DSpace at VNU: Pháp luật quốc tế và kinh nghiệm một số nước về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

Tính cấp thiết của đề tài Bản quyền tác giả là một khái niệm xuất hiện từ thế kỉ 17 ở nước Anh với luật bảo vệ những tác phẩm sáng tạo của văn sỹ, nghệ sỹ, ca sỹ, các nhà làm phim, các

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN THỊ THÙY DƯƠNG

PH¸P LUËT QUèC TÕ Vµ KINH NGHIÖM MéT Sè N¦íC

VÒ B¶O Hé QUYÒN T¸C GI¶ §èI VíI T¸C PHÈM ¢M NH¹C

Chuyên ngành: Luật Quốc tế

Mã số: 60 38 01 08

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐOAN NANG

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi

có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

TRẦN THỊ THÙY DƯƠNG

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

MỞ ĐẦU 15

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC VÀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC 18

1.1 Khái niệm quyền tác giả 18

1.2 Khái niệm tác phẩm âm nhạc, tác giả âm nhạc 20

1.2.1 Tác phẩm âm nhạc 20

1.2.2 Tác giả âm nhạc 21

1.3 Khái niệm quyền tác giả và bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc 22

1.3.1 Khái niệm quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc 22

1.3.2 Những đặc điểm của quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc 23

1.3.3 Khái niệm bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc 25

1.4 Cơ sở pháp lý bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc 25

1.5 Vai trò và xu hướng phát triển việc bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm

nhạc Error! Bookmark not defined

1.5.1 Vai trò của việc bảo hộ bản quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạcError! Bookmark not defined

1.5.2 Xu hướng phát triển việc bảo hộ bản quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: CÁC ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ VỀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC

PHẨM ÂM NHẠC VÀ KINH NGHIỆM MỘT SỐ QUỐC GIAError! Bookmark not defined

2.1 Thực trạng các quy định của các điều ước quốc tế về bảo hộ quyền tác giả đối với

tác phẩm âm nhạc Error! Bookmark not defined

2.1.1 Công ước Berne 1886 về bảo hộ tác phẩm văn học nghệ thuật Error! Bookmark not defined

2.1.4 Hiệp ước WCT Error! Bookmark not defined

2.1.5 Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) Error! Bookmark not defined

2.2 Kinh nghiệm một số quốc gia trong việc bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm

nhạc Error! Bookmark not defined

2.2.1 Kinh nghiệm của Hàn quốc Error! Bookmark not defined

2.2.2 Kinh nghiệm của Hoa Kỳ Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ CÁC NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ

PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT Error! Bookmark not defined

3.1 Bài học kinh nghiệm từ các nước với pháp luật Việt NamError! Bookmark not defined

3.1.1 Bài học từ Hàn Quốc Error! Bookmark not defined

3.1.2 Bài học từ Hoa Kỳ đối với Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.2 Thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam bảo hộ quyền tác giả đối với tác

phẩm âm nhạc Error! Bookmark not defined

3.3 Thực trạng hoạt động thực tiễn bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm

nhạc ở Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.3.1 Tình hình chung về xâm phạm quyền tác giả âm nhạc Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

3.3.2 Về công tác thụ lý hồ sơ đăng ký quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc Error! Bookmark not defined

3.3.3 Về phát triển nguồn thông tin, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, tăng

cường năng lực tiếp cận pháp luật của nhân dân Error! Bookmark not defined

3.3.4 Về đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực làm công tác xây dựng và tổ chức thi hành

pháp luật Error! Bookmark not defined

3.3.5 Về hợp tác quốc tế Error! Bookmark not defined

3.3.6 Một số vụ việc cụ thể về hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với tác phẩm âm

nhạc Error! Bookmark not defined

3.4 Một số bất cập hiện nay về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạcError! Bookmark not defined

3.5 Nguyên nhân tác phẩm âm nhạc bị xâm phạm quyền tác giảError! Bookmark not defined

3.6 Giải pháp và kiến nghị về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạcError! Bookmark not defined

3.6.1 Một số giải pháp khắc phục tình trạng xâm phạm quyền tác giả đối với tác

phẩm âm nhạc Error! Bookmark not defined

3.6.2 Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo hộ quyền tác giả âm nhạc nói

riêng và pháp luật sở hữu trí tuệ nói chung Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 30

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

nghệ thuật

Hiệp định TRIPS: Hiệp định TRIPS về những khía cạnh liên quan tới

thương mại của quyền sở hữu trí tuệ

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bản quyền tác giả là một khái niệm xuất hiện từ thế kỉ 17 ở nước Anh với luật bảo

vệ những tác phẩm sáng tạo của văn sỹ, nghệ sỹ, ca sỹ, các nhà làm phim, các chuyên gia viết phần mềm và sau này còn được ghi trang trọng trong Hiến Pháp Hoa kỳ Ý tưởng cơ bản về bản quyền này rất đơn giản: Các nghệ sỹ và người sáng tác cần phải được hưởng thành quả lao động của mình một cách xứng đáng Điều này nhằm khuyến khích sáng tạo

và tạo ra những sản phẩm văn hóa phong phú, đa dạng cho mọi người Tại bản Thông điệp của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) nhân ngày sở hữu trí tuệ thế giới năm

2006, Ngài Tổng Giám đốc đã nói: “Ý tưởng tạo các di sản trong quá khứ cũng đồng thời

là chất liệu để chúng ta xây dựng nên tương lai thịnh vượng Điều này lý giải vai trò quan trọng trong việc tạo ra môi trường để khuyến khích và bảo vệ các ý tưởng mới Đó

là lí do mà sở hữu trí tuệ tồn tại” Nhưng nếu việc bảo hộ bản quyền là quan trọng trong

việc đạt được những thành quả văn hóa thì đương nhiên việc ăn cắp những sản phẩm được bảo hộ bản quyền - tức là việc sao chép trái phép các sản phẩm văn hóa - là mối nguy hại cho lĩnh vực sáng tác trong xã hội chúng ta đặc biệt là đối với các tác phẩm âm nhạc Hiện nay, tình trạng tải nhạc trên mạng, sử dụng các bài hát mà không trả tiền thù lao cho tác giả đang diễn ra ngày một nhiều ảnh hưởng đến tâm lý những người sáng tác trở nên dè đặt, không còn động lực để tiếp tục sáng tạo bởi những đứa con tinh thần của

họ vừa ra đời ngay lập tức bị sao chép, ăn cắp và họ không đủ tiền bạc để phát triển tài năng của mình Rất nhiều các Điều ước quốc tế ra đời nhằm hạn chế vấn đề về vi phạm Bản quyền đối với tác phẩm âm nhạc: Công ước Berne bảo hộ các tác phẩm văn học nghệ thuật; Hiệp định TRIPS về những khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ; Công ước toàn cầu về bản quyền (UCC)… Các quốc gia trên thế giới cũng tạo ra một hành lang pháp lý chặt chẽ nhằm bảo về quyền lợi của những người tạo ra các tác phẩm âm nhạc Vấn đề vi phạm bản quyền đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam cũng

đang trở nên nhức nhối trong xã hội Chính vì lý do nêu trên khiến em chọn đề tài “Pháp

luật quốc tế và kinh nghiệm một số quốc gia về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm

âm nhạc” một đề tài mang tính cấp thiết làm đề tài luận văn tốt nghiệp cao học luật

2 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài

Trong những năm gần đây ở Việt Nam đã có một số bài báo và công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề bảo hộ quyền tác giả theo pháp luật Hoa Kỳ, bảo hộ quyền tác giả âm nhạc theo pháp luật hàn quốc nói riêng, pháp luật nước ngoài nói chung ở một số khía cạnh hoặc đối với một số đối tượng cụ thê như: Bản ghi, băng đĩa, tác phẩm nghe nhìn, tác phẩm kiến trúc, tác phẩm dịch v.v

Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách công phu và đầy đủ ở cấp độ một luận văn thạc sĩ hay một luận án tiến sĩ về đề tài

“Pháp luật quốc tế và kinh nghiệm một số nước về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm

âm nhạc” Bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc mới chỉ được nghiên cứu

bằng các bài viết, tranh luận, trong các Hội thảo khoa học hoặc trên một số tạp chí khoa học pháp lý chuyên ngành, một phần, mục trong các giáo trình, sách chuyên khảo hay sách tham khảo; hay được đề cập với tư cách là một khía cạnh của các chế định quyền tác giả, các bài báo bình luận về tình hình vi phạm nổi cộm Do đó, các vấn đề lý

luận và thực tiễn xung quanh đề tài “Pháp luật quốc tế và kinh nghiệm một số nước về

bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc” đòi hỏi các nhà khoa học cần phải được

tiếp tục nghiên cứu một cách toàn diện, chuyên khảo và sâu sắc hơn

Vì vậy, tác giả hy vọng với sự đầu tư và nghiên cứu thích đáng vào luận văn

thạc sĩ về đề tài “Pháp luật quốc tế và kinh nghiệm một số nước về bảo hộ quyền tác

giả đối với tác phẩm âm nhạc” , sẽ là một tài liệu tham khảo có giá trị cả về mặt lý thuyết cũng như thực tiễn áp dụng tại Việt Nam

tác giả đối với tác phẩm âm nhạc, khóa luận đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam

hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại một số quốc gia và Liên hiệp Quốc tế các nhà soạn nhạc và soạn lời (CISAC) Từ đó đưa ra một vài kiến nghị nhằm tháo gỡ những khó khăn và hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong việc bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin và quan điểm của Đáng và nhà nước về xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và chính sách bảo hộ sở hữu trí tuệ, trong đó có vấn đề bảo hộ quyền tác giả

Phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành được sử dụng bao gồm phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh

5 Kết cấu của Luận văn

Ngoài lời mở đầu, kết luận, Luận văn được chia thành 03 chương như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về quyền tác giả đối với tác phẩm âm

nhạc và bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

Chương 2: Các Điều ước quốc tế về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm

nhạc và kinh nghiệm một số quốc gia

Chương 3: Bài học kinh nghiệm từ các nước đối với pháp luật Việt Nam và

phương hướng hoàn thiện và tăng cường thực thi pháp luật bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC VÀ BẢO HỘ QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI

TÁC PHẨM ÂM NHẠC

1.1 Khái niệm quyền tác giả

Những tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học là những sản phẩm sáng tạo của trí tuệ có thể mang nhiều điểm khác nhau về địa lý, lịch sử, dân tộc, ngôn ngữ nhưng đều mang đặc điểm chung đó là tính phi vật thể và khả năng dễ phổ biến, khai thác ở nhiều quốc gia Do đó, cần thiết lập một hệ thống bảo hộ quyền tác giả đối với các tác phẩm của sáng tạo trí tuệ Xuất phát từ nhiều góc độ khác nhau, quyền tác giả có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau

Quyền tác giả là tổng hợp các quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, chủ

sở hữu quyền tác giả đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học do chính mình sáng tạo ra hoặc sở hữu Đó chính là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu Như vậy, quyền tác giả được trao cho hai loại chủ thể, Tác giả và chủ sở hữu Từ cách xem xét quyền tác giả như trên, dẫn đến việc chủ thể của quyền tác giả có thể là một trong hai loại, hoặc chủ thể bao gồm hai tư cách, Tác giả, chủ sở hữu tác phẩm Cụ thể hơn, nếu chủ thể là cá nhân thì có thể đóng vai trò là chủ sở hữu hoặc tác giả, hoặc cả hai Còn chủ thể là tổ chức thì có quyền tác

giả với tư cách là chủ sở hữu [18, tr.18]

Quyền tác giả hay tác quyền (copyright) là độc quyền của một tác giả cho tác phẩm của người này Quyền tác giả được dùng để bảo vệ các sáng tạo tinh thần có tính chất văn hóa không bị vi phạm bản quyền, như các bài viết về khoa học hay văn học, sáng tác nhạc, ghi âm, tranh vẽ, hình chụp, phim và các chương trình truyền thanh Quyền này bảo vệ các quyền lợi cá nhân và lợi ích kinh tế của tác giả trong mối liên quan với tác phẩm, quyền tác giả thông thường chỉ được công nhận khi sáng tạo này mới, có

một phần công lao của tác giả và có thể chỉ ra được là có tính chất duy nhất [35] Hiểu một cách đơn giản, quyền tác giả cho phép tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả được độc quyền khai thác tác phẩm, chống lại việc sao chép, trình diễn bất hợp pháp Ví dụ:

Tác giả một tác phẩm âm nhạc được làm chủ thành quả lao động trí tuệ của mình, được độc quyền công bố, hoặc cho người khác công bố tác phẩm âm nhạc của mình Việc sao chép, phổ biến nội dung tác phẩm mà không có sự đồng ý

của tác giả là xâm phạm quyền tác giả.

Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật năm 1886 (Công ước Berne) quy định rằng quyền tác giả được bảo hộ bao gồm quyền kinh tế và quyền tinh thần Quyền kinh tế mà Công ước Berne dành cho tác giả bao gồm:

Quyền sao chép và những quyền thuộc quyền này (Điều 9);

Quyền trình diễn và truyền phát tới công chúng một cuộc trình diễn tác phẩm kịch

Quyền phóng tác, cải biên, chuyển thể (Điều 12);

Quyền đối với tác phẩm điện ảnh; quyền hưởng lợi ích vật chất trong việc bán lại tác phẩm (Điều 14 ter);

Quyền tác giả nói chung được hiểu là quyền mà pháp luật trao cho các tác giả là người sáng tạo ra tác phẩm, bao gồm quyền bộc lộ tác phẩm, quyền sao chép tác phẩm và phân phối hoặc phổ biến tác phẩm đến công chúng bằng bất kỳ phương thức hoặc phương tiện nào, và quyền cho phép người khác sử dụng tác phẩm theo những cách thức

cụ thể Hầu hết luật quyền tác giả của các nước đều phân biệt rõ giữa quyền tài sản và quyền nhân thân Các ngoại lệ nhất định cũng được đặt ra đối với các loại hình tác phẩm

đủ tiêu chuẩn bảo hộ, và đối với việc thực thi các quyền đó Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn thi hành của Việt Nam cũng trao cho tác giả các quyền nhân thân và quyền tài sản đối với tác phẩm do chính tác giả trực tiếp sáng tạo ra

Từ khái niệm quyền tác giả, có thể suy ra được quyền tác giả là một quyền dân

sự Trong quan hệ pháp luật dân sự này, chủ thể là tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả Khách thể hay đối tượng của quan hệ pháp luật dân sự về quyền tác giả là các tác phẩm văn học, khoa học, nghệ thuật Nội dung là các quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả

Tóm lại, Quyền tác giả là tổng hợp các quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả được pháp luật quy định đối với các tác phẩm văn học, nghệ

thuật, khoa học do chính mình sáng tạo ra hoặc sở hữu

1.2 Khái niệm tác phẩm âm nhạc, tác giả âm nhạc

1.2.1 Tác phẩm âm nhạc

Từ điển Luật học có đưa ra khái niệm “tác phẩm” là “sản phẩm sáng tạo trong các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học được thể hiện dưới hình thức và bằng phương tiện nào đó, không phân biệt nội dung, giá trị và không phụ thuộc vào bất kỳ thủ tục nào” [1, tr.682] Đại từ điển Tiếng Việt có ghi lại khái niệm “Tác phẩm” là “công trình do nghệ

sĩ, các nhà văn hóa, khoa học tạo nên” [34, tr.1480]

Khoản 7 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ Việt Nam 2005, sửa đổi, bổ sung năm 2009 có

định nghĩa: “Tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào”

Từ đây ta có thể rút ra rằng trước hết “tác phẩm âm nhạc” là “Sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực nghệ thuật” [26, Điều 4]

Từ điển thuật ngữ quyền tác giả, quyền liên quan có đề cập: “Tác phẩm âm nhạc được hiểu chung là một loại hình tác phẩm nghệ thuật, được bảo hộ quyền tác giả Tác phẩm âm nhạc bao gồm tất cả các kết hợp âm thanh (tổ hợp) có hoặc không có lời (lời thơ hoặc lời nhạc kịch), được trình diễn bằng các nhạc cụ có hoặc không có giọng hát

Theo giải nghĩa về tác phẩm âm nhạc – “musical work” trong từ điển tiếng anh thì

có thể hiểu tác phẩm được coi là tác phẩm âm nhạc nếu chứa đựng nốt nhạc và lời hát (nếu có) trong một tác phẩm âm nhạc Tác phẩm âm nhạc có thể thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau, có thể là một phần hoặc toàn bộ bản nhạc hay được ghi lại trong đĩa nhạc

Tổ chức sở hữu trí tuệ thế giới WIPO đã định nghĩa về “tác phẩm âm nhạc” như