng của vụ án từ những giai đoạn tố tụngđầu có vai trò rất quan trọng Việc tham gia vụ án sớm giúp luật sư có thể nắm bắt tình hình vàdiễn biến vụ án từ những bước đầu tiên, tạo điều kiện thuận lợi trong việc thu thập chứng cứ

gỡ tội hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của thân chủ Bên cạnh đó, việc tham gia sớm còngiúp luật sư giám sát các hạt động của Điều tra viên, hạn chế những hoạt động tiêu cực sẽ xảy

ra trong quá trình điều tra, xét hỏi: nhục hình, ép cung, …

Có mặt khi lấy lời khai của người bị tạm giữ, khi hỏi cung bị can và nếu Điều tra viên đồng ýthì được hỏi người bị tạm giữ, bị can và có mặt trong những hoạt động điều tra khác; xem cácbiên bản về hoạt động tố tụng có sự tham gia của mình và các quyết định tố tụng liên quan đếnngười mà mình bào chữa Đây là quyền giúp luật sư được tham gia vào quá trình điều tra xéthỏi của Viện kiểm sát Quyền này còn giúp luât sư có thể giám sát hoạt động điều tra, xét hỏicủa Điều tra viên, hạn chế những hành vi tiêu cực từ phía truy tố

Bên cạnh đó, luật sư còn có quyền yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng, người giám định,người phiên dịch Đây không chỉ là quyền của bị can, bị cáo mà còn là quyền của luật sư vàluật sư được phép thực hiện quyền này trong bất cứ giai đoạn nào của quá trình tố tụng trongtrường hợp có căn cứ cho rằng người tiến hành tố tụng, người giám định, phiên dịch viênkhông khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình Trên thực tế, bị can, bị cáothường là người có sự hiểu biết hạn chế về pháp luật, vì vậy tuy pháp luật trao quyền cho họnhưng không thể phát huy tốt vai trò của nó Vì thế pháp luật trao quyền cho luật sư nhằmgiúp luật sư có thể hỗ trợ tốt có bị can, bị cáo thực hiện tốt quyền của mình Bên cạnh đó, việctrao quyền cho luật sư cũng góp phần đảm bảo sự vô tư, khách quan trong quá trình tố tụng,đảm bảo cho những quyết định, bản án được ban hành mang tính chính xác, công bằng, kháchquan

Quyền thu thập tài liệu, đồ vật, tình tiết liên quan:

Để thu thập tài liệu, đồ vật, tình tiết liên quan đến vụ án, luật sư có thể thu thập từ người bịtạm giữ, bị can, bị cáo, từ ngừi thân thích của họ hoặc từ cơ quan, tổ chức, cá nhân theo yêucầu của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo nếu không thuộc bí mật nhà nước, bí mật công tác.Đây thực chất là quyền điều tra của luật sư Để bảo vệ tốt quyền và lợi ích hợp pháp cho bịcan, bị cáo, luật sư cần thu thập tài liệu, chứng cứ thông qua việc tiếp xúc với người bị tạmgiữ, bị can, bị cáo, người thân thích của họ hoặc các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác nhằm tìm

ra luận cứ, bằng chứng gỡ tội hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, bị cáo Việc thuthập tài liệu, chứng cứ giúp luật sư có thể chuận bị tốt cho luận cứ bào chữa của mình Ngoài

ra, quyền thu thập tài liệu, đồ vật, tình tiết liên quan đến vụ án cũng là một trong những quyềnthể hiện sự bình đẳng của luật sư và Viện kiểm sát trong việc đưa tài liệu, chứng cứ cho Toàán

Quyền đọc, ghi chép và sao chụp những tài liệu trong hồ sơ:

Sau khi kết thúc điều tra, luật sư có quyền đọc, ghi chép và sao chụp những tài liệu trong hồ

sơ Thông qua việc đọc, ghi chép và sao chụp tài liệu, luật sư có thể nắm bắt chính xác tình tếtcủa vụ án cũng như các căn cứ buộc tội của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát với bị can, bịcáo từ đó tìm ra các chứng cứ để gỡ tội hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của họ Đối vớinững vụ án đơn giản, tài liệu ít thì luật sư có thể đọc và ghi chép tại chỗ Tuy nhiên, đối vớinhiều vụ án phức tạp, tài liệu nhiều và cần thời gian nghiên cứu thì luật sư không thể nào đọc

và ghi chép tại chỗ Vì thế, quy định về quyền đọc, ghi chép và sao lưu tài liệu tạo điều kiệncho luật sư thu thập tài liệu, tình tiết để chuẩn bị tốt cho việc bào chữa của mình

Quyền được gặp người bị tạm giữ, bị can, bị cáo:

Để chuẩn bị tốt cho công tác bào chữa của mình, pháp luật cho phép luật sư được gặp người bịtạm giữ, bị can hoặc bị cáo Để thu thập tài liệu, chứng cứ, luật sư không chỉ nghiên cứu hồ sơ

vụ án, sao chép tài liệu của cơ quan điều tra mà còn một nguồn tài liệu chứng cứ, quan trọnghơn hết đó chính là bản thân người bị tạm giữ, bị can, bị cáo Hơn ai hết, chính họ biết rằngmình có thực hiện hành vi phạm tội hay không, và nếu có thực hiện thì nghiêm trọng ở mức độnào Thông qua việc gặp người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, luật sư có thể nắm bắt được diễnbiến tâm lý và ý chí của họ, từ đó tìm ra các chứng cứ ngoại phạm, hoặc các tình tiết giảm nhẹ

giúp họ gỡ tội, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hoặc động viên họ khai báo thành khẩn để nhậnđược sự khoan hồng của pháp luật.

Quyền tham gia hỏi, tranh luận tại phiên toà:

Tại Khoản 3 Điều 222 BLTTHS năm 2003 quy định: “Khi nghị án chỉ được căn cứ vào cácchứng cứ và tài liệu đã được thẩm tra tại phiên toà, trên cơ sở xem xét đầy đủ, toàn diện cácchứng cứ, ý kiến của Kiểm sát viên, bị cáo, người bào chữa và những người tham gia tố tụngkhác tại phiên toà.” Qua đó có thể thấy, việc gỡ tội hay giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bịcan, bị cáo phụ thuộc chính vào quá trình tranh tụng của luật sư bào chữa tại toà Vì vậy,quyền bào chữa của luật sư được ghi nhận và thể hiện rõ nhất qua quyền tham gia hỏi và tranhluận tại phiên toà Và đây cũng là quyền ghi nhận sự bình đẳng tuyệt đối giữa luật sư và Việnkiểm sát trong việc gỡ tội và buộc tội bị can, bị cáo Khi tham gia hỏi, tranh luận tại phiên toà,luật sư góp phần làm sáng tỏ vụ việc và các tình tiết đối với các căn cứ buộc tội từ phía Việnkiểm sát Thông qua hoạt động hỏi và tranh tụng tại toà, luật sư có điều kiện để thực hiệnquyền điều tra công khai, làm rõ các tình tiết quan trọng, giúp Toà án có những phán quyếtchính xác, khách quan và hợp lý nhất

Như vậy, với việc quy định các quyền nêu trên đã xây dựng một hành lang pháp lý hỗ trợ vàgiúp phát huy vai trò của luật sư, đảm bảo quyền bào chữa của luật sư trong quá trình tham gia

tố tụng hình sự nhằm bảo vệ quyền và lợi ích tốt nhất cho người bị tạm giữ, bị can, bị cáo.Thông qua đó, còn giúp luật sư hỗ trợ Toà án có những phán quyết chính xác, khách quan vàhợp lý bên cạnh vai trò quan trọng không kém của Viện kiểm sát

1.1.2 Nghĩa vụ của luật sư với tư cách người bào chữa trong tố tụng hình sự:

Bên cạnh quy định các quyền của luật sư khi tham gia bào chữa cho bị can, bị cáo, pháp luậtcũng quy định các nghĩa vụ nhất định cho họ Nghĩa vụ của luật sư với tư cách người bào chữađược quy định tập trung tại Điều 58 BLTTHS năm 2003 Luật sư có chức năng bảo vệ quyền

và lợi ích chính đáng của bị can, bị cáo Tuy nhiên, để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ củamình luật sư chỉ được sử dụng các biện pháp, phương thức theo khuôn khổ luật định

Luật sư có nghĩa vụ sử dụng mọi biện pháp do pháp luật quy định để làm sáng tỏ những tìnhtiết xác định người bị tạm giữ, bị can, bị cáo vô tội, những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình

sự của bị can, bị cáo Tuỳ theo mỗi giai đoạn tố tụng, khi thu thập được tài liệu, đồ vật liênquan đến vụ án thì người bào chữa có trách nhiệm giao cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát,Toà án

Quy định này đòi hỏi luật sư phải làm hết sức mình, vận dụng các biện pháp theo quy định củapháp luật nhằm tìm kiếm, thu thập tài liệu, bằng chứng giúp bị can, bị cáo gỡ tội hoặc giảmnhẹ trách nhiệm hình sự, nhằm hạn chế sự vô trách nhiệm của luật sư đối với người bị buộctội.

Nghĩa vụ giúp người bị tạm giữ, bị can, bị cáo về mặt pháp lý nhàm bảo vệ quyền và lợi íchhợp pháp của họ Việc giúp đỡ pháp lý của luật sư rất quan trọng, vì từ thời điểm bị khởi tố,người buộc tội luôn trong trạng thái lo sợ, tinh thần căng thẳng do hiểu biết hạn chế về phápluật Bên cạnh đó, việc giúp đỡ pháp lý trong suốt quá trình tố tụng không những giúp họ hiểubiết các quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân mà còn giúp giáo dục họ tinh thần tôn trọngpháp luật

Luật sư không được từ chối bào chữa cho người bị tạm giữ, bị can, bị cáo mà mình đã nhậnbào chữa, nếu không có lý do chính đáng Việc quy định nghĩa vụ này là cần thiết, giúp nângcao trách nhiệm của luật sư đối với các vụ án thuộc trách nhiệm của mình Bên cạnh đó, việcnhận lời bào chữa đã làm phát sinh mối quan hệ mật thiết giữa luật sư và người bị buộc tội Vìvậy, việc từ chối có thể dẫn đến tâm lý của người bị buộc tội, có thể ảnh hưởng đến tiến trình

tố tụng chung

Luật sư phải tôn trọng pháp luật; không được mua chuộc, cưỡng ép hoặc xúi giục người kháckhai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật Nhiệm vụ của luật sư bào chữa khi tham gia tốtụng là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội Tuy nhiên, luật sư cũng đồngthời là công dân, việc tôn trọng pháp luật là điều hiển nhiên, vì vậy bên cạnh nghĩa vụ đối vớithan chủ, luật sư có nghĩa vụ bảo vệ và tôn trọng pháp luật, trong đó sự thật là không thể chốicãi Để thực hiện tốt vai trò luật sư bào chữa của mình, luật sư chỉ được áp dụng các biện pháptheo quy định pháp luật để tìm ra sự thật khách quan nhằm gỡ tội hoặc giảm trách nhiệm hình

sự của bị can, bị cáo Luật sư không được bóp méo sự thật, cưỡng ép hay xúi giục người kháckhai báo gian dối, cung cấp tài liệu sai sự thật Hành vi đó không chỉ vi phạm pháp luật màcòn đi ngược lại với đạo dức hành nghề luật sư

Việc có mặt theo giấy triệu tập của Toà án vừa là quyền vừa là nghĩa vụ của luật sư bào chữa.Phiên toà là giai đoạn quan trọng nhất của quá trình tố tụng, bởi tại đây sẽ quyết định người bịbuộc tội vô tội hoặc mức trách nhiệm hình sự nếu họ bị tuyên án có tội Sự có mặt, tham gia

vào quá trình tranh tụng tại toà của luật sư là việc luật sư sử dụng các tài liệu, chứng cứ nhằmbác bỏ căn cứ buộc tội của Viện kiểm sát hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với cáccăn cứ

buộc tội Qua đó làm rõ các tình tiết, sự thật khách quan của vụ án góp phần vào qua trình đưa

ra phán quyết khách quan, công bằng hợp lý của Toà án

Luật sư không được tiết lộ bí mật điều tra mà mình biết được khi thực hiện bào chữa; khôngđược sử dụng tài liệu đã ghi chép, sao chụp trong hồ sơ vụ án vào mục đích xâm phạm lợi íchNhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân Do đặc thù nghề nghiệp,trong quá trình tham gia tố tụng, luật sư có thể biết được các thông tin liên quan đến bí mậtNhà nước, các thông tin bí mật, cá nhân của bị can, bị cáo, của tổ chức hay cá nhân khác Vìvậy pháp luật quy định luật sư không được dùng các bí mật mà mình biết vào mục đích khácngoài mục đích bào chữa cho bị can, bị cáo vì chúng xâm hại đến lợi ích của Nhà nước, tổchức và cá nhân khác

Pháp luật quy định các nghĩa vụ cho luật sư bào chữa bên cạnh trao các quyền giúp họ pháthuy quyền bào chữa của mình nhằm ngăn chặn các hành vi lạm dụng quyền vào các mục đíchkhác, có thể gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo, ảnh hưởng đếntiến trình tố tụng chung Trường hợp luật sư làm trái với pháp luật thì tuỳ vào mức độ vi phạm

sẽ có chế tài tương ứng

1.2 Vai trò của luật sư với tư cách người bào chữa trong tố tụng hình sự:

Góp phần làm rõ sự thật khách quan của vụ án, giúp giải quyết vụ án một cách nhanh chóng,

chính xác, đúng pháp luật; làm minh bạch hoạt động tố tụng.

Trong quá trình tham gia bào chữa, luật sư thu thập tài liệu, chứng cứ thông qua tiếp xúc vớingười bị tạm giữ, bị can, bị cáo, những người có liên quan, … Qua đó, luật sư nắm được tìnhtiết các vụ án: người bị buộc tội có thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hay không, hành vi đó

có cấu thành tội phạm hay không, nếu có thì cấu thành tội gì; động cơ, mục đích phạm tội; …Trên cơ sở đó, luật sư đưa ra quan điểm của mình về việc giải quyết vụ án liên quan đến việcđịnh tội danh và mức hình phạt đối với bị can, bị cáo Trên cơ sở lập luận tại toà của luật sư vàViện kiểm sát, Toà án sẽ ra những phán quyết công bằng, chính xác và hợp lý Trên thực tế,nhiều vụ án có sự tham gia của luật sư bào chữa, tội danh và hình phạt đối với bị can, bị cáodường như đã định, nhưng lại có phán quyết thấp hơn mức đề nghị của Viện kiểm sát nhờ vào

lý luận sắc sảo của luật sư bào chữa

Bên cạnh đó, việc luật sư tham gia vào quá trình tố tụng còn giúp giám sát hoạt động của các

Cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng, hạn chế việc lạm quyền trong quá trìnhđiều tra, xét hỏi Sự góp mặt trong quá trình tố tụng của luật sư làm cho hoạt động của các Cơquan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng được thực hiện một cách đúng pháp luật.Trên thực tế, nhiều bản án oan, sai là hậu quả của việc tiến hành các hoạt động tố tụng khôngđúng pháp luật Do đó, việc tuân thủ pháp luật suốt tiến trình tố tụng là điều tiên quyết, gópphần làm cho việc giải quyết vụ án cũng được thực hiện đúng theo pháp luật

Bảo vệ quyền con người, bảo vệ công lý.

Quyền con người là quyền được pháp luật ghi nhận và đảm bảo thực hiện qua nhiều quy địnhpháp luật Vì vậy, cho dù là người bị tạm giữ, bị can, bị cáo vẫn có những quyền và lợi ích hợppháp được hưởng Tuy nhiên, do hiểu biết hạn chế về pháp luật, khi rơi vào trường hợp như bịtạm giữ để điều tra, truy tố, xét hỏi, … họ không biết các quyền và nghĩa vụ của mình đượcpháp luật quy định như thế nào Do đó, luật sư là người hỗ trợ pháp lý đặc biệt quan trọng đốivới bị can, bị cáo, đảm bảo cho các quyền con người, quyền công lý được thực hiện

Đối với những người bị cáo buộc vi phạm pháp luật, pháp luật trao cho họ các quyền tự bàochữa, nhờ người bào chữa; được hưởng các tình tiết giảm nhẹ, khoan hồng theo pháp luật; …Khi rơi vào trường hợp đó, nhiều người không thể tự bảo vệ được các quyền và lợi ích hợppháp của mình nên nhờ đến sự hỗ trợ của luật sư Trên cơ sở cho phép của pháp luật, luật sưthực hiện các biện pháp nhằm chứng minh bị can bị, bị cáo vô tội hay giúp họ giảm nhẹ tráchnhiệm hình sự Thực tế phản ánh, việc luật sư tham gia vào các vụ án hình sự giúp cho quyền

và lợi ích của bị can, bị cáo được đảm bảo hơn, họ được đối xử và hưởng các quyền lợi hợppháp của bản thân; khả năng bị dùng nhục hình, bức cung, … cũng ít hơn

Một người chỉ được xem là có tội và chịu hình phạt khi có bản án kết tội của toà án có hiệu lựcpháp luật, do đó, trong quá trình điều tra, truy tố, xét tội, người bị buộc tội vẫn được có cácquyền và lợi ích hợp pháp và sự tham gia của luật sư trong quá trình tố tụng chính là một trongnhững nhân tố đảm bảo cho các quyền và lợi ích hợp pháp của họ được thực hiện

Giáo dục, nâng cao ý thức pháp luật trong xã hội; nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Trong quá trình tham gia tố tụng, tiếp xúc với bị can, bị cáo, luật sư không chỉ hỗ trợ pháp luật

mà còn tuyên truyền pháp luật Việc tuyên truyền pháp luật làm cho bị can, bị cáo hiểu đượcnhững điều pháp luật cấm, những điều pháp luật cho phép, nhận thức được hành vi vi phạmpháp luật của bản thân, từ đó ăn năn, hối lỗi nhằm được hưởng sự khoan hồng của pháp luật.Đối với người người bị can, bị cáo bị buộc tội oan thì việc giáo dục pháp luật giúp nâng caonhận thức về pháp luật, tự bào chữa để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân, giúpcác Cơ quan tiến hành tố tụng có thể nhanh chóng làm sáng tỏ sự thật vụ án Một người khôngthể tự bảo vệ bản thân nếu như họ không có hiểu biết về pháp luật Bên cạnh đó, hoạt độngbào chữa của luật sư không chỉ có tác dụng tuyên truyền, giáo dục pháp luật đối với bị can, bịcáo mà mà còn có tác dụng với người thân của họ Với sự góp sức của luật sư, một phán quyếtcông bằng, khách quan, hợp lý sẽ nhận được sự đồng tình trong dư luận xã hội, từ đó sẽ có tácđộng đối với mọi người trong việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ VIỆC ĐẢM BẢO QUYỀN BÀO CHỮA CỦA LUẬT SƯ TRONG

VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN 2.1 Một số thực trạng về việc đảm bảo quyền bào chữa của luật sư trong vụ án hình sự

Dựa trên những phân tích về vai trò của luật sư với cương vị là người bào chữa trong Chương

1, ta thấy pháp luật đã quy định theo hướng nâng cao vai trò của luật sư, đảm bảo quyền tranhtụng của luật sư tại tòa Đặc biệt còn chú trọng đến việc đào tạo, phát triển đội ngũ luật sư đủ

số lượng, có phẩm chất chính trị, đạo đức, có trình độ chuyên môn cao

Tuy nhiên, khi áp dụng các quy định về vai trò của luật sư ra thực tiễn, đã xảy ra nhiều thựctrạng bất cập ảnh hưởng tiêu cực đến việc đảm bảo quyền bào chữa của luật sư Một số thựctrạng đến từ việc pháp luật có quy định, nhưng thực tiễn không áp dụng được, hoặc áp dụngkhông thống nhất, chính xác dẫn đến luật sư khó thực hiện quyền của mình một cách tốt nhất.Trong Chương này, nhóm đề cập một số thực trạng tiêu biểu hiện nay như về số lượng và chấtlượng luật sư tham gia bào chữa cho các vụ án hình sự, về kết quả hoạt động của luật sư thamgia bào chữa trong các vụ án hình sự Ngoài ra, nhóm còn đề cập 2 vấn đề gây tranh luận gaygắt mà theo quan điểm của nhóm, 2 vấn đề này cực kỳ ảnh hưởng đến việc luật sư đảm bảoquyền bào chữa của mình, đó là về vị trí chỗ ngồi của luật sư trong khi tham gia phiên tòa vàvấn đề luật sư phải tố giác thân chủ trong một số tội danh nhất định được quy định trongBLTTHS 2015 sắp có hiệu lực thi hành

2.1.1 Về số lượng luật sư tham gia bào chữa trong các vụ án hình sự

Tính đến ngày 30/9/2013, cả nước có 8.156 luật sư, tăng 7% so với năm 2012 và tăng 13,26%

so với năm 2011 Số liệu do Cục Bổ trợ tư pháp cung cấp cho thấy, năm 2013 đội ngũ luật sư

đã thực hiện 13.361 dịch vụ về hình sự.4

4 Bộ Tư pháp (2014), Báo cáo số 15/BC-BTP ngày 20/01/2014 về tổng kết công tác tư pháp năm

2013 và phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu công tác năm 2014, Hà Nội.

Trong 6 năm từ 2007 đến 2013, đội ngũ luật sư Việt Nam đã tăng thêm gần 6.000 từ 2.173 luật

sư lên 8.156 luật sư (tăng 275%) Hơn 66% trong số đó (khoảng gần 3.500 người) là luật sư trẻ(có độ tuổi dưới 40) đã góp phần trẻ hóa đội ngũ luật sư Việt Nam Sự phát triển đội ngũ luật

sư chủ yếu là tập trung tại các thành phố lớn, các tỉnh có điều kiện kinh tế, xã hội phát triển,đáp ứng nhu cầu sử dụng dịch vụ pháp lý của cá nhân, cơ quan, tổ chức tại các địa phương đó,như Đoàn luật sư thành phố Hà Nội từ 812 luật sư (năm 2006) tăng lên 3.075 luật sư (năm2011) (tăng 275%); Đoàn luật sư thành phố Cần Thơ từ 87 luật sư (năm 2006) tăng lên 204luật sư (năm 2011) (tăng 134,48%); Đoàn luật sư tỉnh Đồng Nai từ 54 luật sư (năm 2006) tănglên 193 luật sư (năm 2011) (tăng 257,4%)… Các địa phương có điều kiện kém phát triển vềkinh tế xã hội cũng đã tăng về số lượng luật sư, đến thời điểm năm 2011 chỉ còn 12 Đoàn luật

sư có số lượng luật sư dưới 10 người Trong thời gian này, cả nước đã phát triển được gần1.600 tổ chức hành nghề luật sư, đưa số lượng tổ chức hành nghề luật sư trên toàn quốc từ1.300 tổ chức hành nghề luật sư năm 2006 lên 2.833 tổ chức hành nghề luật sư năm 2011(tăng 118%), trong đó có

2.054 văn phòng luật sư, 779 công ty luật và có 104 luật sư đăng ký hành nghề với tư cách cánhân

Tuy nhiên, theo báo cáo của Bộ Tư pháp thì hiện nay dù 63/63 tỉnh, thành phố trực thuộc trungương đã thành lập được Đoàn luật sư với gần 9.500 luật sư (không tính khoảng 3.500 luật sưtập sự) nhưng chỉ có trên 20% các vụ án hình sự trong cả nước có luật sư tham gia (trừ luật sưchỉ định trong các vụ án hình sự bắt buộc phải có người bào chữa) Đây là một con số rất hạnchế, thể hiện sự bất cập trong việc thực hiện quyền bào chữa của bị can, bị cáo

Theo Báo cáo số 46/BC-BTP ngày 06/3/2012 của Bộ Tư pháp thì cho đến nay mới chỉ cókhoảng 21,42% tổng số VAHS trong cả nước có luật sư tham gia bào chữa Trong 5 năm từ

2007 - 2011, luật sư đã tham gia 64.173 vụ án trên tổng số 299.574 VAHS đã xét xử Phần lớncác vụ án (chiếm hơn 50%) là luật sư tham gia bào chữa do yêu cầu của CQTHTT [2] Thànhphố Hồ Chí Minh là địa phương có đội ngũ luật sư đông đảo nhất và có số vụ án có luật sưtham gia bào chữa lớn nhất so với cả nước nhưng cũng chỉ đạt khoảng 40% số VAHS có luật

sư tham gia bào chữa

Nguyên nhân

Số lượng luật sư hiện có so với dân số còn rất thấp, và có sự phát triển mất cân đối lớn giữakhu vực thành thị và nông thôn, khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và đồng bằng… Sốlượng luật sư ở nước ta hiện nay chưa đủ đáp ứng nhu cầu về dịch vụ pháp lý nói chung vàhoạt động bào chữa trong giai đoạn XXST VAHS nói riêng Số lượng luật sư đã tăng khánhanh trong thời gian vừa qua nhưng tỷ lệ luật sư trên số dân mới ở mức trung bình là 1 luậtsư/11.034 người dân, trong khi đó theo Tiến sĩ Nguyễn Duy Phương (Khoa Luật, Đại họcHuế) thì tỷ lệ này ở Thái Lan là 1/1.526, ở Pháp và Singapore là 1/1.000, ở Nhật Bản là1/1.546, ở Mỹ là 1/250…Một số tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa số lượng luật sư chưa đủ đểbào chữa trong các vụ án bắt buộc phải có luật sư mà phải mời luật sư ở các địa phương kháctham gia (như ở Lai Châu, Yên Bái ), làm nhiều vụ án phải tạm hoãn nhiều lần, kéo dài thờigian giải quyết, gây khó khăn cho các CQTHTT Nhiều địa phương luật sư chủ yếu tham giabào chữa theo chỉ định (như ở Hòa Bình, Điện Biên, Kon Tum, Hà Giang, Quảng Trị…).

Số lượng luật sư còn thấp và phân bố không đồng đều, chủ yếu tập trung ở những địa phương

có điều kiện kinh tế xã hội phát triển Cụ thể, đến tháng 10/2013, trong khi Hà Nội có 2.141luật sư, Thành phố Hồ Chí Minh có 3.653 luật sư thì Lai Châu chỉ có 5 luật sư, Hòa Bình có 7luật sư Ngày 17/7/2013 Đoàn Luật sư tỉnh Lai Châu mới được thành lập do trước đó không

đủ số lượng luật sư tối thiểu theo quy định để thành lập Đoàn Luật sư Sự chênh lệch quá lớntrong sự phân bố luật sư giữa miền núi và đồng bằng, giữa thành thị và nông thôn gây khókhăn cho việc đảm bảo quyền bào chữa của bị cáo (trong đó có quyền nhờ luật sư bào chữa),đảm bảo nguyên tắc tranh tụng tại phiên tòa

Ta có thể thấy rõ các số liệu thông qua bảng chi tiết sau đây

Bảng 2.2 Kết quả khảo sát hoạt động bào chữa tại một số tổ chức hành nghề luật sư

trong các năm từ 2010 – 2013

Nguồn: Bộ Tư pháp

Ngoài ra, bất cập trong việc thực hiện các quyền của luật sư trong việc tham gia điều tra, truy

tố, xét xử VAHS cũng có thể là nguyên nhân dẫn đến việc ít luật sư có ý định tham gia bàochữa trong các vụ án hình sự Một trong các bất cập trên thực tiễn có thể thấy liên quan đếncác vấn đề về thủ tục cấp giấy chứng nhận bào chữa, rồi vấn đề về thời điểm được tham giađiều tra, xét xử, gặp thân chủ,…Các vấn đề trên sẽ được nhóm trình bày ở phần sau

2.1.2 Về chất lượng của đội ngũ luật sư tham gia bào chữa trong các vụ án hình sự

Cùng với sự phát triển về số lượng, chất lượng của đội ngũ luật sư ở nước ta đã và đang từngbước được nâng lên Đội ngũ luật sư có trình độ cử nhân luật trở lên được nâng từ 59% (năm1989) lên trên 98% (năm 2010); số luật sư đã qua đào tạo nghề luật sư chiếm hơn 75% tổng sốluật sư của cả nước; số luật sư có trình độ trên đại học đến nay chiếm trên 5% tổng số luật sưcủa cả nước Qua khảo sát chất lượng đội ngũ luật sư thì hiện nay có nhiều luật sư thông thạotừ

1 đến 2 ngoại ngữ trong giao tiếp, đủ khả năng trực tiếp tham gia đàm phán và giải quyết cáctranh chấp thương mại quốc tế.5

Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những trường hợp một số đội ngũ luật sư chưa đảm bảo chất lượng,chưa đáp ứng được yêu cầu của cải cách tư pháp, làm cho kết quả hoạt động bào chữa của luật

sư chưa cao Một số luật sư hiện nay tuy đã được đào tạo bài bản về kỹ năng hành nghề nhưng

ít có cơ hội cọ xát, thực hành nghề nghiệp nên yếu về kỹ năng hành nghề trong thực tế, tínhchuyên nghiệp chưa cao Nếu như Pháp lệnh luật sư năm 2001 cho phép luật sư tập sự đượctham gia tố tụng (bao gồm cả việc tham gia bào chữa) trong các vụ án thuộc thẩm quyền xét

xử của TAND cấp huyện, tòa án quân sự khu vực khi được luật sư hướng dẫn phân công vàđược khách hàng đồng ý, đã tạo điều kiện cho luật sư tập sự có cơ hội được cọ xát với thựctiễn ngay từ khi chưa là luật sư chính thức thì Luật Luật sư năm 2006 và Luật sửa đổi, bổ sungmột số điều của Luật Luật sư hiện hành lại không cho phép người tập sự hành nghề luật sưđược tham gia bào chữa khiến cho người tập sự chỉ biết đến lý thuyết, việc đào tạo và tập sựhành nghề luật sư còn mang tính hình thức Chất lượng đào tạo cử nhân luật và đào tạo nghềluật sư ở nước ta còn hạn chế Chương trình, nội dung, phương pháp đào tạo chưa phù hợp vớiyêu cầu thực tiễn Do chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng hành nghề, đặc biệt là kỹ năngtranh tụng nên nhiều luật sư còn yếu về trình độ, thiếu kinh nghiệm khi tham gia bào chữa Đa

số các luật sư hành nghề bằng kinh nghiệm tự đúc rút, tự học hỏi lẫn nhau Việc cập nhật cáckiến thức mới về pháp luật, kinh tế, xã hội, công nghệ thông tin, việc truyền đạt thông tin, traođổi kinh nghiệm hành nghề chưa được thực hiện thường xuyên dẫn đến có nhiều trường hợpluật sư không đủ khả năng tranh luận do thiếu những kiến thức chuyên môn

Hiện nay, có trên 1/3 số lượng luật sư chưa được đào tạo một cách bài bản về kỹ năng hànhnghề Các luật sư còn thiếu kinh nghiệm trong việc thu thập tài liệu, đồ vật, tình tiết liên quanđến việc bào chữa, chưa nhạy bén trong việc tranh luận tại phiên tòa hoặc đưa ra các yêu cầu,kiến nghị đối với các CQTHTT Nhiều luật sư tuy đã được đào tạo bài bản nhưng kỹ nănghành nghề rất kém, chưa chủ động, tích cực trong việc tự học tập, cập nhật kiến thức pháp luật

để nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, kỹ năng hành nghề cũng như trau dồi đạo đức nghềnghiệp Một số luật sư chưa có tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc, chưa tận tụy nhiệttình với

5 Bộ Tư pháp (2012), Báo cáo số 46/BC-BTP ngày 06/3/2012 về tổng kết 5 năm thi hành Luật Luật

sư, Hà Nội.

khách hàng, chỉ quan tâm đến thù lao mà coi nhẹ chất lượng hành nghề, từ đó làm giảm sútniềm tin của khách hàng cũng như ảnh hưởng đến uy tín, chất lượng của nghề luật sư Nhiềuluật sư không dành thời gian nghiên cứu toàn bộ hồ sơ mà chỉ đọc bản kết luận điều tra và cáotrạng dẫn đến việc không thể tìm ra các chứng cứ gỡ tội hay giảm nhẹ TNHS cho bị cáo, thậmchí còn đưa ra những lời lẽ có ý nghĩa buộc tội bị cáo Trong nhiều vụ án, đặc biệt là các vụ án

mà luật sư tham gia bào chữa theo yêu cầu của CQTHTT thì vai trò của luật sư rất mờ nhạt,chỉ mang tính hình thức

Nhiều luật sư khi bào chữa mới chỉ tập trung vào việc phân tích, đánh giá hoàn cảnh kháchquan để từ đó cho rằng hành vi của bị cáo thuộc trường hợp loại trừ tính chất tội phạm củahành vi như phòng vệ chính đáng, tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ… nhưng lại không đưa rađược những tài liệu, đồ vật có tính bất ngờ hoặc tính cấp thiết của hành vi Có những trườnghợp luật sư đưa ra quan điểm bào chữa không nhất quán như tìm mọi cách để chứng minh bịcáo không phạm tội nhưng lại đề nghị Tòa án xem xét về những tình tiết giảm nhẹ TNHS hoặcquyết định hình phạt thấp hơn quy định của điều luật

Ta có thể xem xét các ví dụ thực tế sau đây để thấy thực trạng về chất lượng luật sư hiện nay.Trong một phiên tòa xét xử vụ án hiếp dâm trẻ em đối với Lê Văn T (17 tuổi) tại TAND thànhphố Hà Nội, do tham gia bào chữa cho T theo yêu cầu của Tòa án, luật sư T.T.H khôngnghiêm túc trong việc nghiên cứu hồ sơ và không theo dõi sát sao diễn biến phiên tòa, tại phầnxét hỏi bị cáo đã nhận tội mà luật sư không biết nên đến phần tranh luận luật sư vẫn hùng hồnbào chữa theo hướng bị cáo không phạm tội khiến cho HĐXX phải đưa ra những lời "uốnnắn" đối với luật sư Trong một vụ án khác tại TAND Thành phố Hồ Chí Minh, khi bào chữacho bị cáo về tội giết người, luật sư đã lập luận rằng bị cáo chém nạn nhân là để phòng xa.Theo luật sư này, khi hai bên ẩu đả, nạn nhân đuổi theo bị cáo thì việc bị cáo cầm dao chémnạn nhân là chuyện bình thường, bởi nếu không làm vậy nạn nhân vẫn tiếp tục đuổi theo và cóthể… giết bị cáo Khi bị KSV vặn lại: "Tại sao khi nạn nhân gục xuống rồi mà bị cáo vẫn tiếptục chém thêm nhiều nhát làm nạn nhân chết hẳn?" Luật sư này còn cố cãi: "Thưa quý viện,thân chủ của tôi làm như vậy để cho… chắc ăn" KSV tức giận: "Đề nghị luật sư tranh luậnnghiêm túc vào đúng bản chất của vụ án Rõ ràng hồ sơ và lời khai của bị cáo tại phiên tòa thểhiện bị cáo đã cố tình chém nạn nhân cho đến chết rồi bỏ trốn trong khi nạn nhân không có bất

cứ hung khí nào, hành vi của bị cáo không hề có dấu hiệu của phòng vệ chính đáng, vậy màluật sư còn cố biện hộ cho

được" Vị luật sư này vẫn cố cãi: "Đấy là ý kiến của tôi, quyết định thế nào tùy Hội đồng xétxử".

Hay tình trạng luật sư được chỉ định bởi các cơ quan tiến hành tố tụng trong một số trườnghợp phạm tội luật định cũng là vấn đề gây nhức nhối bởi chất lượng bào chữa của các vị luật

sư được chỉnh định này Thực tiễn hoạt động của luật sư chỉ định tại phiên tòa rất nhạt nhòa,chất lượng bào chữa còn thấp

“Kính thưa HĐXX, tôi là luật sư Nguyễn Văn A Sở dĩ tôi có mặt tại đây là do được tòa ánchỉ định để bào chữa cho bị cáo Trần Văn B tại phiên tòa này Thực hiện quyền bào chữa củamình, tôi xin nêu ra một số luận điểm như sau Trước hết về mặt tội danh, tôi hoàn toàn đồngtình với truy tố của VKS trong cáo trạng, không có tranh luận gì thêm Tuy nhiên, tôi cũng xinlưu ý với HĐXX một số tình tiết, cụ thể là bị cáo phạm tội lần đầu; do hiểu biết pháp luật hạnchế; đã khắc phục một phần hậu quả; gia đình bị cáo có bố, mẹ (hoặc ông, bà nội ngoại) làngười có công với cách mạng và sau khi phạm tội bị cáo đã ra đầu thú… Từ các tình tiết nêutrên, tôi đề nghị HĐXX xem xét và tuyên phạt bị cáo mức án thấp hơn mức đề nghị của đạidiện VKS”

Đó là những lời bào chữa gần như thành “công thức” được hầu hết các luật sư chỉ định ưadùng trong các phiên toà hình sự vào thời điểm hiện nay Theo ghi nhận của PV ANTĐ, thực

tế cho thấy luật sư chỉ định hầu như không tham gia xét hỏi hoặc có xét hỏi, nhưng chỉ xoayquanh những khía cạnh về điều kiện, nguyên nhân phạm tội, hoàn cảnh gia đình và vấn đềkhắc phục hậu quả Rất ít luật sư đi vào thẩm vấn nhân thân, tiền án, tiền sự và sẵn sàng cungcấp thêm cho tòa bản xác nhận về việc trước thời điểm phạm tội, bị cáo là người tốt Đối vớicác câu hỏi nhằm làm sáng tỏ bản chất vụ án như: có đồng phạm hay không, cơ quan tiến hành

tố tụng bỏ lọt tội phạm, cơ chế hình thành thương tích trên cơ thể nạn nhân, hung khí, nhânchứng, vật chứng cũng như tính chính xác trong hành vi tội phạm của bị cáo thì chẳng mấy khiđược luật sư xoáy vào Thể hiện quyền thẩm vấn của mình, không ít luật sư còn khẳng địnhngay khi được HĐXX yêu cầu tham gia xét hỏi: “Tôi thấy nội dung vụ án đã rõ ràng nênkhông cần hỏi thêm gì nữa” Mới đây, có một vụ án giết người được TAND TP Hà Nội đưa raxét xử, một nữ luật sư được chỉ định bào chữa cho bị cáo còn không thẩm vấn lấy một câu.Đến khi vị kiểm sát viên

kết luận và đề xuất mức án, luật sư này lại lôi điện thoại ra… tí toáy, khiến không ít người dựtoà phải lắc đầu ngán ngẩm.6

Theo quan điểm của nhóm, bên cạnh việc bảo vệ công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp phápcho bị can, bị cáo, các luật sư cũng còn phải quan tâm về vấn đề kinh tế! Đối với những vụ án

mà luật sư được mời, thuê, luật sư có thể nhận thù lao từ vài triệu đồng đến vài chục triệuđồng, thậm chí hơn thế Trong khi đó, luật sư chỉ định tối đa chỉ được nhận không quá 300.000đồng, mà luật sư còn phải chạy ngược chạy xuôi hết cơ quan này tới cơ quan khác, tiền xăngcũng phải mất một khoản kha khá, chưa kể vấn đề rườm rà về thủ tục với các cơ quan tố tụng,luật sư trong các trường hợp trên muốn hết mình cũng khó!

2.1.3 Về kết quả hoạt động của luật sư tham gia bào chữa trong các vụ án hình sự

Các quy định về quyền và nghĩa vụ của luật sư đã tương đối cụ thể trong BLTTHS 2003 Tuynhiên do nhận thức chưa thật đầy đủ và do chưa có sự hướng dẫn cụ thể, đồng bộ, thống nhấtdẫn đến việc luật sư tham gia vào hoạt động tố tụng chưa hiệu quả Một số quy định củaBLTTHS còn mang tính hình thức hoặc khó thực hiện hoặc có nhiều cách hiểu khác nhau dẫnđến việc áp dụng thiếu thống nhất Thiết nghĩ đã đến lúc phải xem việc tham gia của luật sưvào quá trình tố tụng hình sự là sự giám sát tốt nhất đối với các hoạt động của cơ quan tiếnhành tố tụng hình sự Bên cạnh việc làm rõ chức năng buộc tội, chức năng xét xử thì cần phảichú ý đến chức năng bào chữa, trong đó có vai trò của luật sư

Để thực hiện tốt được quyền bào chữa của luật sư trong tranh tụng hình sự, nhóm cho rằng sựtham gia của luật sư từ giai đoạn điều tra của vụ án cho đến khi mở phiên tòa xét xử cần phảiđược đảm bảo, bởi chỉ khi được tham đầy đủ các giai đoạn, luật sư mới nắm rõ các tình tiết, hồ

sơ vụ án, mới có nhiều thời gian làm việc, trao đổi với bị can, bị cáo, từ đó khi tham gia tranhtụng, luật sư mới bảo vệ được quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ một cách tốt nhất.Ngoài ra, luật sư đáng lẽ ra nên được tạo mọi điều kiện để thực hiện tốt nhất vai trò của mình,thì trên thực tiễn, luật sư gặp không ít khó khăn từ các cơ quan tố tụng Trong phần này, nhóm

sẽ trình

6 Nhà báo Trịnh Tuyến, Luật sư chỉ định, có cho đủ…thủ tục, 28/02/2013 Báo An Ninh Thủ

Đô Chi tiết: http://anninhthudo.vn/phap-luat/luat-su-chi-dinh-co-cho-du-thu-tuc/487760.antd

bày một số thực trạng tiêu biểu tồn tại gây ảnh hưởng nhiều đến việc thực hiện quyền bàochữa của luật sư, bao gồm cả từ giai đoạn điều tra cho đến giai đoạn xét xử.

2.1.3.1 Về thời điểm luật sư được tham gia tố tụng và quyền tham gia điều tra,

thu thập, đánh giá chứng cứ

Sự tham gia của luật sư trong tố tụng không chỉ giúp bị can, bị cáo bảo vệ quyền và lợi ích hợppháp của mình, mà còn góp phần trong việc xác định sự thật khách quan của vụ án, giúp việcđiều tra, truy tố và xét xử được nhanh chóng, chính xác, tránh làm oan người vô tội, để lọt tộiphạm Tuy nhiên vị trí, vai trò của luật sư chưa được nhìn nhận đúng và chưa thực sự bảo đảmtheo yêu cầu của pháp luật Theo quy định của pháp luật, luật sư có thể tham gia tố tụng từ khikhởi tố bị can, thậm chí còn sớm hơn là từ khi có quyết định tạm giữ Nhưng trên thực tế tỉ lệcác vụ án luật sư được tham gia từ giai đoạn điều tra còn quá thấp so với tổng số vụ án hình sự

bị khởi tố, trong đó có cả những vụ án theo quy định của pháp luật sự tham gia của luật sư làbắt buộc theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng Về vấn đề này có nhiều nguyên nhân, là

do bị can không biết mình có quyền mời luật sư hoặc biết nhưng vì có khó khăn về tài chínhnên không thể thuê luật sư Bên cạnh đó còn có một nguyên nhân là do cơ quan tố tụng chưatạo điều kiện để luật sư thực hiện đầy đủ chức năng tố tụng của mình, một số điều tra viênchưa ủng hộ việc luật sư được tham gia từ giai đoạn điều tra Trong một số trường hợp sựkhông ủng hộ này được thể hiện bằng cách khuyên bị can không nên mời luật sư mà tốt nhất làkhai báo trung thực để được hưởng khoan hồng Đối với bị can kém hiểu biết pháp luật, lại ởtrong tình trạng tạm giam, do vậy tâm lý bất ổn, lo lắng, vì vậy thường nghe theo lời khuyênnói trên là điều thường có thể xảy ra Trong trường hợp bị can từ chối luật sư, nhưng khi luật

sư đề nghị được xem văn bản từ chối luật sư của bị can thì điều tra viên lấy lý do là luật sưchưa được cấp giấy chứng nhận là người bào chữa cho nên không được xem văn bản từ chốiluật sư của bị can Rất khó xác định được việc từ chối luật sư của bị can có phải xuất phát từ ýchí của bị can hay từ sức ép nào đó Trong trường hợp này cơ quan điều tra phải tạo điều kiện

để bị can được tiếp xúc với luật sư, còn quyền từ chối luật sư của bị can có thể thực hiện ở bất

cứ giai đoạn nào của tố tụng Việc gặp gỡ với luật sư không làm mất đi quyền từ chối luật sưcủa bị can, nó chỉ giúp cho bị can nhận thức đúng hơn về vai trò của luật sư cũng như sángsuốt hơn trong việc lựa chọn người bào chữa cho mình